Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 853 2220390 2214136 2026-08-14T02:52:16Z GinawaSaHapon 102500 inayos ang ilang ref 2220390 wikitext text/x-wiki {{For|pag-aaral sa mga bato|heolohiya}} [[File:World Map 1689.JPG|thumb|Mapa ng mundo noong 1689.]] <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa sa lead. --> '''Heógrapíya'''<ref name="tgl">{{cite web|url=https://diksiyonaryo.ph/search/heograpiya|website=Diksiyonaryo.ph|access-date=29 Mayo 2024|title=heograpiya}}</ref> ang pag-aaral sa kalupaan, katangian, naninirahan, at penomena ng [[Daigdig]].<ref name='intro1'>{{cite book |last1=Dahlman |first1=Carl |last2=Renwick |first2=William |title=Introduction to Geography: People, Places & Environment|url=https://archive.org/details/introductiontoge0000carl_u7y4 |lang=en|trans-title=Pagpapakilala sa Heograpiya: Tao, Lugar, at Kapaligiran|date=2014 |publisher=Pearson |isbn=978-0137504510 |edition=6 }}</ref> Sa kolokyal nitong kahulugan, tipikal itong tumutukoy sa kinaroroonan ng isang [[Lokasyon (heograpiya)|lugar]]; sa pormal na kahulugan, isa itong malawak na sangay ng [[agham]] na naglalayong alamin at maipaliwanag ang Daigdig at kung paano ito humantong sa kasalukuyan nitong mga proseso at hitsura. Bagamat tinutukoy ng heograpiya ang Daigdig, ginagamit rin ang salitang ito upang ilarawan ang ibang mga [[planeta]] sa larangan ng [[agham pamplaneta]].<ref name=Burt>{{cite book |last1=Burt |first1=Tim |title=Key Concepts in Geography: Scale, Resolution, Analysis, and Synthesis in Physical Geography|lang=en|trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lawak, Linaw, Pagsusuri, at Sintesis sa Heograpiyang Pisikal |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |pages=85–96 |edition=2}}</ref> Heograpiya ang itinuturing madalas bilang isang "tulay" na nagkokonekta sa [[likas na agham]] at [[agham panlipunan]].<ref name="Sala13">{{cite book |last1=Sala |first1=Maria |title=Geography |date=2009 |publisher=[[UNESCO]] |isbn=978-1-84826-960-6 |volume=1 |location=Oxford, Reyno Unido |language=en |trans-title=Heograpiya}}</ref> Kinekredit sa sinaunang Griyegong heograpo na si [[Eratostenes]] ang marami sa mga pundasyon ng pag-aaral sa heograpiya. Si Erastostenes din ang itinuturong nag-imbento sa naturang salita, mula sa salitang Griyego na ''geographia'' ({{lang-gr|γεωγραφία}}),<ref name="Roller">{{cite book |last1=Roller |first1=Duane W. |title=Eratosthenes' Geography|lang=en|trans-title=Heograpiya ni Eratostenes|date=2010 |publisher=Princeton University Press |location=[[New Jersey]], Estados Unidos |isbn=9780691142678 |url=https://press.princeton.edu/books/hardcover/9780691142678/eratosthenes-geography}}</ref> na kalauna'y hiniram ng [[mga wikang Romanse]] kabilang na ang [[wikang Ingles]] at [[wikang Espanyol|Espanyol]], kung saan nagmula ang modernong [[salitang Tagalog]] nito.<ref name="tgl"/> Gayunpaman, sa mga sulatin ni [[Ptolemeo]] unang lumabas ang naturang salita sa pasulat na anyo.<ref name='intro1'/> Sa kanya nagsimula ang "tradisyon ni Ptolemeo" ng larangan, na kinabibilangan ng teorya ng [[kartograpiya]] niya.<ref name="Brentjes2009">{{cite book |last1=Brentjes |first1=Sonja |title=International Encyclopedia of Human Geography|lang=en|trans-title=Pandaigdigang Ensiklopedya ng Heograpiyang Pantao |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-044911-1 |pages=414–427 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/B978008044910400002X|chapter=Cartography in Islamic Societies|trans-chapter=Kartograpiya sa mga Lipunang Islamiko}}</ref> Gayunpaman, maituturo nang mas maaga ang mga konseptong inilatag niya sa heograpiya, lalo na sa kartograpiya; halimbawa nito ang mga unang tangka ng mga taga-[[Babylon]] na ilarawan ang kanilang lugar gamit ang isang [[mapa]] noong {{BKP|ika-9 na siglo}}.<ref name="Kurt-2009">{{Cite book|title=Geography and Ethnography: Perceptions of the World in Pre-Modern Societies|lang=en|trans-title=Heograpiya at Etnograpiya: Mga Persepyon sa Mundo ng mga Premodernong Lipunan|author=Kurt A. Raaflaub & Richard J. A. Talbert|publisher=[[John Wiley & Sons]]|year=2009|isbn=978-1-4051-9146-3|page=147}}</ref> Bagamat ang [[kasaysayan ng heograpiya]] ay nagsimula sa iba't ibang lugar at panahon, nananatili pa rin ang mga pangunahing konsepto sa mga ito, tulad ng pag-alam sa espasyo, lugar, oras, at lawak. Sa modernong panahon, isang akademikong larangan ang heograpiya na may samu't-saring mga kaparaanan. May mga pagtatangkang igrupo ito, kabilang na ang pagbibigay-kahulugan sa mga sangay nito gayundin sa apat na tradisyon ng heograpiya. == Panimula == [[File:Physical World Map.svg|thumb|Mapang pisikal ng mundo.]]Isang sistematikong pag-aaral sa [[Daigdig]] ang heograpiya.{{efn|Sakop din ng pag-aaral ang ibang mga planeta, tulad halimbawa ng [[Marte]], bagamat mas ginagamit ang salita sa pagtukoy sa Daigdig.}} Para maituring na bahagi ng pag-aaral, kailangan nito ng "espasyo" na mailalagay sa isang [[mapa]], tulad ng koordinado, pangalan ng lugar, o tirahan. Dahil dito, madalas na itinatambal ang heograpiya sa kartograpiya, lalo na sa kolokyal na pananaw, kahit na hindi ganito ang kaso sa lahat ng oras. Bagamat gumagamit ng mga mapa ang mga heograpo, hindi lang ito ang buong punto ng pag-aaral. Pinag-aaralan din nila ang mga proseso, tampok, at penomena ng Daigdig sa dalawang bahagi: espasyo at [[panahon]].<ref name="Hayes1">{{Cite web |last=Hayes-Bohanan |first=James |date=29 Setyembre 2009 |title=What is Environmental Geography, Anyway? |trans-title=Ano nga ba ang Heograpiyang Pangkapaligiran? |url=http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026054331/http://webhost.bridgew.edu/jhayesboh/environmentalgeography.htm |archive-date=26 Oktubre 2006 |access-date=10 Nobyembre 2016 |website=webhost.bridgew.edu |publisher=[[Bridgewater State University]] |language=en}}</ref> Malawak ang saklaw ng heograpiya, kaya naman isa itong larangang interdisiplinaryo. Ayon kay [[William Hughes (heograpo)|William Hughes]]: {{blockquote|text=Ang mga pangalan ng lugar... ay hindi heograpiya... Hindi masasabing isang heograpo na ang kung sino dahil lamang kabisado at isinapuso niya ang buong gazetteer. Mas mataas pa ang mga hangarin ng heograpiya kesa dito: habol nito na matukoy ang mga penomena (ng kalikasan at ng politika, depende sa kung paano mo itatrato ang pangalawa), na maihambing, na maibuod, na umangat mula sa mga epekto ng mga sanhi, at, sa paggawa sa mga ito, na matunton ang mga batas ng kalikasan at markahan ang mga impluwensiya nito sa tao. Isa itong 'paglalarawan sa mundo'— yon ang heograpiya. Sa isang salita, agham ang heograpiya— isang bagay na hindi lang puro mga pangalan kundi ng mga argumento at dahilan, ng mga sanhi at bunga.{{efn|orihinal na sipi: ''Names of places...are not geography...To know by heart a whole gazetteer full of them would not, in itself, constitute anyone a geographer. Geography has higher aims than this: it seeks to classify phenomena (alike of the natural and of the political world, in so far as it treats of the latter), to compare, to generalize, to ascend from effects to causes, and, in doing so, to trace out the laws of nature and to mark their influences upon man. This is 'a description of the world'—that is Geography. In a word, Geography is a Science—a thing not of mere names but of argument and reason, of cause and effect.''<ref>{{Cite book |last=Baker |first=J.N.L |title=The History of Geography|trans-title=Ang Kasaysayan ng Heograpiya|lang=en|date=1963 |publisher=Basil Blackwell |isbn=978-0-85328-022-4 |location=Oxford |page=66}}</ref>}}|sign=[[William Hughes (heograpo)|William Hughes]], 1863}}Mahahati sa tatlong pangunahing sangay ang heograpiya: [[Heograpiyang pantao|pantao]], [[Heograpiyang pisikal|pisikal]], at [[Heograpiyang teknikal|teknikal]].<ref name="Sala13"/><ref name="Hough1">{{Cite book |last1=Hough |first1=Carole |title=The Oxford Handbook of Names and Naming |last2=Izdebska |first2=Daria |date=2016 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-965643-1 |editor-last=Gammeltoft |editor-first=Peder |location=Oxford, Reyno Unido |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford ng mga Pangalan at Pagpapangalan |chapter=Names and Geography |trans-chapter=Mga Pangalan at Heograpiya}}</ref> Nakapokus ang heograpiyang pantao sa mga [[natayuang lugar]] ({{Lang-en|built environment}}) at kung paano ginagawa, tinitingnan, pinamamahalaan, at iniimpluwensiyahan ng mga tao ang espasyo.<ref name="Hough1" /> Sa heograpiyang pisikal naman sinusuri ang kalikasan at paano ang ugnayan sa pagitan ng mga [[organismo]], [[klima]], [[lupa]], [[tubig]], at [[anyong-lupa]].<ref name="Cotterill">{{Cite web |last=Cotterill |first=Peter D. |date=1997 |title=What is geography? |trans-title=Ano ang heograpiya? |url=http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20061006152742/http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date=6 Oktubre 2006 |access-date= |website=AAG Career Guide: Jobs in Geography and related Geographical Sciences |publisher=American Association of Geographers |language=en}}</ref> Ang pagkakaiba ng dalawang sangay na ito ang nagbigay-daan upang mabuo ang [[heograpiyang pinagsama]], kung saan pinag-aaralan naman ang interaksyon ng tao sa kapaligiran.<ref name="Hayes1" /> Samantala, pag-aaral at pagdedebelop sa mga kagamitan naman ang pokus ng heograpiyang teknikal, kung saan sinusuri ng mga heograpo ang mga kaparaanan upang makakalap ng impormasyon, tulad halimbawa ng [[kartograpiya]] at [[sistemang pang-impormasyong pangheograpiya]] (GIS).<ref name="Haidu1">{{cite journal |last1=Haidu |first1=Ionel |date=2016 |title=What is Technical Geography |trans-title=Ano ang Heograpiyang Teknikal |url=https://technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |url-status=live |journal=Geographia Technica |language=en |volume=11 |issue=1 |pages=1–5 |doi=10.21163/GT_2016.111.01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220119112718/http://www.technicalgeography.org/pdf/1_2016/01_haidu.pdf |archive-date=19 Enero 2022 |access-date=| issn=1842-5135}}</ref> === Mga pangunahing konsepto === {{Multiple image | total_width = 150 | align = right | direction = vertical <!--Location--> | image1 = Orthographic projection SW.jpg | caption1 = Lokasyon <!--Place--> | image2 = Ruine Aggstein 02.JPG | caption2 = Lugar <!--Human-Environment Interaction--> | image3 = Deforestration premejung.JPG | caption3 = Interaksyon <!--Movement--> | image4 = MS Hanseatic vor Anker.JPG | caption4 = Paggalaw <!--Region--> | image5 = Sahara ecoregion.svg | caption5 = Rehiyon | footer = Ang limang tema ng heograpiya. }} Mahirap ang paglalarawan sa heograpiya sa mga pangunahing konsepto nito, at hindi nagkakasundo ang mga heograpo patungkol rito. Halimbawa, tinukoy sa unang edisyon ng isang aklat ang mga sumusunod bilang mga pangunahing konsepto sa heograpiya: espasyo, lugar, panahon, eskala, at tanawin. Sa ikalawang edisyon nito, pinalawak ang mga ito upang isama ang mga sumusunod: mga sistemang pangkapaligiran, mga sistemang panlipunan, [[kalikasan]], [[globalisasyon]], pagdedebelop, at panganib. Isang paraan din na ginagamit sa pagturo sa larangan ay ang [[limang tema ng heograpiya]], na unang lumabas noong 1984 at madalas gamitin sa mga paaralan sa [[Estados Unidos]]. Ayon dito, ang heograpiya ay mailalarawan sa limang bahagi: lokasyon, lugar, relasyon sa kapaligiran, paggalaw, at mga rehiyon.<ref name="Natoli1994">{{cite journal |last1=Natoli |first1=Salvatore J. |date=1 Enero 1994 |title=''Guidelines for Geographic Education'' and the Fundamental Themes in Geography |trans-title="Gabay sa Edukasyong Pangheograpiya" at ang mga Pangunahing Tema ng Heograpiya |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00221349408979676 |journal=[[Journal of Geography]] |language=en |volume=93 |issue=1 |pages=2–6 |doi=10.1080/00221349408979676 |issn=0022-1341}}</ref><ref name="Brown2015">{{cite journal |last1=Buchanan |first1=Lisa Brown |last2=Tschida |first2=Christina M. |date=2015 |title=Exploring the five themes of geography using technology |trans-title=Paggalugad sa limang tema ng heograpiya gamit ang teknolohiya |url=https://ossr.scholasticahq.com/api/v1/attachments/2781/download |journal=The Ohio Social Studies Review |language=en |volume=52 |issue=1 |pages=29–39 |access-date=2024-06-02 |archive-date=2024-05-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518141508/https://ossr.scholasticahq.com/api/v1/attachments/2781/download |url-status=dead }}</ref> ==== Espasyo ==== {{Main|Espasyo}}Isa ang [[espasyo]] sa mga pangunahing konsepto sa heograpiya.<ref name="Thrift1">{{cite book |last1=Thrift |first1=Nigel |title=Key Concepts in Geography: Space, The Fundamental Stuff of Geography |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Espasyo, Ang Pangunahing Bagay ng Heograpiya}}</ref> Gayunpaman, hirap ang mga heograpo na linawin kung ano ito. [[Tiyak na espasyo at panahon|Espasyong tiyak]] ang tawag sa eksaktong lugar o koordinado ng mga tao, lugar, bagay, o penomena.<ref name="Thrift1" /> Ngayon, itinuturo sa mga heograpo ang pagtingin sa mundo bilang isang nababagong espasyo kung saan nagaganap ang mga ugnayan ng mga proseso, imbes sa tradisyonal na konsepto na isang larawang nakalagay sa mapa.<ref name="Thrift1" /> ==== Lugar ==== {{Main|Lokasyon (heograpiya)}}Isa ang [[Lokasyon (heograpiya)|lugar]] sa mga pinakamahahalaga at komplikadong termino sa heograpiya.<ref name="Tuan2">{{cite journal |last1=Tuan |first1=Yi-Fu |date=1991 |title=A View of Geography |trans-title=Isang Pagtingin sa Heograpiya |url=https://www.jstor.org/stable/215179 |journal=Geographical Review |language=en |volume=81 |issue=1 |pages=99–107 |bibcode=1991GeoRv..81...99T |doi=10.2307/215179 |jstor=215179 |access-date=}}</ref><ref name="Castree1">{{cite book |last1=Castree |first1=Noel |title=Key Concepts in Geography: Place, Connections and Boundaries in an Interdependent World |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lugar, mga Koneksyon, at Hangganan sa isang Mundo Interdependent}}</ref><ref name="Gregory1">{{cite book |last1=Gregory |first1=Ken |title=Key Concepts in Geography: Place, The Management of Sustainable Physical Environments |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=173–199 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Lugar, Ang Pamamahala sa isang Napupunang Kapaligirang Pisikal}}</ref> Sa [[heograpiyang pantao]], kalipunan ang lugar ng mga koordinado sa mundo, ang mga gawaing naganap, nagaganap, at magaganap pa lang sa mga ito, at ang kahulugan ng espasyong ito sa mga tao.<ref name="Castree1" /> Samantala, sa [[heograpiyang pisikal]], kasama sa lugar ang lahat ng mga pisikal na penomena na naganap sa isang espasyo, tulad ng [[litospera]], [[atmospera]], [[idrospera]], at [[biospera]].<ref name="Gregory1" /> May mga relasyon ang bawat lugar sa isa't-isa.<ref name="Tobler2">{{cite journal |last1=Tobler |first1=Waldo |date=2004 |title=On the First Law of Geography: A Reply |trans-title=Ukol sa Unang Batas ng Heograpiya: Isang Tugon |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |url-status=live |journal=Annals of the Association of American Geographers |language=en |volume=94 |issue=2 |pages=304–310 |doi=10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20220621022730/http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1111/j.1467-8306.2004.09402009.x |archive-date=21 Hunyo 2022 |access-date= |s2cid=33201684}}</ref> Ayon sa heograpong si [[Yi-Fu Tuan]], ang heograpiya ay ang pag-aaral sa Daigdig sa pananaw na ito ang tahanan ng sangkatauhan, kaya naman mahalaga at sentro sa pag-aaral na alamin ang kahulugan ng salitang lugar sa larangan.<ref name="Tuan2" /> ==== Panahon ==== {{Main|Heograpiyang pampanahon|Heograpiyang pangkasaysayan}} [[File:Sample_of_time_geographical_description.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sample_of_time_geographical_description.png|alt=A space-time cube is a three-axis graph where one axis represents the time dimension and the other axes represent two spatial dimensions|thumb|Isang halimbawa sa pagpapakita sa panahon sa heograpiya.]] Bagamat mas pinagtutuunan sa [[kasaysayan]] ang [[panahon]], mahalagang konsepto pa rin ito sa heograpiya.<ref name="Thrift2">{{cite book |last1=Thrift |first1=Nigel |title=An Introduction to Time-Geography |url=https://archive.org/details/introductiontoti0000thri |date=1977 |publisher=Geo Abstracts, University of East Anglia |isbn=0-90224667-4 |language=en |trans-title=Panimula sa Heograpiyang Pampanahon}}</ref> Ayon sa [[pisika]], hindi magkahiwalay ang espasyo at panahon; imbes magkasama ito sa konsepto ng [[espasyo-panahon]]. Nasa ilalim ng pisika ang heograpiya, kaya naman kinokonsidera din ng mga heograpo ang panahon bukod sa espasyo. Bagamat isang pananaw sa panahon sa heograpiya ay ang pagtala sa mga kaganapan sa isang lugar, saklaw din nito ang pagmomodelo sa mga nagbabagong kapaligiran na dulot ng paggalaw ng mga tao, organismo, at mga bagay.<ref name="Tuan1">{{cite book |last1=Tuan |first1=Yi-Fu |title=Space and Place: The Perspective of Experience |url=https://archive.org/details/spaceplaceperspe0000tuan |date=1977 |publisher=University of Minnesota Press |isbn=0-8166-3877-2 |language=en |trans-title=Espasyo at Lugar: Pananaw sa Karanasan}}</ref> Madalas na nagbabago ang pananaw ng mga tao sa isang lugar depende sa kung gaano kahaba ang pagtira nila sa lugar na yon.<ref name="Tuan1" /> Pinaghihigpitan ng panahon ang mga posibleng daanan pwedeng tahakin sa isang espasyo, lalo na kung may tiyak na pinagmulang punto. Mahirap ipakita ang panahon sa [[kartograpiya]]; gayunpaman, naging mas madali ito sa tulong ng mga [[teknolohiya]].<ref name="Miller1">{{cite journal |last1=Miller |first1=Harvey |date=2017 |title=Time geography and space–time prism |trans-title=Heograpiyang pampanahon at prismang espasyo-panahon |url=https://doi.org/10.1002/9781118786352.wbieg0431 |journal=International Encyclopedia of Geography: People, the Earth, Environment and Technology |language=en |pages=1–19 |doi=10.1002/9781118786352.wbieg0431 |isbn=978-0470659632 |access-date=}}</ref> ==== Eskala ==== {{Main|Eskala (heograpiya)|Eskala (mapa)}} [[File:Map_scale_-_8km,_5mi.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Map_scale_-_8km,_5mi.png|thumb|Isang tipikal na eskala, na nagpapakita ng sukat sa parehong [[sistemang metriko]] at [[Sistemang Imperyal|imperyal]].]] Sa mga [[mapa]], [[Eskala (heograpiya)|eskala]] ang kaugnayan ng layo na makikita sa mapa at layo sa katotohanan. Ginagamit ito ng mga heograpo upang masukat ang espasyo, upang malaman ang konteksto ng lugar sa pangkalahatan.<ref name="Herod">{{cite book |last1=Herod |first1=Andrew |title=Key Concepts in Geography: Scale, the local and the global |date=2009 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-4051-9146-3 |edition=2 |pages=85–96 |language=en |trans-title=Mga Pangunahing Konsepto sa Heograpiya: Eskala, ang lokal at ang global}}</ref> === Batas ng heograpiya{{anchor|Batas}} === [[File:Waldo_Tobler_2007.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Waldo_Tobler_2007.jpg|thumb|Si [[Waldo Tobler]] ang nagmungkahi sa [[Unang batas ng heograpiya ni Tobler|una]] at [[Ikalawang batas ng heograpiya ni Tobler|ikalawang batas ng heograpiya]].]] Walang tiyak na napagkakasunduan na mga batas ng heograpiya, ngunit matagal na'ng iminumungkahi ng samu't saring mga heograpo ang mga ito, lalo na ng heograpong si [[Waldo Tobler]]. Bagamat may mga kritisismo sa mga ito, pinakatanggap sa mga ito ay ang unang batas ng heograpiya ni Tobler.<ref name="Goodchild1">{{cite journal |last1=Goodchild |first1=Michael |date=2004 |title=The Validity and Usefulness of Laws in Geographic Information Science and Geography |trans-title=Ang Pagkabalido at Gamit ng mga Batas sa Agham Pang-impormasyong Pangheograpiya at Heograpiya |journal=Annals of the Association of American Geographers |language=en |volume=94 |issue=2 |pages=300–303 |doi=10.1111/j.1467-8306.2004.09402008.x |s2cid=17912938}}</ref> Narito ang ilan sa mga mungkahing batas: * [[Unang batas ng heograpiya ni Tobler]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may kaugnayan ang mga magkakapitbahay."{{Efn|name=law1|{{lang-en|Everything is related to everything else, but near things are more related than distant.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Ikalawang batas ng heograpiya ni Tobler]], na nagsasabing "nakakaapekto sa loob ang mga penomenang nasa labas ng isang lugar."{{Efn|{{lang-en|The phenomenon external to a geographic area of interest affects what goes on inside.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Batas ng heograpiya ni Arbia]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may maugnayan ang mga inoobserbahang bagay nang malabo kesa malinaw."{{Efn|{{lang-en|Everything is related to everything else, but things observed at a coarse spatial resolution are more related than things observed at a finer resolution.}}}}<ref name="Tobler2" /> * [[Heteroheneidad ng espasyo]]. na nagsasabing hindi makokontrol ang [[pagkakaiba-iba]] ng mga [[baryable]] sa heograpiya.<ref name="Goodchild1" /> * [[Prinsipyo ng walang katiyakan]], na nagsasabing komplikado ang mundo at lahat ng representasyon nito ay may antas ng pagkalabo, na hindi kailanman tiyak na masusukat.<ref name="Goodchild1" /> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng heograpiya}} [[Talaksan:The Babylonian map of the world, from Sippar, Mesopotamia..JPG|thumb|Ang ''[[Imago Mundi]]'', isang sinaunang mapa mula sa [[Babylon]] na iginuhit sa isang [[luwad]] na tableta.]] Pinag-aralan ng mga sinaunang kultura ang heograpiya bilang paliwanag sa mundo, partikular sa kapaligiran nila. Ang mga pinakalumang [[mapa ng mundo]] ay nanggaling sa [[Babilonya (lungsod)|sinaunang Babylon]] mula sa {{BKP|ika-9 na siglo|link=yes}}.<ref name="Raaflaub1">{{Cite book |last1=Raaflaub |first1=Kurt A. |title=Geography and Ethnography: Perceptions of the World in Pre-Modern Societies |trans-title=Heograpiya at Etnograpiya: Mga Persepyon sa Mundo ng mga Lipunang Premoderno|last2=Talbert |first2=Richard J.A. |date=2009 |publisher=[[John Wiley & Sons]] |isbn=978-1-4051-9146-3|lang=en}}</ref> Pinakakilala sa mga ito ay ang ''[[Imago Mundi]]'' na tinatayang ginawa noong {{BKP|600|link=}}.<ref name="Siebold1">{{Cite web |last=Siebold |first=Jim |date=1998 |title=Babylonian clay tablet, 600 B.C.|lang=en|trans-title=Tabletang luwad mula Babylonia |url=http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/103.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161109193653/http://www.henry-davis.com/MAPS/Ancient%20Web%20Pages/103.html |archive-date=9 Nobyembre 2016 |website=henry-davis.com |publisher=Henry Davis Consulting Inc.}}</ref> Ipinakita rito ang lungsod ng Babylon sa [[Eufrates|Ilog Eufrates]] na pinapalibutan ng isang pabilog na kalupaan. Kasama sa kalupaang ito ay ang [[Assyria|Asirya]], [[Urartu]], at iba pang mga lungsod. Ang kalupaang ito ay pinapalibutan ng isang [[karagatan]]g tinatawag na "mapait na ilog," kung saan makikita ang pitong islang nakaayos upang makabuo ng isang bituing may pitong punto.<ref name="Delano1">{{Cite journal |last=Delano Smith |first=Catherine |year=1996 |title=Imago Mundi's Logo the Babylonian Map of the World |lang=en|trans-title=Logo ng Imago Mundi, ang Mapa ng Mundo ng mga taga-Babylon|journal=Imago Mundi |volume=48 |pages=209–211 |doi=10.1080/03085699608592846 |jstor=1151277}}</ref> May isang mas lumang mapa na nagpapakita sa parehong lungsod ngunit mas hilaga, bagamat hindi sigurado ang mga historyador kung ano talaga ang ipinapakita ng mapang ito.<ref name="Raaflaub1"/> Si [[Anaximander]] ang kinikilalang nagpasimula sa larangan ng heograpiya sa sinaunang Gresya. Siya ang kinekredit na gumawa sa ''[[gnomon]]'', isang sinaunang instrumentong nagsusukat ng [[latitud]].<ref name="Kish1">{{Cite book |last=Kish |first=George |url=https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC |title=A Source Book in Geography |lang=en|trans-title=Isang Aklat Sanggunian sa Heograpiya|date=1978 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-82270-2 |archive-date=24 Abril 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424065455/https://books.google.com/books?id=_6qF4vjZvhYC |url-status=live }}</ref> Samantala, matagumpay namang nahulaan ni [[Thales]] ang isang [[laho]] noong {{BKP|28 Mayo 585}}.<ref>{{cite journal | url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html | bibcode=1997JHA....28..279S | title=Thales's Prediction of a Solar Eclipse | lang=en | trans-title=Prediksyon ni Thales sa isang Lahong Solar | last1=Stephenson | first1=F. Richard | last2=Fatoohi | first2=Louay J. | journal=Journal for the History of Astronomy | year=1997 | volume=28 | issue=4 | page=279 | doi=10.1177/002182869702800401 | s2cid=118345852 | access-date=2024-06-09 | archive-date=2019-07-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20190715021159/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1997JHA....28..279S/0000279.000.html | url-status=dead }}</ref> May debate pa rin sa kung sino ang unang nagpalagay na [[Bilog na mundo|bilog ang mundo]]; tipikal na tinutukoy si [[Pitagoras]] o [[Parmenides]] para sa kredit. Bagamat naniniwalang [[Patag na mundo|patag ang mundo]], ipinaliwanag ni [[Anaxigoras]] na bilog ang mundo sa pamamagitan ng pagpaliwanag sa mga laho. Samantala, nasukat naman ni [[Eratostenes]] ang lawak ng mundo sa pamamagitan ng pagsukat sa mga [[anino]] sa dalawang magkaibang lugar sa parehong oras; ang sukat niya ay ang pinakatumpak na nagawa hanggang sa paggamit ng [[trigonometriya]] ng iskolar na Muslim na si [[Abu Rayhan Bruni]] noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]] upang sukatin ang lawak ng mundo.<ref name="Tassoul1">{{Cite book |last1=Tassoul |first1=Jean-Louis |url=https://archive.org/details/concisehistoryof00tass |title=A Concise History of Solar and Stellar Physics|lang=en|trans-title=Isang Maikling Kasaysayan ng Pisikang Solar at Pangbituin |last2=Tassoul |first2=Monique |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2004 |isbn=978-0-691-11711-9 |location=London |url-access=registration}}</ref><ref name="Goodman1">{{Cite book |last=Goodman |first=Lenn Evan |url=https://books.google.com/books?id=VJ6x-pcqMicC |title=Avicenna|lang=en|publisher=Routledge |year=1992 |isbn=978-0-415-01929-3|archive-date=16 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416171106/https://books.google.com/books?id=VJ6x-pcqMicC |url-status=live }}</ref> Si [[Hiparco]] ang itinuturong nakagawa sa unang [[Sistemang koordinadong pangheograpiya|mapagkakatiwalaang sistema]] ng latitud at [[longhitud]].<ref name="Smith1">{{Cite book |last=Smith |first=Sir William |url=https://books.google.com/books?id=AvcGAAAAQAAJ |title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology|lang=en|trans-title=Diksiyonaryo ng mga Biograpiya at Mitolohiyang Griyego at Romano|date=1846 |publisher=Taylor and Walton |volume=2 |location=London |archive-date=16 Abril 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416171118/https://books.google.com/books?id=AvcGAAAAQAAJ |url-status=live }}</ref> Ginamit niya ang sistemang [[seksahesimal]] ng [[matematika ng Babylonia]]. Ang gawa niya ay pinalawak ni [[Ptolemeo]] sa paggawa niya sa mga unang [[atlas (kalipunan ng mapa)|atlas]] ng mundong alam ng [[sinaunang Roma|mga Romano]].<ref name="Sullivan1">{{Cite web |last=Sullivan |first=Dan |date=2000 |title=Mapmaking and its History|lang=en|trans-title=Paggawa ng Mapa at ang Kasaysayan Nito| url=http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2000/sullivan.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304054812/http://www.math.rutgers.edu/~cherlin/History/Papers2000/sullivan.html |archive-date=4 Marso 2016 |website=rutgers.edu |publisher=[[Rutgers University]]}}</ref> Pagsapit ng [[Gitnang Kapanahunan]], lumipat ang sentro ng pag-aaral mula sa [[Europa]] papunta sa [[Gitnang Silangan]] bunga ng [[pagbagsak ng Imperyong Romano]].<ref name="Needham1">{{Cite book |last=Needham |first=Joseph |url=https://books.google.com/books?id=jfQ9E0u4pLAC |title=Science and Civilization in China|lang=en|trans-title=Agham at Sibilisasyon sa Tsina|publisher=Caves Books, Ltd. |year=1959 |isbn=978-0-521-05801-8 |volume=3 |location=Taipei |archive-url=https://web.archive.org/web/20160925055940/https://books.google.com/books/about/Science_and_Civilisation_in_China_Volume.html?id=jfQ9E0u4pLAC |archive-date=25 Setyembre 2016 |url-status=live }}</ref> Naglakbay ang mga heograpong Muslim at nakagawa ng mga komprehensibong mapa, tulad nina [[Muhammad al-Idrisi]], [[Ibn Battuta]], at [[Ibn Khaldun]]. Ginamit ng mga Muslim ang kaalamang nagmula sa sinaung Gresya at Roma upang itatag ang [[Tahanan ng Karunungan]] sa [[Baghdad]] (ngayo'y bahagi ng [[Iraq]]).<ref name="Nawwab1">{{Cite web |last1=Nawwab |first1=Ismail I. |last2=Hoye |first2=Paul F. |last3=Speers |first3=Peter C. |date=2018-09-05 |title=Islam and Islamic History and The Middle East|lang=en|trans-title=Islam at Kasaysayan ng Islam at ang Gitnang Silangan |url=https://www.islamicity.org/5898/islam-and-islamic-history-and-the-middle-east/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617153237/http://www.islamicity.com/education/ihame/default.asp?Destination=%2Feducation%2Fihame%2F20.asp |archive-date=17 Hunyo 2016 |website=islamicity.com }}</ref> Ang paglalayag ng mga Europeo noong [[Panahon ng Pagtuklas]] ang nagbigay-daan upang madiskubre nila ang mga lupaing hindi nila alam, partikular na ang [[Bagong Mundo]]. Nagresulta ito upang seryosong pag-aralan ng mga iskolar ang heograpiya bilang tugon sa pagpapabuti ng paglalayag kontra sa kanilang mga kakumpetensiya. Ang [[Kasaysayan ng longhitud|problema ng longhitud]] ay isa sa mga matagal na'ng problema ng mga manlalayag sa Europa na naglilimita sa kanila sa paglayag sa mga malalayong lugar. Iniutos ng mga gobyerno ng mga bansa sa Europa, partikular na ng [[Imperyo ng Espanya|Espanya]], [[Imperyong Olandes|Olanda]], at [[Imperyong Britaniko|Britanya]], ang [[Mga premyo sa longhitud|paglalagay ng premyo]] sa sinumang makakagawa ng isang mapagkakatiwalaang paraan upang sukatin ang longhitud. Nalutas ito noong 1760 ni [[John Harrison]], isang Ingles na manggagawa ng [[orasan]], sa pamamagitan ng paggawa niya sa kronometrong H-4.<ref name="Aber1">{{Cite web |last=Aber |first=James Sandusky |date=2003 |title=Abu Rayhan al-Biruni|lang=en |url=http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811024630/http://academic.emporia.edu/aberjame/histgeol/biruni/biruni.htm |archive-date=11 Agosto 2011 |website=academic.emporia.edu |publisher=[[Emporia State University]] }}</ref> Noong 1884 sa [[Estados Unidos]], nagkasundo ang mga bansa sa [[Pandaigdigang Kumperensiyang sa Meridyano]] na gamitin ang [[Gitnang Oras ng Greenwich|meridyanong Greenwich]] upang maging [[punong meridyano]] sa mga mapa. Naging pormal na disiplina sa mga pamantasan ng Europa ang heograpiya pagsapit ng ika-19 na siglo. Kasabay nito, nabuo rin ang mga unang [[samahang pangheograpiya]], tulad ng [[Société de Géographie]] noong 1821, [[Royal Geographical Society]] sa Britanya noong 1830, at ang [[National Geographic Society]] noong 1888. Ang pag-usad ng teknolohiya noong ika-20 siglo na nagbigay-daan upang mabuo ang ilang mga sangay ng heograpiya, tulad halimbawa ng [[heomatika]] at ang paggamit sa [[estadistika]] sa pag-aaral. Ang [[Rebolusyong Kwantitatibo]] noong dekada 1950s hanggang 1960s ang nagpabago sa pananaw ng larangan, kung saan nagsimulang gamitin ng mga heograpo ang mga numero mula sa estadistika at mga tiyak na sukat upang ilarawan ang heograpiya. Noong 1970, inimungkahi ng heograpong si [[Waldo Tobler]] ang [[unang batas ng heograpiya ni Tobler|unang batas ng heograpiya]], na nagsasabing "lahat ay magkakaugnay, pero mas may kaugnayan ang mga magkakapitbahay."{{Efn|name=law1}}<ref name="Tobler2"/> == Sangay == Malawak ang saklaw ng pag-aaral ng heograpiya, kaya naman sinubukan ng mga heograpo na igrupo ito ayon sa mga paksa, kabilang na ang [[apat na tradisyon ng heograpiya]]. Gayunpaman, hinahati rin sa tatlong sangay ang larangan: [[Heograpiyang pantao|pantao]], [[Heograpiyang pisikal|pisikal]], at [[Heograpiyang teknikal|teknikal]]. Ginagamit ang apat na tradisyon para hatiin ang mga kaparaanang teoretikal ginagamit ng mga heograpo.<ref name="Traditions1">{{cite journal |last1=Pattison |first1=William |date=1964 |title=The Four Traditions of Geography |trans-title=Ang Apat ng Tradisyon ng Heograpiya |url=https://doi.org/10.1080/00221346408985265 |journal=Journal of Geography |language=en |volume=63 |issue=5 |pages=211–216 |bibcode=1964JGeog..63..211P |doi=10.1080/00221346408985265 |access-date=}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga sangay madalas sa mga nalalapat na kaparaanang pangheograpiya.<ref name="Sala13" /> === Apat na tradisyon === {{Main|Apat na tradisyon ng heograpiya}} Mungkahi noong 1964 na hatiin ang heograpiya sa apat na tradisyon: [[Pagsusuring pang-espasyo|lokasyonal]], [[Heograpiyang pinagsama|interaksyong tao-kapaligiran]], [[Heograpiyang panrehiyon|rehiyon]], at [[agham pandaigdig]].<ref name="Traditions1" /> Sadyang malalawak ang saklaw ng apat na tradisyon na nakabase sa [[pilosopiya]].<ref name="Traditions1" /> === Pantao === {{Main|Heograpiyang pantao}}Nakapokus sa mga tao ang [[heograpiyang pantao]], lalo na sa mga prosesong nakakaapekto sa mga lipunan.<ref name="HGDICT">{{Cite encyclopedia |year=2000 |title=Human Geography |encyclopedia=The Dictionary of Human Geography |publisher=Blackwell |location=Oxford |last=Johnston |first=Ron |editor-last=Johnston |editor-first=Ron |pages=353–360 |language=en |trans-title=Heograpiyang pantao |editor2-last=Gregory |editor2-first=Derek |editor3-last=Pratt |editor3-first=Geraldine |display-editors=3 |editor4-last=Watts |editor4-first=Michael}}</ref> Saklaw nito ang mga aspetong pantao, politikal, kultural, panlipunan, at pang-ekonomiya. === Pisikal === {{Main|Heograpiyang pisikal}}Nakapokus naman ang [[heograpiyang pisikal]] sa heograpiya bilang isang [[agham pandaigdig.]] Layunin nito na alamin ang mga [[Pagbabago ng klima|problemang pisikal at isyu]] sa [[litospera]], [[idrospera]], [[atmospera]], [[pedospera]], at [[biospera]]. Pag-aaral ito na nakatuon sa [[klima]], [[lupa]], at [[Karagatan|katubigan]] ng mundo, kabilang na ang pagbabago ng mga [[dalampasigan]] sa paglipas ng panahon. Ginagamit din ang heograpiyang pisikal sa pag-aaral ng mga aksyon sa [[konserbasyon]] ng kalikasan sa iba't ibang rehiyon.<ref>{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Belmonte Serrato |first2=Francisco |last3=García-Marín |first3=Ramón |last4=Ballesteros Pelegrín |first4=Gustavo A. |title=Analysis of Replicability of Conservation Actions across Mediterranean Europe |journal=Land |volume=10 |issue=6 |pages=598 |year=2021 |doi=10.3390/land10060598|url=https://www.mdpi.com/2073-445X/10/6/598/pdf?version=1622816584|format=PDF|trans-title=Pagsusuri sa Replikabilidad ng mga Gawaing Pangkonserbasyon sa Mediteraneong Europa|language=en}}</ref> === Teknikal === {{Main|Heograpiyang teknikal}} Pinag-aaralan sa [[heograpiyang teknikal]] ang mga kaparaanan, kagamitan, at [[estadistika]]ng ginagamit sa heograpiya.<ref name="Sala13" /> Sentro sa sangay ang mga teknolohiyang ginagamit sa larangan, at hindi sa datos nito. Bagamat unang kinilala ang sangay noong 1749,<ref name="cave1">{{cite book |last1=Cave |first1=Edward |title=Geography reformed: a new system of general geography, according to an accurate analysis of the science in four parts. The whole illustrated with notes. |date=1749 |publisher=Edward Cave |edition=2 |location=London |language=en |trans-title=Heograpiya repormado: isang bagong sistema ng pangkalahatang heograpiya, ayon sa isang tumpak na pagsusuri sa agham sa apat na bahagi. May mga guhit at tala.}}</ref> nito lamang ika-20 siglo itong pormal na kinilala bilang sangay ng heograpiya. Dahil sa [[Dakilang Pag-usad|pag-usad ng teknolohiya]] pagkatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], naging sopistikado ang mga kagamitan sa heograpiyang teknikal, tulad halimbawa ng [[sistemang pang-impormasyong pangheograpiya]] (GIS), na ginagamit din sa pag-aaral ng [[pagbabago ng klima]] at pagtaas ng antas ng dagat.<ref>{{Cite journal |last1=Dawahidi |first1=Touria |last2=Ibarra Marinas |first2=Daniel |last3=Gomariz-Castillo |first3=Francisco |title=Estimación de la subida del nivel del mar por efecto del Cambio Climático mediante datos de mareógrafos y la serie de satélite NASA Topex-Poseidon/Jason. El caso de Valencia |journal=Anales de Geografía de la Universidad Complutense |issn=0211-9803 |volume=39 |issue=1 |pages=39-58 |year=2019|trans-title=Pagtataya sa pagtaas ng antas ng dagat dahil sa pagbabago ng klima gamit ang mga datos sa panukat ng kati at ang serye ng altimetriya ng NASA Topex-Poseidon/Jason. Ang Kaso ng Valencia|language=es}}</ref> Halimbawa, ang pag-aaral sa epekto ng [[pagbabago ng klima]] at [[subsidence|paglubog ng lupa]] sa [[Metro Manila]] gamit ang datos ng [[tide gauge|mareograpiya]] at [[satellite altimetry|altimetriya ng satelite]] ay nagpapakita ng malaking panganib ng pagtaas ng antas ng dagat hanggang 2150.<ref name="Sala13" /><ref name="Haidu1" /><ref>{{Cite journal |last1=Ibarra Marinas |first1=Daniel |last2=Silva Mendoza |first2=Laura |last3=Mata Chacón |first3=Dulce |last4=Belmonte Serrato |first4=Francisco |title=Climate Change and Subsidence in Metro Manila: Relative Sea-Level Projections Through Tide-Gauge Records and Satellite Altimetry up to 2150 |journal=Geographies |volume=6 |issue=2 |year=2026 |doi=10.3390/geographies6020041|url=https://www.mdpi.com/2673-7086/6/2/41/pdf?version=1776159301|trans-title=Pagbabago ng Klima at Subsidensiya sa Kalakhang Maynila: Relatibong Pagtatantiya sa Antas ng Dagat sa Pamamagitan ng mga Tala sa Panukat ng Kati at Altimetriyang Pangsatelayt hanggang sa taong 2150|language=en|format=PDF}}</ref> == Kaparaanan == Nahahati sa dalawa ang mga kaparaanang ginagamit sa heograpiya, kwalitatibo at kwantitatibo. === Kwalitatibo === {{Main|Heograpiyang kwalitatibo}} Deskriptibo ang [[heograpiyang kwalitatibo]], di tulad ng [[Heograpiyang kwantitatibo|kwantitatibo]] na nakatuon sa [[estadistika]]. Nagdadagdag sila sa konteksto sa mga konsepto, at galugarin ang mga konseptong pantao tulad ng [[paniniwala]] na hindi masusukat.<ref name="RyanBurns1">{{cite journal |last1=Burns |first1=Ryan |last2=Skupin |first2=Andre |date=2013 |title=Towards Qualitative Geovisual Analytics: A Case Study Involving Places, People, and Mediated Experience |trans-title=Tungo sa Kwalitatibong Analitikang Heobiswal: Isang Pag-aaral sa Kaso ng mga Lugar, Tao, at Namamagitang Karanasan |url=https://www.utpjournals.press/doi/full/10.3138/carto.48.3.1691 |journal=Cartographica: The International Journal for Geographic Information and Geovisualization |language=en |volume=48 |issue=3 |pages=157–176 |doi=10.3138/carto.48.3.1691 |access-date= |s2cid=3269642}}</ref> === Kwantitatibo === {{Main|Rebolusyong kwantitatibo|Heograpiyang kwantitatibo}} Dahil sa [[Rebolusyong Kwantitatibo]] noong dekada 1950s at 1960s na nagpabago sa heograpiya,<ref name="Fotheringham1">{{cite book |last1=Fotheringham |first1=A. Stewart |title=Quantitative Geography: Perspectives on Spatial Data Analysis |url=https://archive.org/details/quantitativegeog0000foth |last2=Brunsdon |first2=Chris |last3=Charlton |first3=Martin |date=2000 |publisher=Sage Publications Ltd |isbn=978-0-7619-5948-9 |language=en |trans-title=Heograpiyang Kwantitatibo: Mga Pananaw sa Pagsusuri ng Datos Pang-espasyo}}</ref> naging karaniwan ang paggamit sa mga kaparaanang kwantitatibo sa larangan. Nagresulta ito sa pagdebelop ng heograpiyang teknikal, na nagbigay-daan upang umusbong ang heograpiyang kwantitatibo bilang sangay sa ilalim nito.<ref name="Haidu1" /><ref name="Fotheringham1" /> == Tingnan din == * [[Heolohiya]] * [[Heopisika]] * [[Eskala ng panahong heolohiko]] * [[Kasaysayan ng Daigdig]] == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} == Link sa labas == {{sister project links|collapsible=true|commons=y|v=y|s=y|species=no|voy=no|d=Q1071|wikt=y}} * ''[https://www.britannica.com/science/geography Geography]'' ("Heograpiya") sa website ng ''[[Encyclopaedia Britannica]]''. {{Geography topics|state=uncollapsed}} {{Social sciences}} {{Authority control}} [[Kategorya:Heograpiya| ]] [[Kategorya:Agham pandaigdig]] [[Kategorya:Mga agham panlipunan]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] 88s9nleem5pd09qqjdgjf22ntt2w771 0 1154 2220340 2127917 2026-08-13T12:52:42Z Lolbet101 163542 2220340 wikitext text/x-wiki {{update}} {{cleanup|date=Marso 2007}} {{Unreferenced section|date=Agosto 2026}} [[Talaksan:Solar planets.jpg|thumb|Mga planeta ng sistemang solar]] {{otheruses|Tala}} Itinatakda ng ''International Astronomical Union'' (IAU), ang opisyal na siyentipikong sanggunian sa pagngangalan ng katawang pangkalawakan, na ang '''planeta''' ay isang katawan sa kalangitan na: :(a) lumiligid sa mga bituin o mga tira ng bituin; :(b) may sapat na bigat sa sarili niyang [[grabedad]] (balani) upang labanan ang lakas ng di-natitinag na katawan upang makabuo ng isang hugis na may hidrostatikong ekilibrio (halos bilog o espero); :(c) hindi napakabigat upang magpasimula ito ng pagsasanib termonukleyar ng deuteryo sa ubod nito; at , :(d) hinawi nito ang paligid niya para sa kanyang libutan. Sa ilalim ng pagtatakdang ito, ang ating sangkaarawan o [[sistemang solar]] ay binubuo ng walong planeta: Merkuryo, Benus, Mundo (Lupa), Marte, Húpiter, Saturno, Urano, at Neptuno. Ang tatlong katawang sa kalangitan na umaayon sa naunang tatlong kondisyon ngunit labag sa ikaapat na kondisyon ay tinatawag ngayong mga unanong planeta: Ceres, Plutón at 2003 UB³¹³ . Bago pinagtibay ang resolusyon kamakailan, walang siyentipikong pagtatakda kung ano talaga ang “planeta,” datapuwat maraming bantog na mga astronomo ang nagmungkahi bahagi ng kasalukyang debate. Kung walang pagtatakda, ang ating kalawakang araw ay tradisyonal na binubuo ng iba’t-ibang bilang ng mga planeta sa loob ng maraming panahon. Di pa natitiyak kung ang pagtatakda kamakailan ay matatanggap ng marami sa loob ng astronomiya na kung saan marami ang laban gayundin sa mata ng publiko. == Etimolohiya == Ang katagang “planeta” ay galing sa salitang Griyego ''πλανήτης, planētēs,'' na ang ibig sabihin ay “manlalakbay” o “bagabundo” na kung saan nasumpungan ng mga unang astronomo ang ilang liwanag sa kalangitan na naglalakbay kung ihahambing sa ibang bituin. Ang mga katawang ito ay pinaniniwalaang lumilibot sa paligid ng mundo, na isang paniwalang di natitinag noon. Noong unang panahon, mayroong pitong planeta: Buwan, Merkuryo, Benus, Araw, Marte, Húpiter at Saturno, ayon sa kalawakang Ptolomaico at papalayo mula sa Lupa. Ilang Romano ang naniniwala na ang pitong diyos, kung saan kinuha ang pangalan ng mga planeta, ay palitang nagbabantay sa mga gawain ng mundo, ayon sa papalapit sa Lupang kaayusan sa Ptolemaicong kaisipan. Ang bunga ay isang talaan kung saan ang isang diyos ay nakabantay sa unang oras ng bawat araw una ang Araw at sinundan ng Buwan, Marte, Merkuryo, Húpiter, Benus, at Saturno. Kaya ang araw ng buong linggo ay ayon dito: Domingo (Linggo), Lunes, Martes, Miyerkules (Miercoles), Huwebes (Jueves), Biyernes (Viernes), at Sabado. ^[3] Ipinakita ng nineplanets.org ang mga araw ng buong linggo: "Ang sistema ng pitong araw na ginagamit natin ayon sa matandang astrolohikong paniniwala na ang pitong katawan ng kalangitan ay umiipluwensiya sa mga pangyayari sa Lupa at ang bawat isa sa kanila ay kumokontrol sa unang oras na nakapangalan sa kanila. Ang sistemang ito ay dinala sa Helenistikong Ehipto mula Mesopotamia. === Pagtatakda === Sa pag-unlad ng astronomiya, lalo na sa pagtanggap ng heliosentrikong modelo (kung saan ang Araw ang pusod nito), inalis ang Araw at Buwan at nang lumaon tinanggap ang kasalukuyang mga kasaping planeta ng kalawakang araw. Datapuwat, ang isang ‘planeta’ ay karaniwang nangangahulugan ng isang malaking katawan na lumilibot sa Araw (at nang lumaon sa iba pang bituin), walang pagtatakda kung ano talaga ang ‘planeta’. Kaya ang kalawakang araw ay karaniwang binubuo ng mga tinanggap ng planeta sa paglakad ng panahon ayon sa kultura and siyentipikong konsensus: :• 1500 – Pito (Buwan, Merkuryo, Benus, Araw, Mars, Hupiter, Saturno) – Modelong Mundo ang Sentro :• 1550 – Anim (Merkuryo hanggang Saturno), kasama ang Lupa, pwera ang Buwan at Araw :• 1781 - Pitong muli (kasama ang Urano) :• 1807 - Labing-isa (kasama ang Ceres, Pallas, Juno at Vesta) :• 1845 – Labindalawa (kasama ang Astraea) :• 1846 – Labintatlo (kasama ang Neptuno) :• 1851 - Walo (kasama ang Neptuno na di kasama ang mga asteroyd) :• 1930 – Siyam (kasama ang Pluto) :• 2006 – Walo (pwera ang Pluto) Sa loob ng ika-20 siglo nang matuklasan ang mas maliliit na katawan sa sangkaarawan, nagsimulang gumuho ang konsensus. May mga bangayan sa tamang laki/bigat ng isang katawan upang tawaging isang ‘planeta’. May isang partikular na bangayan kung ang mga bilog ng katawan sa kalawakang araw na umiinog sa sinturon nito ay dapat daw tanggaping planeta. Noong 2006, bumoto ng isang resolusyon ang pangkalahatang kapulungan ng International Astronomical Union na nagtatakdang muli ng planeta sa ating kalawakang araw bilang: ''Isang katawan sa kalangitan na (a) umiikot sa paligid ng Araw, (b) na may sapat natimbang sa kanyang sariling balani upang matugunan ang di natitinag na lakas upang makabuo ito ng isang hugis na may hidrostatikong ekilibrio (halos bilog or espero) , at (c) at pinalis na nito ang karatig kapaligiran ng kanyang libutan. Sa ilalim ng pagtatakdang ito, ang sangkaarawan ay may walong planeta. Ang mga katawan na umaayon sa unang dalawang kondisyon at hindi sa ikatlo (tulad ng Plutón at 2003 UB313) ay tinatawag na mga unanong planeta kung hindi sila na likas na buntalâ (satellites) ng ibang planeta.'' Ang pagtatakdang ito ay naayon sa makabagong hinua sa pagbuo ng planeta kung saan sa simula ng malaplanetang bilig kung saan pinalis kanilang paligid ng libutan ng mga maliliit na katawan. Sa lathala ni Steven Soter ipinaliwanag niya ito nang ganito: Ang bunga ng sekundaryong paglaki ng isang disko (disc) ay isang kalipunan ng malalaking katawan (mga planeta) na hindi nagtatagpo o magkalihis ng libutan na nag-iiwas sa banggaan nila. Kakaiba ang mga asteroids at kometa, kasama ang mga KBO, sa mga planeta dahil maari silang magbanggaan sa isa’t-isa o sa ibang planeta.^[4] Malinaw na itinatakda sa lathala ang mga kriterya ng planeta ang walong tinanggap na planeta ng IAU sa ibang maliliit na katawan sa kalawakang araw. Noong una, nagmungkahi ang isang komite ng IAU na magsasama sa mas maraming bilang ng mga planeta dahil hindi kasama ang (c) bilang isang kriterya nito. Nagbunga ang mga negosasyon na nagtatakda na mga unanong planeta lamang ang mga katawang sumasangayon sa mga kriteryang (a) at (b). Ang resolusyong ito ay nagdagdag sa mga planetang nasa labas ng kalawakang araw na ipinalabas noon 2003 at mula noon ay ginagamit na pagtatakda ng IAU.^[2] ''Mga planeta (kahit papaano sila hinubog) ang mga katawan na may tunay na bigat na mababa sa sukdulang bigat(limiting mass) ng pagsasanib termonukleyar ng deuteryo (na kasalukuyan ay tinatayang 13 beses na kasingbigat ng Júpiter para sa mga katawang may ka-metal ng araw) na lumilibot sa bituin o tira ng mga bituin. Ang kinakailangang minimong bigat/laki upang matanggap ang isang katawan sa labas ng kalawakang araw bilang isang planeta ay kailangang pareho sa gamit ng ating Kalawakang araw. Ang mga sub-estrelyang katawan na may tunay na bigat na higit sa sukdulang bigat para sa pagsasanib termonukleyar ng deuteryo ay mga “unanong kayumanggi”, kahit papaano sila nabuo o kahit saan sila nakatahan. Ang malayang lumulutang na mga katawan sa kulumpon ng mga batang bituin na mababa sa sukdulang bigat para sa pagsasanib termonukleyar ng deuteryo ay hindi “planeta” bagkus mga “sub-unanong kayumanggi”(o anumang nararapat na pangalan nila).'' Matapos ang botohan noong 2006&nbsp;ng IAU, may ilang kristisismo sa bagong pagtatakda mula sa mga astronomo. Ang bangayan ay nakatuon sa paniniwala na ang kriteyang (c) (ang paglilinis ng libutan nito) ay hindi sana isinama, at ang mga katawan na ngayon ay tinatawag na mga unanong planeta ay nararapat na bahagi ng malawak na pagtatakda ng planeta. Ang susunod na pulong ng IAU ay sa 2009 kung kailan ang pagbabago ay magagawa sa pagtatakda gayundin maaring makasama ang mga planeta sa labas ng kalawakang araw. Sa labas ng komunidad ng mga siyentipiko, may matibay na kahulugang pangkultura sa tao ang Plutón lalo na’t kilala ito bilang ika-siyam na planeta ng ating kalawakang araw sa loob ng nakaraang pitumpong taon. Kamakailan, ang pagkakatuklas ng 2003 UB313 (na sinasabing ika-sampung planeta), at ang posibleng pagrereklasipikasyon ng Ceres at Charon bilang mga planeta ay napansin ng publiko. == Sa loob ng sangkaarawan == [[Talaksan:Gas giants and the Sun (1 px = 1000 km).jpg|thumb|400px|Ang apat na higanteng planetang gas sa harap ng Araw: Jupiter, Saturno, Urano, Neptuno. ''(Ayon sa sukat ang laki.)'']] Mga planeta sa loob ng sangkaarawan Ayon sa pagtatakda ng IAU, may walong planeta sa ating sangkaarawan. Papalayo mula sa Araw (na kasama ang simbolong astronomiko sa panaklong): === Planeta === :1. Merkuryo ([[Talaksan:Mercury symbol.svg|24px|{{unicode|☿}}]] ) na walang likas na buntalâ (satellite) :2. Benus ([[Talaksan:Venus symbol.svg|24px|{{unicode|♀}}]] ) na walang likas na buntalâ :3. Mundo/Lupa ( [[Talaksan:Earth symbol.svg|24px|{{unicode|🜨}}]] ) na may isang buntalâ, ang Buwan :4. Marte ([[Talaksan:Mars symbol.svg|24px|{{unicode|♂}}]] ) na may dalawang buntalâ, Phobos at Deimos :5. Húpiter ([[Talaksan:Jupiter symbol.svg|24px|{{unicode|♃}}]] ) na may 63 buntalâ :6. Saturno ([[Talaksan:Saturn symbol.svg|24px|{{unicode|♄}}]] ) na may 56 buntalâ :7. Urano ([[Talaksan:Uranus symbol.svg|24px|{{unicode|⛢}}]] ) na may 27 buntalâ :8. Neptuno ([[Talaksan:Neptune symbol.svg|24px|{{unicode|♆}}]] ) na may 13 buntalâ === Unanong Planeta (Dwarf planet) === :1. [[1 Ceres]] na walang likas na buntalâ (sa pagitan ng [[Marte]] at [[Jupiter]]) :2. [[134340 Pluto]] na may 3 buntalâ (sa tabi ng [[Neptuno]]) :3. [[136199 Eris]] na may 1 buntalâ (sa tabi ng Pluton) === Pangalan ng mga planeta === [[Talaksan:4_Terrestrial_Planets_Size_Comp_True_Color.png|thumb|upright=1.5| Mga katihing talâ: Merkuryo, Benus, Lupa, Marte. ''(Ayon sa sukat ang laki)'']] Ang proseso ng pagngangalan at kanilang katangian ay tinatawag na nomenklatura ng mga planeta. Sa halos nakaugalian sa kanluran at gayundin sa Europa, ang mga pangalan ng planeta sa kalawakang araw ay ayon sa mga bathalang Griyego sa dahilang ang mga Griyego ang unang nagpangalan sa kanila. Tinanggap ng mga Romano ang maraming bathalang Griyego ngunit binigyan ng karampatang pangalan sa Latin. Ngayong marami sa kanila ay kilala sa katumbas nilang pangalang Romano (Latin): Merkuryo (tinawag na Hermes ng mga Griyego), Benus (Aphrodite), Marte (Ares), Húpiter (Zeus), Saturno (Kronos), Urano (Ouranos) at Neptuno (Poseidon). Magpahanggang ngayon ginagamit ng mga Griyego ang orihinal nilang pangalan. Ang pangalan ng mga planeta ng ating kalawakang araw ay mula sa mitolohiyang Griyego at Romano na ayon sa sumusunod: :• Merkuryo: taliba ng mga diyoses :• Benus: diyosa ng pag-ibig at kariktan :• Lupa/Gaia: ina ng lahat ng mga diyoses :• Marte: diyos ng digmaan :• Ceres: diyos ng pag-laki ng halaman, ang pag ha-harvest, at sa pag-mamahal ng nanay :• Húpiter: kataastaasang diyos at maylalang ng kalawakan :• Saturno: diyos na ama ni Júpiter. :• Urano: diyos ng kalangitan :• Neptuno: diyos ng karagatan :• Pluto: diyos ng impyerno :• Eris: diyosa ng impyerno at ng panahon Liban sa panuntunang ito ang Mundo (Lupa). Marami sa mga wikang Romanse (kasama rito ang Pranses, Italyano, Espanyol at Portuges), na nagmula sa Latin, ang nagpanatili sa matandang Romanong pangalan nitong Terra o kawahig nito. Gayundin, pinanatili ng mga Griyego ang kanyang orihinal na pangalan , Γή (Ge o Yi; halaw sa Gaia). Gayunpaman, sa mga di-Romanseng wika, ginagamit ang kanilang katutubong pangalan. Sa mga wikang mula sa Aleman kasama rito ang Ingles ay gumagamit ng matandang Alemang salitang ''ertho'', “lupa”, na alam nating Earth sa Ingles, ''Erde'' sa Aleman, ''Aarde'' sa Olandes, ''Jorden'' sa Esconde (Scandinavian). Sa taal na Tagalog, Lupa ang tawag natin sa ating mundo. Sa ilang kulturang di Europeo, gumagamit sila ng kanilang sistema ng pagngangalan ng mga planeta. Sa Tsina at mga bansang naimpluwensiyahan ng kulturang Tsino tulad ng Hapon, Korea at Biyetnam, gumagamit sila ng sistemang naaayon sa limang elementong Tsino. ^[3] === Mga kategorya === Sa mga astronomo magkakaiba ang planeta, unanong planeta at maliliit na katawan sa kalawakang araw. Ang mga malalaking katawan sa kalawakan ng ating araw ay nahahati sa kategorya ayon sa nilalaman nila: :• '''Katihin/Terrestrials''' (o batuhing planeta): Mga planeta (at mga unanong planeta) na kawangki ng Lupa natin – na karaniwang binubuo ng bato: [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]], [[Benus]], [[Daigdig|Lupa]] at [[Marte]]. Kasama rin dito ang Ceres kung ibibilang ito at tatlo pang mga asteroids na kasalukuyang minamatyaga, :• '''Higanteng Planetang Balot ng Gas/Gas giants''' (o mga planetang Joviano o parang Hupiter): Ito ang mga planetang karaniwang balot ng gas: [[Húpiter]], [[Saturno (planeta)|Saturno]], [[Urano]], [[Neptuno]]. Ang mga planetang Uranyo o higanteng yelo ay sub-klase ng mga higanteng planetang puno ng gas na kakaiba sa tunay na Joviano dahil sa kawalan nila ng hidroheno at helio at karamihan ng bato at yelo sa komposisyon nila. :• '''Mayelong mga Unano/Ice dwarfs''' (o mga katawang Plutonyo): Ito ang mga unanong planetang karaniwang binubuo ng yelo. [[Plutón]] at [[136199 Eris]] ang kasalukuyang kasapi ng grupong ito kahit na marami pa ang maisasama rito. === Mga planeta sa kasaysayan === Noong masumpunga ang Ceres, Pallas, Juno at Vesta na lumilibot sa pagitan ng Marte at Júpiter noong bungad ng mga 1800, idenaklara at tinanggap silang mga planeta sa loob ng maraming taon. Subalit nang marami pang mga katawan ang unti-unting nasumpungan sa rehiyong ito ng kalawakang araw, tinawag silang mga asteroids kasama ang mga katulad nila sa libutang ito. Ang relatibong kalakihan at kabilugan ng Ceres na ipinalagay ng ilan na dapat daw tawaging planetang muli. Ngunit noong 2006, inilagay ito ng International Astronomical Union sa bagong kategorya ng mga unanong planeta. Ganito rin ang nangyari sa Plutón. Unang nadiskubre ito sa labas ng libutan ng Neptuno noong 1930 at tinanggap itong planeta ng International Astronomical Union sa paniwalang mas malaki ito sa Lupa. Matapos ng masusing pagmamatyag napatunayang mas maliit at hindi kasing siksik ng ating Buwan. Noong marami pang mga bagong katawan ang nasumpungan sa nabanggit na rehiyon noong mga 1990 at bungad ng 2000, nagdesisyon ang IAU na ireklasipika ang Plutón kasama ang ipa bang mga katawan sa sinturon nito bilang mga unanong planeta. Ginawa ang desisyong ito noong 24 Agosto 2006. == Mga planeta sa labas ng kalawakang araw == {{Pangunahin|Eksoplaneta}} Halos kapareho o malaki sa Húpiter ang karamihan sa 202 mga nadiskubreng planeta sa labas ng kalawakang araw. Hindi kasama rito ang ilang mga planeta na nadiskubreng lumiligid sa naupos na bituin na tinatawag na pulsar tulad ng PSR B1257+12,[6] na mga planetang lumiligid sa mga bituing Mu Arae, 55 Cancri and GJ 436 na halos kalaki ng Neptuno,^[7] at ng isang planetang lumiligid sa Gliese 876 na tinatayang halos 6 hanggang 8 beses na kabigat ng Lupa at posibleng mabatong komposisyon. Hindi maliwanag kung ang mga bagong tuklas na malalaking planeta ay kawangki ng mga higanteng planetang puno ng gas sa ating kalawakang araw o kung sila ay tunay na kakaiba na hindi pa nakikita tulad ng mga higanteng planeta ng amoniaco o ng carbon. Partikular dito ang mga hot Júpiters, tawag sa mga ilang bagong tuklas na planeta, na lubhang malapit sa kanilang magulang na bituin sa halos bilog na libutan. Kung magkagayon tumatanggap sila ng mas matinding radyasyong estrelyar kaysa mga higanteng planetang gas ng kalawakang araw dahil dito maaring hindi sila magkatulad na uri ng planeta. Mayroon ding klase ng mga hot Júpiter na lumilibot ng napakalapit sa kanilang bituin kung kaya’t ang kanilang himpapawid ay hinihipan palayo na parang buntot ng kometa na tinatawag ng mga Chthonian planets. Maraming mga proyekto ang iminumungkahi upang makagawa ng isang hilera ng teleskopyong pangkalawakan upang maghanap ng planeta sa labas ng ating kalawakang araw na may bigat na katulad ng Lupa. Isa rito ang NASA Terrestrial Planet Finder, ngunit sa kasalukuyan ay naka- indefinite hold. Nag-iisip ang ESA ng kaparehong misyon na tinatawag na Darwin. Ang tsansang lumitaw ang isang katulad na planeta ay isang baryabol sa Darwin equation na nagtataya ng bilang ng sibilisasyong marunong at nakikipagtalastasan ay umiinog sa ating galaksiya. Noong 2005, natiktikan ng mga astronomo ang isang planeta sa kalawakan ng tripleng bituin na isang tuklas na nakikipagtunggali sa kasalukuyang hinua ng pagbuo ng planeta. Ang higanteng planetang gas na ito na malaki ng kaunti sa Júpiter ay lumilibot sa pangunihing bituin ng kalawakang HD 188753 sa konstelasyong Cygnus at kaya kilalang HD 188753 Ab. Ang planetang ito na malaki ng 14% kaysa Júpiter ay lumilibot sa pangunahing bituin (HD 188753 A) bawat 80 oras (3.3 araw), sa layong halos 8 Gm, ika-dalawanpung layo sa pagitan ng Lupa at Araw. Ang dalawang bituin ay mag-iikutan ng malapit sa isa’t-isa sa loob ng 156 na araw, at umiikot sa pangunahing bituin bawat 25.7 taon sa layong mula sa pangunahing bituin na maglalakay sa kanila sa pagitan ng Júpiter at Urano sa ating kalawakang araw. Dahil rito nagpapawalang-bisa ang dalawang bituin sa hinua ng pagbuo ng hot Júpiter na kung saan ang mga planetang ito ay bumubuo ng “normal” na layo at pagkatapos ay lumilipat papasok na mekanismo na kasalukuyang pinagdedebatahan. Hindi dapat mangyari ito; ang pares na bituin ay makasisira sa pagbuo ng planetan sa labas ng kalawakang araw. === Mga planetang inter-estrelyar === Ang inter-estrelyang planeta ay mga lagalag ng kalawakang inter-estrelyar na hindi nakatali sa isang kalawakang araw. Isang maikling panahon noong 2006, naniwala ang mga astronomo na nasumpungan nila ang isang dalwahing kalawakan ng mga inter-estrelyang planeta na kanilang tinawag na Oph 162225-240515. Subalit nang kanilang suriin ang mga katawang ito kanilang natanto na ang bigat ng bawat isa ay higit na 13 bigat ng Júpiter na naglalagay sa kanila bilang mga unanong kayumanggi at hindi mga planemos. Ang pag-inog ng mga inter-estrelyang planeta ay posible ayon sa mga computer simulations ng pinagmulan at ebolusyon ng mga sistemang planetaryo na kaniwang nagsasama sa pagpapalabas ng mga katawang may sapat na bigat. Ang katagang ito ay isang mainit na talakayin. Isang bantog na pangkat ng mga astronomo kasama rito ang IAU na mga katawan lamang na lumilibot sa mga bituin ang dapat tawaging planeta at ang mga inter-estrelyang planeta. Ang mga nakatuklas sa mga nasabing katawan ay umiiwas sa debate kung ano ang planeta at kanilang tinawag ang mga katawang ito bilang mga planemos. == Pagbuo ng planeta == Walang katiyakan kung papaano nabubuo ang mga planeta. Ang kasalukuyang hinuha ay nagmula ang mga planeta mula sa mga tira ng isang nébula na hindi lumapot sa ilalim ng grabedad upang makabuo ng isang protostar (mala-bituin). Sa halip, ang mga tirang ito ay naging isang manipis na protoplanetang (mala-planeta) disk na binubuo ng mga alikabok at gas ang lumilibot sa protostar ang nagsimulang lumapot sa lokal na konsentrasyon ng bigat sa loob ng disk na tinatawag na planetesimal. Ang konsentrasyong ito ay lalong nasisiksik haggang magsalikop ito paloob sa ilalim ng grabedad upang makabuo ng protoplaneta. ^[9] Matapos lumaki ito nang halos kasinglaki ng buwan natin, nagsimula itong bumuo ng kanyang papawirin. Nagsisilbi ito sa mataas na paghuli nang halos sampung beses sa mga planetesimal. ^[10] Kapag lumaki na ang isang protostar upang makabuo ng isang naglalablab na bituin, nahihipan ng kanyang solar wind ang halos lahat ng natitirang diskong materyal. Sa kalaunan, maaring marami pang mga protoplaneta ang lumilibot sa bituin o sa isa’t-isa ngunit sa paglakad ng panahon magbabanggaan sila upang makabuo ng isang planeta o magpalabas ng materyal para sa ibang mas malaking protoplaneta o makalap ng planeta. ^[11][12] Ang mga katawang bumigat na ay kakalap sa halos lahat ng materyal sa kanyang paligid na libutan upang maging planeta. Ang mga protoplanetang nakaiwas sa banggaan ay masisilbing likas na buntala ng planeta sa pamamagitan ng proseso ng mala-balaning pangangalap o kaya’y mananatili sila sa sinturon ng ibang katawan upang maging unanong planeta o maliit na katawan ng kalawakang araw. Ang mga maiigting na salpukan ng mga maliliit na planetisimal ay magpapainit sa lumalaking planeta na magdudulot na kaunting pagkatunaw nito. Ang loob ng isang planeta magsisimulang magkaroon ng angking katangian dahilan ng bigat upang makabuo ng isang siksik na ubod. Dahil sa paglaki nila, ang maliliit na katihing planeta ay mawawalan ng kanilang papawirin ngunit mapapalitan ito ng mga nawalang gas mula sa pasingaw sa [[mantel]] nito at sa mga sumunod na pagsalpok ng mga kometa rito. ^[13] (Tandaan na mawawalan ng natamong papawirin ang mga maliliit na planeta sa pamamagitan ng iba’t-ibang mekanismo ng pagkawala nito.) Sa pagkakatuklas at pagmamatyag ng mga planeta sa paligid ng mga bituin sa labas ng ating kalawakang araw, posible na ngayong talakayin, baguhin o palitan man ang salaysay na ito. Ang nibel ng metalidad ay pinaniniwalaang nagpapakita kung ang isang bituin ay may mga planeta.^[14] Dahil rito, tinatayang ang isang bituing salat sa metal na tinatawag na population II star ay may kaunting sistemang planetaryo kaysa sa bituing mayaman sa metal na tinatawag namang population I star. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Sistemang Solar}} [[Kategorya:Mga planeta|*]] [[Kategorya:Astronomiya]] i0576cngxjfcji4bkxs3jxzy4raea81 2220341 2220340 2026-08-13T13:09:56Z Lolbet101 163542 2220341 wikitext text/x-wiki {{update}} {{cleanup|date=Marso 2007}} {{Unreferenced section|date=Agosto 2026}} [[Talaksan:Solar planets.jpg|thumb|Mga planeta ng sistemang solar]] {{otheruses|Tala}} Itinatakda ng ''[[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|International Astronomical Union]]'' (IAU), ang opisyal na siyentipikong sanggunian sa pagngangalan ng katawang pangkalawakan, na ang '''planeta''' ay isang katawan sa kalangitan na: :(a) lumiligid sa mga bituin o mga tira ng bituin; :(b) may sapat na bigat sa sarili niyang [[grabedad]] (balani) upang labanan ang lakas ng di-natitinag na katawan upang makabuo ng isang hugis na may hidrostatikong ekilibrio (halos bilog o espero); :(c) hindi napakabigat upang magpasimula ito ng pagsasanib termonukleyar ng deuteryo sa ubod nito; at , :(d) hinawi nito ang paligid niya para sa kanyang libutan. Sa ilalim ng pagtatakdang ito, ang ating sangkaarawan o [[sistemang solar]] ay binubuo ng walong planeta: Merkuryo, Benus, Mundo (Lupa), Marte, Húpiter, Saturno, Urano, at Neptuno. Ang tatlong katawang sa kalangitan na umaayon sa naunang tatlong kondisyon ngunit labag sa ikaapat na kondisyon ay tinatawag ngayong mga unanong planeta: Ceres, Plutón at 2003 UB³¹³ . Bago pinagtibay ang resolusyon kamakailan, walang siyentipikong pagtatakda kung ano talaga ang “planeta,” datapuwat maraming bantog na mga astronomo ang nagmungkahi bahagi ng kasalukyang debate. Kung walang pagtatakda, ang ating kalawakang araw ay tradisyonal na binubuo ng iba’t-ibang bilang ng mga planeta sa loob ng maraming panahon. Di pa natitiyak kung ang pagtatakda kamakailan ay matatanggap ng marami sa loob ng astronomiya na kung saan marami ang laban gayundin sa mata ng publiko. == Etimolohiya == Ang katagang “planeta” ay galing sa salitang Griyego ''πλανήτης, planētēs,'' na ang ibig sabihin ay “manlalakbay” o “bagabundo” na kung saan nasumpungan ng mga unang astronomo ang ilang liwanag sa kalangitan na naglalakbay kung ihahambing sa ibang bituin. Ang mga katawang ito ay pinaniniwalaang lumilibot sa paligid ng mundo, na isang paniwalang di natitinag noon. Noong unang panahon, mayroong pitong planeta: Buwan, Merkuryo, Benus, Araw, Marte, Húpiter at Saturno, ayon sa kalawakang Ptolomaico at papalayo mula sa Lupa. Ilang Romano ang naniniwala na ang pitong diyos, kung saan kinuha ang pangalan ng mga planeta, ay palitang nagbabantay sa mga gawain ng mundo, ayon sa papalapit sa Lupang kaayusan sa Ptolemaicong kaisipan. Ang bunga ay isang talaan kung saan ang isang diyos ay nakabantay sa unang oras ng bawat araw una ang Araw at sinundan ng Buwan, Marte, Merkuryo, Húpiter, Benus, at Saturno. Kaya ang araw ng buong linggo ay ayon dito: Domingo (Linggo), Lunes, Martes, Miyerkules (Miercoles), Huwebes (Jueves), Biyernes (Viernes), at Sabado. ^[3] Ipinakita ng nineplanets.org ang mga araw ng buong linggo: "Ang sistema ng pitong araw na ginagamit natin ayon sa matandang astrolohikong paniniwala na ang pitong katawan ng kalangitan ay umiipluwensiya sa mga pangyayari sa Lupa at ang bawat isa sa kanila ay kumokontrol sa unang oras na nakapangalan sa kanila. Ang sistemang ito ay dinala sa Helenistikong Ehipto mula Mesopotamia. === Pagtatakda === Sa pag-unlad ng astronomiya, lalo na sa pagtanggap ng heliosentrikong modelo (kung saan ang Araw ang pusod nito), inalis ang Araw at Buwan at nang lumaon tinanggap ang kasalukuyang mga kasaping planeta ng kalawakang araw. Datapuwat, ang isang ‘planeta’ ay karaniwang nangangahulugan ng isang malaking katawan na lumilibot sa Araw (at nang lumaon sa iba pang bituin), walang pagtatakda kung ano talaga ang ‘planeta’. Kaya ang kalawakang araw ay karaniwang binubuo ng mga tinanggap ng planeta sa paglakad ng panahon ayon sa kultura and siyentipikong konsensus: :• 1500 – Pito (Buwan, Merkuryo, Benus, Araw, Mars, Hupiter, Saturno) – Modelong Mundo ang Sentro :• 1550 – Anim (Merkuryo hanggang Saturno), kasama ang Lupa, pwera ang Buwan at Araw :• 1781 - Pitong muli (kasama ang Urano) :• 1807 - Labing-isa (kasama ang Ceres, Pallas, Juno at Vesta) :• 1845 – Labindalawa (kasama ang Astraea) :• 1846 – Labintatlo (kasama ang Neptuno) :• 1851 - Walo (kasama ang Neptuno na di kasama ang mga asteroyd) :• 1930 – Siyam (kasama ang Pluto) :• 2006 – Walo (pwera ang Pluto) Sa loob ng ika-20 siglo nang matuklasan ang mas maliliit na katawan sa sangkaarawan, nagsimulang gumuho ang konsensus. May mga bangayan sa tamang laki/bigat ng isang katawan upang tawaging isang ‘planeta’. May isang partikular na bangayan kung ang mga bilog ng katawan sa kalawakang araw na umiinog sa sinturon nito ay dapat daw tanggaping planeta. Noong 2006, bumoto ng isang resolusyon ang pangkalahatang kapulungan ng International Astronomical Union na nagtatakdang muli ng planeta sa ating kalawakang araw bilang: ''Isang katawan sa kalangitan na (a) umiikot sa paligid ng Araw, (b) na may sapat natimbang sa kanyang sariling balani upang matugunan ang di natitinag na lakas upang makabuo ito ng isang hugis na may hidrostatikong ekilibrio (halos bilog or espero) , at (c) at pinalis na nito ang karatig kapaligiran ng kanyang libutan. Sa ilalim ng pagtatakdang ito, ang sangkaarawan ay may walong planeta. Ang mga katawan na umaayon sa unang dalawang kondisyon at hindi sa ikatlo (tulad ng Plutón at 2003 UB313) ay tinatawag na mga unanong planeta kung hindi sila na likas na buntalâ (satellites) ng ibang planeta.'' Ang pagtatakdang ito ay naayon sa makabagong hinua sa pagbuo ng planeta kung saan sa simula ng malaplanetang bilig kung saan pinalis kanilang paligid ng libutan ng mga maliliit na katawan. Sa lathala ni Steven Soter ipinaliwanag niya ito nang ganito: Ang bunga ng sekundaryong paglaki ng isang disko (disc) ay isang kalipunan ng malalaking katawan (mga planeta) na hindi nagtatagpo o magkalihis ng libutan na nag-iiwas sa banggaan nila. Kakaiba ang mga asteroids at kometa, kasama ang mga KBO, sa mga planeta dahil maari silang magbanggaan sa isa’t-isa o sa ibang planeta.^[4] Malinaw na itinatakda sa lathala ang mga kriterya ng planeta ang walong tinanggap na planeta ng IAU sa ibang maliliit na katawan sa kalawakang araw. Noong una, nagmungkahi ang isang komite ng IAU na magsasama sa mas maraming bilang ng mga planeta dahil hindi kasama ang (c) bilang isang kriterya nito. Nagbunga ang mga negosasyon na nagtatakda na mga unanong planeta lamang ang mga katawang sumasangayon sa mga kriteryang (a) at (b). Ang resolusyong ito ay nagdagdag sa mga planetang nasa labas ng kalawakang araw na ipinalabas noon 2003 at mula noon ay ginagamit na pagtatakda ng IAU.^[2] ''Mga planeta (kahit papaano sila hinubog) ang mga katawan na may tunay na bigat na mababa sa sukdulang bigat(limiting mass) ng pagsasanib termonukleyar ng deuteryo (na kasalukuyan ay tinatayang 13 beses na kasingbigat ng Júpiter para sa mga katawang may ka-metal ng araw) na lumilibot sa bituin o tira ng mga bituin. Ang kinakailangang minimong bigat/laki upang matanggap ang isang katawan sa labas ng kalawakang araw bilang isang planeta ay kailangang pareho sa gamit ng ating Kalawakang araw. Ang mga sub-estrelyang katawan na may tunay na bigat na higit sa sukdulang bigat para sa pagsasanib termonukleyar ng deuteryo ay mga “unanong kayumanggi”, kahit papaano sila nabuo o kahit saan sila nakatahan. Ang malayang lumulutang na mga katawan sa kulumpon ng mga batang bituin na mababa sa sukdulang bigat para sa pagsasanib termonukleyar ng deuteryo ay hindi “planeta” bagkus mga “sub-unanong kayumanggi”(o anumang nararapat na pangalan nila).'' Matapos ang botohan noong 2006&nbsp;ng IAU, may ilang kristisismo sa bagong pagtatakda mula sa mga astronomo. Ang bangayan ay nakatuon sa paniniwala na ang kriteyang (c) (ang paglilinis ng libutan nito) ay hindi sana isinama, at ang mga katawan na ngayon ay tinatawag na mga unanong planeta ay nararapat na bahagi ng malawak na pagtatakda ng planeta. Ang susunod na pulong ng IAU ay sa 2009 kung kailan ang pagbabago ay magagawa sa pagtatakda gayundin maaring makasama ang mga planeta sa labas ng kalawakang araw. Sa labas ng komunidad ng mga siyentipiko, may matibay na kahulugang pangkultura sa tao ang Plutón lalo na’t kilala ito bilang ika-siyam na planeta ng ating kalawakang araw sa loob ng nakaraang pitumpong taon. Kamakailan, ang pagkakatuklas ng 2003 UB313 (na sinasabing ika-sampung planeta), at ang posibleng pagrereklasipikasyon ng Ceres at Charon bilang mga planeta ay napansin ng publiko. == Sa loob ng sangkaarawan == [[Talaksan:Gas giants and the Sun (1 px = 1000 km).jpg|thumb|400px|Ang apat na higanteng planetang gas sa harap ng Araw: Jupiter, Saturno, Urano, Neptuno. ''(Ayon sa sukat ang laki.)'']] Mga planeta sa loob ng sangkaarawan Ayon sa pagtatakda ng IAU, may walong planeta sa ating sangkaarawan. Papalayo mula sa Araw (na kasama ang simbolong astronomiko sa panaklong): === Planeta === :1. Merkuryo ([[Talaksan:Mercury symbol.svg|24px|{{unicode|☿}}]] ) na walang likas na buntalâ (satellite) :2. Benus ([[Talaksan:Venus symbol.svg|24px|{{unicode|♀}}]] ) na walang likas na buntalâ :3. Mundo/Lupa ( [[Talaksan:Earth symbol.svg|24px|{{unicode|🜨}}]] ) na may isang buntalâ, ang Buwan :4. Marte ([[Talaksan:Mars symbol.svg|24px|{{unicode|♂}}]] ) na may dalawang buntalâ, Phobos at Deimos :5. Húpiter ([[Talaksan:Jupiter symbol.svg|24px|{{unicode|♃}}]] ) na may 63 buntalâ :6. Saturno ([[Talaksan:Saturn symbol.svg|24px|{{unicode|♄}}]] ) na may 56 buntalâ :7. Urano ([[Talaksan:Uranus symbol.svg|24px|{{unicode|⛢}}]] ) na may 27 buntalâ :8. Neptuno ([[Talaksan:Neptune symbol.svg|24px|{{unicode|♆}}]] ) na may 13 buntalâ === Unanong Planeta (Dwarf planet) === :1. [[Ceres|1 Ceres]] na walang likas na buntalâ (sa pagitan ng [[Marte]] at [[Jupiter]]) :2. [[Pluto|134340 Pluto]] na may 3 buntalâ (sa tabi ng [[Neptuno]]) :3. [[Eris (astronomiya)|136199 Eris]] na may 1 buntalâ (sa tabi ng [[Pluto|Pluton]]) === Pangalan ng mga planeta === [[Talaksan:4_Terrestrial_Planets_Size_Comp_True_Color.png|thumb|upright=1.5| Mga katihing talâ: Merkuryo, Benus, Lupa, Marte. ''(Ayon sa sukat ang laki)'']] Ang proseso ng pagngangalan at kanilang katangian ay tinatawag na nomenklatura ng mga planeta. Sa halos nakaugalian sa kanluran at gayundin sa Europa, ang mga pangalan ng planeta sa kalawakang araw ay ayon sa mga bathalang Griyego sa dahilang ang mga Griyego ang unang nagpangalan sa kanila. Tinanggap ng mga Romano ang maraming bathalang Griyego ngunit binigyan ng karampatang pangalan sa Latin. Ngayong marami sa kanila ay kilala sa katumbas nilang pangalang Romano (Latin): Merkuryo (tinawag na Hermes ng mga Griyego), Benus (Aphrodite), Marte (Ares), Húpiter (Zeus), Saturno (Kronos), Urano (Ouranos) at Neptuno (Poseidon). Magpahanggang ngayon ginagamit ng mga Griyego ang orihinal nilang pangalan. Ang pangalan ng mga planeta ng ating kalawakang araw ay mula sa mitolohiyang Griyego at Romano na ayon sa sumusunod: * Merkuryo: taliba ng mga diyoses * Benus: diyosa ng pag-ibig at kariktan * Lupa/Gaia: ina ng lahat ng mga diyoses * Marte: diyos ng digmaan * Ceres: diyos ng pag-laki ng halaman, ang pag ha-harvest, at sa pag-mamahal ng nanay * Húpiter: kataastaasang diyos at maylalang ng kalawakan * Saturno: diyos na ama ni Júpiter. * Urano: diyos ng kalangitan * Neptuno: diyos ng karagatan * Pluto: diyos ng impyerno * Eris: diyosa ng impyerno at ng panahon Liban sa panuntunang ito ang Mundo (Lupa). Marami sa mga wikang Romanse (kasama rito ang Pranses, Italyano, Espanyol at Portuges), na nagmula sa Latin, ang nagpanatili sa matandang Romanong pangalan nitong Terra o kawahig nito. Gayundin, pinanatili ng mga Griyego ang kanyang orihinal na pangalan , Γή (Ge o Yi; halaw sa Gaia). Gayunpaman, sa mga di-Romanseng wika, ginagamit ang kanilang katutubong pangalan. Sa mga wikang mula sa Aleman kasama rito ang Ingles ay gumagamit ng matandang Alemang salitang ''ertho'', “lupa”, na alam nating Earth sa Ingles, ''Erde'' sa Aleman, ''Aarde'' sa Olandes, ''Jorden'' sa Esconde (Scandinavian). Sa taal na Tagalog, Lupa ang tawag natin sa ating mundo. Sa ilang kulturang di Europeo, gumagamit sila ng kanilang sistema ng pagngangalan ng mga planeta. Sa Tsina at mga bansang naimpluwensiyahan ng kulturang Tsino tulad ng Hapon, Korea at Biyetnam, gumagamit sila ng sistemang naaayon sa limang elementong Tsino. ^[3] === Mga kategorya === Sa mga astronomo magkakaiba ang planeta, unanong planeta at maliliit na katawan sa kalawakang araw. Ang mga malalaking katawan sa kalawakan ng ating araw ay nahahati sa kategorya ayon sa nilalaman nila: :• '''Katihin/Terrestrials''' (o batuhing planeta): Mga planeta (at mga unanong planeta) na kawangki ng Lupa natin – na karaniwang binubuo ng bato: [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]], [[Benus]], [[Daigdig|Lupa]] at [[Marte]]. Kasama rin dito ang Ceres kung ibibilang ito at tatlo pang mga asteroids na kasalukuyang minamatyaga, :• '''Higanteng Planetang Balot ng Gas/Gas giants''' (o mga planetang Joviano o parang Hupiter): Ito ang mga planetang karaniwang balot ng gas: [[Hupiter (planeta)|Húpiter]], [[Saturno (planeta)|Saturno]], [[Urano]], [[Neptuno]]. Ang mga planetang Uranyo o higanteng yelo ay sub-klase ng mga higanteng planetang puno ng gas na kakaiba sa tunay na Joviano dahil sa kawalan nila ng hidroheno at helio at karamihan ng bato at yelo sa komposisyon nila. :• '''Mayelong mga Unano/Ice dwarfs''' (o mga katawang Plutonyo): Ito ang mga unanong planetang karaniwang binubuo ng yelo. [[Pluto|Plutón]] at [[136199 Eris]] ang kasalukuyang kasapi ng grupong ito kahit na marami pa ang maisasama rito. === Mga planeta sa kasaysayan === Noong masumpunga ang Ceres, Pallas, Juno at Vesta na lumilibot sa pagitan ng Marte at Júpiter noong bungad ng mga 1800, idenaklara at tinanggap silang mga planeta sa loob ng maraming taon. Subalit nang marami pang mga katawan ang unti-unting nasumpungan sa rehiyong ito ng kalawakang araw, tinawag silang mga asteroids kasama ang mga katulad nila sa libutang ito. Ang relatibong kalakihan at kabilugan ng Ceres na ipinalagay ng ilan na dapat daw tawaging planetang muli. Ngunit noong 2006, inilagay ito ng International Astronomical Union sa bagong kategorya ng mga unanong planeta. Ganito rin ang nangyari sa Plutón. Unang nadiskubre ito sa labas ng libutan ng Neptuno noong 1930 at tinanggap itong planeta ng International Astronomical Union sa paniwalang mas malaki ito sa Lupa. Matapos ng masusing pagmamatyag napatunayang mas maliit at hindi kasing siksik ng ating Buwan. Noong marami pang mga bagong katawan ang nasumpungan sa nabanggit na rehiyon noong mga 1990 at bungad ng 2000, nagdesisyon ang IAU na ireklasipika ang Plutón kasama ang ipa bang mga katawan sa sinturon nito bilang mga unanong planeta. Ginawa ang desisyong ito noong 24 Agosto 2006. == Mga planeta sa labas ng kalawakang araw == {{Pangunahin|Eksoplaneta}} Halos kapareho o malaki sa Húpiter ang karamihan sa 202 mga nadiskubreng planeta sa labas ng kalawakang araw. Hindi kasama rito ang ilang mga planeta na nadiskubreng lumiligid sa naupos na bituin na tinatawag na pulsar tulad ng PSR B1257+12,[6] na mga planetang lumiligid sa mga bituing Mu Arae, 55 Cancri and GJ 436 na halos kalaki ng Neptuno,^[7] at ng isang planetang lumiligid sa Gliese 876 na tinatayang halos 6 hanggang 8 beses na kabigat ng Lupa at posibleng mabatong komposisyon. Hindi maliwanag kung ang mga bagong tuklas na malalaking planeta ay kawangki ng mga higanteng planetang puno ng gas sa ating kalawakang araw o kung sila ay tunay na kakaiba na hindi pa nakikita tulad ng mga higanteng planeta ng amoniaco o ng carbon. Partikular dito ang mga hot Júpiters, tawag sa mga ilang bagong tuklas na planeta, na lubhang malapit sa kanilang magulang na bituin sa halos bilog na libutan. Kung magkagayon tumatanggap sila ng mas matinding radyasyong estrelyar kaysa mga higanteng planetang gas ng kalawakang araw dahil dito maaring hindi sila magkatulad na uri ng planeta. Mayroon ding klase ng mga hot Júpiter na lumilibot ng napakalapit sa kanilang bituin kung kaya’t ang kanilang himpapawid ay hinihipan palayo na parang buntot ng kometa na tinatawag ng mga Chthonian planets. Maraming mga proyekto ang iminumungkahi upang makagawa ng isang hilera ng teleskopyong pangkalawakan upang maghanap ng planeta sa labas ng ating kalawakang araw na may bigat na katulad ng Lupa. Isa rito ang NASA Terrestrial Planet Finder, ngunit sa kasalukuyan ay naka- indefinite hold. Nag-iisip ang ESA ng kaparehong misyon na tinatawag na Darwin. Ang tsansang lumitaw ang isang katulad na planeta ay isang baryabol sa Darwin equation na nagtataya ng bilang ng sibilisasyong marunong at nakikipagtalastasan ay umiinog sa ating galaksiya. Noong 2005, natiktikan ng mga astronomo ang isang planeta sa kalawakan ng tripleng bituin na isang tuklas na nakikipagtunggali sa kasalukuyang hinua ng pagbuo ng planeta. Ang higanteng planetang gas na ito na malaki ng kaunti sa Júpiter ay lumilibot sa pangunihing bituin ng kalawakang HD 188753 sa konstelasyong Cygnus at kaya kilalang HD 188753 Ab. Ang planetang ito na malaki ng 14% kaysa Júpiter ay lumilibot sa pangunahing bituin (HD 188753 A) bawat 80 oras (3.3 araw), sa layong halos 8 Gm, ika-dalawanpung layo sa pagitan ng Lupa at Araw. Ang dalawang bituin ay mag-iikutan ng malapit sa isa’t-isa sa loob ng 156 na araw, at umiikot sa pangunahing bituin bawat 25.7 taon sa layong mula sa pangunahing bituin na maglalakay sa kanila sa pagitan ng Júpiter at Urano sa ating kalawakang araw. Dahil rito nagpapawalang-bisa ang dalawang bituin sa hinua ng pagbuo ng hot Júpiter na kung saan ang mga planetang ito ay bumubuo ng “normal” na layo at pagkatapos ay lumilipat papasok na mekanismo na kasalukuyang pinagdedebatahan. Hindi dapat mangyari ito; ang pares na bituin ay makasisira sa pagbuo ng planetan sa labas ng kalawakang araw. === Mga planetang inter-estrelyar === Ang inter-estrelyang planeta ay mga lagalag ng kalawakang inter-estrelyar na hindi nakatali sa isang kalawakang araw. Isang maikling panahon noong 2006, naniwala ang mga astronomo na nasumpungan nila ang isang dalwahing kalawakan ng mga inter-estrelyang planeta na kanilang tinawag na Oph 162225-240515. Subalit nang kanilang suriin ang mga katawang ito kanilang natanto na ang bigat ng bawat isa ay higit na 13 bigat ng Júpiter na naglalagay sa kanila bilang mga unanong kayumanggi at hindi mga planemos. Ang pag-inog ng mga inter-estrelyang planeta ay posible ayon sa mga computer simulations ng pinagmulan at ebolusyon ng mga sistemang planetaryo na kaniwang nagsasama sa pagpapalabas ng mga katawang may sapat na bigat. Ang katagang ito ay isang mainit na talakayin. Isang bantog na pangkat ng mga astronomo kasama rito ang IAU na mga katawan lamang na lumilibot sa mga bituin ang dapat tawaging planeta at ang mga inter-estrelyang planeta. Ang mga nakatuklas sa mga nasabing katawan ay umiiwas sa debate kung ano ang planeta at kanilang tinawag ang mga katawang ito bilang mga planemos. == Pagbuo ng planeta == Walang katiyakan kung papaano nabubuo ang mga planeta. Ang kasalukuyang hinuha ay nagmula ang mga planeta mula sa mga tira ng isang nébula na hindi lumapot sa ilalim ng grabedad upang makabuo ng isang protostar (mala-bituin). Sa halip, ang mga tirang ito ay naging isang manipis na protoplanetang (mala-planeta) disk na binubuo ng mga alikabok at gas ang lumilibot sa protostar ang nagsimulang lumapot sa lokal na konsentrasyon ng bigat sa loob ng disk na tinatawag na planetesimal. Ang konsentrasyong ito ay lalong nasisiksik haggang magsalikop ito paloob sa ilalim ng grabedad upang makabuo ng protoplaneta. ^[9] Matapos lumaki ito nang halos kasinglaki ng buwan natin, nagsimula itong bumuo ng kanyang papawirin. Nagsisilbi ito sa mataas na paghuli nang halos sampung beses sa mga planetesimal. ^[10] Kapag lumaki na ang isang protostar upang makabuo ng isang naglalablab na bituin, nahihipan ng kanyang solar wind ang halos lahat ng natitirang diskong materyal. Sa kalaunan, maaring marami pang mga protoplaneta ang lumilibot sa bituin o sa isa’t-isa ngunit sa paglakad ng panahon magbabanggaan sila upang makabuo ng isang planeta o magpalabas ng materyal para sa ibang mas malaking protoplaneta o makalap ng planeta. ^[11][12] Ang mga katawang bumigat na ay kakalap sa halos lahat ng materyal sa kanyang paligid na libutan upang maging planeta. Ang mga protoplanetang nakaiwas sa banggaan ay masisilbing likas na buntala ng planeta sa pamamagitan ng proseso ng mala-balaning pangangalap o kaya’y mananatili sila sa sinturon ng ibang katawan upang maging unanong planeta o maliit na katawan ng kalawakang araw. Ang mga maiigting na salpukan ng mga maliliit na planetisimal ay magpapainit sa lumalaking planeta na magdudulot na kaunting pagkatunaw nito. Ang loob ng isang planeta magsisimulang magkaroon ng angking katangian dahilan ng bigat upang makabuo ng isang siksik na ubod. Dahil sa paglaki nila, ang maliliit na katihing planeta ay mawawalan ng kanilang papawirin ngunit mapapalitan ito ng mga nawalang gas mula sa pasingaw sa [[mantel]] nito at sa mga sumunod na pagsalpok ng mga kometa rito. ^[13] (Tandaan na mawawalan ng natamong papawirin ang mga maliliit na planeta sa pamamagitan ng iba’t-ibang mekanismo ng pagkawala nito.) Sa pagkakatuklas at pagmamatyag ng mga planeta sa paligid ng mga bituin sa labas ng ating kalawakang araw, posible na ngayong talakayin, baguhin o palitan man ang salaysay na ito. Ang nibel ng metalidad ay pinaniniwalaang nagpapakita kung ang isang bituin ay may mga planeta.^[14] Dahil rito, tinatayang ang isang bituing salat sa metal na tinatawag na population II star ay may kaunting sistemang planetaryo kaysa sa bituing mayaman sa metal na tinatawag namang population I star. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Sistemang Solar}} [[Kategorya:Mga planeta|*]] [[Kategorya:Astronomiya]] 5v9a6ag5udzolh5xb1fp6dgzjyoddpg 3 1202 2220430 2219674 2026-08-14T10:22:03Z KyutKoTalaga 152379 /* Fair-use image upload, at typo ng lokasyon sa infobox */ bagong seksiyon 2220430 wikitext text/x-wiki {{Hidden title}} <div style="float: right; position: absolute; left: 0px; top: -75px; padding-top: 0px; padding-left: 0px;"><div style="background:white; font-size: 150%; padding-top: 0px; padding-bottom: 0; position:relative; left:0; ">'''Kausapin si Jojit'''</div></div> <div id="talkpageheader-override" class="topicon" style="float: left; position: absolute; left: -1px; top: 20px; padding-top: 0px; padding-left: 0px; display:none"> {{Usertalksuper|user=Jojit}} </div> <div id="talk" class="plainlinks" style="border: 2px solid #800000; margin: 0em 1em 0em 1em; text-align: center; padding:5px; clear: both; background-color: #FFFFFF"> Hindi tulad ng mga ibang Wikipedista, '''hindi ako gumagawa ng mga arkibo ng mga Usapang Pahina''' yayamang awtomatikong naarkibo ang mga lumang pagbabago, na makikita gamit ang "[https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_tagagamit:Jojit_fb&action=history pahina ng kasaysayan]". Ngunit tinatala ko [[User talk:Jojit fb/Mga kumentong tinanggal|'''ang mga kumentong tinanggal ko''']]. Tinatala ko rin ang mga [[User talk:Jojit fb/Mga arkibo ng ABN|arkibo ng mga artikulong ginawa at pinalawig ko]] na naging "Alam ba ninyo?" Ganoon din ang [[User talk:Jojit fb/Mga pasasalamat, pagbati at parangal|mga pasasalamat, pagbati at parangal]] na pinapanatili ko dito upang kilalanin ang mga taong nagkaloob nito at ibalik sa kanila ang pasasalamat at di upang ipagmalaki ko ang parangal na natamo ko.</div> {{TOC right}} == A barnstar for you! == {| style="border: 1px solid {{{border|gray}}}; background-color: {{{color|#fdffe7}}};" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Bästa nyskrivna.svg|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''100,000 edits''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" |Awarded to Jojit fb up 100,000 edits to Tagalog Wikipedia! Your edits are much appreciated! Well done! - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.96.78|112.202.96.78]] 02:13, 30 Mayo 2024 (UTC) |} :''Thanks.'' Maraming salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:59, 30 Mayo 2024 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi. Gusto ko po sanang ilipat yung pahina ng [[lingguwistika]] papunta sa [[lingwistika]] (mas ginagamit sa mga naka-Tagalog na pahina sa internet, ayon sa research ko), pero nagkakaproblema po ako dito. Hindi ako sigurado kung paano ko ito ililipat, since may "lingwistika" na pahina kaya nagkaproblema. Sinubukan kong tanggalin yung redirect doon, pero ganon pa rin. Salamat po sa tulong. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:00, 1 Hunyo 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, subalit mas tama ang "lingguwistika" kasi sa ortograpiyang Tagalog/Filipino "kung ano ang bigkas ay siyang baybay". Wala pa din akong nakikitang diksyunaryo na ang baybay ay "lingwistika". At sa tingin ko na mas popular ang "lingguwistika" at ito ang ginamit mismo ng [http://wika.pbworks.com/f/ORTOPDF.pdf dokumento] ng [[Komisyon sa Wikang Pilipino]] tungkol sa [[Palabaybayan ng Filipino|Ortograpiyang Filipino]]. Gayon din ng sa isang [https://phlconnect.ched.gov.ph/admin/uploads/eae27d77ca20db309e056e3d2dcd7d69/Batayang-Kaalaman-sa-Wika-at-Lingguwistika-LOPEZ-MARIA-ELIZA-S.pdf dokumentong] naka-''upload'' sa [[Kagawaran ng Edukasyon]]. Kung tingin mo na karaniwan pa rin ang "lingwistika", ihain mo na lamang sa [[WP:KAPE|Kapihan]] para magkaroon ng konsenso. Kung anuman ang mapagkasunduan, susunod ako at ililipat ang dapat na ilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:40, 1 Hunyo 2024 (UTC) ::Sige, hindi ko na masyadong iaargumento pa ito. Okey naman ako sa kahit ano e. ::[[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:46, 2 Hunyo 2024 (UTC) == Tinatanggal [[Tagagamit:SahilgKhan3]] == Kamusta, Sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]..... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[Tagagamit:SahilgKhan3]] kasi nilalaman ay. Maraming salamat...... [[Natatangi:Mga ambag/2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764|2001:448A:1021:28B1:4935:FF5:CDF9:2764]] 09:44, 4 Hunyo 2024 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:32, 4 Hunyo 2024 (UTC) == Edit warring si 49.144.10.114 == *{{pagelinks|Vicarius Filii Dei}} *[[special:contribs/49.144.10.114]] Pakiharang po ng IP address 49.144.10.114 dahil binababoy yung mga pahina nina [[Vicarius Filii Dei]]. Hindi po sila pasok sa notability ng Wikipedia. Rinerevert ni 49.144.10.114 yung paglagay ko ng nilalaman. Base na rin po sa ambag, mukhang may [[:en:WP:NPOV|WP:NPOV]] rin po ito. Maraming salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.58.254|124.217.58.254]] 01:00, 30 Hunyo 2024 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na rin ang pahina. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 30 Hunyo 2024 (UTC) == Palikha ng bagong kategorya == * [[:Kategorya:Mga file format pang-kompyuter]] * [[:Kategorya:Mga file sa kompyuter]] Sinubukan na magdagdag ng dalawang kategorya dahil ito ay [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Talaan_ng_pang-aabuso&wpSearchUser=124.217.51.239 hindi pinayagan] gawa ng ''edit filter''. Gusto ko po sanang palikha yung kategorya ng tungkol sa kompyuter. Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:51, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Subukan mo uli. Puwede ka nang maglikha ng kategorya pero 'yung isa mong kategorya (Kategorya:Mga file sa kompyuter) ay walang laman. Kung hindi mo agad malagyan ang kategoryang iyan, mabubura iyan. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 6 Hulyo 2024 (UTC) ::Tapos na po ako mag-edit sa nasabing palikha ng bagong kategorya. Salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/124.217.51.239|124.217.51.239]] 03:58, 7 Hulyo 2024 (UTC) == Bandalismo == Magandang araw po, [[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Paharang po si ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.121.161|<bdi>112.198.121.161</bdi>]] dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. Kayo na po ang bahala kung gaano katagal. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:03, 5 Hulyo 2024 (UTC) :Pabago-bago pala IP po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Meta Platforms]] at [[WhatsApp]]. Ito po yung isa niyang IP: ‎[[Natatangi:Mga ambag/112.198.113.21|<bdi>112.198.113.21</bdi>]]. Pare-pareho po ang edit message niya. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 07:07, 5 Hulyo 2024 (UTC) ::Prinotekta ko na lamang ang mga pahinang binandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:31, 6 Hulyo 2024 (UTC) :::Pabago-bago pala IP po nila. Paharang po si 112.198.64.0/18 dahil sa bandalismo at pang-ii-spam sa mga pahina. [[Natatangi:Mga ambag/112.202.102.174|112.202.102.174]] 11:10, 14 Hulyo 2024 (UTC) ::::Prinotekta ko na lamang ang artikulong [[Microsoft Windows]]. Tapos, may ginawa na lamang akong ibang paraan para hindi na siya makapagbandalo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:29, 15 Hulyo 2024 (UTC) == Paki-update po ng Padron:Ibang gamit == Magandang araw po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], paki-update po sana ng [[Padron:Ibang gamit]] upang umayon ito sa hitsura ng ibang mga hatnote dito sa tlwiki. Kasalukuyan po kasi itong gumagamit ng karaniwang text na hindi katulad ng ibang katulad na hatnote dito at sa enwiki. Nakaharang kasi po ito sa ngayon. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:15, 14 Hulyo 2024 (UTC) :Medyo madami ang gagawin dito. Ipila ko lang sa gagawin ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:45, 15 Hulyo 2024 (UTC) ::Sige lang po. Di naman kinakailangan agad-agad to. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:27, 16 Hulyo 2024 (UTC) :::{{ping|GinawaSaHapon}} Mukhang okay na ito. Pa-tsek na lang kung may isyu pa. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:51, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::::Nakumpirma ko na po. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:20, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Thank You for Your Contribution to Feminism and Folklore 2024! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg|center|500px]] {{int:please-translate}} Dear Wikimedian, We extend our sincerest gratitude to you for making an extraordinary impact in the '''[[:m:Feminism and Folklore 2024|Feminism and Folklore 2024]]''' writing competition. Your remarkable dedication and efforts have been instrumental in bridging cultural and gender gaps on Wikipedia. We are truly grateful for the time and energy you've invested in this endeavor. As a token of our deep appreciation, we'd love to send you a special postcard. It serves as a small gesture to convey our immense thanks for your involvement in organizing the competition. To ensure you receive this token of appreciation, kindly fill out [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeHYAhFA9Q5vUs9UA1N45TOUxUdSNO8igGTmg4oPUL_qXS1EQ/viewform?usp=sf_link this form] by August 15th, 2024. Looking ahead, we are thrilled to announce that we'll be hosting Feminism and Folklore in 2025. We eagerly await your presence in the upcoming year as we continue our journey to empower and foster inclusivity. Once again, thank you for being an essential part of our mission to promote feminism and preserve folklore on Wikipedia. With warm regards, '''Feminism and Folklore International Team'''. --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:28, 21 Hulyo 2024 (UTC) </div>. <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf2024&oldid=26557949 --> :''Thank you. Done filling out the form.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:42, 21 Hulyo 2024 (UTC) == Baybayin Script == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Matanong ko lang po kung maaari ba akong "magtransliterate" ng ilang mga pahina sa sulat "Baybayin"? Alam kong hindi praktikal ang gawain na ito dahil marami ang hindi marunong makabasa sa Baybayin, ngunit nais kong gawin ito upang mavisualize ng mga mambabasa kung ano ang itsura ng isang pahina ng Wikipedia na nakasulat sa Baybayin. Nalaman ko na maaari itong gawin dahil nakita ko ang isang pahina na pinamagatang "Pulo", at maaaring "multiscript" ang isang pahina. Ngunit nang tinignan ko ang kasaysayan ng pagbabago, napansin kong natanggal na pala ito, at dito ko natagpuan ang iyong account. Hindi po ba pinapayagan ang pagtransliterate ng Tagalog na wikipedia sa sulat Baybayin? Maraming salamat po. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 13:44, 21 Hulyo 2024 (UTC) :Hindi pinapayagan ang mga artikulong Baybayin dito sa Wikipediang Tagalog. Para sa dahilan, pakitingin na lamang itong usapan namin tungkol dito: [[Usapang_tagagamit:Jossisad#Paglikha ng mga artikulo sa Baybayin]]. Kung nais nilang makita ang itsura ng baybayin, mayroon namang mga ibang websayt na maaring gawin ito. Sana'y maunawaan mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:58, 21 Hulyo 2024 (UTC) ::Maraming salamat po sa iyong tugon. Nauunawaan ko naman ito at maraming salamat rin po sa lahat ng iyong ginawa para sa Wikipediang Tagalog. [[Tagagamit:Mirusan44|Mirusan44]] ([[Usapang tagagamit:Mirusan44|kausapin]]) 10:41, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Benedict Cua == Hello Jojit, i am an administrator of wiki it: i ask for the protection of [[Benedict Cua]]. I noticed a lot of vandalism in the page. Thank you [[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 17:22, 21 Hulyo 2024 (UTC) :''Thanks for reporting. I already protected it but the article didn't establish notability for a long time, so, it was redirected to a related article. This is a standard practice here in Tagalog Wikipedia for those cases. Normally, if there is no related article, it would have been deleted.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:43, 22 Hulyo 2024 (UTC) :::That's fine. Thank you very much!--[[Tagagamit:Quinlan83|Quinlan83]] ([[Usapang tagagamit:Quinlan83|kausapin]]) 07:22, 22 Hulyo 2024 (UTC) == Palipat po ng pahina == Magandang araw po uli, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pwede po bang palipat po ng [[pagtitistis]] papunta sa [[pag-oopera]]. Mas karaniwang ginagamit (sa karaniwang diskurso, lalo na sa modernong Tagalog) kasi yung ''pag-oopera'' kesa sa ''pagtitistis'', sang-ayon sa [[:en:WP:COMMONNAME|WP:COMMONNAME]]. Alam kong mas pormal na Tagalog ang nauna, pero mukhang mas makakabuti sa tlwiki kung gagamitin natin yung ''pag-oopera'' bilang pangunahing pamagat. Sinubukan kong ilipat ito, pero mukhang kailangan palang burahin muna yung pahinang paglilipatan bago magawa yon. Hindi sapat ang user rights ko para doon. Salamat po, at pasensiya po sa abala. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:33, 23 Hulyo 2024 (UTC) :{{Done}} Walang problema, {{ping|GinawaSaHapon}}, gawain naman iyan ng isang tagapangasiwa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:41, 23 Hulyo 2024 (UTC) ::Salamat po sa napakabilis na tugon. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 05:44, 23 Hulyo 2024 (UTC) == Pagbura sa artikulong Brenda Mage == Komusta, naway mabuti ang iyong lagay. Nais ko lamang ipaalam sayo ang pagbura sa artikulong [[Brenda Mage]] sa kadahilanang wala itong sapat na sanggunian at impormasyon at napakaaikli ng artikulo na di naaayon sa pamantayan ng Wikipedyang Filipino. Maraming salamat [[Tagagamit:Rc ramz|Rc ramz]] ([[Usapang tagagamit:Rc ramz|kausapin]]) 04:27, 20 Setyembre 2024 (UTC) :Salamat sa abiso. Ni-redirect na lamang sa [[Pinoy Big Brother: Kumunity Season 10]]. Sa alternatibong paraan, maaaring mo i-tag ang isang artikulo para burahin sa paglalagay ng <nowiki>{{delete}}</nowiki> sa itaas nito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 21 Setyembre 2024 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit. Can you translate and upload the article [[:en:Azerbaijan Time]] in Tagalog Wikipedia? Yours sincerely, [[Tagagamit:Oirattas|Oirattas]] ([[Usapang tagagamit:Oirattas|kausapin]]) 07:29, 8 Oktubre 2024 (UTC) :I have other priorities in this wiki but I will try to put this on my queue. Thanks. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:04, 8 Oktubre 2024 (UTC) == Question regarding vandalism == Hello! I wanted to ask how to deal with vandals here. Specifically: how do I report them? Background: nearly every wiki which got opted out of global-sysops wikis list has some kind of a "administrator noticeboard" or "vandalism report page", but I wasn't able to find anything like that here. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 17:19, 14 Oktubre 2024 (UTC) :Hi {{ping|TenWhile6}} ''There is no central noticeboard reporting vandalism in this wiki. Folks usually report them at [[Usapang_Wikipedia:Kapihan|the Kapihan]]. They also directly message or ping administrators to report vandalism. User:WayKurat and I often receive vandalism reports as we are the most active admins. We don't have a centralized notice for vandalism because we have few volunteers in this wiki. Thus, creating such a page will eventually become inactive, and no one will notice someone reported vandalism. Thanks for your message.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:33, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::Thanks for your answer :) ::Then I'll implement [[meta:XReport]] here, reporting to the page [[Usapang_Wikipedia:Kapihan]]. [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:11, 16 Oktubre 2024 (UTC) ::{{done}} Test: [[Natatangi:Diff/2133044]] ::Tell me if you want me to change the report text in any way (maybe translate it?) [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] ([[Usapang tagagamit:TenWhile6|kausapin]]) 09:44, 16 Oktubre 2024 (UTC) ''Here's the translation:'' <pre> "tl": { "button": "Ulat", "process": "Nag-uulat...", "local-button": "Ulat lokal", "global-button": "Ulat global", "type": "Uri ng ulat", "title": "Iulat ang tagagamit", "description": "Iulat ang tagagamit sa mga Tagapangasiwa\" sa Kapihan", "Ptitle": "Pahina ng ulat", "Pdescription": "Hiling iprotekta ang pahina", "SDtitle": "Mabilisang pagbura", "SDdescription": "Hiling para sa mabilisang pagbura ng pahinang ito", "SDgsr": "Hiling sa mabilisang pagbura sa Global sysops/Requests", "SDprocess": "Hinihiling ang mabilisang pagbura...", "reason": "Dahilan", "c-reason": "Ibang dahilan", "error-reason": "Kailangan mong magbigay ng dahilan!", "error-page": "Kailangan mong magbigay ng pahina!", "error-user": "Kailangan mong magbigay ng tagagamit!", "error-requested": "Naiulat na.", "error-SDrequested": "Nahiling na ang mabilisang pagbura.", "error-api": "May nangyaring kamalian habang inuulat ang $1.", "error-activated": "Hindi pinapagana ang $1 sa wiki na ito.", "error-specialpage": "Hindi maaaring iulat ang mga natatanging pahina.", "success": "Matagumpay ang hiling", "close": "Isara", "username": "Pangalan ng tagagamit", "hide-username": "Itago ang pangalan ng tagagamit", "pagename": "Pangalan ng pahina" } </pre> --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:17, 17 Oktubre 2024 (UTC) :Thanks for your help! I added it, the XReport interface is now translated. If you want to translate [[Natatangi:Diff/2133044]] too ("report concerning [Username]"), you can do so too, otherwise I can just leave it in english. Best regards, [[Tagagamit:TenWhile6|TenWhile6]] 14:42, 17 Oktubre 2024 (UTC) == Join the Wikipedia Asian Month Campaign 2024 == <div lang="en" dir="ltr"> Dear 2022 & 2023 WAM Organizers, Greetings from Wikipedia Asian Month User Group! The [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024|Wikipedia Asian Month Campaign 2024]] is just around the corner. We invite you to register your language for the event on the "[[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Join_an_Event|Join an event]]" page and once again become an organizer for your language's Wikipedia. Additionally, this year we have selected [[m:Wikipedia_Asian_Month_User_Group/Ambassadors|ambassadors]] for various regions in Asia. If you encounter any issues and need support, feel free to reach out to the ambassador responsible for your area or contact me for further communication. We look forward to seeing you again this year. Thank you! [[File:Wikipedia Asian Month Logo.svg|thumb|100px|right]] [[m:User:Betty2407|Betty2407]] ([[m:User talk:Betty2407|talk]]) 11:00, 20 October 2024 (UTC) on behalf of [[m:Wikipedia_Asian_Month_2024/Team|Wikipedia Asian Month 2024 Team]] <small>You received this message because you was an organizer in the previous campaigns. - [[m:User:Betty2407/WAMMassMessagelist|Unsubscribe]]</small> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=27632678 --> :''Tagalog Wikipedia already registered last week. The project page is [[Wikipedia:Buwan na Pang-Asya sa Wikipedia/2024]]. Thanks for the invite.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:21, 21 Oktubre 2024 (UTC) == Aking mga artikulo == Ang lahat ng aking mga artikulo ay na-update, ngunit ang template na nagsasaad na ang artikulo ay maikli ay nakabitin pa rin. Hindi lahat ng artikulo ay may sapat na impormasyon upang magsulat ng higit sa 300 salita, kaya maraming mga artikulo ang mas maikli ngunit kapaki-pakinabang. Aalisin ba ang template? [[Tagagamit:VictoriaCulpechina|VictoriaCulpechina]] ([[Usapang tagagamit:VictoriaCulpechina|kausapin]]) 11:00, 21 Oktubre 2024 (UTC) :Hindi ko pa natingnan lahat ng mga binago mo subalit yung [[Myotragus balearicus]], marami pa ring mali-mali ang balarila (o ''grammar''). At saka, baka hindi mo ako naintindihan sa sinabi ko tungkol sa ''template'' (o padron). Hindi ko naman pinatatangal iyon. Sinasabi ko lamang na ang bilang ng salita sa isang artikulo ay hindi kasama ang mga salita nasa loob ng ''template''. Irepaso o i-''review'' ko yung iba mong binago. Balikan kita. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:30, 22 Oktubre 2024 (UTC) == Feminism and Folklores 2024 Organizers Feedback == Dear Organizer, [[File:Feminism and Folklore 2024 logo.svg | right | frameless]] We extend our heartfelt gratitude for your invaluable contributions to [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2024 Feminism and Folklore 2024]. Your dedication to promoting feminist perspectives on Wikimedia platforms has been instrumental in the campaign's success. To better understand your initiatives and impact, we invite you to participate in a short survey (5-7 minutes). Your feedback will help us document your achievements in our report and showcase your story in our upcoming blog, highlighting the diversity of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore] initiatives. Click to participate in the [https://forms.gle/dSeoDP1r7S4KCrVZ6 survey]. By participating in the By participating in the survey, you help us share your efforts in reports and upcoming blogs. This will help showcase and amplify your work, inspiring others to join the movement. The survey covers: #Community engagement and participation #Challenges and successes #Partnership Thank you again for your tireless efforts in promoting [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore Feminism and Folklore]. Best regards,<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 14:23, 26 October 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Bandalismo: 112.205.89.181 == Magandang gabi po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo ang IP address na [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/112.205.89.181 112.205.89.181], at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng bangko simula pa po kagabi. Paharang po nito. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 15:19, 26 Oktubre 2024 (UTC) :Paumanhin {{ping|GinawaSaHapon}}, ngayon ko lang napansin ito. Hindi ko siguro napansin agad dahil may mensahe ang tagapag-organisa ng Feminism at Folklore bago ang mensahe mo. ''Anyway'', may pandaigdigang tagapangasiwa ang nagharang ng tatlong araw sa IP na iyan tapos hindi naman siya nag-bandalo pagkatapos nun. Maraming salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:22, 8 Nobyembre 2024 (UTC) == Notabilidad ng pamagat == Magandang araw po May batayang notabilidad po ba pagdating sa pamagat ng isang artikulo? Halimbawa po kung napatunayang obsoleto na ang isang salita at iba na ang ginagamit sa kasalukuyang panahon, alin ang pipiliing salita? May mga nag-aadbokasiya po kasi na "Sugbuhanin" (dating tawag sa mga taga-Cebu noong unang panahon) na lang daw ang gamitin kaysa sa "Sebwano" o "Cebuano". Ang kaso nga lang po talaga, “Cebuano” o “Sebwano” ang mas kilala at mas ginagamit sa kasalukuyan, kaya’t sa tingin ko po ay mas praktikal itong gamitin sa mga pamagat at laman ng artikulo upang mas madaling maunawaan ng mga mambabasa. Salamat po. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 07:33, 9 Nobyembre 2024 (UTC) :{{ping|Kali Igba}} Oo, may batayang notabilidad dapat ang pagpamagat ng artikulo dito sa Wikipediang Tagalog lalo na kung kaduda-duda ang salitang gagawing pamagat. Hindi pa naisulat ang patakaran na iyan subalit sa karamihan ng mga usapang naganap sa usapang pahina (halimbawa [[Usapan:Antartika|dito]]) at maging sa [[Usapang Wikipedia:Kapihan|Kapihan]], ang konsensus o pangkahalatang kasunduan ay kailangang may sanggunian ang pamagat na gagamitin lalo na kung hindi ito pangkaraniwan. Mailalapat lamang ito kung walang ibang karaniwang katutubong salita na magagamit. Kung may karaniwang katutubong salita magagamit bilang pamagat, iyon ang gagamitin. Hango ang patakaran na ito sa [[:en:WP:COMMONNAME]] o ang paggamit ng karaniwang salita bilang pamagat para mas maintidihan ng nakakarami. Bigyang diin ko lamang na "karaniwang katutubong salita" ang gagamitan at hindi ang karaniwang banyagang salita. Kasi, maaring ikatuwiran na mas karaniwan ang salitang banyaga kasya katutubong salita. Nawa'y nasagot ko ang tanong mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:24, 10 Nobyembre 2024 (UTC) ::Sige po. Pakilipat na nga lang po nung pamagat ng artikulo. Di ko po kasi alam kung paano ibalik sa dating pamagat. Salamat po uli. [[Tagagamit:Kali Igba|Kali Igba]] ([[Usapang tagagamit:Kali Igba|kausapin]]) 10:26, 11 Nobyembre 2024 (UTC) :::Naibalik ko na. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:14, 12 Nobyembre 2024 (UTC) == [Reminder] Apply for Cycle 3 Grants by December 1st! == Dear Feminism and Folklore Organizers, We hope this message finds you well. We are excited to inform you that the application window for Wikimedia Foundation's Cycle 3 of our grants is now open. Please ensure to submit your applications by December 1st. For a comprehensive guide on how to apply, please refer to the Wiki Loves Folklore Grant Toolkit: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wiki_Loves_Folklore_Grant_Toolkit Additionally, you can find detailed information on the Rapid Grant timeline here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Grants:Project/Rapid#Timeline We appreciate your continuous efforts and contributions to our campaigns. Should you have any questions or need further assistance, please do not hesitate to reach out: '''support@wikilovesfolkore.org''' Kind regards, <br> On behalf of the Wiki Loves Folklore International Team. <br> [[User:Joris Darlington Quarshie | Joris Darlington Quarshie]] ([[User talk:Joris Darlington Quarshie|talk]]) 08:39, 9 November 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == [Workshop] Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia == Dear Recipient,<br> We are excited to invite you to the third workshop in our Advocacy series, part of the Feminism and Folklore International Campaign. This highly anticipated workshop, titled <b>"Identifying Win-Win Relationships with Partners for Wikimedia,"</b> will be led by the esteemed Alex Stinson, Lead Program Strategist at the Wikimedia Foundation. Don't miss this opportunity to gain valuable insights into forging effective partnerships. ===Workshop Objectives=== * <b>Introduction to Partnerships: </b>Understand the importance of building win-win relationships within the Wikimedia movement. * <b>Strategies for Collaboration: </b>Learn practical strategies for identifying and fostering effective partnerships. * <b>Case Studies:</b> Explore real-world examples of successful partnerships in the Wikimedia community. * <b>Interactive Discussions: </b>Engage in discussions to share experiences and insights on collaboration and advocacy. ===Workshop Details=== 📅 Date: 7th December 2024<br> ⏰ Time: 4:30 PM UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1733589000 Check your local time zone])<br> 📍 Venue: Zoom Meeting ===How to Join:=== Registration Link: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Identifying_Win-Win_Relationships_with_Partners_for_Wikimedia <br> Meeting ID: 860 4444 3016 <br> Passcode: 834088 We welcome participants to bring their diverse perspectives and stories as we drive into the collaborative opportunities within the Wikimedia movement. Together, we’ll explore how these partnerships can enhance our advocacy and community efforts. Thank you, Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 07:34, 03 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2025 in Your Country == [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|frameless]] Dear Team, My name is Joris Darlington Quarshie (user: Joris Darlington Quarshie), and I am the Event Coordinator for the Wiki Loves Folklore 2025 (WLF) International campaign. Wiki Loves Folklore 2025 is a photographic competition aimed at highlighting folk culture worldwide. The annual international photography competition is held on Wikimedia Commons between the 1st of February and the 31st of March. This campaign invites photographers and enthusiasts of folk culture globally to showcase their local traditions, festivals, cultural practices, and other folk events by uploading photographs to Wikimedia Commons. As we celebrate the seventh anniversary of Wiki Loves Folklore, the international team is thrilled to invite Wikimedia affiliates, user groups, and organizations worldwide to host a local edition in their respective countries. This is an opportunity to bring more visibility to the folk culture of your region and contribute valuable content to the internet. * Please find the project page for this year’s edition at: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025 * To sign up and organize the event in your country, visit: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_Folklore_2025/Organize If you wish to organize your local edition in either February or March instead of both months, feel free to let us know. In addition to the photographic competition, there will also be a Wikipedia writing competition called Feminism and Folklore, which focuses on topics related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture on Wikipedia. We welcome your team to organize both the photo and writing campaigns or either one of them in your local Wiki edition. If you are unable to organize both campaigns, feel free to share this opportunity with other groups or organizations in your region that may be interested. * You can find the Feminism and Folklore project page here: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 * The page to sign up is: https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page For any questions or to discuss further collaboration, feel free to contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. If your team wishes to connect via a meeting to discuss this further, please let us know. We look forward to your participation in Wiki Loves Folklore 2025 and to seeing the incredible folk culture of your region represented on Wikimedia Commons. Sincerely, The Wiki Loves Folklore International Team [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 08:50, 27 December 2024 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:40, 5 Enero 2025 (UTC) == Invitation to Organise Feminism and Folklore 2025 == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center;"><em>{{int:please-translate}}</em></div> Dear {{PAGENAME}}, My name is [[User:SAgbley|Stella Agbley]], and I am the Event Coordinator for the Feminism and Folklore 2025 (FnF) International campaign. We're thrilled to announce the Feminism and Folklore 2025 writing competition, held in conjunction with Wiki Loves Folklore 2025! This initiative focuses on enriching Wikipedia with content related to feminism, women's issues, gender gaps, and folk culture. === Why Host the Competition? === * Empower voices: Provide a platform for discussions on feminism and its intersection with folk culture. * Enrich Wikipedia: Contribute valuable content to Wikipedia on underrepresented topics. * Raise awareness: Increase global understanding of these important issues. === Exciting Prizes Await! === We're delighted to acknowledge outstanding contributions with a range of prizes: **International Recognition:** * 1st Prize: $300 USD * 2nd Prize: $200 USD * 3rd Prize: $100 USD * Consolation Prizes (Top 10): $50 USD each **Local Recognition (Details Coming Soon!):** Each participating Wikipedia edition (out of 40+) will offer local prizes. Stay tuned for announcements! All prizes will be distributed in a convenient and accessible manner. Winners will receive major brand gift cards or vouchers equivalent to the prize value in their local currency. === Ready to Get Involved? === Learn more about Feminism and Folklore 2025: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025 Feminism and Folklore 2025] Sign Up to Organize a Campaign: [https://meta.wikimedia.org/wiki/Feminism_and_Folklore_2025/Project_Page Campaign Sign-Up Page] === Collaboration is Key! === Whether you choose to organize both photo and writing competitions (Wiki Loves Folklore and Feminism and Folklore) or just one, we encourage your participation. If hosting isn't feasible, please share this opportunity with interested groups in your region. === Let's Collaborate! === For questions or to discuss further collaboration, please contact us via the Talk page or email at support@wikilovesfolklore.org. We're happy to schedule a meeting to discuss details further. Together, let's celebrate women's voices and enrich Wikipedia with valuable content! Thank you, **Wiki Loves Folklore International Team** </div> </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|{{int:Talkpagelinktext}}]]) 23:02, 05 January 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:10, 6 Enero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025 == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang IP user na pilit pinapalitan ang "Lungsod ng Iloilo" sa "Iloilo" bagamat ang Miss Iloilo pageant ay para sa Lungsod ng Iloilo. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:23, 16 Enero 2025 (UTC) :Hi {{ping|Allyriana000}}, nakaprotekta na ang pahina sa mga tagagamit na walang akawnt (o IP user). Tanging mga may rehistradong akawnt lamang ang makakapagpabago ng pahina. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 16 Enero 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 02:54, 16 Enero 2025 (UTC) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 06:23, 26 Enero 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Doc James@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == I have sent you an e-mail == @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Hi Jojit fb! I have sent you an e-mail. Can you review it and accomplish my request there? Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 15:55, 11 Pebrero 2025 (UTC) :''Thank you for reaching out again. I appreciate your efforts with the Tagalog Wikipedia articles. I am here to guide and assist contributors like you. However, it is best for the original author to edit and improve the articles since we have limited editors on Tagalog Wikipedia. Please expand the draft and make corrections based on Wikipedia’s guidelines. If you have any questions about translation or formatting, I am happy to help. Once you have made the necessary corrections, I can move the articles to the main space as soon as they meet the standards. If you cannot translate the article, consider posting on the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community's message board, to seek assistance from other editors willing to help you. Regarding the template, I will review it and attempt to move it to the main namespace, but I may wait until you have translated the article, as it seems that only your article would be using the template. Please let me know if you have any specific questions!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:43, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] I have already translated these articles: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang bisa para sa may pasaporte ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Kinakailangang_bisa_para_sa_may_pasaporte_ng_Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Pasaporte ng Albanya]] ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran sa bisa ng Albanya|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Patakaran_sa_bisa_ng_Albanya]] ::and the translation of the template which was made by my friend: ::[[Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic Visa Policy|https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:FlavioAngelo/Padron:Timatic_Visa_Policy]] ::So you can move the drafts to the article space now. ::Please move them. ::Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 07:39, 12 Pebrero 2025 (UTC) :::''Thank you for expanding the article. I will do my best to assist you. However, your draft requires further improvement. I cannot help you now due to my other priorities on this wiki. Additionally, your draft cannot be moved to the main namespace yet, as it still needs work. There are foreign words that require translation, and there are also some grammar errors and issues with the "Manual of Style" that need addressing.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:37, 12 Pebrero 2025 (UTC) ::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] You told me months ago when I contacted you for the first time, that you will take a look at the draft articles and correct them when you will have time. You tell me now the same thing. It doesn't cost you anything to review the draft articles and correct them. Please correct them now and make the drafts articles. Thanks [[Tagagamit:AngeloFlavio93|AngeloFlavio93]] ([[Usapang tagagamit:AngeloFlavio93|kausapin]]) 09:41, 13 Pebrero 2025 (UTC) :::::''I apologize if there was any misunderstanding. When I mentioned that I could not assist at the time, I did not mean that I would personally edit the articles but rather that I could potentially provide guidance when available. Additionally, as a reviewer, my role is to assess the draft, not to edit it directly. As I previously said, your draft still requires further improvement. There are foreign words that need translation (for example, "Arab League" and "boycott," among others), as well as grammar errors and issues needing alignment with the Manual of Style. These issues need fixing before moving the draft to the main namespace. I still have other priorities, but if you need guidance on specific points, I may be able to provide advice when time permits. Otherwise, I recommend seeking feedback from other editors or relevant [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new noticeboards] for assistance. Thank you!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:05, 13 Pebrero 2025 (UTC) == Miss Universe Philippines 2025, ulit == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Miss Universe Philippines 2025]] dahil may isang user sa pangalang @[[Tagagamit:Hunneybunch|Hunneybunch]] na bigla na lamang binura ang karamihan ng nakalagay sa artikulo, partikular na ang Tala ng mga kandidata, na may sapat naman na sanggunian. Maaari mo bang gawan ng paraan para maiayos ito? Maraming salamat. [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 09:12, 15 Pebrero 2025 (UTC) :{{ping|Allyriana000}} Salamat sa mensahe mo. Nagmensahe na ako sa usapang pahina niya. Hinihimok ko muna na magkasundo kayo kung ano ang dapat nilalaman ng artikulo, at ilahad ito sa [[Usapan:Miss Universe Philippines 2025|usapang pahina ng artikulo]]. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 10:43, 15 Pebrero 2025 (UTC) == Padron para sa television season == Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]! Hindi ko alam kung maitatanggi mo itong request ko o hindi pero, maaari mo bang gawin ang padron ng Infobox television season para sa Tagalog Wikipedia? Dalawang television seasons na ang nagawa ko para sa Pinoy Big Brother (Gen 11 at Celebrity Edition Collab), at hindi talaga akma ang padrong Infobox television para sa mga artikulong ito. Salamat! [[Tagagamit:Allyriana000|Allyriana000]] ([[Usapang tagagamit:Allyriana000|kausapin]]) 06:23, 9 Marso 2025 (UTC) :Pasensya na, medyo abala ako sa ibang bagay. at may persooal a prayoridad sa wiking ito. Kaya, hinihimok ko na ikaw na lamang ang gumawa. Tingin ko naman na kaya mong gumawa ng Padron, batay sa nakaraan mong mga pagbabago. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:06, 9 Marso 2025 (UTC) == Join Us Today: Amplify Women’s Stories on Wikipedia! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, {{quote|Join us this International Women’s Month to uncover hidden stories and reshape cultural narratives! Dive into an interactive workshop where we’ll illuminate gaps in folklore and women’s history on Wikipedia—and take action to ensure their legacies are written into history.}} Facilitated by '''Rosie Stephenson-Goodknight''', this workshop will explore how to identify and curate missing stories about women’s contributions to culture and heritage. Let’s work together to amplify voices that have been overlooked for far too long! == Event Details == * '''📅 Date''': Today (15 March 2025) * '''⏰ Time''': 4:00 PM UTC ([https://www.timeanddate.com/worldclock/converter.html Convert to your time zone]) * '''📍 Platform''': [https://us06web.zoom.us/j/87522074523?pwd=0EEz1jfr4i9d9Nvdm3ioTaFdRGZojJ.1 Zoom Link] * '''🔗 Session''': [[meta:Event:Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities|Feminism and Folklore International Campaign: Finding and Curating the Missing Gaps on Gender Disparities]] * '''🆔 Meeting ID''': 860 8747 3266 * '''🔑 Passcode''': FNF@2025 == Participation == Whether you’re a seasoned editor or new to Wikipedia, this is your chance to contribute to a more inclusive historical record. ''Bring your curiosity and passion—we’ll provide the tools and guidance!'' '''Let’s make history ''her'' story too.''' See you there! Best regards,<br> '''Joris Quarshie'''<br> [[:m:Feminism and Folklore 2025|Feminism and Folklore 2025 International Team]] <div style="margin-top:1em; text-align:center;"> Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]] [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|msg]]) 07:15, 24 March 2025 (UTC) </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=27662256 --> :''Thanks for the invitation. Sorry, I wasn't able to attend. I saw this just now.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:51, 15 Marso 2025 (UTC) == Ikalawang Digmaang Pandaigdig == Magandang araw po @[[user:Jojit fb|Jojit fb]]! Nagagambala po ako sa artikulong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] dahil may isang IP user na pilit nang binaboy ang pahina sa paraan ng paglalagay ng nilalaman. Kadalasang mga IP o new user ang mga nagbabandalismo ng pahina. Delikado po yon lalo na't isa ang pahinang ito sa mga madalas puntahn ng mga Pilipino, lalo na yung mga researcher at estudyante (umaabot na po sa 30,000 ang pageviews nito as of my editing here). Maaari mo bang gawan ng paraan para maiwasan ito? Maraming salamat. - [[Natatangi:Mga ambag/112.202.112.199|112.202.112.199]] 14:05, 27 Marso 2025 (UTC) :{{done}} Nakaprotekta na ang pahina sa mga hindi nakarehistrong tagagamit para medyo maiwasan ang bandalismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:41, 28 Marso 2025 (UTC) == [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] == Hello. Tama po ba yung ginamit kong pamagat para sa "copyright law of the Philippines"? ([https://www.ipophil.gov.ph/glosaryo-ng-yamang-isip/glossary-of-terms-copyright/ Ayon sa IPOPHL], "karapatang-sipi" ang Tagalog ng copyright) O di kaya po, "[[Batas sa karapatang-sipi sa Pilipinas]]", "[[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]", o [[Batas karapatang-sipi ng Pilipinas]]? <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 08:58, 9 Abril 2025 (UTC) :{{ping|JWilz12345}} Salamat sa mensahee mo. Tama naman 'yung Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi. Sa pansariling pananaw, mas gusto ko 'yung [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]] dahil nabibigyan-diin 'yung ''copyright law'' kaysa ''Philippine law'' (batas ng Pilipinas). Sa akin lamang 'yun at nasa iyo ang pasya kung ano ang pipiliin mo sa pagitan ng [[Batas ng Pilipinas sa karapatang-sipi]] at [[Batas sa karapatang-sipi ng Pilipinas]]. 'Yung iba sa pagpipilian ay hindi wasto ng balarila. Nawa'y nakatulong ako sa pagpapasya mo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:46, 11 Abril 2025 (UTC) ::Salamat po. Ililipat ko na lang sa pamagat na ayon sa mungkahi mo. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 03:20, 12 Abril 2025 (UTC) == [[Padron:Free media]] == Hi! Can you perhaps add a category to this template like on English Wikipedia? So all the free files end up in [[:Category:All free media]]? It will make it easier to locate files without a license etc. It's like [[Padron:Non-free media]] only for free files. [[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 17:49, 19 Abril 2025 (UTC) :Also non-free files should be deleted if they are not used in an article. Perhaps you could have a look at [[Special:UnusedFiles]] or ask your fellow admins to have a look? If you would like to batch delete those files there is a script for that or Global Sysops can help. Also I'm working on a list of files without a license ([[User:MGA73/NoLicense]]). Right now it also includes the free files but if you add a category as requested above I can remove the free files from the list. --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 18:05, 19 Abril 2025 (UTC) ::I had help to fix [[Padron:Free media]]. But it would still be good if you can help with the unused files. :::{{ping|MGA73}} ''Sorry for the late reply. I have been busy lately in real life. I will help in deleting those unused files. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:02, 22 Abril 2025 (UTC) ::::Hi! Thank you. And don't worry about the late reply. Real life is important! --[[Tagagamit:MGA73|MGA73]] ([[Usapang tagagamit:MGA73|kausapin]]) 09:07, 22 Abril 2025 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2024 Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border: 2px solid gold; background: #FAFAD2; padding: 1em; text-align: left;"> <div style="text-align: center;"> </div> '''Dear {{ROOTPAGENAME}}''', Thank you for joining us in celebrating the 10th year of Wikipedia Asian Month!<br> We truly appreciate your contributions, and we look forward to seeing more articles about Asia written in different languages. We also hope you continue to participate each year! '''Sincerely,<br>''' '''Wikipedia Asian Month User Group''' [[File:2024 Wikipedia Asian Month Barnstar.png|center|300px]] </div> </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist&oldid=28585917 --> :''Thanks''! --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:29, 23 Abril 2025 (UTC) == Invitation: Gendering the Archive - Building Inclusive Folklore Repositories (April 30th) == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {{center|''{{int:please-translate}}''}} Dear {{PAGENAME}}, You are invited to a hands-on session focused on [[meta:Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation|Gendering the Archive: Building Inclusive Repositories for Folklore Documentation]]. This online workshop will guide participants on how to create, edit, and expand gender-inclusive folklore articles and multimedia archives on Wikipedia and Wikidata. The session will be led by Rebecca Jeannette Nyinawumuntu. === Objectives === * '''Design Inclusive Repositories:''' Learn best practices for structuring folklore archives that foreground gender perspectives. * '''Hands-On Editing:''' Practice creating and improving articles and items on Wikipedia and Wikidata with a gender-inclusive lens. * '''Collaborative Mapping:''' Work in small groups to plan new entries and multimedia uploads that document underrepresented voices. * '''Advocacy & Outreach:''' Discuss strategies to promote and sustain these repositories within your local and online communities. === Details === * '''Date:''' 30th April 2025 * '''Day:''' Wednesday * '''Time:''' 16:00 UTC ([https://zonestamp.toolforge.org/1746028800 Check your local time zone]) * '''Venue:''' Online (Zoom) * '''Speaker:''' Rebecca Jeannette Nyinawumuntu (Co-founder, Wikimedia Rwanda & Community Engagement Director) === How to Join === * '''Zoom Link:''' [https://us06web.zoom.us/j/89158738825?pwd=ezEgXbAqwq9KEr499DvJxSzZyXSVQX Join here] * '''Meeting ID:''' 891 5873 8825 * '''Passcode:''' FNF@2025 * '''Add to Calendar:''' [https://zoom.us/meeting/tZ0scuGvrTMiGNH4I3T7EEQmhuFJkuCHL7Ci/ics?meetingMasterEventId=Xv247OBKRMWeJJ9LSbX2hA Add to your calendar] '''' === Agenda === # Welcome & Introductions: Opening remarks and participant roll-call. # Presentation: Overview of gender-inclusive principles and examples of folklore archives. # Hands-On Workshop: Step-by-step editing on Wikipedia and Wikidata—create or expand entries. # Group Brainstorm: Plan future repository items in breakout groups. # Q&A & Discussion: Share challenges, solutions, and next steps. # Closing Remarks: Summarise key takeaways and outline follow-up actions. We look forward to seeing you there! Best regards,<br> Stella<br> Feminism and Folklore Organiser -[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 10:28, 24 April 2025 (UTC) </div> </div> </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> == Talaan ng mga album ng Candid Records (UK) == Hello, Jojit. I started this article about Candid Records as part of my 100wikidays challenge. Technically, I could have just authored stubs and made my life easier, but I wanted to contribute quality articles. Furthermore, I wished to provide articles relevant to our Philippine culture and achievements, both heritage and contemporary. Who else could be better equipped to write accurately about Candid than someone who was there, albeit it was twenty years in the past? I disavow any conflict of interest on this subject, especially now that the widely respected British producer Alan Bates died in 2023 and the company is no longer, since 2019. The list, in my view, is a justifiable vehicle to mention that Filipinos found respect on the international stage, particularly in the very exclusive genre of jazz. I remain hopeful for your kind understanding and tolerance for the article. Respectfully, [[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) 11:42, 26 Abril 2025 (UTC) :Pakibasa na lamang ang [[Wikipedia:Salungat na interes]] o para sa mas detalydong impormasyon sa bersyong Ingles nito sa [[Wikipedia:Conflict of interest]]. Ito kasi ang pangunahing isyu ng talaang sinulat mo bukod pa sa isyu sa kayarian at pagkakasulat ng artikulo na kailangang linisin. Pinapayo ko na hayaan mo ang ibang tao na walang kaugnayan sa paksa ang magbago ng talaan para matanggal ang hatnote. At matatanggal din ang ibang isyu kung malilinis ito at makakapagbibigay ng maaasahang sanggunian. Salamat sa pang-unawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:18, 27 Abril 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pakilipat po sana ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungo sa mas angkop na [[impeksiyon sa lagusan ng ihi]]. Mas akma yung katawagan na "impeksiyon" kesa sa pagsakop. May problema po kasi sa paglilipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 04:50, 10 Mayo 2025 (UTC) == Block Vandal == Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please block user [[Tagagamit:MarioMill324]] permanently? He has deleted and changed templates arbitrarily on several articles (see his contributions for more). And he has also been banned on enwiki for vandalism and on wikidata for account abuse (also he was banned by me on cebwiki). Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 22:49, 10 Mayo 2025 (UTC) :{{ping|Như Gây Mê}} {{done}} (''Done!'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:56, 13 Mayo 2025 (UTC) ::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ''Btw:'' I give you [[:ceb:MediaWiki:Gadget-masstool.js|MassTool]] (for sysop) and [[:ceb:MediaWiki:Gadget-TodoList.js|ToDoList]] (for all users) toolkit scripts for you to add gadget at [[MediaWiki:Gadgets-definition]] to create utilities that make it easier for you to work with the sysop toolset, hope it's useful to you and to tlwiki :) hehe. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 05:10, 13 Mayo 2025 (UTC) :::{{ping|Như Gây Mê}} Paumanhin sa huli nang sagot. Sa aking pagrepaso sa mga nirerekomenda mong gadyet, mukhang hindi siya pamantayang gadyet na nilalagay sa mga ibang wikang bersyon ng Wikipedia, at nag-aalangan akong ilagay siya. Kung nais mo pang isulong na ilagay siya dito sa Wikipediang Tagalog, minumungkahi ko na hingin ang payo ng ibang tagagamit sa pamamagitan ng paglalagay ng paskil sa [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], ang pampamayang usapan dito Wikipedia Tagalog. Maraming salamat. (''Sorry for the late reply. Upon reviewing the gadgets you recommended, it doesn't seem like they are standard gadgets included in other Wikipedia language versions, and I'm hesitant to include them. If you still want to pursue including them here on the Tagalog Wikipedia, I suggest you ask for other users' advice by posting in [http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community discussion forum here on Wikipedia Tagalog. Thank you very much.) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 19 Mayo 2025 (UTC) == [[Talaan ng mga laro sa Game Boy Advance]] == Pakibura ang ''redirect'' na ito para malipat ko po ang [[Listahan ng mga Game Boy Advance game]] sa nabanggit na pamagat. Salamat po ''in advance''. <span style="color:#4169e1; font-family:Footlight MT">[[Tagagamit:JWilz12345|JWilz12345]]</span> <span style="color:#202734; font-family:Palatino">([[Usapang tagagamit:JWilz12345|''Kausapin'']]|[[Natatangi:Mga ambag/JWilz12345|''Mga ambag ko'']])</span> 05:12, 3 Hunyo 2025 (UTC) :Ako na lamang ang naglipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:16, 3 Hunyo 2025 (UTC) == Kailangan ko ng mungkahi == Kumusta @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Kailangan ko ng iyong tulong, o magmungkahi kung sino ang maaari kong kontakin. Isinulat ko ang draft ng isang artikulo, tungkol sa isang sikat na artistang Italyano. https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador Sa aking palagay ay handa na itong gawing opisyal, ngunit nais ko muna ang iyong opinyon. Hinihintay ko ang iyong mabait na tugon, maraming salamat. (Gayundin, sa palagay ko ay hindi ako awtorisadong ilipat ang pahina, dahil kamakailan lamang ako ay sumali sa Wikipedia ng Pilipinas). [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 10:57, 11 Hunyo 2025 (UTC) :Hi {{ping|PamelaBertaccini}}, maraming salamat sa mensahe mo. May mga ilang isyu sa ''manual of style'' tulad ng kailangang naka-italiko ang gawang sining at hindi na kadalasang sinasalin kung wala namang opisyal na salin sa Tagalog. Halimbawa, Manifesto ng Neo-Cave Art -> ''Manifesto of Neo-Cave Art''. Kailangan din isalin ang mga banyaga (o Ingles) na salita tulad ng "Prehistory" na maaaring isalin bilang "prehistorya" o "bago ang kasaysayan" na mas katutubo. Marami pang mga banyagang salita sa arikulo mo, pakisalin na lamang. Tingnan ang [[Wikipedia:Pagsasalinwika]] at baka makatulong sa iyo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:39, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::Maraming salamat @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] ::Nagawa ko na ang lahat ng iminungkahi mo at sana ay maayos na ang page ngayon. ::https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:PamelaBertaccini/burador ::Maaari mo bang tingnan kung handa na itong ilipat? Salamat muli sa iyong kabaitan. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:110%; color:#01b30e">'''PamelaBertaccini'''</span>]] 09:00, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::May mga salitang Ingles pa rin na hindi nakasalin. Marami ito. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 14:54, 12 Hunyo 2025 (UTC) ::::Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Oo, dahil maraming pamagat ng mga gawa at eksibisyon (halos kalahati) ang may orihinal na pamagat sa Ingles (at hindi sa Italyano) at dahil mga pamagat ang mga ito, iniwan ko ang mga ito sa kanilang orihinal na wika. ::::Kaya paano ko ito dapat gawin? Isasalin ko ba? Pero sa pangkalahatan, hindi isinasalin ang mga pamagat ng mga eksibisyon at mga gawa. Sabihin mo sa akin, salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:108%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 16:43, 12 Hunyo 2025 (UTC) :::::Oo, hindi nga sinasalin ang mga pamagat ng eksibisyon. Sinabi ko na sa 'yo na di na kailangang isalin 'yun. Ang sinasabi ko ay 'yung mga salita tulad ng "Prehistory", "zoomorphic" at "anthropomorphic" na maaring isalin bilang "bago ang kasaysayan", "soomorpiko", at "antromorpiko". Marami pang ibang Ingles na salita, paki-tingin na lamang. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 09:07, 13 Hunyo 2025 (UTC) ::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Tama ka — marami pa ring maling salita sa teksto noon. May ilang salita na nanatili sa Ingles o isinalin nang hindi tama (hindi sa pinakamahusay na paraan). Ngayon, dapat ay maayos na talaga ang teksto. Maaari mo bang tingnan kung ayos na ito? At kung ayos na nga, ikaw ba ang naglilipat ng pahina, o ako ang dapat gumawa nito? [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 14:28, 13 Hunyo 2025 (UTC) :::::::Mayroon pa rin pero kaunti na lamang. Ito pa ang dapat isalin: ::::::::nag-explore -> sumubok ::::::::53rd -> ika-53 ::::::::Castellana Caves -> mga Yungib ng Castellana ::::::Kapag okay na, ako na ang maglilipat. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:59, 15 Hunyo 2025 (UTC) :::::::@[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] Salamat muli sa iyong suporta. Sinunod ko ang iyong mungkahi at binago ang mga salitang kailangang baguhin. Mananatili akong available kung mayroon ka pang mapansin na kailangang baguhin. Salamat. [[Tagagamit:PamelaBertaccini|<span style="font-family: 'Futura LT Pro Light', Futura, sans-serif; text-shadow: 1px 1px 2px #a5a5a5; font-size:105%; color:#01b30e">'''Pamela Bertaccini'''</span>]] 09:33, 15 Hunyo 2025 (UTC) == You're invited: Feminism and Folklore Advocacy Session – June 20! == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;> Hello {{PAGENAME}} [[File:Feminism and Folklore logo.svg | right | frameless]] We are pleased to invite you to an inspiring session in the Feminism and Folklore International Campaign Advocacy Series titled: 🎙️ Documenting Indigenous Women’s Wisdom: The Role of Grandmothers and Elders<br> 🗓 Friday, June 20, 2025<br> ⏰ 4:00 PM UTC<br> 🌍 Online – [https://us06web.zoom.us/j/86470824823?pwd=s7ruwuxrradtJNcZLVT9EyClb8g7ho.1 Zoom link]<br> 👤 Facilitator: Obiageli Ezeilo (Wiki for Senior Citizens Network)<br> Join us as we explore how the oral teachings of grandmothers and elders preserve cultural heritage and influence today’s feminist movements. Learn how to document these narratives using Wikimedia platforms! 🔗 Event Page & Details: https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Documenting_Indigenous_Women%E2%80%99s_Wisdom:_The_Role_of_Grandmothers_and_Elders This session includes:<br> ✔️ A keynote presentation<br> ✔️ Story-sharing interactive segment<br> ✔️ Q&A + tools for documenting women’s wisdom on Wikimedia<br> We hope to see you there! Warm regards,<br> Stella<br> On behalf of Feminism and Folklore Team<br> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[User talk:MediaWiki message delivery|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) 23:49, 17 June 2025 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Joris Darlington Quarshie@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Joris_Darlington_Quarshie/FnF1&oldid=28399508 --> :''Thanks for the invite! It’s midnight in my time zone, and I have an early commitment the next day, so I won’t be able to attend. I hope it goes well!'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:00, 18 Hunyo 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2025 - Local prize winners == [[File:Feminism and Folklore 2025 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''{{int:please-translate}}'' Dear Wikimedian, Congratulations on your outstanding achievement in winning a local prize in the '''Feminism and Folklore 2025''' writing competition! We truly appreciate your dedication and the valuable contribution you’ve made in documenting local folk culture and highlighting women’s representation on your local Wikipedia. To claim your prize, please complete the [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdONlpmv1iTrvXnXbHPlfFzUcuF71obJKtPGkycgjGObQ4ShA/viewform?usp=dialog prize form] by July 5th, 2025. Kindly note that after this date, the form will be closed and submissions will no longer be accepted. Please also note that all prizes will be awarded in the form of [https://www.tremendous.com/ Tremendous Vouchers] only. If you have any questions or need assistance, feel free to contact us via your talk page or email. We're happy to help. Warm regards, [[:m:Feminism and Folklore 2025|FNF 2025 International Team]] ::::Stay connected [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 10:20, 21 Hunyo 2025 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=28891702 --> :{{Done}}. ''I already finished filling out the form. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:42, 23 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po Jojit. Pakilipat po ng [[pananalig ng sari]] patungo sa mas ginagamit na salin nito na [[teorya ng kategorya]]. Sa kasalukuyan, isang redirect ang teorya ng kategorya doon sa pananalig ng sari. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:05, 23 Hunyo 2025 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:09, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::Magandang araw ulit po. ::Palipat rin po pala ng [[pagsakop sa lagusan ng ihi]] patungong [[impeksiyon sa daanan ng ihi]]. Per sa mga sanggunian na nakita ko sa net, ito ang ginagamit na salin para sa UTI (sources: [https://www.kidneyeducation.com/Filipino/Impeksiyon-sa-Daanan-ng-Ihi/997 Kidney Education], [https://www.chcrr.org/tl/patient-education/what-is-a-urinary-tract-infection-uti/ CHCRR], at maging [https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/6/24/tv-patrol-mulberry-picking-patok-sa-arayat-pampanga-2029 ABS-CBN]). Salamat po ulit. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 06:09, 25 Hunyo 2025 (UTC) :::{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 06:20, 25 Hunyo 2025 (UTC) == Abuse filter == Hi Jojit fb, can I ask if the [[Natatangi:Talaan_ng_pansala/8]] is currently including blocking edits with the word "larendo valdez" in the edit summary? As I still see LTA can still cause vandalism without being blocked by this filter. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 10:29, 23 Hunyo 2025 (UTC) : Btw, if your filter doesn't already have this LTA blocking syntax, I can send you this one:<syntaxhighlight lang="css"> ccnorm("larendo Valdez") in ccnorm(SUMMARY) </syntaxhighlight> [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 12:36, 23 Hunyo 2025 (UTC) ::{{ping|Như Gây Mê}} Maraming salamat sa pag-abiso! Maaari bang magbigay ka ng mga halimbawa ng kamakailang bandalismong "larendo valdez" na nalusutan ng pansalang ito? (''Thanks for the heads up! Can you provide examples to the recent "larendo valdez" vandalism that bypassed this filter?'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:16, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::: @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]] [https://tl.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Google_Play_Music&curid=324213&diff=2165898&oldid=2165897 recent example here] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 00:21, 24 Hunyo 2025 (UTC) ::::Salamat {{ping|Như Gây Mê}}! Naaayos ko na ang pansala. (''Thanks Như Gây Mê! Fixed the filter.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 00:34, 24 Hunyo 2025 (UTC) == [[Natatangi:Mga ambag/240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B|240B:253:3460:9300:71D0:A8FD:629:EF5B]] == Hi Jojit, can you block this IP. The IP above continuously copying and pasting template content of another article into unrelated articles. [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:45, 28 Hunyo 2025 (UTC) :{{done}} (''Done.'') --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:53, 29 Hunyo 2025 (UTC) == Patulong po sa isyu ng isang artikulo == Magandang araw po may mga isyu po ang artikulong "[[Katutubong relihiyong Tagalog]]. May ipinasok po na nilalaman partikular na po dun sa "'''Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala."''' Kwestyunable po ang mga nilagay na mga makabagong bathala dahil walang malinaw na batayan na bahagi sa kasaysayan ito ng paniniwalang Tagalog. Kahit sa konteksto ng mitolohiya, hindi po ito pasok kung hindi ito naging bahagi ng pananampalataya nila. Tinanong ko na rin po kung anong katibayan— kagaya ng tala sa kasaysayan at antopolohikal na katibayan sa mga nilagay na pigura, ngunit wala pong nailatag na maayos na pagpapatibay. Halimbawa: '''*Dumangan-''' yung sanggunian po ay walang kinalaman dahil tungkol sa '''Capital House Investment Management Ltd,''' '''*Mayari-''' ito po ay kwestiyonable dahil wala pong katibayan na naging bahagi ito ng paniniwalang Tagalog bilang Diyos ng buwan. Ang akda po ni Jocano ay di-mapagkakatiwalaan dahil wala itong nailatag na katibayan kung bahagi talaga ito ng paniniwalang Tagalog. Iba po ang sinasabi ng mga ibang tala sa kasaysayan kagaya ng Vocabulario de lengua Tagala at Boxer Codex '''*Lakapati-''' ito po ay hindi makabago, parte talaga ito kasaysayan ng paniniwalang Tagalog, samakatuwid mali pong sabihin na makabago ito, dahil bahagi talaga ito ng katutubong paniniwala. '''*Apolaki-''' ito po ay sa Pangasinan. Walang malinaw na tala sa kasaysayan kung bahagi ito ng paniniwalang Tagalog. Sa tingin ko po, mas maigi pong burahin na lang ito dahil sa kawalan ng katiyakan at pagpapatibay. At saka, ang paksa po ng artikulo ay Katutubong relihiyong Tagalog. Yung mga makabagong Diyos po ay mas bagay na tituluhan na "Mga Kamakailang Literaryong Imbensyon” o “Kalituhan sa Modernong Panahon". Nakaka-mislead po kasi ang nilalaman na iyon kung ihahalo sa katutubong buhay-relihiyon ng Tagalog, lalo na po kung walang malinaw na katibayan. Salamat po. [[Tagagamit:MysticWizard|MysticWizard]] ([[Usapang tagagamit:MysticWizard|kausapin]]) 23:07, 8 Agosto 2025 (UTC) :Binabandalismo nya yung pahina. Una Binura nya yung Mga Sinaunang mga bathala, pagtapos binura mo yung mga maka "Mga Makabagong Diwata at mga mitolohikal na bathala. parehong tama ang mga lumang diyos at mga bagong diyos, kaya kita ni re reklamo badalismo ginagawa mo eh. Ang linaw linaw magkaiba yung mga Sinaunang bathala at diwata ng mga Tagalog, saka yung mga Makabagong mitolohikal. pareho mo binura sa magkaibang pagkakataon. Binandalismp mo yung pahina. Tignan nyo pa eh [[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 23:44, 8 Agosto 2025 (UTC) == Badalismo pa Block po ng Vandal == Magandang Araw po, paki double check and block po si [[Tagagamit:MysticWizard]] yung mga edit po nya vandalismo. Sinilip ko yung mga edit nya mali mali yung nilalagay nya tas marami siyang binubura. Tignan nyo po yung editing history nya mula [[Katutubong relihiyong Tagalog]] hangang sa [[Babaylan]] pati narin sa [[Kasariang sariling pagpapakilanlan]] at marami pang iba, gumagamit siya ng chatgpt para ibahin yaong artikulo at malakas ang POV at homophobikong pananaw sa mga artikulo. paki sundan po yung mga edit nya. makikita ninyo puro sya bandalismo at POV pagdating sa mga artikulong may kasarian. Patuloy pong gumagawa ng bandalismo at mukhang palagi niyang tinatarget yung mga pahina ng pag tungkol sa kasarian at sekswalidad. Paharang po nito. double check po ninyo Salamat po.[[Tagagamit:ZamboniZoomer|ZamboniZoomer]] ([[Usapang tagagamit:ZamboniZoomer|kausapin]]) 13:32, 9 Agosto 2025 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang gabi po, {{ping|Jojit fb}} Palipat po sana ng [[Kapuluan ng Kaláyaan]] (na may tuldik sa ikalawang ''a'') patungo sa [[Kapuluan ng Kalayaan]] (walang tuldik). Hindi po kasi ginagamit sa karaniwang diskurso yung may tuldik, at mukhang nagawa po yata ito ng naglipat kanina bilang pang-iwas sa error sa paglipat dulot ng teknikal na restriksiyon. Sana po ay maaksyunan agad sa libreng oras niyo. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:34, 9 Agosto 2025 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} {{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:37, 11 Agosto 2025 (UTC) == Vandalism == * {{pagelinks|Saging}} Hi @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], have a nice day. Could you please check the page history of [[Saging]] and protect this page to prevent vandalism. It has added blatant arbitrarily and unsourced content (see his contributions here: [[special:contribs/136.158.79.146|136.158.79.146]] and [[special:contribs/112.206.250.216|112.206.250.216]]). Thanks! - [[Natatangi:Mga ambag/131.226.106.29|131.226.106.29]] 10:05, 10 Agosto 2025 (UTC) :Hinarang muna ang mga di nakarehistrong tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:43, 11 Agosto 2025 (UTC) == Block vandalism == Hi Jojit, can you please block [[Tagagamit:Holobungasixgorillion]]. This account is only for vandalism. Thanks! [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:02, 11 Agosto 2025 (UTC) :+ [[Tagagamit:MNSQPC]] [[Tagagamit:Như Gây Mê|<span style="color:orange;"><strong>Halley</strong></span>]] [[Philippines|<span style="color:#00bbe6;"><strong>^{luv Filipino ❤}</strong></span>]] 11:04, 11 Agosto 2025 (UTC) :{{done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:27, 12 Agosto 2025 (UTC) == Palipat po ulit == Magandang gabi, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Palipat po ng [[Suwesya(Sweden)]] patungo sa [[Suwesya]]. May nagkamali na naman po kasi sa paglipat. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 13:45, 15 Agosto 2025 (UTC) :Ok na po pala. Nailipat na po ng isang admin. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:58, 16 Agosto 2025 (UTC) ::Binura ko na lamang 'yung [[Suwesya(Sweden)]] dahil hindi balido. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:28, 17 Agosto 2025 (UTC) == Pagbubura == Bakit binubura ng mga artikulo na ginagawa ko ulit para sa astronomiya? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:08, 26 Agosto 2025 (UTC) :Wala namang naburang ginawa mo. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Naburang_mga_ambag/XiAndromedae], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:11, 26 Agosto 2025 (UTC) ::Pasensya na pero pag may ginagawa akong artikulo may nakikita ako "binura ni Jojit FB" at pumupunta sa Tagagamit artikulo mo. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:17, 26 Agosto 2025 (UTC) :::Wala din napuntang artikulo sa Tagagamit namespace ko. Tingan ito [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Talatuntunan_ng_unlapi?prefix=Jojit+fb%2F&namespace=2], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:20, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pakitukoy na lang 'yung pangalan ng artikulo. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:22, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::Pag ginagawa ko si Titania, nakikita ko na pag umulit kay sa pag-aalis ko sa app May nakikita ako bago pumunta sa editing ::::Pasensya kung hindi, nakikita ko lang ito sa lahat na artikulo na nagawa ko pag pupunta doon ulit. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:23, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::''Sorry'', medyo hindi ko naintindihan 'yung sinabi mo. Pero kung ang tinutukoy mo na [[Titania]], wala pa ang artikulong ito at di naman ito nabura kailanman. Tingnan ito [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Natatangi:Tala/delete&page=Titania], salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:34, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::kaya nga, ang <nowiki>[[Titania (buwan)]]</nowiki> ay ginagawa ko habang inilagay ko ang comment, pasensya pero nakikita lang ang pangalan mo doon sa artikulo habang ginagawa siya kanina. [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 04:48, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::Ah ok, nakuha ko na. 'Yung [[Titania (buwan)]], nabura ko 'yan noong 2019 pa. At binura ko 'yung nakaraang bersyon niyan bago ang 2019. Ang dahilan ay dahil walang sapat na impormasyon sa matagal na panahon, ayon sa [[WP:BURA]] B1. ''Actually'', 'yang bagong likha mo dapat sa [[Titania]] dapat dahil wala namang ibang artikulo dito sa Wikipediang Tagalog na Titania. Teka, ilipat ko. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:14, 26 Agosto 2025 (UTC) ::::::::Paano mo inilipat ang pangalan ng Artikulo? [[Tagagamit:XiAndromedae|XiAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 05:26, 26 Agosto 2025 (UTC) :::::::::Mayroong link na "Ilipat" sa "Mga kagamitan" na matatagpuan sa kanang bahagi kung nasa desktop/computer/laptop ka. Para sa dokumentasyon, tingnan ito [[:en:Wikipedia:Moving a page]]. Wala pang katumbas 'yan sa Tagalog, pero 'yung konsepto, pareho lang. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:38, 26 Agosto 2025 (UTC) == Posibleng kaso ng bandalismo == Magandang hapon po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Ngayong hapon po, sunod-sunod na nag-edit si [[Tagagamit:Derk29]] ng mga walang katuturang edit (puro mga espasyo) mula 11:35 ng umaga hanggang 17:18 ng hapon. Hindi ako sigurado kung isang kaso ito ng bandalismo, pero pasok ito sa spamming. Baka kagagawan ng isang automated script lalo na't halos magkakasunod-sunod ang pasok ng edit. Sana magawan agad ng paraan, napo-pollute ang Recent changes dahil dito e. Espekulasyon ko lang, pero nagpapadami yata ng edit count. Salamat. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 09:39, 2 Setyembre 2025 (UTC) :Binigyan ko na siya ng babala sa kanyang usapang pahinang tagagamit. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:10, 3 Setyembre 2025 (UTC) == [[:en:WP:EDITWAR|Digmaan ng pag-edit]] == May nangyayaring [[:en:WP:EDITWAR|digmaan sa pag-edit]] (WP:EDITWAR) sa mga artikulong ito: [[Kara David]], [[Kyla]], [[Katrina Velarde]], [[Golden Cañedo]], [[Connie Sison]], at [[Allona]]. Ang anonymous user na ito ay blinock ng isang global sysop [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-27236-37] at ni Waykurat [https://tl.m.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_ambag/~2025-26682-35] dahil sa pagbabandalismo o mga kwestyonableng edit. Hinihiling ko po sana na '''taasan ang proteksyon ng mga pahinang nabanggit''' dahil ito po ang palaging binibisita ng "offending" user. Kahit ilang beses na po siyang nasabihan sa talk page at na-block, gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Oo Nga" at tila nakakatakas po sa mga restriksyon. [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 23:45, 1 Oktubre 2025 (UTC) :Ang offending user ay patuloy pa ring nakikipagdigma ng edit (WP:EDITWAR) sa nabanggit na mga artikulo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:42, 3 Oktubre 2025 (UTC) ::Naprotekta ko na ang mga pahinang nabanggit mo at gumawa rin ako ng restriksyon sa paglalagay sa ''edit summary''. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:14, 3 Oktubre 2025 (UTC) :::Pabago-bago pala tagagamit po nila. Kamakailan po ay nanira sila sa mga pahina ng [[Regine Angeles]] at [[Rachelle Ann Go]]. Ito po yung isa niyang tagagamit: ‎[[Natatangi:Mga ambag/~2026-19445-27|<bdi>~2026-19445-27</bdi>]]. Ka-iba po ang gumagamit pa rin siya ng isang di-malinaw na edit summary tulad ng "Ayos" niya. [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-19686-31|&#126;2026-19686-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-19686-31|talk]]) 11:20, 30 Marso 2026 (UTC) ::::Nakaprotekta na ang mga pahinang nabanggit. Di ko mailalagay sa ''abuse filter'' 'yang "Ayos" dahil karaniwang salita 'yan. Magbantay na lamang tayo sa mga pahina. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 12:58, 30 Marso 2026 (UTC) == Tinatanggal [[:Tagagamit:Tina wavv]] == Kamusta, sir @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]].... Mangyaring tanggalin ang mga pahina sa pag-redirect [[:Tagagamit:Tina wavv]] dahil mayroong pag-redirect sa mga hindi umiiral na pahina. Maraming salamat.... [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-29684-31|&#126;2025-29684-31]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-29684-31|talk]]) 16:07, 22 Oktubre 2025 (UTC) :ang Wavv ay tinatag noong nakaraang taon at naging parte ng live stream ng NASA para sa Solar Eclipse. Ang Wavv AI Music ay ginamit din sa Noke Mall, games at mga events lalo na sa tech week ng San Francisco, California. Ang Wavv AI Music ay may mga sponsorship din para sa darating na taon at kasalukuyang kausap ang Netflix, Roblox at Youtube para sa partnership program. [[Tagagamit:Tina wavv|Tina wavv]] ([[Usapang tagagamit:Tina wavv|kausapin]]) 20:21, 22 Oktubre 2025 (UTC) ::Replying in English: No independent media coverage from a quick Google search, failing [[:en:WP:NOTABILITY|Wikipedia's notability guideline]]. Basing from the [[Wavv]] article itself, it is moreso promotional than an encyclopedic one. Some of the sources used were down such as this one [https://globalleadersinstitute.org/arts-prize-2025] and this one [https://www.benzinga.com/pressreleases/25/09/n39104435/wavv-ai-music-innovation]. I'm not even sure if the article is overall AI generated and spewing "hallucinations". [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ([[Usapang tagagamit:AsianStuff03|kausapin]]) 00:30, 23 Oktubre 2025 (UTC) :Salamat sa pag-ulat ''anon user'' at sa pagtugon mo [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]]. Nabura ko na ang parehong pahinang tagagamit at 'yung artikulo mismo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:49, 23 Oktubre 2025 (UTC) ::Magandang araw, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. ::Bumalik na naman yung Tina wavv at ginawa muli yung artikulo, sa ilalim ng pangalang [[Wavv AI]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 00:59, 24 Oktubre 2025 (UTC) :::Salamat sa pag-ulat. {{done}} Nabura na. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:02, 24 Oktubre 2025 (UTC) == Request == Hello, Jojit fb. Can you translate and rename the English title [[Jerusalem Light Rail]] into Tagalog? Israel is not an English-speaking country and English is not an official language in Israel. Yours sincerely, [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2025-34052-15|&#126;2025-34052-15]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2025-34052-15|talk]]) 14:59, 17 Nobyembre 2025 (UTC) :''Thanks for your message. Somebody already renamed it.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:08, 18 Nobyembre 2025 (UTC) == Translation request == Hello, Jojit fb. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]] in Tagalog Wikipedia? It does not need to be long. Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 21:12, 18 Nobyembre 2025 (UTC) :''Sorry, I have other priorities in this wiki, and most likely I can't fulfill your request. You may request it to the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Community Notice Board]. Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 05:28, 19 Nobyembre 2025 (UTC) ::Hello, Jojit fb. ::I understand. Thank you for the advice. ::Yours sincerely, [[Tagagamit:Kurcke|Kurcke]] ([[Usapang tagagamit:Kurcke|kausapin]]) 07:20, 19 Nobyembre 2025 (UTC) == Bakit maraming bandalismo == Bakit maraming bandalismo sa Wikipedia [[Tagagamit:TFFA-4460|TFFA-4460]] ([[Usapang tagagamit:TFFA-4460|kausapin]]) 07:21, 3 Disyembre 2025 (UTC) :Maraming dahilan ang bandalismo sa Wikipedia. Pangunahin dito ang pagiging bukas nito at maaaring baguhin ninuman ang ilang mga pahina. Pangalawa, kakaunti lamang ang mga boluntaryong patnugot o ''editor'' na nagbabantay sa mga artikulo, at hindi sa lahat na oras, may magpapanumbalik ng mga binandalong pahina. Ang iba pang dahilan ay pagsubok (o ''testing'') lamang, nagpapansin, hindi sinasadyang pagkakamali, at magkaroon ng disrupsyon sa Wikipedia bukod sa iba pang dahilan. Salamat sa tanong mo. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:02, 3 Disyembre 2025 (UTC) == Maikling deskripsyon == Maligayang Pasko Jojit! Kahit paPasko na nag-aambag parin tayo dito sa Tagalog Wikipedia! Napakadakila ng ginagawa natin para sa sarili nating wika! May hiling ako; maari ba na malagay rin sa PC bersyon ng Wikipedia Tagalog ang mga maikling deskripsyon kahit pa nabuksan na ang akda? Dahil sa kasalukuyan, nasa hanapan lang ng Wikipedia Tagalog sa PC ang mga maikling deskripsyon, di tulad sa mobile bersyon at sa Wikipedia Ingles na sa pareho mayron. Pinapangako kong lubhang makakatulong tong pagbabagong to sa pagsasalamuha ng mga tao sa Wikipedia Tagalog. Salamat Jojit! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 12:10, 24 Disyembre 2025 (UTC) :Maligayang Pasko din sa iyo {{ping|Cloverangel237}} Dinagdag ko na 'yung gadget para sa maikling deskripsyon. Maaari mo siyang paganahin sa pagpunta sa [https://tl.wikipedia.org/wiki/Natatangi:Mga_nais#mw-prefsection-gadgets Mga nais mo > Mga gadyet (kasangkapan)] at i-tsek ang Shortdesc helper at I-''save'' ang iyong kagustuhan. Kapag nagawa mo na iyon, makikita mo na ang mga maikling deskripsyon sa mga artikulo, at kung wala pa, puwede kang magdagdag. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 07:53, 25 Disyembre 2025 (UTC) ::Salamat sa pagtupad ng hiling ko, Jojit! Pagpalain ka sana ngayong bagong taon! [[Tagagamit:Cloverangel237|Cloverangel237]] ([[Usapang tagagamit:Cloverangel237|kausapin]]) 10:05, 28 Disyembre 2025 (UTC) :::Walang anuman. Pagpalain ka din ngayong bagong taon! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 22:54, 28 Disyembre 2025 (UTC) == Pagkonekta sa isang artikulo == Malapit na ang 2026 sapagkat wala pa akong magawa na artikulo dahil ang [[Bunganga (heolohiya)]] ay wala pa ring translation button dahil hindi ko kaya ma-edit ang [[wikidata:Q55818|impact crater sa Wikidata]] kasi naprotektahan. Sana maikonekta mo ang artikulo na iyon dahil kaya mo iyata ikonekta sila. '''{{font color|#00C080|Maligayang bagong taon!}} ''' [[Tagagamit:XiAndromedae|{{font color|#0080FF|XiAndromedae}}]] ([[Usapang tagagamit:XiAndromedae|kausapin]]) 00:43, 31 Disyembre 2025 (UTC) :Salamat sa mensahe mo. Pinalawig ko muna ang artikulo mo at ikonekta sa [[wikidata:Q3240715|crater]] imbis sa [[wikidata:Q55818|impact crater]] dahil "bunganga" (''crater'') lamang ang ginawa mong pamagat at hindi "bunganga dulot ng banggaan" (''impact crater''). Manigong bagong taon din sa iyo! :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:22, 31 Disyembre 2025 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear {{BASEPAGENAME}}, We are pleased to invite you to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and women. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support *For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. * Join the office hours on 23 January 2026 and connect with the international Team. ([[:m:Event:Wiki Loves Folklore 2026 Office Hours|sign up now]]) If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp;[[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 16:31, 18 Enero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf25&oldid=29949330 --> == Feminism and Folklore 2026 – Community Organisers & Jury == Hello {{PAGENAME}}!, Thank you for taking the lead in organising '''Feminism and Folklore 2026''' in your community. We truly appreciate your efforts! To ensure a smooth and successful campaign, please make sure you have: * Fully completed all details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Feminism and Folklore 2026 Project Page]]: * Started promoting the campaign within your community. * Requested a local administrator to place a '''sitenotice''' about the campaign so users are notified. * Used the '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/fnf/ Article List Generator Tool]''' and shared the generated article lists with your community. === Internet & Childcare Support === Community organisers and jury members who require '''internet and childcare support''' (non-mandatory, opt-in, request-only support) should fill the support request form '''by 22 February 2026'''. '''[https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeutXEF1yTnJfExWUYPIf6SkhcnTgul07BeI-biqT4RE_vsrA/viewform Link to the form]''' Requests submitted after this date will not be entertained. === Important Participation Guidelines === * Minimum article size: '''3000 bytes and 300 words''' (final decision may be set by local organisers). * If your country is not listed on the Article list generator tool, please contact us. === Community Engagement === * Keep your community active and motivated throughout the campaign. * Share your achievements and notable articles with us so we can highlight them globally. * In the support form, please indicate if you would like a '''quick coordination call after the campaign'''. Let’s make '''Feminism and Folklore''', under the banner of '''#WeTogether''', help bridge the '''gender gap''' and '''folklore gap''' on Wikipedia worldwide. 🌍✊ Thank you for your collaboration! ''If someone from your community organisers or jury has missed this message feel free to share this message with them.'' Feminism and Folklore International Team. –[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 05:17, 16 Pebrero 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30083330 --> == Help == Hello, I recently created [[Pagpatay ng lahi sa Gaza|this]] article. Can you help me improve it? You said I know English. [[Tagagamit:جودت|جودت]] ([[Usapang tagagamit:جودت|kausapin]]) 17:15, 22 Pebrero 2026 (UTC) :''I will try to make improvements, but this is not my priority at the moment. You may want to ask someone from the [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan], the community notice board, where someone may be willing to help you. Thank you.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 01:55, 23 Pebrero 2026 (UTC) == Next Steps and Feedback meeting for Feminism and Folklore Organizers == <div style="border:8px maroon ridge; padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|center|550px|frameless]] <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr" style="padding: 1em 2em;"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> Dear Organizer, I hope this message finds you well. First and foremost, on behalf of the International Team I want to extend my gratitude to you for your efforts in organizing the '''Feminism and Folklore 2026''' campaign on your local Wikipedia. Your contribution has been instrumental in bridging the gender and folk gap on Wikipedia, and we truly appreciate your dedication to this important cause. As the campaign has ended I wanted to inform you about the next steps. It's time to commence the jury process using the CampWiz or Fountain tool where your campaign was hosted. Please ensure that you update the details of the jury, campaign links and the names of organizers accurately on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|sign-up page]]. Once the jury process is completed, kindly update only the top 3 winners details on the [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|results page]] accordingly. The deadline for jury submission of results is '''April 30, 2026'''. However, if you find that the number of articles is high and you require more time, please don't hesitate to inform us via email or on campaign Meta Wiki talk page. We are more than willing to approve an extension if needed. Should you encounter any issues with the tools, please feel free to reach out to us on Telegram for assistance. Your feedback and progress updates are crucial for us to improve the campaign and better understand your community's insights. Therefore, we kindly ask you to spare just an hour to collectively share your progress and achievements with us during our '''[[:m:Event:Feminism and Folklore 2026 Post-Campaign Office Hour|community feedback session]]'''. Your input will greatly assist us in making the campaign more meaningful and impactful. Thank you once again for your hard work and dedication to the Feminism and Folklore campaign. Your efforts are deeply appreciated, and we look forward to hearing from you soon. Warm regards, [[User:Tiven2240|Tiven2240]] on behalf of Feminism and Folklore International Team <nowiki>#WeTogether</nowiki> </div></div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 11:57, 11 Abril 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/fnf26&oldid=30391231 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 20:11, 28 Abril 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472482 --> == Maaari kang bumoto sa U4C election == <section begin="announcement-content" /> Kinoktak kita dahil bumoto ka dati sa eleksiyon ng [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Maaari kang bumoto sa kasalukuyang U4C election, na bukás ngayon at magsasara sa 2 Hunyo 2026. Basahin pa patungkol sa mga kandidato at ang eleksiyon dito sa [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|pahinang pang-eleksiyon sa Meta]], at doon ka rin makakapagboto. Importante ang pakikilahok dito sa pamamahala ng mga komunidad ng Wikimedia, at nakagagalak na iyong mapag-aralan ang mga kandidato at ang pagboto. -- Sa kooperasyon ng U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> [[m:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:16, 20 Mayo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30569826 --> == Patulong sa paglipat == Magandang araw po @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. May naglipat kamakailan sa pahina ng Singapura papunta sa anyo na may diacritics ([[ Síngapúra]]). Pa-revert po sana pabalik sa Singapura o Singapore. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 01:17, 22 Mayo 2026 (UTC) :Update po. Nilipat po ulit ng user yung pahina patungong [[Singgapúr]]. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 02:21, 22 Mayo 2026 (UTC) :{{ping|GinawaSaHapon}} Ok na 'yung pahina. Nakaprotekta na rin ang paglipat. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 02:29, 23 Mayo 2026 (UTC) == Final Reminder: Submission of Local Winners for Feminism and Folklore 2026 == Dear Feminism and Folklore organiser, This is a friendly reminder that the deadline for submitting the names and details of your local winners for '''Feminism and Folklore 2026''' is '''5 June 2026'''. Please ensure that your community's [[:m:Feminism and Folklore 2026/Results|winner information]] is submitted before this date. Communities that do not provide their winner data by the deadline will unfortunately not be eligible for prize distribution, and the international organizing team will not be able to accommodate late submissions received after 5 June 2026. Thank you for your prompt attention to this matter and for your participation in the campaign. Best regards, '''Feminism and Folklore International Organizing Team''' --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 02:09, 3 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30627457 --> :''I have already completed that. By the way, I sent an email to your support address on May 13, 2026, but I have not received a response yet. Could you please check on its status? Thanks.'' --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:54, 3 Hunyo 2026 (UTC) == Wikipedia Asian Month 2025 Golden Barnstar == <div lang="en" dir="ltr"> <div style="text-align: center;"> [[File:2025 Wikipedia Asian Month Special Barnstar.png|500px]]</div> [[User:Betty2407|Betty2407]] ([[User talk:Betty2407|talk]]) 08:38, 6 June 2026 (UTC) on behalf of Wikipedia Asian Month User Group </div> <!-- Message sent by User:Betty2407@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Betty2407/WAMMassMessagelist2&oldid=30642952 --> :''Thank you.'' :-) --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:53, 7 Hunyo 2026 (UTC) == Congratulations to the Local Winners of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, The Feminism and Folklore International Organizing Team is pleased to congratulate the Local Winners of '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]'''. Local Winners are participants who achieved top rankings within their respective language communities through their valuable contributions to documenting folklore, women's history, culture, traditions, and related knowledge on Wikimedia projects in their local languages. Your efforts have helped enrich Wikimedia content, preserve cultural heritage, and improve the representation of diverse communities and knowledge systems across the movement. We sincerely appreciate your dedication and contribution to the success of the campaign. === Appreciation Form === As a token of appreciation to receive prizes, all Local Winners are requested to complete the following form by '''22 June 2026'''. '''Form link''' - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdGU7vkzANkB8P1k2X-NPwOwqBoTZafzgUZ-23wnVCeW2cj3g/viewform here] ; Deadline : 22 June 2026 Please ensure that all information provided in the form is accurate and complete. This information will be used for the appreciation process. === Thank you === We extend our heartfelt thanks to all Local Winners for their outstanding contributions and continued support of free knowledge. Your work has strengthened local-language content and helped make knowledge about folklore and women more accessible to communities around the world. Congratulations once again on your achievement. —''Feminism and Folklore International Organizing Team'' </div> --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 17:25, 7 Hunyo 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30649454 --> == Thank you for organising Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your dedication, coordination, and hard work played a vital role in making this year's [[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign successful. We truly appreciate the time and effort you invested in engaging your community and supporting participants. As we have completed the jury phase and begin planning for next year's campaign, we would like to learn from your experiences. Please complete the organisers' feedback form and share your insights, challenges, and suggestions on how we can improve the campaign. '''This feedback form is mandatory for all organisers''', as it helps us evaluate the campaign and make meaningful improvements for future editions. '''Form link [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf6IsGAsxkTEWTwueyLg-gBjRVlY3g2kTNj3xRhDiILiQnQwQ/viewform?usp=dialog here]''' Please submit your response by '''25 June 2026'''. Thank you once again for your invaluable contributions and for helping make Feminism and Folklore a global success. We look forward to working with you again in the future! Regards, '''Feminism and Folklore Team''' --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 12:05, 18 Hunyo 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704175 --> == Thank you for being a part of Feminism and Folklore 2026 == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|right|350px]] Dear {{PAGENAME}}, Your contributions helped make this year's [[:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore]] campaign a great success, and we are truly grateful for your time, knowledge, and dedication to documenting women's stories and folklore on Wikimedia projects. As we reflect on this year's campaign and prepare for the next edition, we'd love to hear about your experience. Please take a few minutes to fill out our feedback form and share your thoughts and suggestions. As a token of our appreciation, everyone who completes the form will receive a '''special digital postcard'''! in their email. This year marks '''''25 years of Wikipedia''''', and the postcard has been created to celebrate this milestone and to recognize the incredible efforts of participants like you who continue to enrich free knowledge for the world. '''Form Link - [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqFZN9IdWbAnZ_7DyG5bIsuq7KAkdsIxweC_TdPH9In-tthQ/viewform?usp=dialog here]''' Please complete the feedback form by '''25 June 2026'''. Thank you once again for making Feminism and Folklore 2026 a success. We hope to see you again in future campaigns! Best regards, Feminism and Folklore international Team. --[[Tagagamit:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Usapang tagagamit:MediaWiki message delivery|kausapin]]) 14:31, 18 Hunyo 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Tiven2240/wlf2026&oldid=30704478 --> == Proteksiyon sa mga pahina == Magandang araw po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Kasalukuyang binibrigada po ang pahinang [[Iglesia ni Cristo]] (at ilang kaugnay tulad ng [[Felix Manalo]]) magmula noong sumikat sa Reddit (r/Philippines) yung isang post tungkol sa vandalism sa naturang pahina. Mangyari po sanang gawing protected yung pahina kahit hanggang sa humupa ang kasalukuyang sitwasyon. May mga nakarehistrong user din po palang kabilang sa brigada. Sa kabilang banda po, pakisilip po sana mga ambag ni JohnDeo33. Hindi ko po masabi kung vandalism po yon o good faith edit lang ng kasisimula. Kayo na po manghusga. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 02:22, 12 Hulyo 2026 (UTC) :Salamat sa pag-ulat {{ping|GinawaSaHapon}} nakaprotekta na ang mga pahina. Binalaan ko na lamang muna si Johndeo333. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:14, 12 Hulyo 2026 (UTC) ::Pakiharang po sana mga ambag ni JohnDeo33 dahil sa balewalain ang mga babala at pag-tuloy ng nakakagambala o ''disruptive'' yung mga pahina. Salamat po. - [[Natatangi:Mga ambag/&#126;2026-39748-04|&#126;2026-39748-04]] ([[Usapang tagagamit:&#126;2026-39748-04|talk]]) 08:36, 14 Hulyo 2026 (UTC) :::{{Done}} Hinarang na. Salamat sa pag-ulat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:51, 14 Hulyo 2026 (UTC) == Patulong sa paglipat == Magandang araw po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]]. Pakilipat po sana ng [[Panahon (meteorolohiya)]] patungo sa [[Panahon]], na kasalukuyang redirect ng [[Oras]]. Nilipat ko po kasi ang Oras mula sa dating Panahon dahil isa itong natural disambiguation sa karaniwang diskurso. Mas tumutukoy ang ''panahon'' bilang katumbas ng ''weather'' sa Ingles ayon sa karaniwang paggamit. Kumbaga, kapag tinanong ng "ano ang panahon ngayon?", hindi naman sasagot ng alas-dose ang kausap. Salamat po. [[Tagagamit:GinawaSaHapon|<span style="border-radius: 3px; background-color:#3366cc; color: white; font-weight: bold; padding: 5px;">GinawaSaHapon</span>]] <span style="font-size:85%;">('''[[Usapang tagagamit:GinawaSaHapon|usap tayo!]]''')</span> 08:33, 22 Hulyo 2026 (UTC) :{{Done}} --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:30, 22 Hulyo 2026 (UTC) == Tulong == Kumusta {{ping|Jojit fb}} Isa akong bagong tagagamit ng Wikipedia dito. Kamakailan lang, tinanong ko ang isang tagagamit na si [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] tungkol sa aking pag-aalala tungkol sa aking mga kamakailang ginawang artikulo sa Tagalog Wikipedia, ngunit hindi ko pa maidaragdag ang mga sitelink sa Wikidata dahil hindi pa awtomatikong nakumpirma ang aking account. Maaari mo bang idagdag ang mga sumusunod na sitelink sa kanilang mga kaukulang item sa Wikidata? * Bagong Pangkalahatang Katalogo (New General Catalogue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Bagong_Pangkalahatang_Katalogo * Paskong pang-ilaw (Christmas lights) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Paskong_pang-ilaw Narito ang isa pang artikulo sa Wikipediang Tagalog na hindi ko ginawa noong una pa lang, palagay rin ng sitelink: * Estatwa (Statue) - https://tl.wikipedia.org/wiki/Estatwa Pakitingnan din ang artikulong ito dahil karamihan sa mga ito ay hindi isinalin sa Tagalog (Filipino) at dapat itong isalin sa lalong madaling panahon: * Anya Taylor-Joy - https://tl.wikipedia.org/wiki/Anya_Taylor-Joy Isa pang isyu: Gusto kong ilipat ang artikulo ng pahina ng tagagamit na ito sa isang pangunahing pahina (Main Page). Lumalabas na mayroong isang na-redirect na pahina tungkol sa [[Huntington Beach]] at hindi ko ito mapagsama-sama. Kaya, maaari mo bang subukang ayusin ang isyung ito: * Huntington Beach, California - https://tl.wikipedia.org/wiki/Tagagamit:Caehlla2357/Mga_nais_gawin_na_artikulo/Huntington_Beach,_California Sana ay tumugon ka. Maraming salamat po! [[Tagagamit:Lolbet101|Lolbet101]] ([[Usapang tagagamit:Lolbet101|kausapin]]) 14:42, 6 Agosto 2026 (UTC) :Paumanhin, gusto ko man tumulong sa iyo, marami akong ibang prayoridad sa wiking ito. Mga gawaing tagapangasiwa lamang ang mapagbibigyan ko. Sa lahat ng hiniling mo, ang gawaing tagapangasiwa lamang diyan ay ang paglipat. Subalit ang pinapalipat mo ay hindi pa maaaring ilipat dahil napakaikling artikulo pa siya. Kung mapapalawig ito sa balangkas at maayos ang pagkasalin, matutulungan kita sa paglipat. Sa ibang aspeto, maaring tumulong sa iyo ang mga tagagamit na hindi tagapangasiwa. Kung gusto, maaari mong hilingan iyan sa [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Kapihan&action=edit&section=new Kapihan] kung saan mas maraming iba pang tagagamit ang maaaring tumulong sa iyo. Maraming salamat sa pag-unawa. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 15:21, 6 Agosto 2026 (UTC) ::Kumusta po. Kamakailan lang, inayos ng [[Tagagamit:AsianStuff03|AsianStuff03]] ang mga isyu tungkol sa mga artikulong [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]], [[Paskong pang-ilaw]], [[Estatwa]], at [[Anya Taylor-Joy]], ngunit, hindi niya kayang ayusin ang isyu tungkol sa [[Huntington Beach, California]], kaya ako nagtanong sayo upang ayusin ito. Hindi po ba ikaw yung tagapangasiwa dito sa Tagalog Wikipedia? May iba pa akong makakatulong upang ayusin ang artikulong ito? [[Tagagamit:Lolbet101|Lolbet101]] ([[Usapang tagagamit:Lolbet101|kausapin]]) 02:46, 7 Agosto 2026 (UTC) :::Tulad ng nasabi ko, matutulungan kita sa paglipat dahil nga tagapangasiwa ako. Pero, tulad ng sinabi ko, napakaikli niya, 'yung balangkas o ''draft'' na ito: [[Tagagamit:Caehlla2357/Mga_nais_gawin_na_artikulo/Huntington_Beach,_California]]. Kailangang palawigin o habaan ito, na hindi bababa sa 300 salita na may mga sanggunian bago siya mailipat. Kaya, kailangang muna mapahaba siya bago siya mailipat. Balikan mo ako kung napahaba na siya at ililipat ko siya. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 08:16, 7 Agosto 2026 (UTC) ::::Paumanhin po at ako'y nawalan ng gana na mag-edit nang ilang taon. Marami na akong maisusulat muli, ngunit marami na rin akong karagdagang paksa na nais talakayin. [[Tagagamit:Caehlla2357|Caehlla2357]] ([[Usapang tagagamit:Caehlla2357|kausapin]]) 11:54, 7 Agosto 2026 (UTC) :::::{{ping|Caehlla2357}} Ayos lang, hindi mo po kailangang magsisi. Gusto ko lang siguraduhin na ang ilang artikulong wala sa pangunahing pahina (''Main page'') ay dapat ding nasa pangunahing pahina. Tinitiyak nito na ang Tagalog Wikipedia ay may mga artikulo sa ibang mga wika ng Wikipedia. Kaya ko po kino-convert ang iyong mga artikulo sa isang pangunahing artikulo (''Main''), hindi isang artikulong tagagamit (''User article''), gaya yung ginawa mo. Kung mayroon kang ibang mga paksang nais pag-usapan, tanungin mo lang ako. Sana maintindihan mo, salamat po. [[Tagagamit:Lolbet101|Lolbet101]] ([[Usapang tagagamit:Lolbet101|kausapin]]) 03:55, 8 Agosto 2026 (UTC) :::::{{ping|Caehlla2357}} Hindi ikaw ang tinutukoy ko. Nagkataon lamang nasa ''draft'' mo 'yung gusto palawigin ni {{ping|Lolbet101}}. ''Anyway'', hindi mo na kailangang mong mag-paumanhin dahil lahat naman ginagawa dito walang pilitan at boluntaryo lamang. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 04:26, 8 Agosto 2026 (UTC) == Fair-use image upload, at typo ng lokasyon sa infobox == Hi po, @[[Tagagamit:Jojit fb|Jojit fb]], tanong ko lang po kung pano po i upload yung mga [[fair use]] file na katulad na inupload nyo na imahe dun sa [[Hello, Love, Goodbye]] [https://tl.wikipedia.org/wiki/Talaksan:Hello-love-goodbye-poster.jpg (imahe)]. Maaari po bang maidagdag sa [[Wikipedia:Pagkakarga_(Pag-aupload)|Upload wizard]] ang kakayahang mag-upload ng mga fair use image sa [[Tagalog Wikipedia]]?. Karamihan po kasi ng mga artikulo tungkol sa mga pelikula at TV series sa [[Tagalog Wikipedia]] ay walang mga imahe. Sana po ay magkaroon ng paraan para makapag-upload ng mga fair use image, para po magkaroon ng visual na representasyon ang mga artikulo para sa mga mambabasa. Napansin ko rin po na isa kayo sa mga Interface Administrator ng Tagalog Wikipedia, kaya naisip ko po na baka maaari ninyo akong matulungan kung paano ito ginagawa o kung posible itong paganahin. Tsaka po may typo po sa infobox ng lokasyon (nakalagay po ay "lookasyon") sa [[Padron:Infobox military conflict]] tulad ng artikulo sa [[Alitan sa Bajo de Masinloc]] kasi di po ma edit ang typo sa template na iyon. Salamat po! [[Tagagamit:KyutKoTalaga|KyutKoTalaga]] ([[Usapang tagagamit:KyutKoTalaga|kausapin]]) 10:22, 14 Agosto 2026 (UTC) eqvnpxlh0hgw0nw7kfppc62id15soyq 0 1223 2220392 2220269 2026-08-14T03:21:31Z GinawaSaHapon 102500 2220392 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> '''Medisína''' o '''panggagamót''' ang [[agham]] at gawain na sumesentro sa pagpapanumbalik ng [[kalusugan]] at [[kagalingan]]. Kabilang rito ang pangangalaga sa mga [[Pasyente|maysakit]] at pamamahala sa [[dayagnosis]] at [[prognosis]], gayundin sa [[Pag-iiwas sa sakit|pag-iiwas]], [[pagpapagaling]], at [[Pangangalagang pampaayos ng lagay|pagsasaayos]] sa kanilang [[pinsala sa katawan]] o [[karamdaman]] upang umayos ang kanilang lagay. Isang malawak na larangan ang medisina na may samu't saring sangay na nakatuon sa isang partikular na aspeto ng kalusugan. Ginagamit sa [[kontemporaryong medisina]] ang mga [[biomedikal na agham]] at [[Biomedikal na pananaliksik|pananaliksik]], [[Henetikang pangmedisina|henetika]], at [[Teknolohiyang pangmedisina|teknolohiya]] upang makapagbigay ng dayagnosis, pagalingin, at makaiwas sa pinsala sa katawan o karamdaman, sa pamamagitan ng [[gamot]], [[Pag-oopera|operasyon]], o [[terapiya]] kagaya ng [[sikoterapiya]]. Isinasagawa na ang medisina [[Kasaysayan ng medisina|noon pa]]. Para sa malaking bahagi ng kasaysayan, itinuturing ito bilang isang [[sining]] at karaniwang ikinokonekta sa [[relihiyon]] at [[pilosopiya]]. Halimbawa, maaaring gumamit ang isang [[arbularyo]] ng mga halaman at [[Dasal|magdasal]] bilang bahagi ng pagpapagaling. Isa ring tanggap na agham noon sa maraming kultura partikular na sa Europa ang [[pagpapadugo]] upang balansehin ang sinasabing [[Humorismo|apat na ''humor'' ng katawan]]. Sa modernong panahon, itinuturing rin bilang sining ang medisina sa ilang aspeto, partikular na sa pag-oopera, kung saan isang sining ang [[Tahi (pag-oopera)|pagtatahi]] na isinasagawa ng isang [[siruhano]] tuwing operasyon. Nananatili pa ring talamak ang paggamit sa [[tradisyonal na medisina]] sa maraming rehiyon ng mundo. Ito ang uri ng [[Alternatibong medisina|alternatibong panggagamot]] na walang kaakibat na basehan sa agham, at maaaring ituring bilang isang [[seudosiyensiya]] kagaya ng [[kiropraktika]] at [[Akupungktura|akupungtura]]. == Etimolohiya == Nagmula ang salitang ''medisina'' sa [[wikang Kastila]] {{Lang|es|medicina}}, na nagmula naman sa [[wikang Latin]] {{Lang|la|medicīna}}. Ito ang anyong pambabae ng [[pang-uri]] na {{Lang|la|medicīnus}}, na tumutukoy naman sa [[Pangngalan|pangngalang]] {{Lang|la|medicus}}, ang salitang Latin para sa mga [[doktor]]. Samantala, nagmula naman sa [[salitang-ugat]] na ''gamot'' ang ''panggagamot'', na ginagamit bilang isang [[pandiwa]] ("gumagamot ng bata") o pangngalan ("pambatang gamot"). Nagmula ito sa [[protowikang Pilipino]] {{Lang|mis|proto=yes|ʀamut}}, na tumutukoy sa mga mauugat na [[halamang-ugat]], na ginagamit noon bilang panlunas sa sakit. Nanatili ang kahulugang nitong "ugat" sa ibang [[mga wika sa Pilipinas]], partikular na sa [[wikang Sebwano]] {{Lang|ceb|gamot}} at [[Wikang Ilokano|Ilokano]] {{Lang|ilo|ramot}}. == Kasaysayan ng panggagamot == === Simulain === Magbuhat pa sa mga panahong prehistoriko ang mga simulain ng medisina. Sa loob ng libong mga taon, nakabatay lamang sa [[superstisyon]] o [[pamahiin]] ang panggagamot. Bagaman walang gaanong nalalaman hinggil sa prehistorikong pagbibigay ng lunas sa mga karamdaman, napag-aralan ng mga tao ang hinggil sa katawan ng tao mula sa pagpapagaling nila ng mga sugat at bali ng mga buto.<ref name=WWT>{{cite-WWT|''Who Were the First Doctors?'', ''Medicine''; Hippocrates, ''Who is Known as the Father of Medicine?''}}, pahina 98.</ref> === Trepanasyon === [[Talaksan:Gersdorff - Schädelwunde.jpg|thumb|right|Ang [[trepanasyon]], isang paglalarawan ni [[Hans von Gersdorff]] sa ''Feldbuch der Wundartzney'' (1517).]] Kabilang sa sinauna at prehistorikong mga paraan ng paggagamot ang paggawa ng bilog na butas ng buto mula sa bungo ng may sakit. Ginagawa ito ng isang [[maninistis]] upang "palabasin" mula sa butas ang masasamang espiritung hinihinalang nasa loob ng ulo ng pasyente.<ref name=WWT/> === Sa Ehipto === Kabilang sa pinakamagagaling na unang mga manggagamot ang [[sinaunang mga Ehipsiyo|sinaunang]] mga [[Ehipsiyo]]. Noong mga 1500 BK, nakapagpaunlad na sila ng isang malawak na [[bokabularyo]] ng mga natatanging salitang pangmedisina. Nagsigawa rin sila ng mga pagsubok o eksperimento sa [[siruhiya]] at [[parmasya]].<ref name=WWT/> === Panahon ni Hippocrates === {{pangunahin|Hippocrates}} Noong mga 400 BK, itinatag ng sinaunang Griyegong si [[Hippocrates]] {{ndash}} ang [[Ama ng Panggagamot]] {{ndash}} ang unang paaralan ng panggagamot sa [[pulo ng Cos]] sa [[Gresya]]. Tinuturuan at naniniwala ang mga doktor ng Hipokratikong paaralan ng medisina na dulot ng sira o hindi gumagana ng tamang mga bahagi ng katawan ang mga karamdaman ng tao. Taliwas ito sa mas naunang paniniwalang sanhi ang sakit ng mga [[dimonyo]]ng sumasanib sa katawan ng tao. Bagaman may ganito silang paniniwala, wala pang sapat na kaalaman si Hippocrates at ang kanyang mga tagasunod ukol sa kayarian ng katawang pantao. Naniniwala silang sanhi ang sakit ng kawalan ng pagkakapantay-pantay sa timbang ng mga pluwido sa katawan. Tinagurian nilang mga ''humor'' ang mga pluwidong ito, at may apat na uri: ang [[dugo]], ang [[likido ng apdo]], ang [[plema]], at ang [[itim na likido ng apdo]].<ref name=WWT/> ==Mga sangay== ===Pedyatriya=== Ang '''pedyatriya''' ({{lang-en|pediatrics}}, {{lang-es|pediatría}}) ay isang sangay ng panggagamot na tumatalakay at nagsasagawa ng mga pag-aaral hinggil sa pangangalaga ng mga sanggol at bata, at maging sa mga sakit ng mga ito. ==Sanggunian== {{reflist}}{{Medicine}}{{authority control}} [[Kategorya:Kalusugan]] [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Kasaysayan ng panggagamot]] [[Kategorya:Kasaysayan ng sinaunang panggagamot]] c9k3npkm8r08t3qo9esc55f7pl9exdq 2220403 2220392 2026-08-14T06:58:16Z GinawaSaHapon 102500 2220403 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> '''Medisína''' o '''panggagamót''' ang [[agham]] at gawain na sumesentro sa pagpapanumbalik ng [[kalusugan]] at [[kagalingan]]. Kabilang rito ang pangangalaga sa mga [[Pasyente|maysakit]] at pamamahala sa [[dayagnosis]] at [[prognosis]], gayundin sa [[Pag-iiwas sa sakit|pag-iiwas]], [[pagpapagaling]], at [[Pangangalagang pampaayos ng lagay|pagsasaayos]] sa kanilang [[pinsala sa katawan]] o [[karamdaman]] upang umayos ang kanilang lagay. Isang malawak na larangan ang medisina na may samu't saring sangay na nakatuon sa isang partikular na aspeto ng kalusugan. Ginagamit sa [[kontemporaryong medisina]] ang mga [[biomedikal na agham]] at [[Biomedikal na pananaliksik|pananaliksik]], [[Henetikang pangmedisina|henetika]], at [[Teknolohiyang pangmedisina|teknolohiya]] upang makapagbigay ng dayagnosis, pagalingin, at makaiwas sa pinsala sa katawan o karamdaman, sa pamamagitan ng [[gamot]], [[Pag-oopera|operasyon]], o [[terapiya]] kagaya ng [[sikoterapiya]]. Isinasagawa na ang medisina [[Kasaysayan ng medisina|noon pa]]. Para sa malaking bahagi ng kasaysayan, itinuturing ito bilang isang [[sining]] at karaniwang ikinokonekta sa [[relihiyon]] at [[pilosopiya]]. Halimbawa, maaaring gumamit ang isang [[arbularyo]] ng mga halaman at [[Dasal|magdasal]] bilang bahagi ng pagpapagaling. Isa ring tanggap na agham noon sa maraming kultura partikular na sa Europa ang [[pagpapadugo]] upang balansehin ang sinasabing [[Humorismo|apat na ''humor'' ng katawan]]. Sa modernong panahon, itinuturing rin bilang sining ang medisina sa ilang aspeto, partikular na sa pag-oopera, kung saan isang sining ang [[Tahi (pag-oopera)|pagtatahi]] na isinasagawa ng isang [[siruhano]] tuwing operasyon. Nananatili pa ring talamak ang paggamit sa [[tradisyonal na medisina]] sa maraming rehiyon ng mundo. Ito ang uri ng [[Alternatibong medisina|alternatibong panggagamot]] na walang kaakibat na basehan sa agham, at maaaring ituring bilang isang [[seudosiyensiya]] kagaya ng [[kiropraktika]] at [[Akupungktura|akupungtura]]. == Etimolohiya == Nagmula ang salitang ''medisina'' sa [[wikang Kastila]] {{Lang|es|medicina}},<ref>{{Cite web |title=medisina |url=https://diksiyonaryo.ph/search/medisina |access-date=2026-08-14 |website=Diksiyonaryo.ph}}</ref> na nagmula naman sa [[wikang Latin]] {{Lang|la|medicīna}}.<ref>{{Cite web |title=medicina |trans-title=medisina |url=https://dle.rae.es/medicina |access-date=2026-08-14 |website=«Diccionario de la lengua española» - Edición del Tricentenario |publisher=Real Academia Española |language=es}}</ref> Ito ang anyong pambabae ng [[pang-uri]] na {{Lang|la|medicīnus}}, na tumutukoy naman sa [[Pangngalan|pangngalang]] {{Lang|la|medicus}}, ang salitang Latin para sa mga [[doktor]]. <ref>{{Cite web |title=medicina |trans-title=medisina |url=https://buenospanish.com/dictionary/medicina/etymology |access-date=2026-08-14 |website=buenospanish.com |language=en}}</ref> Samantala, nagmula naman sa [[salitang-ugat]] na ''gamot'' ang ''panggagamot'', na ginagamit bilang isang [[pandiwa]] ("gumagamot ng bata") o pangngalan ("pambatang gamot"). Nagmula ito sa [[protowikang Pilipino]] {{Lang|mis|proto=yes|ʀamut}}, na tumutukoy sa mga mauugat na [[halamang-ugat]], na ginagamit noon bilang panlunas sa sakit. Nanatili ang kahulugang nitong "ugat" sa ibang [[mga wika sa Pilipinas]], partikular na sa [[wikang Sebwano]] {{Lang|ceb|gamot}} at [[Wikang Ilokano|Ilokano]] {{Lang|ilo|ramot}}. == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng medisina}} === Sinaunang panahon === [[File:Imhotep-Louvre.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Imhotep-Louvre.JPG|thumb|Estatwa ni [[Imhotep]], kinikilala bilang ang unang doktor ng sinaunang panahon na natukoy na may pangalan. [[Apoteosis|Sinamba siya]] kalaunan na parang diyos sa sinaunang Ehipto makalipas ng ilang milenyo.]] Ilan sa mga unang anyo ng [[Prehistorikong medisina|medisina noong sinaunang panahon]] ang paggamit sa [[Halamang-gamot|mga halamang nakakalunas ng mga sakit]], gayundin sa mga bahagi ng hayop at maging mga bato at mineral na pinaniniwalaan nakakatulong o nakakagaling sa mga karamdaman ng isang tao. Karaniwang pinapangunahan ito ng mga [[Tradisyonal na medisina|tradisyonal na doktor]] kagaya ng mga [[arbularyo]], na nag-aalay din ng mga dasal at seremonya bilang bahagi ng pagpapagaling sa maysakit. Naging bahagi ito ng kultura ng maraming mga lipunan sa mundo, at nananatili pa rin magpahanggang ngayon ang mga ganitong gawain, lalo na sa mga liblib na lugar na hindi agad mararating ng modernong medisina. Nakita sa sinaunang lungsod ng [[Ebla]], sa modernong [[Siria|Sirya]], ang mga pinakamatatandang tekstong pangmedisina. Napetsahan ang mga ito bilang nagawa noong bandang {{BCE|2500|link=yes}}. Nakita rin sa iba't ibang panig ng mundo ang mga matatandang teksto sa medisina na naglalarawan sa kani-kanilang sistema ng pagpapagaling at pilosopiya ng panggagamot, kagaya ng sa [[Medisina sa sinaunang Ehipto|sinaunang Ehipto]], [[Medisina sa Babilonya|Babilonya]], at mga [[alternatibong medisina]] ng India, tinatawag na [[Ayurveda]], at Tsina, na kolektibong kilala sa tawag na [[tradisyonal na medisinang Tsino]]. Meron ding mga tekstong pangmedisina na nagawa sa [[Medisina sa sinaunang Gresya|sinaunang Gresya]] at [[Medisina sa sinaunang Roma|Roma]]. Pawang nagsisilbi rin bilang mga [[pari]] ang mga tradisyonal na doktor noon. Si [[Imhotep]] ang kinikilala bilang ang pinakaunang doktor na natukoy na may nakatalang pangalan. Namuhay siya sa sinaunang Ehipto noong {{BCE|ika-27 siglo|link=}} bilang isang pari para sa [[Mga diyos ng Sinaunang Ehipto|diyos]] ng Araw na si [[Amun|Ra]], bukod sa pagiging isang arkitekto rin. Samantala, napetsahan naman ang isang [[Papirong panghinekolohiya ng Kahun|papiro]] sa [[hinekolohiya]] noong bandang {{BCE|1825|link=}} sa kasagsagan ng ika-12 dinastiya ng sinaunang Ehipto. Napetsahan naman noong bandang {{BCE|1600|link=}} ang isang [[Papiro ni Edwin Smith|papiro]] na maagham na nagtatalakay sa pagsasagawa ng [[Pag-oopera|operasyon]] sa iba't ibang panig ng katawan bunsod ng pinsala rito, itinuturing bilang ang pinakamatandang teksto ng pag-oopera sa mundo. Maikukumpara naman sa isang aklat ng medisina ang nilalaman ng isang [[Papiro ni Ebers|papiro]] na napetsahan noong bandang {{BCE|1550|link=}} at nagtatalakay sa lagpas 800 katutubong panlunas para sa karamdaman at pinsala sa katawan. ==Sanggunian== {{reflist}}{{Medicine}}{{authority control}} [[Kategorya:Kalusugan]] [[Kategorya:Panggagamot]] [[Kategorya:Kasaysayan ng panggagamot]] [[Kategorya:Kasaysayan ng sinaunang panggagamot]] q0jt1842ja5jffsvh9x416wr04vq14h 0 5561 2220393 2154541 2026-08-14T03:52:49Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220393 wikitext text/x-wiki {{Infobox organization | name = Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas | native_name = | image = | image_size = | alt = | caption = | logo = | logo_size = | logo_alt = | logo_caption = Logo | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | map2 = | map2_size = | map2_alt = | map2_caption = | abbreviation = CBCP | motto = | predecessor = | merged = | successor = | formation = Pebrero 15, 1945 | founder = <!-- or: | founders = --> | extinction = <!-- or: | dissolved = --> <!--e.g. use {{end date and age|YYYY|MM|DD}}--> | merger = <!-- Other organizations (if any) merged to constitute the organization --> | type = [[Episcopal Conference]] | status = | purpose = <!-- or: | focus = --> <!--(humanitarian, activism, peacekeeping, etc)--> | professional_title = <!-- for professional associations --> | headquarters = 470 General Luna Street | location = [[Intramuros]], [[Maynila]] 1002 | coords = {{coord|14.5894893|120.9724191}} | region = [[Pilipinas]] | services = | membership = 82 active<br>43 honorary | membership_year = 2017 | language = Ingles, Filipino | sec_gen = Rev. Fr. Marvin S. Mejia | leader_title = Pangulo | leader_name = Most Rev. [[Pablo Virgilio David]] {{Post-nominals|list=[[Doctor of Divinity|DD]]}} | leader_title2 = Pangalawang Pangulo | leader_name2 = Most Rev. [[Mylo Hubert Vergara]] {{Post-nominals|list=[[Doctor of Divinity|DD]]}} | leader_title3 = Ingat-yaman | leader_name3 = Most Rev. [[John F. Du]] {{Post-nominals|list=[[Doctor of Divinity|DD]]}} | leader_title4 = | leader_name4 = | board_of_directors = | key_people = | main_organ = <!-- or: | publication = --> <!--Organization's principal body (assembly, committee, board, etc) or publication--> | parent_organization = <!-- or: | parent_organisation = --> | subsidiaries = | secessions = | affiliations = | budget = | budget_year = | staff = <!-- Numbers and/or types of staff --> | staff_year = <!-- Year to which staff numbers/data apply --> | volunteers = <!-- Numbers and/or types of volunteers --> | volunteers_year = <!-- Year to which volunteer numbers/data apply --> | website = {{url|cbcpwebsite.com}}, {{url|cbcpnews.net}} | remarks = | formerly = <!-- Any former names by which the organization known --> | footnotes = }} Ang '''Kapulungan ng mga Katolikong Obispo ng Pilipinas'''{{efn|Sa iba't ibang linguaheng Pilipino: {{langx|fil|Kapulungan ng mga Katólikong Obispo ng Pilipinas}}; {{langx|ceb|Hugpong sa mga Obispo nga Katoliko sa Pilipinas}}; {{langx|bcl|Komperensya kan mga Obispo Katoliko kan Filipinas}}; {{langx|hil|Komperensya sang mga Obispo Katoliko sang Pilipinas}}; {{langx|ilo|Kumperensya ti Obispo nga Katoliko ti Filipinas}}}} ({{lang-en|Catholic Bishops' Conference of the Philippines}}, dinadaglat bilang '''CBCP''') ay ang opisyal na organisasyon ng mga obispong [[Katolisismo|Katoliko]] sa [[Pilipinas]].<ref name="preamble">{{cite web |url=http://cbcpwebsite.com/preamble.html |title=Preamble |author=Catholic Bishops' Conference of the Philippines |location=Manila |access-date=April 4, 2018 |archive-date=Marso 17, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180317102643/http://cbcpwebsite.com/preamble.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite book |title=Code of Canon Law |date=1983}}</ref><ref>{{cite conference |title=Christus Dominus |author=Second Vatican Council |date=October 28, 1965 |volume=38 |issue=1}}</ref><ref>{{cite journal |author=John Paul II |author-link1=Pope John Paul II |date=May 21, 1998 |title=Motu Proprio Apostolos Suos |volume=14}}</ref><ref name="nov2017">{{cite report |date=November 29, 2017 |title=Microsoft Word - BISHOPS DIRECTORY - 2017.doc |url=http://cbcpwebsite.com/Resources/BISHOPS%20DIRECTORY%20-%202017.pdf |access-date=April 3, 2018 |archive-date=Abril 3, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180403173924/http://cbcpwebsite.com/Resources/BISHOPS%20DIRECTORY%20-%202017.pdf |url-status=dead }}</ref> ==Kritisismo== Kadalasan inaakusahan ang CBCP ng pakikialam ''bilang isang organisasyon'' sa mga bagay-bagay ng estadong Filipino. Itinuturing din ito ng marami sa kanan pati man sa kaliwa bilang pahadlang sa pag-unlad at pagsulong ng bansa. May mga ilan, partikular na sa ekstremong kaliwa ngunit pati na rin sa akademya, na nagtuturing din dito bilang papet ng [[Vatikan]] at ang mga kilos nito bilang pakikialam sa mga panloob na bagay-bagay ng estado (''interference in the internal affairs of another state''), isang paglabag sa isa sa mga pangunahing prinsipyo ng [[batas internasyonal]]. ==Notes== {{notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} ==Panlabas na kawil== *[http://www.cbcponline.net/ CBCP Online], ang opisyal na ''website'' ng CBCP [[Kaurian:Katolisismo]] {{stub}} dfd9vk7l0zzot6iglg0ppy38wb3bsqo 0 10569 2220355 2182497 2026-08-13T22:06:09Z ~2026-44502-58 165273 /* Kawing panlabas */ 2220355 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Anak | image = Anak.jpg | image_size = 220px | caption = | director = Rory B. Quintos | producer = Malou N. Santos <br> Charo Santos-Concio | writer = [[Ricardo Lee|Ricardo Alfonso Lee]] <br> Raymond Antonino Lee | narrator = | starring = Vilma Santos <br> Claudine Barretto | music = Jessie Lasaten | cinematography = Joe Batac | editing = George Jarlego | distributor = [[Star Cinema|Star Cinema Productions]]<br>[[Toho|Toho-Towa]] (Hapones) | released = 10 Mayo 2000 | runtime = | country = Pilipinas | language = Tagalog | budget = | gross = }} Ang '''''Anak''''' ay isang pelikula noong 2000 na handog ng [[Star Cinema]] para sa mga OFW ''(Overseas Filipino Workers)'' sa iba't ibang dako ng mundo. Sa natatanging [[pelikula]] na ito na sumikat sa takilya at kumita ng mahigit 110 milyon [[piso ng Pilipinas|piso]] ay pinagbibidahan nina [[Vilma Santos]] at [[Claudine Baretto]]. Noong 2000, ang pelikulang ito ang pinakatanyag na pelikula sa kasaysayan ng pelikula sa industriyang Pilipino dahil sa laki ng binatak nito sa takilya. == Buod ng kuwento == Ang istorya ay tungkol kay Josie (Vilma Santos), isang ina na nagtatrabaho sa Hong Kong bilang domestic worker. Ginawa niya ito upang makapagpadala ng pera sa mga anak niya upang matustusan ang kanilang pangangailangan. Binanggit niya na ginagawa niya ito para mabigyan ng magandang kinabukasan ang kanyang mga anak. Bagama't siya ay malayo sa kanila, tiniis nya ang mga pasakit ng kanyang amo at ang kanyang pagnanais na makasama ang kanyang mga anak sa kanilang paglaki. Pagkaraan ng ilang taon ay nakauwi na rin siya dahil sa pagpapasyang hindi na pagtatrabaho sa Hong Kong at siya ay magnenegosyo na lamang. Sa kanyang pagbabalik, hinarap niya ang matabang na pagsalubong ng mga anak. Si Daday (Sheila Mae Alvero), ang bunso, ay hindi siya kilala, si Michael (Baron Geisler) ay mahiyain at walang kimi at si Carla (Claudine Barretto), na hindi man lang siya ginagalang at iniitsa-pwera lamang. Lahat ng hirap ay tiniis niya upang makuha man lamang ang atensiyon ng mga anak at sa mga araw na lumilipas ay nakikilala niya ang kanyang mga anak. Nakita niya ang mga bisyo at karanasan ni Carla ang pag-aaral, paninigarilyo, paglalagay ng tattoo, paghihithit ng rugby, panlalalake at paglalaglag ng bata. At marami pang problema ang kanyang kinaharap, ang pagkawala ng iskolarship ni Michael na siya pa namang pinakamatalino sa kanyang mga anak, iniwan siya ng isa sa mga kasosyo niya dahil nagastos nito ang perang ibabahagi sana niya. Si Josie ay nagkaroon ng maraming pagkukulang. Isa siyang masamang ehemplo katulad ng anak niyang si Carla. Ang kanyang paglaki ng walang inang gumagabay sa kanyang tabi ang nagtaboy sa kaniya para magrebelde, ngunit sa kanilang alitang iyon, naintindihan rin ni Carla ang pagmamahal ni Josie sa kanila bagama't malayo siya sa kanilang tabi. At mula sa pangyayaring iyon ay nagbalik-loob si Carla sa kanyang ina at nagpakatino na siya bilang anak at nakatatandang kapatid na siyang gagabay sa mga bata niyang kapatid sa muling pag-alis ng ina. == Mga tauhan at katauhan == * [[Vilma Santos]] - Josie * [[Claudine Barretto]] - Carla * [[Joel Torre]] - Rudy * [[Baron Geisler]] - Michael * Sheila Mae Alvero - Daday * [[Amy Austria]] - Lyn * [[Cherry Pie Picache]] - Mercy * Leandro Muñoz - Brian * [[Tess Dumpit]] - Norma * Cris Michelena - Arnel * [[Anna Larrucea]] - batang Carla * Carlo Aquino - batang Michael * [[Gino Paul Guzman]] - Don Don * [[Jodi Sta. Maria]] - Bernadette * Odette Khan - Mrs. Madrid * Jiro Manio - Jason == Mga parangal == * Ika-19 na FAP Awards ** Pinakamahusay na Sumusuportang Aktres (''Best Supporting Actress''): Claudine Barretto ** Pinakamuhusay na Pagsulat ng Iskript (''Best Screenplay''): Ricky Lee * Ika-17 Star Awards ** Pinakamahusay na Aktres (''Best Actress''): Vilma Santos ** Ikatlong Gawad Sining Sine (''PASADO Awards'') ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Picture'') * The Catholic Mass Media Awards ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Film'') Ito rin ang napili ng mga opisyales ng pelikula sa [[Pilipinas]] para isali sa Academy Awards sa [[Estados Unidos]] para sa kategorya ng ''Best Foreign Film''. Gayunpaman, hindi ito napili porn sa nominasyon. == Kawing panlabas == * [http://www.abs-cbn.com/star%2Dcinema/awards.aspx Star Cinema Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060522181645/http://www.abs-cbn.com/star-cinema/awards.aspx |date=2006-05-22 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0246425/ Detalye ng Anak sa IMDB] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 2000]] jojojojojojoj em168j9ndln8abdr5i9w4ks3ekhi9k1 2220356 2220355 2026-08-13T22:06:48Z ~2026-44502-58 165273 /* Mga parangal */ 2220356 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Anak | image = Anak.jpg | image_size = 220px | caption = | director = Rory B. Quintos | producer = Malou N. Santos <br> Charo Santos-Concio | writer = [[Ricardo Lee|Ricardo Alfonso Lee]] <br> Raymond Antonino Lee | narrator = | starring = Vilma Santos <br> Claudine Barretto | music = Jessie Lasaten | cinematography = Joe Batac | editing = George Jarlego | distributor = [[Star Cinema|Star Cinema Productions]]<br>[[Toho|Toho-Towa]] (Hapones) | released = 10 Mayo 2000 | runtime = | country = Pilipinas | language = Tagalog | budget = | gross = }} Ang '''''Anak''''' ay isang pelikula noong 2000 na handog ng [[Star Cinema]] para sa mga OFW ''(Overseas Filipino Workers)'' sa iba't ibang dako ng mundo. Sa natatanging [[pelikula]] na ito na sumikat sa takilya at kumita ng mahigit 110 milyon [[piso ng Pilipinas|piso]] ay pinagbibidahan nina [[Vilma Santos]] at [[Claudine Baretto]]. Noong 2000, ang pelikulang ito ang pinakatanyag na pelikula sa kasaysayan ng pelikula sa industriyang Pilipino dahil sa laki ng binatak nito sa takilya. == Buod ng kuwento == Ang istorya ay tungkol kay Josie (Vilma Santos), isang ina na nagtatrabaho sa Hong Kong bilang domestic worker. Ginawa niya ito upang makapagpadala ng pera sa mga anak niya upang matustusan ang kanilang pangangailangan. Binanggit niya na ginagawa niya ito para mabigyan ng magandang kinabukasan ang kanyang mga anak. Bagama't siya ay malayo sa kanila, tiniis nya ang mga pasakit ng kanyang amo at ang kanyang pagnanais na makasama ang kanyang mga anak sa kanilang paglaki. Pagkaraan ng ilang taon ay nakauwi na rin siya dahil sa pagpapasyang hindi na pagtatrabaho sa Hong Kong at siya ay magnenegosyo na lamang. Sa kanyang pagbabalik, hinarap niya ang matabang na pagsalubong ng mga anak. Si Daday (Sheila Mae Alvero), ang bunso, ay hindi siya kilala, si Michael (Baron Geisler) ay mahiyain at walang kimi at si Carla (Claudine Barretto), na hindi man lang siya ginagalang at iniitsa-pwera lamang. Lahat ng hirap ay tiniis niya upang makuha man lamang ang atensiyon ng mga anak at sa mga araw na lumilipas ay nakikilala niya ang kanyang mga anak. Nakita niya ang mga bisyo at karanasan ni Carla ang pag-aaral, paninigarilyo, paglalagay ng tattoo, paghihithit ng rugby, panlalalake at paglalaglag ng bata. At marami pang problema ang kanyang kinaharap, ang pagkawala ng iskolarship ni Michael na siya pa namang pinakamatalino sa kanyang mga anak, iniwan siya ng isa sa mga kasosyo niya dahil nagastos nito ang perang ibabahagi sana niya. Si Josie ay nagkaroon ng maraming pagkukulang. Isa siyang masamang ehemplo katulad ng anak niyang si Carla. Ang kanyang paglaki ng walang inang gumagabay sa kanyang tabi ang nagtaboy sa kaniya para magrebelde, ngunit sa kanilang alitang iyon, naintindihan rin ni Carla ang pagmamahal ni Josie sa kanila bagama't malayo siya sa kanilang tabi. At mula sa pangyayaring iyon ay nagbalik-loob si Carla sa kanyang ina at nagpakatino na siya bilang anak at nakatatandang kapatid na siyang gagabay sa mga bata niyang kapatid sa muling pag-alis ng ina. == Mga tauhan at katauhan == * [[Vilma Santos]] - Josie * [[Claudine Barretto]] - Carla * [[Joel Torre]] - Rudy * [[Baron Geisler]] - Michael * Sheila Mae Alvero - Daday * [[Amy Austria]] - Lyn * [[Cherry Pie Picache]] - Mercy * Leandro Muñoz - Brian * [[Tess Dumpit]] - Norma * Cris Michelena - Arnel * [[Anna Larrucea]] - batang Carla * Carlo Aquino - batang Michael * [[Gino Paul Guzman]] - Don Don * [[Jodi Sta. Maria]] - Bernadette * Odette Khan - Mrs. Madrid * Jiro Manio - Jason * Paolo - Paolo == Mga parangal == * Ika-19 na FAP Awards ** Pinakamahusay na Sumusuportang Aktres (''Best Supporting Actress''): Claudine Barretto ** Pinakamuhusay na Pagsulat ng Iskript (''Best Screenplay''): Ricky Lee * Ika-17 Star Awards ** Pinakamahusay na Aktres (''Best Actress''): Vilma Santos ** Ikatlong Gawad Sining Sine (''PASADO Awards'') ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Picture'') * The Catholic Mass Media Awards ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Film'') Ito rin ang napili ng mga opisyales ng pelikula sa [[Pilipinas]] para isali sa Academy Awards sa [[Estados Unidos]] para sa kategorya ng ''Best Foreign Film''. Gayunpaman, hindi ito napili porn sa nominasyon. == Kawing panlabas == * [http://www.abs-cbn.com/star%2Dcinema/awards.aspx Star Cinema Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060522181645/http://www.abs-cbn.com/star-cinema/awards.aspx |date=2006-05-22 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0246425/ Detalye ng Anak sa IMDB] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 2000]] jojojojojojoj 52gykd63xpxxn49cgplny8gy6iipohh 2220357 2220356 2026-08-13T22:08:24Z ~2026-44502-58 165273 /* Mga tauhan at katauhan */ 2220357 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Anak | image = Anak.jpg | image_size = 220px | caption = | director = Rory B. Quintos | producer = Malou N. Santos <br> Charo Santos-Concio | writer = [[Ricardo Lee|Ricardo Alfonso Lee]] <br> Raymond Antonino Lee | narrator = | starring = Vilma Santos <br> Claudine Barretto | music = Jessie Lasaten | cinematography = Joe Batac | editing = George Jarlego | distributor = [[Star Cinema|Star Cinema Productions]]<br>[[Toho|Toho-Towa]] (Hapones) | released = 10 Mayo 2000 | runtime = | country = Pilipinas | language = Tagalog | budget = | gross = }} Ang '''''Anak''''' ay isang pelikula noong 2000 na handog ng [[Star Cinema]] para sa mga OFW ''(Overseas Filipino Workers)'' sa iba't ibang dako ng mundo. Sa natatanging [[pelikula]] na ito na sumikat sa takilya at kumita ng mahigit 110 milyon [[piso ng Pilipinas|piso]] ay pinagbibidahan nina [[Vilma Santos]] at [[Claudine Baretto]]. Noong 2000, ang pelikulang ito ang pinakatanyag na pelikula sa kasaysayan ng pelikula sa industriyang Pilipino dahil sa laki ng binatak nito sa takilya. == Buod ng kuwento == Ang istorya ay tungkol kay Josie (Vilma Santos), isang ina na nagtatrabaho sa Hong Kong bilang domestic worker. Ginawa niya ito upang makapagpadala ng pera sa mga anak niya upang matustusan ang kanilang pangangailangan. Binanggit niya na ginagawa niya ito para mabigyan ng magandang kinabukasan ang kanyang mga anak. Bagama't siya ay malayo sa kanila, tiniis nya ang mga pasakit ng kanyang amo at ang kanyang pagnanais na makasama ang kanyang mga anak sa kanilang paglaki. Pagkaraan ng ilang taon ay nakauwi na rin siya dahil sa pagpapasyang hindi na pagtatrabaho sa Hong Kong at siya ay magnenegosyo na lamang. Sa kanyang pagbabalik, hinarap niya ang matabang na pagsalubong ng mga anak. Si Daday (Sheila Mae Alvero), ang bunso, ay hindi siya kilala, si Michael (Baron Geisler) ay mahiyain at walang kimi at si Carla (Claudine Barretto), na hindi man lang siya ginagalang at iniitsa-pwera lamang. Lahat ng hirap ay tiniis niya upang makuha man lamang ang atensiyon ng mga anak at sa mga araw na lumilipas ay nakikilala niya ang kanyang mga anak. Nakita niya ang mga bisyo at karanasan ni Carla ang pag-aaral, paninigarilyo, paglalagay ng tattoo, paghihithit ng rugby, panlalalake at paglalaglag ng bata. At marami pang problema ang kanyang kinaharap, ang pagkawala ng iskolarship ni Michael na siya pa namang pinakamatalino sa kanyang mga anak, iniwan siya ng isa sa mga kasosyo niya dahil nagastos nito ang perang ibabahagi sana niya. Si Josie ay nagkaroon ng maraming pagkukulang. Isa siyang masamang ehemplo katulad ng anak niyang si Carla. Ang kanyang paglaki ng walang inang gumagabay sa kanyang tabi ang nagtaboy sa kaniya para magrebelde, ngunit sa kanilang alitang iyon, naintindihan rin ni Carla ang pagmamahal ni Josie sa kanila bagama't malayo siya sa kanilang tabi. At mula sa pangyayaring iyon ay nagbalik-loob si Carla sa kanyang ina at nagpakatino na siya bilang anak at nakatatandang kapatid na siyang gagabay sa mga bata niyang kapatid sa muling pag-alis ng ina. == Mga tauhan at katauhan == * [[Vilma Santos]] - Josie * [[Claudine Barretto]] - Carla * [[Joel Torre]] - Rudy * [[Baron Geisler]] - Michael * Sheila Mae Alvero - Daday * [[Amy Austria]] - Lyn * [[Cherry Pie Picache]] - Mercy * Leandro Muñoz - Brian * [[Tess Dumpit]] - Norma * Cris Michelena - Arnel * [[Anna Larrucea]] - batang Carla * Carlo Aquino - batang Michael * [[Gino Paul Guzman]] - Don Don * [[Jodi Sta. Maria]] - Bernadette * Odette Khan - Mrs. Madrid * Jiro Manio - Jason * Paolo - Paolo * Alckhiel bilang: Alckhiel == Mga parangal == * Ika-19 na FAP Awards ** Pinakamahusay na Sumusuportang Aktres (''Best Supporting Actress''): Claudine Barretto ** Pinakamuhusay na Pagsulat ng Iskript (''Best Screenplay''): Ricky Lee * Ika-17 Star Awards ** Pinakamahusay na Aktres (''Best Actress''): Vilma Santos ** Ikatlong Gawad Sining Sine (''PASADO Awards'') ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Picture'') * The Catholic Mass Media Awards ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Film'') Ito rin ang napili ng mga opisyales ng pelikula sa [[Pilipinas]] para isali sa Academy Awards sa [[Estados Unidos]] para sa kategorya ng ''Best Foreign Film''. Gayunpaman, hindi ito napili porn sa nominasyon. == Kawing panlabas == * [http://www.abs-cbn.com/star%2Dcinema/awards.aspx Star Cinema Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060522181645/http://www.abs-cbn.com/star-cinema/awards.aspx |date=2006-05-22 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0246425/ Detalye ng Anak sa IMDB] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 2000]] jojojojojojoj 8usk7bhq95319un2h9ed7hjxlq4wj8q 2220358 2220357 2026-08-13T22:09:14Z ~2026-44502-58 165273 /* Mga tauhan at katauhan */ 2220358 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Anak | image = Anak.jpg | image_size = 220px | caption = | director = Rory B. Quintos | producer = Malou N. Santos <br> Charo Santos-Concio | writer = [[Ricardo Lee|Ricardo Alfonso Lee]] <br> Raymond Antonino Lee | narrator = | starring = Vilma Santos <br> Claudine Barretto | music = Jessie Lasaten | cinematography = Joe Batac | editing = George Jarlego | distributor = [[Star Cinema|Star Cinema Productions]]<br>[[Toho|Toho-Towa]] (Hapones) | released = 10 Mayo 2000 | runtime = | country = Pilipinas | language = Tagalog | budget = | gross = }} Ang '''''Anak''''' ay isang pelikula noong 2000 na handog ng [[Star Cinema]] para sa mga OFW ''(Overseas Filipino Workers)'' sa iba't ibang dako ng mundo. Sa natatanging [[pelikula]] na ito na sumikat sa takilya at kumita ng mahigit 110 milyon [[piso ng Pilipinas|piso]] ay pinagbibidahan nina [[Vilma Santos]] at [[Claudine Baretto]]. Noong 2000, ang pelikulang ito ang pinakatanyag na pelikula sa kasaysayan ng pelikula sa industriyang Pilipino dahil sa laki ng binatak nito sa takilya. == Buod ng kuwento == Ang istorya ay tungkol kay Josie (Vilma Santos), isang ina na nagtatrabaho sa Hong Kong bilang domestic worker. Ginawa niya ito upang makapagpadala ng pera sa mga anak niya upang matustusan ang kanilang pangangailangan. Binanggit niya na ginagawa niya ito para mabigyan ng magandang kinabukasan ang kanyang mga anak. Bagama't siya ay malayo sa kanila, tiniis nya ang mga pasakit ng kanyang amo at ang kanyang pagnanais na makasama ang kanyang mga anak sa kanilang paglaki. Pagkaraan ng ilang taon ay nakauwi na rin siya dahil sa pagpapasyang hindi na pagtatrabaho sa Hong Kong at siya ay magnenegosyo na lamang. Sa kanyang pagbabalik, hinarap niya ang matabang na pagsalubong ng mga anak. Si Daday (Sheila Mae Alvero), ang bunso, ay hindi siya kilala, si Michael (Baron Geisler) ay mahiyain at walang kimi at si Carla (Claudine Barretto), na hindi man lang siya ginagalang at iniitsa-pwera lamang. Lahat ng hirap ay tiniis niya upang makuha man lamang ang atensiyon ng mga anak at sa mga araw na lumilipas ay nakikilala niya ang kanyang mga anak. Nakita niya ang mga bisyo at karanasan ni Carla ang pag-aaral, paninigarilyo, paglalagay ng tattoo, paghihithit ng rugby, panlalalake at paglalaglag ng bata. At marami pang problema ang kanyang kinaharap, ang pagkawala ng iskolarship ni Michael na siya pa namang pinakamatalino sa kanyang mga anak, iniwan siya ng isa sa mga kasosyo niya dahil nagastos nito ang perang ibabahagi sana niya. Si Josie ay nagkaroon ng maraming pagkukulang. Isa siyang masamang ehemplo katulad ng anak niyang si Carla. Ang kanyang paglaki ng walang inang gumagabay sa kanyang tabi ang nagtaboy sa kaniya para magrebelde, ngunit sa kanilang alitang iyon, naintindihan rin ni Carla ang pagmamahal ni Josie sa kanila bagama't malayo siya sa kanilang tabi. At mula sa pangyayaring iyon ay nagbalik-loob si Carla sa kanyang ina at nagpakatino na siya bilang anak at nakatatandang kapatid na siyang gagabay sa mga bata niyang kapatid sa muling pag-alis ng ina. == Mga tauhan at katauhan == * [[Vilma Santos]] - Josie * [[Claudine Barretto]] - Carla * [[Joel Torre]] - Rudy * [[Baron Geisler]] - Michael * Sheila Mae Alvero - Daday * [[Amy Austria]] - Lyn * [[Cherry Pie Picache]] - Mercy * Leandro Muñoz - Brian * [[Tess Dumpit]] - Norma * Cris Michelena - Arnel * [[Anna Larrucea]] - batang Carla * Carlo Aquino - batang Michael * [[Gino Paul Guzman]] - Don Don * [[Jodi Sta. Maria]] - Bernadette * Odette Khan - Mrs. Madrid * Jiro Manio - Jason * Paolo - Paolo * Alckhiel bilang: Alckhiel * MJ, PJ, Bert - Mga bakla sa bar == Mga parangal == * Ika-19 na FAP Awards ** Pinakamahusay na Sumusuportang Aktres (''Best Supporting Actress''): Claudine Barretto ** Pinakamuhusay na Pagsulat ng Iskript (''Best Screenplay''): Ricky Lee * Ika-17 Star Awards ** Pinakamahusay na Aktres (''Best Actress''): Vilma Santos ** Ikatlong Gawad Sining Sine (''PASADO Awards'') ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Picture'') * The Catholic Mass Media Awards ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Film'') Ito rin ang napili ng mga opisyales ng pelikula sa [[Pilipinas]] para isali sa Academy Awards sa [[Estados Unidos]] para sa kategorya ng ''Best Foreign Film''. Gayunpaman, hindi ito napili porn sa nominasyon. == Kawing panlabas == * [http://www.abs-cbn.com/star%2Dcinema/awards.aspx Star Cinema Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060522181645/http://www.abs-cbn.com/star-cinema/awards.aspx |date=2006-05-22 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0246425/ Detalye ng Anak sa IMDB] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 2000]] jojojojojojoj 88sw5640kee94hoaelrrfuko6zinj1r 2220380 2220358 2026-08-14T01:32:08Z GinawaSaHapon 102500 Undid 4 revisions from [[Special:Diff/2220355|2220355]] until [[Special:Diff/2220358|2220358]] 2220380 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Anak | image = Anak.jpg | image_size = 220px | caption = | director = Rory B. Quintos | producer = Malou N. Santos <br> Charo Santos-Concio | writer = [[Ricardo Lee|Ricardo Alfonso Lee]] <br> Raymond Antonino Lee | narrator = | starring = Vilma Santos <br> Claudine Barretto | music = Jessie Lasaten | cinematography = Joe Batac | editing = George Jarlego | distributor = [[Star Cinema|Star Cinema Productions]]<br>[[Toho|Toho-Towa]] (Hapones) | released = 10 Mayo 2000 | runtime = | country = Pilipinas | language = Tagalog | budget = | gross = }} Ang '''''Anak''''' ay isang pelikula noong 2000 na handog ng [[Star Cinema]] para sa mga OFW ''(Overseas Filipino Workers)'' sa iba't ibang dako ng mundo. Sa natatanging [[pelikula]] na ito na sumikat sa takilya at kumita ng mahigit 110 milyon [[piso ng Pilipinas|piso]] ay pinagbibidahan nina [[Vilma Santos]] at [[Claudine Baretto]]. Noong 2000, ang pelikulang ito ang pinakatanyag na pelikula sa kasaysayan ng pelikula sa industriyang Pilipino dahil sa laki ng binatak nito sa takilya. == Buod ng kuwento == Ang istorya ay tungkol kay Josie (Vilma Santos), isang ina na nagtatrabaho sa Hong Kong bilang domestic worker. Ginawa niya ito upang makapagpadala ng pera sa mga anak niya upang matustusan ang kanilang pangangailangan. Binanggit niya na ginagawa niya ito para mabigyan ng magandang kinabukasan ang kanyang mga anak. Bagama't siya ay malayo sa kanila, tiniis nya ang mga pasakit ng kanyang amo at ang kanyang pagnanais na makasama ang kanyang mga anak sa kanilang paglaki. Pagkaraan ng ilang taon ay nakauwi na rin siya dahil sa pagpapasyang hindi na pagtatrabaho sa Hong Kong at siya ay magnenegosyo na lamang. Sa kanyang pagbabalik, hinarap niya ang matabang na pagsalubong ng mga anak. Si Daday (Sheila Mae Alvero), ang bunso, ay hindi siya kilala, si Michael (Baron Geisler) ay mahiyain at walang kimi at si Carla (Claudine Barretto), na hindi man lang siya ginagalang at iniitsa-pwera lamang. Lahat ng hirap ay tiniis niya upang makuha man lamang ang atensiyon ng mga anak at sa mga araw na lumilipas ay nakikilala niya ang kanyang mga anak. Nakita niya ang mga bisyo at karanasan ni Carla ang pag-aaral, paninigarilyo, paglalagay ng tattoo, paghihithit ng rugby, panlalalake at paglalaglag ng bata. At marami pang problema ang kanyang kinaharap, ang pagkawala ng iskolarship ni Michael na siya pa namang pinakamatalino sa kanyang mga anak, iniwan siya ng isa sa mga kasosyo niya dahil nagastos nito ang perang ibabahagi sana niya. Si Josie ay nagkaroon ng maraming pagkukulang. Isa siyang masamang ehemplo katulad ng anak niyang si Carla. Ang kanyang paglaki ng walang inang gumagabay sa kanyang tabi ang nagtaboy sa kaniya para magrebelde, ngunit sa kanilang alitang iyon, naintindihan rin ni Carla ang pagmamahal ni Josie sa kanila bagama't malayo siya sa kanilang tabi. At mula sa pangyayaring iyon ay nagbalik-loob si Carla sa kanyang ina at nagpakatino na siya bilang anak at nakatatandang kapatid na siyang gagabay sa mga bata niyang kapatid sa muling pag-alis ng ina. == Mga tauhan at katauhan == * [[Vilma Santos]] - Josie * [[Claudine Barretto]] - Carla * [[Joel Torre]] - Rudy * [[Baron Geisler]] - Michael * Sheila Mae Alvero - Daday * [[Amy Austria]] - Lyn * [[Cherry Pie Picache]] - Mercy * Leandro Muñoz - Brian * [[Tess Dumpit]] - Norma * Cris Michelena - Arnel * [[Anna Larrucea]] - batang Carla * Carlo Aquino - batang Michael * [[Gino Paul Guzman]] - Don Don * [[Jodi Sta. Maria]] - Bernadette * Odette Khan - Mrs. Madrid * Jiro Manio - Jason == Mga parangal == * Ika-19 na FAP Awards ** Pinakamahusay na Sumusuportang Aktres (''Best Supporting Actress''): Claudine Barretto ** Pinakamuhusay na Pagsulat ng Iskript (''Best Screenplay''): Ricky Lee * Ika-17 Star Awards ** Pinakamahusay na Aktres (''Best Actress''): Vilma Santos ** Ikatlong Gawad Sining Sine (''PASADO Awards'') ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Picture'') * The Catholic Mass Media Awards ** Pinakamahusay na Pelikula (''Best Film'') Ito rin ang napili ng mga opisyales ng pelikula sa [[Pilipinas]] para isali sa Academy Awards sa [[Estados Unidos]] para sa kategorya ng ''Best Foreign Film''. Gayunpaman, hindi ito napili porn sa nominasyon. == Kawing panlabas == * [http://www.abs-cbn.com/star%2Dcinema/awards.aspx Star Cinema Awards] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060522181645/http://www.abs-cbn.com/star-cinema/awards.aspx |date=2006-05-22 }} * [http://www.imdb.com/title/tt0246425/ Detalye ng Anak sa IMDB] [[Kategorya:Mga pelikula mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikula ng 2000]] ad0pzdzlc2aojz2bbpq3tzx2fa3xojb 0 31211 2220347 2204340 2026-08-13T14:05:23Z Lolbet101 163542 Binago ang larawan para maging malinaw ang hitsura ng logo. (Changed the picture to make the logo look clear.) 2220347 wikitext text/x-wiki {{Infobox Website | name = [[Image:Wikipedia-favicon.png|16px|Favicon ng Wikipedia]] Wikipediang Tagalog<br>{{small|ᜏᜒᜃᜒᜉᜒᜇᜒᜌᜅ᜔ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜔}} | logo = [[File:Wikipedia-logo-v2-tl.svg|200px|[[Tandang pagkakakilanlan]] ng Wikipediang Tagalog]] | screenshot = [[File:Tagalog Wikipedia screenshot.png|340px|Unang Pahina ng Wikipediang Tagalog]] | collapsible = yes | url = [http://tl.wikipedia.org tl.wikipedia.org] | commercial = Hindi | country_of_origin = {{flag|Pilipinas}} | owner = [[Pundasyong Wikimedia]] | type = Proyektong Ensiklopedya sa Internet | language = [[Wikang Tagalog]] ([[Wikang Tagalog|ᜏᜒᜃᜅ᜕ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜕]]) | registration = Hindi sapilitan | launch_date = {{Start date and age|mf=yes|p=yes|br=yes|2003|12|1}} | current_status = Aktibo | author = }} {{Contains special characters|Baybayin}} Ang '''Wikipediang Tagalog''' ([[Baybayin]]: '''ᜏᜒᜃᜒᜉᜒᜇ᜕ᜌᜅ᜕ ᜆᜄᜎᜓᜄ᜕'''; {{Lang-en|Tagalog Wikipedia}}) ay eksklusibong edisyon ng [[Wikipedia]] sa wikang [[wikang Tagalog|Tagalog]] sa [[Pilipinas]] na nagsimula noong Disyembre 2003. Ito ay may {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|tl}} round-0}}}} artikulo, at ito ang {{Ordinal|{{Wikipedia rank by size|tl}}}} pinakamalaking Wikipedia ayon sa bilang ng artikulo pagsapit ng {{Currentmonthday}}, {{Currentyear}}.<ref>[[Unang Pahina|"Wikipedia, ang malayang ensiklopedya: Unang Pahina".]] ''Tagalog Wikipedia''. Wikimedia Foundation, Inc. Hulyo 24, 2015. Nakuha noong Hulyo 24, 2015.</ref> ==Kasaysayan== {{Main|Talaan ng mga Wikipedia sa Pilipinas}} Sinimulan ang Wikipediang Tagalog, ''Ang Malayang Ensiklopedya'', noong [[Disyembre]] 2003{{fact|Nobyembre 2020}} bilang unang Wikipedia sa isa sa mga [[Mga wikang Pilipino|wika ng Pilipinas]]. Pagsapit ng Pebrero 3, 2011, ito ay may higit sa [[:tl:Special:Statistics|50,000 artikulo]].<ref>[[Unang Pahina|Tagalog Wikipedia]], nakuha noong Pebrero 3, 2011</ref> [[Bantayan, Cebu]] ang naging ika-10,000 artikulo noong Oktubre 20, 2007 habang [[Pasko sa Pilipinas]] ang naging ika-15,000 artikulo noong Disyembre 24, 2007.<ref name="WPPinoy">[[:en:Wikipedia:PINOY|Mula sa ''Announcements'' (Mga Paunawa) sa ''Wikipedia:Tambayan'' ng Wikipediang Ingles]]</ref> Nakumpleto sa [[:betawiki:Main Page|Betawiki]] (o [[:betawiki:Main Page|Translatewiki.net]]) ang pagsasapook o lokalisasyon ng pagsasalinwika ng mga mensaheng pansopwer ng Wikipediang Tagalog noong 6 Pebrero 2009.<ref name="Betawiki">[http://translatewiki.net/w/i.php?title=Special:RecentChanges&translations=only&trailer=/{{CONTENTLANGUAGE}} Tala ng gawain sa Translatewiki.net (Betawiki)]{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, noong 6 Pebrero 2009.</ref> Noong 2011, naging bahagi ang Wikipediang Tagalog ng [[meta:Research:WikiHistories fellowship|''WikiHistories fellowship'']], isang proyekto sa pananaliksik ng [[Pundasyong Wikimedia]]. Sinusubok ng proyekto ang paglahad ng mga tagumpay, kabiguan, at pang-araw-araw na pakikibaka ng mga patnugot na nagsusumikap na maging ganap ang pangarap na pandaigdigang pagbabahagi ng kaalaman.<ref>[[metawiki:Research:WikiHistories fellowship|Mula sa pahina ng proyektong WikiHistories]]</ref> ===Estadistika=== <div style="float:right; margin-left:10px"></div> *Marso 11, 2008: ''[[:tl:Pandaka pygmaea|Pandaka pygmaea]]'' - ika-16,000 artikulo<ref name="UsapanPandaka">[http://tl.wikipedia.org/wiki/Talk:Pandaka_pygmaea Mula sa pahina ng usapan ng Pandaka Pygmaea]</ref> * Hunyo 30, 2008: ''[[Silindro (gamit panugtog)|Silindro]]'' - ika-17,000 artikulo<ref name=Silindro>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Talk:Silindro_%28gamit_panugtog%29 Pahina ng usapan ng Silindro]</ref> * Agosto 5, 2008: ''[[Unang Aklat ng mga Macabeo]]'' - ika-18,000 artikulo<ref name=Macabeo>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Talk:Unang_Aklat_ng_mga_Macabeo Pahina ng usapan ng Unang Aklat ng mga Macabeo]</ref> * Oktubre 2, 2008: ''[[Heriyatriko]]'' - ika-19,000 artikulo<ref name=Heriyatriko>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Heriyatriko Pahina ng usapan ng Heriyatriko]</ref> * Nobyembre 1, 2008: ''[[Anak ng Tao]]'' - ika-20,000 artikulo<ref name=AnakngTao>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Anak_ng_Tao Pahina ng usapan ng Anak ng Tao]</ref> * Marso 22, 2010: ''[[Sky Girls]]'' - ika-25,000 artikulo<ref name=SkyGirls>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Sky_Girls Pahina ng usapan ng Sky Girls]</ref> * Hulyo 20, 2010: ''[[Charlottenburg-Wilmersdorf]]'' - ika-30,000 artikulo<ref name=CW>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Charlottenburg-Wilmersdorf Pahina ng usapan ng Charlottenburg-Wilmersdorf]</ref> * Oktubre 25, 2010: ''[[1714 Sy]]'' - ika-40,000 artikulo<ref name=1714SY>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:1714_Sy Pahina ng usapan ng 1714 Sy]</ref> * Nobyembre 9, 2010: ''[[Ekonometriks]]'' - ika-45,000 artikulo<ref name=Ekonometriks>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Ekonometriks Pahina ng usapan ng Ekonometriks]</ref> * Enero 15, 2011: ''[[Yu-Gi-Oh! Zexal]]'' - ika-50,000 artikulo<ref name=YGO>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Lalaking Vitruvio Pahina ng usapan ng Yu-Gi-Oh! Zexal]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Pebrero 4, 2013: ''[[Lalaking Vitruvio]]'' - ika-60,000 artikulo<ref name=LV>[http://tl.wikipedia.org/wiki/Usapan:Lalaking Vitruvio Pahina ng usapan ng Lalaking Vitruvio]{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dahil sa pabura ng mga maiikling artikulo na nagsimula noong 2018, naging nasa baba ng 45,000 ang bilang ng artikulo ayon noong Disyembre 2022. ===Mga unang hakbang ng Wikipediang Tagalog=== Ang unang naikargang artikulo ay [[Wikipedia]] (maliban sa [[Unang Pahina]]), noong Marso 25, 2004. Noong maluwag pa ang pamantayan ng Wikipediang Tagalog, ang pinaka-unang [[:Wikipedia:Mga napiling artikulo|Napiling Artikulo]] ay ang ''[[Livestrong wristband]]'', ngunit napalitan ito ng artikulong ''[[Kimika]]'' (ayon sa nabagong pamantayan).<ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Mga_napiling_artikulo&direction=next&oldid=22753 Mula sa Supnayan ng Tagalog Wikipedia]</ref> Ngunit napalitan din ang ''Kimika'' dahil sa isang proseso ng pagsusuri at pagbabalik-tanaw.<ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia%3APagbabalik-tanaw_sa_mga_napiling_artikulo&diff=190910&oldid=187843 Wikipedia: Pagbabalik-tanaw sa artikulong ''Kimika''], Marso 25-26, 2008.</ref> Kung tutuusin, ang unang napiling artikulo na nanatili pagkatapos ng pagsusuri ay tungkol sa [[:tl:Keso|keso]].<ref>{{cite web|author=Česky|url=http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Mga_napiling_artikulo&direction=next&oldid=33368|title=Mula sa artisbo ng ''Wikipedia:Mga napiling artikulo''|publisher=Tl.wikipedia.org|date=|accessdate=2012-02-15|language=tl}}</ref> Gayundin, ang unang [[Wikipedia:Supnayan ng mga nagdaang napiling larawan|Napiling Larawan]] ay ang ''Image:Flutterbye.jpg'' para sa artikulong [[Paru-parong Viceroy]], subalit napalitan ng ''[[:Image:St Vitus stained glass.jpg]]'' na para sa artikulong [[Katedral ni San Vito]].<ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Supnayan_ng_mga_nagdaang_napiling_larawan&direction=next&oldid=32917 Mula sa Supnayan ng Tagalog Wikipedia].</ref> Ang tatlong unang artikulong pang-[[:Wikipedia:Mga huling dinagdag|<u>Alam Ba Ninyo</u>?]] ay ang [[Web browser]], [[Wikang Bulgaro]], at [[Pilipinas]].<ref name="TW2005">[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Template:UnangPahinaAlam&oldid=14215 Mula sa pahinang pangkasaysayan ng Suleras ng Alam Ba Ninyo?]</ref> Naaprubahang may kundisyon ang ''[http://incubator.wikimedia.org/wiki/Wn/tl Tagalog Wikinews]'' ([[:incubator:Wn/tl|Wikibalita]]) noong Disyembre 19, 2007.<ref name="WPPinoy" /> Nagkaroon ng seksiyong [[Wikipedia:Mga pangyayari noong unang panahon|Sa Araw na Ito]] sa Unang Pahina noong 2 Abril 2008, ngunit pansamantalang itinago ito noong 3 Mayo 2008 dahil sa kakulangan ng taga-ambag sa bahaging ito.<ref name="SaArawnaIto">[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Mga_pangyayari_noong_unang_panahon&oldid=193523 Mula sa kasaysayan ng Wikipedia:Mga pangyayari noong unang panahon]</ref><ref name="SaArawnaIto2">[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Unang_Pahina&oldid=201870 Mula sa kasaysayan ng Unang Pahina]</ref> ==Mga katangian== May ilang mga katangian ang Wikipediang Tagalog na nagpapaiba ito sa ibang mga edisyong pangwika ng Wikipedia. Ayon kay [[Michael Tan]], isang [[antropologo]]ng Filipino at kolumnista sa ''[[Philippine Daily Inquirer]]'', malakihang umaasa ang Wikipediang Tagalog sa [[UP Diksiyonaryong Filipino]] para sa saligang mga kahulugan.<ref>{{cite news|url=http://opinion.inquirer.net/9149/%E2%80%98utak%E2%80%99 |title=''Pinoy Kasi'': 'Utak' |last=Tan |first= Michael |author-link=Michael Tan |newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]] |date=Agosto 2, 2011|access-date=Oktubre 23, 2015}}</ref> Bagamat nakatuon ito sa wikang Tagalog, mayroon itong mga pahina na nagbibigay ng gabay sa mga hindi gumagamit ng wikang Tagalog para sa mga bagay na may kinalaman sa proyekto.<ref>{{cite news|url=http://globalnation.inquirer.net/120098/hold-up-half-the-sky-not-there-yet|title=The Artist Abroad: Hold up half the sky? Not there yet|last=Francia|first=Luis|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=Marso 27, 2015|access-date=Oktubre 23, 2015|language=en|trans-title=Ang Manlilikha sa Ibayong Dagat: Naghahawak sa kalahati ng langit? Wala pa roon}}</ref> ===Saklaw ng edisyon=== Ang Wikipediang Tagalog ay may mahalagang saklaw ng mga paksang may kinalaman sa Pilipinas, gayon din sa mga paksang may kinalaman sa [[anime]] at [[manga]]. Noong 2010, naglabas ang [[GMA News and Public Affairs]] ng isang ulat na pumupuna sa kakulangan nito ng mga artikulong may kinalaman sa [[agham]].<ref>{{cite news|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/202631/scitech/google-translate-spews-profanities-in-filipino|title=Google Translate spews profanities in Filipino|last1=Dimacali|first1=Timothy James M.|author-link1=TJ Dimacali|newspaper=[[GMA News]]|date=Oktubre 5, 2010|language=en|trans-title=Google Translate, nagbubuga ng mga kabastusan sa Filipino}}</ref> ===Pangalan ng proyekto=== Sang-ayon sa ibang mga Wikipedista sa Tagalog at Ingles na mga Wikipedia, ang Wikipediang ito'y kumakatawan sa wikang [[wikang Filipino|Filipino]].<ref name=Wika>[[Wikipedia:Pamantayang pangwika]] ; [[Wikipedia:Gabay sa abakada at pagbabaybay]]</ref><ref>[http://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Kapihan&oldid=352405 Wikipedia:Kapihan: "Filipino Wikipedia (na nasa Wikimedia Incubator)"]</ref><ref>Kaugnay: [[:en:Wikipedia talk:Tambayan Philippines/Archive14#The Filipino Wiktionary Debate .28formerly It.27s official.29|''The Filipino Wiktionary Debate (formerly It's official)'']] ([[:en:Wikipedia talk:Tambayan Philippines/Archive14#The Filipino Wiktionary Debate .28formerly It.27s official.29|WP:Tambay Archive14]].)</ref> Ayon naman sa Vibal Foundation, isang pundasyon na pinasimunuan ang [[WikiPilipinas]], magkaiba raw ang tinayo nitong [[wiki]] na WikiFilipino sa Wikipediang Tagalog dahil gumagamit ang WikiFilipino ng Filipino at Tagalog naman ang Wikipediang Tagalog.<ref name="vibal">{{cite web |title=WikiFilipino, Isang Pagsusuri |url=http://www.vibalfoundation.org/?p=16 |work=Kristine Mandigma |publisher=Vibal Foundation |accessdate=2009-05-15 }}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ang pagkakaiba o pagkakapareho ng Tagalog sa Wikipedia ang naging sanhi ng isang [[Wikipedia:Pagsalin ng mga nilalaman ng Wikipedia na ito sa Filipino|pagtatalo]] ng mga tagagamit sa pangalan ng proyekto. Nabanggit ang pagtatalong ito sa isang artikulo ng DILA (''Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago'')<ref name="dila">{{cite web|title=''The Subdialect Filipino''|url=http://www.dila.ph/subdialect_filipino.pdf|work=Edwin Camaya|publisher=Defenders of the Indigenous Languages of the Archipelago|accessdate=2009-05-15|language=en|trans-title="Ang Subdiyalektong Filipino"|archive-date=2012-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20120118172414/http://www.dila.ph/subdialect_filipino.pdf|url-status=dead}}</ref>, isang samahan na ipinagtatanggol ang [[Mga wika sa Pilipinas|mga katutubong wika ng Pilipinas]]. == Kompara sa ibang edisyong Wikipedia sa wikang nakabase sa Pilipinas == Mas kakaunti ang mga artikulo sa Wikipediang Tagalog kompara sa [[Wikipediang Sebuwano]], ang pinakamalaking edisyon ng Wikipedia sa wikang nakabase sa Pilipinas, na may higit sa {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|ceb}} round -3}}}} artikulo sa kasalukuyan, at ang [[Wikipediang Waray-Waray|Wikipediang Waray]], na may higit sa {{formatnum:{{#expr:{{NUMBEROF|ARTICLES|war}} round -3}}}} artikulo.<ref>[[:ceb:Special:Mga Estadistika|Mga Estadistika]]</ref><ref>{{cite news|url=http://www.interaksyon.com/article/88828/maupay--waray-wikipedia-hits-more-than-one-million-articles|title=MAUPAY: Waray Wikipedia hits more than one million articles|date=Hunyo 11, 2014|newspaper=[[News5|InterAksyon]]|access-date=Oktubre 23, 2015|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140611153410/http://www.interaksyon.com/article/88828/maupay--waray-wikipedia-hits-more-than-one-million-articles|archivedate=Hunyo 11, 2014|trans-title=MAUPAY: Lumagpas sa isang milyong artikulo ang Wikipediang Waray}}</ref> Ang [[meta:Depth|lalim]] ng Wikipediang Tagalog ay {{Depth|tl|2}} kompara sa {{Depth|war|2}} para sa Wikipediang Waray at {{Depth|ceb|2}} para sa Wikipediang Sebuwano, pagsapit ng {{Currentmonthday}}, {{Currentyear}}.<ref name="WikipediaArticleDepth">[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_article_depth&oldid=11727135 <nowiki>Wikipedia article depth [Lalim ng artikulo sa Wikipedia] - Meta</nowiki>]</ref> Ayon sa aktibong tagagamit, ito ay may {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|tl|N}}, kompara sa {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|ceb|N}} sa Wikipediang Sebuwano at {{NUMBEROF|ACTIVEUSERS|war|N}} sa Wikipediang Waray. ==Tingnan din== *[[Wikipedia:Patungkol|Patungkol sa Wikipedia]] ==Mga sanggunian== {{Reflist|2}} ==Mga kawing panlabas== {{Wikibooks|Tagalog}} {{Meta|Tell us about Tagalog Wikipedia}} {{Wikivoyage|Tagalog phrasebook}} {{Commons category|Tagalog Wikipedia}} {{Icon|Wikipedia|size=50px}} '''Mga Wikipedia sa ibang mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:cbk-zam:|Chavacano]] *[[:bcl:|Gitnang Bikol]] *[[:ilo:|Iloko]] *[[:pam:|Kapampangan]] *[[:pag:|Pangasinan]] *[[:ceb:|Sebwano]] *[[:war:|Waray]] }} {{Icon|Wikibooks|size=50px}} '''Mga Wikiaklat sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wikibooks:tl:|Tagalog]] }} {{Icon|Wikiquote|size=50px}} '''Mga Wikikawikaan sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wikiquote:tl:|Tagalog]] *[[:wikiquote:bcl:|Gitnang Bikol]] }} {{Icon|Wiktionary|size=50px}} '''Mga Wiksiyonaryo sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wiktionary:tl:|Tagalog]] *[[:wiktionary:bcl:|Gitnang Bikol]] }} {{Icon|Wikisource|size=50px}} '''Mga Wikisource sa mga wikang Pilipino''' {{Flatlist| *[[:wikisource:tl:|Tagalog]] *[[:wikisource:bcl:|Gitnang Bikol]] }} {{Col-float}} '''Mga Wikipediang Pilipino na kasalukuyang nasa Ingkubador ng Wikimedia''' *[[Wikang Aklanon]] ([[:incubator:Wp/akl]]) *[[Wikang Asi]] o Bantoanon ([[:incubator:Wp/bno]]) *[[Wikang Capiznon]] ([[:incubator:Wp/cps]]) *[[Wikang Hiligaynon]] ([[:incubator:Wp/hil]]) *[[Wikang Ibanag]] ([[:incubator:Wp/ibg]]) *[[Wikang Iranun]] ([[:incubator:Wp/ilp]]) *[[Wikang Kankanaey]] ([[:incubator:Wp/kne]]) *[[Wikang Karay-a]] ([[:incubator:Wp/krj]]) *[[Wikang Maguindanao]] ([[:incubator:Wp/mdh]]) *[[Wikang Mëranaw]] ([[:incubator:Wp/mrw]]) *[[Wikang Miraya Bikol]] ([[:incubator:Wp/rbl]]) *[[Wikang Pandan Bikol]] ([[:incubator:Wp/cts]]) *[[Wikang Rinconada Bikol]] ([[:incubator:Wp/bto]]) *[[Wikang Surigaonon]] ([[:incubator:Wp/sgd]]) *[[Wikang Tausug]] ([[:incubator:Wp/tsg]]) *[[Wikang Yakan]] ([[:incubator:Wp/yka]]) {{Col-float-break}} '''Ibang mga proyektong Wikimedia sa mga wikang Pilipino na kasalukuyang nasa Ingkubador ng Wikimedia''' ;Tagalog *[[:incubator:Wy/tl|Wikivoyage]] ;Chavacano *[[:incubator:Wt/cbk-zam|Wiksiyonaryo]] ;Gitnang Bikol *[[:incubator:Wb/bcl|Wikiaklat]] *[[:incubator:Wy/bcl|Wikivoyage]] ;Iloko *[[:incubator:Wt/ilo|Wiksiyonaryo]] ;Kapampangan *[[:incubator:Wt/pam|Wiksiyonaryo]] ;Kankanaey *[[:incubator:Wt/kne|Wiksiyonaryo]] ;Maguindanao *[[:incubator:Wt/mdh|Wiksiyonaryo]] ;Pangasinan *[[:incubator:Wt/pag|Wiksiyonaryo]] ;Sebwano *[[:incubator:Wb/ceb|Wikiaklat]] *[[:incubator:Wt/ceb|Wiksiyonaryo]] ;Waray *[[:incubator:Wb/war|Wikiaklat]] *[[:incubator:Wt/war|Wiksiyonaryo]] *[[:incubator:Wy/war|Wikivoyage]] {{Col-float-end}} {{Clear}} {{Mga Wikipedia}} [[Kategorya:Mga Wikipedia ayon sa wika|Tagalog]] g288mlv03v6g3i6cdst19pdwdc77ycn 0 31765 2220331 2188815 2026-08-13T12:03:12Z Hobbycheck 165266 Talaksan 2220331 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Doha''' ({{lang-ar|الدوحة|ad-Dawḥa}} {{IPA-ar|adˈdawħa|}} o ''ad-Dōḥa'') ay ang [[kabisera]] ng [[Qatar]]. Kilala ito bilang ang maliit na bersyon ng [[Dubai]] dahil sa [[arkitektura]] nito na parang nasa hinaharap. Mas marami ang tao dito kaysa sa pinagsamang mga natitirang bahagi ng Qatar, na may populasyon na 2,382,000 noong 2018.<ref name="minicensus">{{cite news|url=http://www.gulf-times.com/qatar/178/details/459624/doha-municipality-accounts-for-40%25-of-qatar-population|title=Doha municipality accounts for 40% of Qatar population|newspaper=Gulf Times|date=20 Oktubre 2015|access-date=23 Oktubre 2015|language=en}}</ref> Matatagpuan ang lungsod sa baybayin ng [[Golpong Persiko]] sa silangan ng bansa, sa hilaga ng [[Al Wakrah]] at sa timog ng [[Al Khor (lungsod)|Al Khor]]. Ito ang pinakamabilis na lumagong lungsod sa Qatar, na may higit sa 80% ng populasyon ng bansa ang naninirahan sa Doha o sa palibot nitong [[arabal]].<ref name="OBGReport2016">{{cite book |year=2016 |title=The Report: Qatar 2016 |url=https://books.google.com/books?id=twdRDwAAQBAJ&pg=PA17 |publisher=Oxford Business Group |page=17 |isbn=9781910068632|language=en}}</ref> Ito ang sentrong pampolitika at ekonomiko ng bansa.<ref>{{Cite web|url=https://www.visitqatar.qa/intl-en|title=Visit Qatar|website=www.visitqatar.qa|language=en}}</ref> Naitatag ang Doha noong dekada 1820 bilang isang sanga ng Al Bidda. Nadeklera itong opisyal na kabisera ng bansa noong 1971, nang nakamit ng Qatar ang kalayaan mula sa pagiging protektorado ng mga Briton.<ref name="autogenerated2"/> Bilang kabiserang pangkomersyo ng Qatar at isa sa lumilitaw na mga sentro sa [[Gitnang Silangan]], tinuturing ang Doha bilang na nasa antas na beta na pandaigdigang lungsod ayon sa ''Globalization and World Cities Research Network''. Nilalaan ng Doha ang Lungsod Edukasyon o ''Education City'', isang lugar na pinagtutuunan ang [[pananaliksik]] at [[edukasyon]], at ang Lungsod Pangmedisina ng Hamad, isang lugar administratibo ng pangangalagang medikal. Nandito sa Doha ang ''Doha Sports City'' (Lungsod Pampalakasan ng Doha), o ''Aspire Zone'', isang internasyunal na destinasyon para sa [[palakasan]] na kinabibilangan ng Internasyunal Estadyo ng Khalifa, isang estadyo para sa [[Pandaigdigang Kopa ng Futbol 2022]]; ang Sentrong Akwatiko ng Hamad; at ang ''Aspire Dome''. ==Etimolohiya== Sang-ayon sa Ministeryo ng Munisipalidad at Kapaligiran, nagmula ang pangalang "Doha" sa katawagang [[wikang Arabe|Arabe]] na ''dohat'', na nangangahulugang "bilugan"—isang pagtukoy sa bilugang mga look na pumapalibot sa baybayain ng lugar.<ref name="gis">{{cite web|url=http://geoportal.gisqatar.org.qa/qmape/index.html|title=District map|publisher=The Centre for Geographic Information Systems of Qatar|access-date=29 Mayo 2018|language=en|archive-date=24 Nobiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124143437/https://geoportal.gisqatar.org.qa/qmape/index.html|url-status=dead}}</ref> ==Demographiya== {{Historical populations |clear = right |align = right |type = |footnote = |1820<ref name="origins2">{{cite web|url=https://originsofdoha.files.wordpress.com/2015/03/a-history-of-doha-and-bidda1.pdf|title=Historical references to Doha and Bidda before 1850|publisher=The Origins of Doha Project|page=2|access-date=19 Mayo 2015|language=en}}</ref>| 250 |1893<ref name="zekeriya">{{cite book|last=Kurşun|first=Zekeriya|title=The Ottomans in Qatar : a history of Anglo-Ottoman conflicts in the Persian Gulf|publisher=Istanbul : Isis Press|year=2002|pages=16–17|isbn=9789754282139|language=en}}</ref>| 6000 |1970<ref name="kobaisi">{{cite web|url=http://etheses.dur.ac.uk/1856/1/1856.pdf|title=The Development of Education in Qatar, 1950–1970|author=Abdulla Juma Kobaisi|publisher=Durham University|page=11|access-date=17 Hunyo 2015|language=en}}</ref>| 80000 |1986<ref name="autogenerated2">{{cite web|author=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/168027/Doha |title=Doha – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |access-date=2010-06-27|language=en}}</ref> | 217294 |1998<ref>{{cite book|authors=Hassan Khayat, Ismail Amer, Saleh Arifi, Ahmed Babaker, Bassam Nasr, Nizam Shafei, Fatimah Al Kuwari, Ali Ibrahim Sheib, Mohammed Khazemi, Nasser Fakhro, Mohammed Al Kuwari|url=https://qspace.qu.edu.qa/handle/10576/4866|title=موسوعة المعلومات القطرية (Qatar Information Encyclopedia)|publisher=Qatar University|year=1998|language=en|page=235|access-date=2022-10-14|archive-date=2018-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825110355/https://qspace.qu.edu.qa/handle/10576/4866|url-status=dead}}</ref> | 264009 |2001<ref>{{cite web |url=http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0003599.html |title=Doha |publisher=Tiscali.co.uk |date=1984-02-21 |access-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091105135524/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0003599.html |archive-date=2009-11-05 |url-status=dead |language=en}}</ref> | 299300 |2004<ref name="autogenerated2"/> | 339847 |2005<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.hotelrentalgroup.com/Qatar/Sheraton%20Doha%20Hotel%20&%20Resort.htm |title=Sheraton Doha Hotel & Resort &#124; Hotel discount bookings in Qatar |publisher=Hotelrentalgroup.com |access-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819070809/http://www.hotelrentalgroup.com/Qatar/Sheraton%20Doha%20Hotel%20%26%20Resort.htm |archive-date=2010-08-19 |url-status=dead|language=en }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hotelsdoha.eu/ |title=hotelsdoha.eu |publisher=hotelsdoha.eu |access-date=2013-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609182915/http://www.hotelsdoha.eu/ |archive-date=2013-06-09 |url-status=dead|language=en }}</ref> | 400051 |2010<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/qatar.aspx |title=Qatar population statistics |publisher=geohive.com |access-date=15 Hunyo 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614025607/http://www.geohive.com/cntry/qatar.aspx |archive-date=14 Hunyo 2015|language=en }}</ref> | 796947 |2015<ref name="OBGReport2016"/> | 956457 }} {| class="wikitable" style="float: right; text-align: center; width: 14em" ! colspan="2"|Kabuuang populasyon ng kalungsuran lugar<ref name="qix">{{cite web|url=http://www.qix.gov.qa/portal/page/portal/qix/subject_area?subject_area=176 |title=Population statistics |publisher=Qatar Information Exchange |access-date=15 Hunyo 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701123930/http://www.qix.gov.qa/portal/page/portal/qix/subject_area?subject_area=176 |archive-date=1 Hulyo 2015|language=en }}</ref> |- ! Taon ! Population ng kalakhan |- |'''1997''' |align="center"|434,000<ref name="urbanevolution">{{cite web|authors=Florian Wiedmann, Ashraf M. Salama, Alain Thierstein|url=http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/2012/cilt29/sayi_2/35-61.pdf|title=Urban evolution of the city of Doha: an investigation into the impact of economic transformations on urban structures|page=38|access-date=14 Hunyo 2015|language=en|archive-date=14 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150514103645/http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/2012/cilt29/sayi_2/35-61.pdf|url-status=dead}}</ref> |- | '''2004''' |align="center"|644,000<ref>{{cite book|title=World and Its Peoples|publisher=Marshall Cavendish|page=61|url=https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C|year=2006|isbn=9780761475712|language=en}}</ref> |- |'''2008''' |align="center"|998,651<ref name="Doha 2016 Summer Olympic Games Bid">{{cite web|url=http://www.gamesbids.com/english/bids/dha2016.shtml |url-status=dead |title=Doha 2016 Summer Olympic Games Bid |publisher=GamesBids.com |access-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704035422/http://www.gamesbids.com/english/bids/dha2016.shtml |archive-date=2010-07-04|language=en}}</ref> |} Naninirahan ang isang makabuluhang bahagi ng populasyon ng Qatar sa loob ng Doha at sa kalungsuran nito.<ref name="crownrms">{{cite web|url=http://web.crownrms.com/crown/Publicit.nsf/58d4471085c17e844825692e00167a60/11991e6448f008d248257393001008a0/$FILE/Dubai%20and%20Doha%20Unparalled%20Expansion%20by%20Marco%20Dilenge.pdf|title=Dubai and Doha: Unparalleled Expansion|author=Marco Dilenge|publisher=Crown Records Management UK|access-date=15 Hunyo 2015|language=en|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305034200/http://web.crownrms.com/crown/Publicit.nsf/58d4471085c17e844825692e00167a60/11991e6448f008d248257393001008a0/$FILE/Dubai%20and%20Doha%20Unparalled%20Expansion%20by%20Marco%20Dilenge.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang distrito na may pinakamataas na densidad ng populasyon ay ang gitnang lugar ng Al Najada, na mayroon din na pinakamataas na populasyon sa bansa. Lumalaro mula sa 20,000 katao bawat km² hanggang 25-50 katao bawat km² ang densidad ng populasyon sa buong kalakhang rehiyon ng Doha.<ref>{{cite web|url=http://www.lusail.com/English/Background/Pages/Facts-and-Figures.aspx|title=Facts and figures|publisher=lusail.com|access-date=15 Hunyo 2015|archive-date=6 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306214724/http://www.lusail.com/English/Background/Pages/Facts-and-Figures.aspx|url-status=dead|language=en}}</ref> Nasaksihan ng Doha ang mabilis na paglago ng populasyon noong unang dekada ng [[ika-21 dantaon]], na kinukuha kada buwan ang mayorya ng libo-libong tao nandayuhan noon sa Qatar.<ref>{{cite report |last=De Bel-Air |first=Françoise |year=2017 |title=Demography, Migration, and the Labour Market in Qatar |url=https://gulfmigration.org/media/pubs/exno/GLMM_EN_2017_03.pdf |url-status=live |publisher=European University Institute and the Gulf Research Center |id=GLMM - EN - No. 3/2017 |access-date=2020-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228202703/https://gulfmigration.org/media/pubs/exno/GLMM_EN_2017_03.pdf |archive-date=2019-12-28|language=en}}</ref>{{rp|6}} Nasa mga isang milyon ang populasyon ng Doha, na may populasyon ng lungsod na higit sa doble ang paglago mula 2000 hanggang 2010.<ref name="OBGReport2016"/> ===Ethnisidad at wika=== Lubhang binubuo ang populasyon ng Doha ng ekspatriyado o taga-ibang bansa, na minorya lamang ang mga mamamayang taga-Qatar. Ang pinakamalaking bahagi ng mga ekspatriyado sa Qatar ay mula sa mga bansa sa [[Timog-silangang Asya|Timog-silangan]] at [[Timog Asya]], na pangunahin sa [[Indya]], [[Pakistan]], [[Sri Lanka]], [[Nepal]], [[Pilipinas]], at [[Bangladesh]] na may malaking bilang din ng mga ekspatriyado mula sa mga [[Lebante]]ng bansang [[Arabe]], [[Djibouti]], [[Somalia]], [[Hilagang Aprika]], at [[Silangang Asya]]. Tahanan din ito ng mga ekspatriyado mula sa [[Europa]], [[Hilagang Amerika]], [[Timog Aprika]] at [[Australya]].<ref name="qcri"/> [[wikang Arabe|Arabe]] ang opisyal na wika ng Qatar. Ginagamit sa karaniwan ang [[wikang Ingles|Ingles]] bilang isang pangalawang [[wika]],<ref>{{cite book|last1=Baker|first1=Colin|last2=Jones|first2=Sylvia Prys|title=Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education|url=https://books.google.com/books?id=YgtSqB9oqDIC|publisher=Multilingual Matters|year=1998|page=429|isbn=978-1853593628|language=en}}</ref> at isang sumisikat na [[lingguwa prangka]], lalo na sa komersyo.<ref>{{cite news|last=Guttenplan|first=D. D.|title=Battling to Preserve Arabic From English's Onslaught|url=https://www.nytimes.com/2012/06/11/world/middleeast/11iht-educlede11.html|work=The New York Times|access-date=24 Nobyembre 2013|date=11 Hunyo 2012|language=en}}</ref> Dahil may malaking populasyon ng mga dayuhan sa Doha, malawak na sinasalita ang mga wika tulad ng [[wikang Malayalam|Malayalam]], [[wikang Tamil|Tamil]], [[wikang Bengali|Bengali]], [[wikang Tagalog|Tagalog]], [[wikang Kastila|Kastila]], [[wikang Sinhala|Sinhala]], [[wikang Pranses|Pranses]], [[wikang Urdu|Urdu]] at [[Hindi]].<ref name="qcri">{{cite web|url=http://www.qcri.com/app/media/2222|title=Socio-geographic map of Doha|publisher=Qatar Computing Research Institute|authors=Humaira Tasnim, Abhay Valiyaveettil, Dr. Ingmar Weber, Venkata Kiran Garimella|access-date=15 Hunyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305100842/http://www.qcri.com/app/media/2222|archive-date=5 Marso 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> == Mga unibersidad == [[Talaksan:HEC Paris, Doha.png|thumb|150px|right|[[HEC Paris|HEC Paris, Doha]]]] Ang lungsod ay tahanan ng [[Unibersidad ng Qatar]] pati na rin Ang [[HEC Paris in Qatar]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga lungsod ng Qatar]] [[Kategorya:Kabisera sa Asya]] m4bnltuz8v12v9wjijt00cbad5gpclo 2220332 2220331 2026-08-13T12:03:21Z Hobbycheck 165266 /* Mga unibersidad */ 2220332 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement/Wikidata}} Ang '''Doha''' ({{lang-ar|الدوحة|ad-Dawḥa}} {{IPA-ar|adˈdawħa|}} o ''ad-Dōḥa'') ay ang [[kabisera]] ng [[Qatar]]. Kilala ito bilang ang maliit na bersyon ng [[Dubai]] dahil sa [[arkitektura]] nito na parang nasa hinaharap. Mas marami ang tao dito kaysa sa pinagsamang mga natitirang bahagi ng Qatar, na may populasyon na 2,382,000 noong 2018.<ref name="minicensus">{{cite news|url=http://www.gulf-times.com/qatar/178/details/459624/doha-municipality-accounts-for-40%25-of-qatar-population|title=Doha municipality accounts for 40% of Qatar population|newspaper=Gulf Times|date=20 Oktubre 2015|access-date=23 Oktubre 2015|language=en}}</ref> Matatagpuan ang lungsod sa baybayin ng [[Golpong Persiko]] sa silangan ng bansa, sa hilaga ng [[Al Wakrah]] at sa timog ng [[Al Khor (lungsod)|Al Khor]]. Ito ang pinakamabilis na lumagong lungsod sa Qatar, na may higit sa 80% ng populasyon ng bansa ang naninirahan sa Doha o sa palibot nitong [[arabal]].<ref name="OBGReport2016">{{cite book |year=2016 |title=The Report: Qatar 2016 |url=https://books.google.com/books?id=twdRDwAAQBAJ&pg=PA17 |publisher=Oxford Business Group |page=17 |isbn=9781910068632|language=en}}</ref> Ito ang sentrong pampolitika at ekonomiko ng bansa.<ref>{{Cite web|url=https://www.visitqatar.qa/intl-en|title=Visit Qatar|website=www.visitqatar.qa|language=en}}</ref> Naitatag ang Doha noong dekada 1820 bilang isang sanga ng Al Bidda. Nadeklera itong opisyal na kabisera ng bansa noong 1971, nang nakamit ng Qatar ang kalayaan mula sa pagiging protektorado ng mga Briton.<ref name="autogenerated2"/> Bilang kabiserang pangkomersyo ng Qatar at isa sa lumilitaw na mga sentro sa [[Gitnang Silangan]], tinuturing ang Doha bilang na nasa antas na beta na pandaigdigang lungsod ayon sa ''Globalization and World Cities Research Network''. Nilalaan ng Doha ang Lungsod Edukasyon o ''Education City'', isang lugar na pinagtutuunan ang [[pananaliksik]] at [[edukasyon]], at ang Lungsod Pangmedisina ng Hamad, isang lugar administratibo ng pangangalagang medikal. Nandito sa Doha ang ''Doha Sports City'' (Lungsod Pampalakasan ng Doha), o ''Aspire Zone'', isang internasyunal na destinasyon para sa [[palakasan]] na kinabibilangan ng Internasyunal Estadyo ng Khalifa, isang estadyo para sa [[Pandaigdigang Kopa ng Futbol 2022]]; ang Sentrong Akwatiko ng Hamad; at ang ''Aspire Dome''. ==Etimolohiya== Sang-ayon sa Ministeryo ng Munisipalidad at Kapaligiran, nagmula ang pangalang "Doha" sa katawagang [[wikang Arabe|Arabe]] na ''dohat'', na nangangahulugang "bilugan"—isang pagtukoy sa bilugang mga look na pumapalibot sa baybayain ng lugar.<ref name="gis">{{cite web|url=http://geoportal.gisqatar.org.qa/qmape/index.html|title=District map|publisher=The Centre for Geographic Information Systems of Qatar|access-date=29 Mayo 2018|language=en|archive-date=24 Nobiyembre 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201124143437/https://geoportal.gisqatar.org.qa/qmape/index.html|url-status=dead}}</ref> ==Demographiya== {{Historical populations |clear = right |align = right |type = |footnote = |1820<ref name="origins2">{{cite web|url=https://originsofdoha.files.wordpress.com/2015/03/a-history-of-doha-and-bidda1.pdf|title=Historical references to Doha and Bidda before 1850|publisher=The Origins of Doha Project|page=2|access-date=19 Mayo 2015|language=en}}</ref>| 250 |1893<ref name="zekeriya">{{cite book|last=Kurşun|first=Zekeriya|title=The Ottomans in Qatar : a history of Anglo-Ottoman conflicts in the Persian Gulf|publisher=Istanbul : Isis Press|year=2002|pages=16–17|isbn=9789754282139|language=en}}</ref>| 6000 |1970<ref name="kobaisi">{{cite web|url=http://etheses.dur.ac.uk/1856/1/1856.pdf|title=The Development of Education in Qatar, 1950–1970|author=Abdulla Juma Kobaisi|publisher=Durham University|page=11|access-date=17 Hunyo 2015|language=en}}</ref>| 80000 |1986<ref name="autogenerated2">{{cite web|author=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/168027/Doha |title=Doha – Britannica Online Encyclopedia |publisher=Britannica.com |access-date=2010-06-27|language=en}}</ref> | 217294 |1998<ref>{{cite book|authors=Hassan Khayat, Ismail Amer, Saleh Arifi, Ahmed Babaker, Bassam Nasr, Nizam Shafei, Fatimah Al Kuwari, Ali Ibrahim Sheib, Mohammed Khazemi, Nasser Fakhro, Mohammed Al Kuwari|url=https://qspace.qu.edu.qa/handle/10576/4866|title=موسوعة المعلومات القطرية (Qatar Information Encyclopedia)|publisher=Qatar University|year=1998|language=en|page=235|access-date=2022-10-14|archive-date=2018-08-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20180825110355/https://qspace.qu.edu.qa/handle/10576/4866|url-status=dead}}</ref> | 264009 |2001<ref>{{cite web |url=http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0003599.html |title=Doha |publisher=Tiscali.co.uk |date=1984-02-21 |access-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091105135524/http://www.tiscali.co.uk/reference/encyclopaedia/hutchinson/m0003599.html |archive-date=2009-11-05 |url-status=dead |language=en}}</ref> | 299300 |2004<ref name="autogenerated2"/> | 339847 |2005<ref name="autogenerated1">{{cite web |url=http://www.hotelrentalgroup.com/Qatar/Sheraton%20Doha%20Hotel%20&%20Resort.htm |title=Sheraton Doha Hotel & Resort &#124; Hotel discount bookings in Qatar |publisher=Hotelrentalgroup.com |access-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100819070809/http://www.hotelrentalgroup.com/Qatar/Sheraton%20Doha%20Hotel%20%26%20Resort.htm |archive-date=2010-08-19 |url-status=dead|language=en }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.hotelsdoha.eu/ |title=hotelsdoha.eu |publisher=hotelsdoha.eu |access-date=2013-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130609182915/http://www.hotelsdoha.eu/ |archive-date=2013-06-09 |url-status=dead|language=en }}</ref> | 400051 |2010<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/qatar.aspx |title=Qatar population statistics |publisher=geohive.com |access-date=15 Hunyo 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150614025607/http://www.geohive.com/cntry/qatar.aspx |archive-date=14 Hunyo 2015|language=en }}</ref> | 796947 |2015<ref name="OBGReport2016"/> | 956457 }} {| class="wikitable" style="float: right; text-align: center; width: 14em" ! colspan="2"|Kabuuang populasyon ng kalungsuran lugar<ref name="qix">{{cite web|url=http://www.qix.gov.qa/portal/page/portal/qix/subject_area?subject_area=176 |title=Population statistics |publisher=Qatar Information Exchange |access-date=15 Hunyo 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701123930/http://www.qix.gov.qa/portal/page/portal/qix/subject_area?subject_area=176 |archive-date=1 Hulyo 2015|language=en }}</ref> |- ! Taon ! Population ng kalakhan |- |'''1997''' |align="center"|434,000<ref name="urbanevolution">{{cite web|authors=Florian Wiedmann, Ashraf M. Salama, Alain Thierstein|url=http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/2012/cilt29/sayi_2/35-61.pdf|title=Urban evolution of the city of Doha: an investigation into the impact of economic transformations on urban structures|page=38|access-date=14 Hunyo 2015|language=en|archive-date=14 Mayo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150514103645/http://jfa.arch.metu.edu.tr/archive/0258-5316/2012/cilt29/sayi_2/35-61.pdf|url-status=dead}}</ref> |- | '''2004''' |align="center"|644,000<ref>{{cite book|title=World and Its Peoples|publisher=Marshall Cavendish|page=61|url=https://books.google.com/books?id=j894miuOqc4C|year=2006|isbn=9780761475712|language=en}}</ref> |- |'''2008''' |align="center"|998,651<ref name="Doha 2016 Summer Olympic Games Bid">{{cite web|url=http://www.gamesbids.com/english/bids/dha2016.shtml |url-status=dead |title=Doha 2016 Summer Olympic Games Bid |publisher=GamesBids.com |access-date=2010-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100704035422/http://www.gamesbids.com/english/bids/dha2016.shtml |archive-date=2010-07-04|language=en}}</ref> |} Naninirahan ang isang makabuluhang bahagi ng populasyon ng Qatar sa loob ng Doha at sa kalungsuran nito.<ref name="crownrms">{{cite web|url=http://web.crownrms.com/crown/Publicit.nsf/58d4471085c17e844825692e00167a60/11991e6448f008d248257393001008a0/$FILE/Dubai%20and%20Doha%20Unparalled%20Expansion%20by%20Marco%20Dilenge.pdf|title=Dubai and Doha: Unparalleled Expansion|author=Marco Dilenge|publisher=Crown Records Management UK|access-date=15 Hunyo 2015|language=en|archive-date=5 Marso 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305034200/http://web.crownrms.com/crown/Publicit.nsf/58d4471085c17e844825692e00167a60/11991e6448f008d248257393001008a0/$FILE/Dubai%20and%20Doha%20Unparalled%20Expansion%20by%20Marco%20Dilenge.pdf|url-status=dead}}</ref> Ang distrito na may pinakamataas na densidad ng populasyon ay ang gitnang lugar ng Al Najada, na mayroon din na pinakamataas na populasyon sa bansa. Lumalaro mula sa 20,000 katao bawat km² hanggang 25-50 katao bawat km² ang densidad ng populasyon sa buong kalakhang rehiyon ng Doha.<ref>{{cite web|url=http://www.lusail.com/English/Background/Pages/Facts-and-Figures.aspx|title=Facts and figures|publisher=lusail.com|access-date=15 Hunyo 2015|archive-date=6 Marso 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150306214724/http://www.lusail.com/English/Background/Pages/Facts-and-Figures.aspx|url-status=dead|language=en}}</ref> Nasaksihan ng Doha ang mabilis na paglago ng populasyon noong unang dekada ng [[ika-21 dantaon]], na kinukuha kada buwan ang mayorya ng libo-libong tao nandayuhan noon sa Qatar.<ref>{{cite report |last=De Bel-Air |first=Françoise |year=2017 |title=Demography, Migration, and the Labour Market in Qatar |url=https://gulfmigration.org/media/pubs/exno/GLMM_EN_2017_03.pdf |url-status=live |publisher=European University Institute and the Gulf Research Center |id=GLMM - EN - No. 3/2017 |access-date=2020-03-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191228202703/https://gulfmigration.org/media/pubs/exno/GLMM_EN_2017_03.pdf |archive-date=2019-12-28|language=en}}</ref>{{rp|6}} Nasa mga isang milyon ang populasyon ng Doha, na may populasyon ng lungsod na higit sa doble ang paglago mula 2000 hanggang 2010.<ref name="OBGReport2016"/> ===Ethnisidad at wika=== Lubhang binubuo ang populasyon ng Doha ng ekspatriyado o taga-ibang bansa, na minorya lamang ang mga mamamayang taga-Qatar. Ang pinakamalaking bahagi ng mga ekspatriyado sa Qatar ay mula sa mga bansa sa [[Timog-silangang Asya|Timog-silangan]] at [[Timog Asya]], na pangunahin sa [[Indya]], [[Pakistan]], [[Sri Lanka]], [[Nepal]], [[Pilipinas]], at [[Bangladesh]] na may malaking bilang din ng mga ekspatriyado mula sa mga [[Lebante]]ng bansang [[Arabe]], [[Djibouti]], [[Somalia]], [[Hilagang Aprika]], at [[Silangang Asya]]. Tahanan din ito ng mga ekspatriyado mula sa [[Europa]], [[Hilagang Amerika]], [[Timog Aprika]] at [[Australya]].<ref name="qcri"/> [[wikang Arabe|Arabe]] ang opisyal na wika ng Qatar. Ginagamit sa karaniwan ang [[wikang Ingles|Ingles]] bilang isang pangalawang [[wika]],<ref>{{cite book|last1=Baker|first1=Colin|last2=Jones|first2=Sylvia Prys|title=Encyclopedia of Bilingualism and Bilingual Education|url=https://books.google.com/books?id=YgtSqB9oqDIC|publisher=Multilingual Matters|year=1998|page=429|isbn=978-1853593628|language=en}}</ref> at isang sumisikat na [[lingguwa prangka]], lalo na sa komersyo.<ref>{{cite news|last=Guttenplan|first=D. D.|title=Battling to Preserve Arabic From English's Onslaught|url=https://www.nytimes.com/2012/06/11/world/middleeast/11iht-educlede11.html|work=The New York Times|access-date=24 Nobyembre 2013|date=11 Hunyo 2012|language=en}}</ref> Dahil may malaking populasyon ng mga dayuhan sa Doha, malawak na sinasalita ang mga wika tulad ng [[wikang Malayalam|Malayalam]], [[wikang Tamil|Tamil]], [[wikang Bengali|Bengali]], [[wikang Tagalog|Tagalog]], [[wikang Kastila|Kastila]], [[wikang Sinhala|Sinhala]], [[wikang Pranses|Pranses]], [[wikang Urdu|Urdu]] at [[Hindi]].<ref name="qcri">{{cite web|url=http://www.qcri.com/app/media/2222|title=Socio-geographic map of Doha|publisher=Qatar Computing Research Institute|authors=Humaira Tasnim, Abhay Valiyaveettil, Dr. Ingmar Weber, Venkata Kiran Garimella|access-date=15 Hunyo 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305100842/http://www.qcri.com/app/media/2222|archive-date=5 Marso 2016|url-status=dead|language=en}}</ref> == Mga unibersidad == [[Talaksan:HEC Paris, Doha.png|thumb|250px|right|[[HEC Paris|HEC Paris, Doha]]]] Ang lungsod ay tahanan ng [[Unibersidad ng Qatar]] pati na rin Ang [[HEC Paris in Qatar]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga lungsod ng Qatar]] [[Kategorya:Kabisera sa Asya]] toos5c2wbk47r2w9vyk69omh667jxdq 0 32052 2220427 1986377 2026-08-14T09:54:51Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220427 wikitext text/x-wiki {{copyedit}} {{dablink|Ang artikulong ito ay tungkol sa pambabaeng kondom. Para sa kondom na ginagamit ng lalaki, tingnan ang [[panlalaking kondom]]. At para sa isang bayan sa [[France]], puntahan ang [[Condom, Gers]].}} [[Talaksan:Préservatif féminin.jpg|thumb|right|Isang pambabaeng kondom na yari sa [[polyurethane]].]] Ang '''Pambabaing Condom''' ay isang aparato na ginagamit tuwing nakikipagtalik ang babae bilang isang contraceptive at upang mabawasan ang tsansa ng pagkakaroon ng sexually transmitted infections (STIs - tulad ng gonorrhea, syphilis, at HIV) at hindi inaasahang pagbubuntis. Inimbento ng isang Danish MD na si Lasse Hessel, ang pambabaing condom ay isinusuot ng receptive partner at nagsisilbing tagaharang sa semilya ng lalaki upang hindi umabot sa itlog ng babae. Maaari ring gamitin ang pambabaing condom sa anal sex.<ref>{{Cite web |title=Female condoms for anal sex |url=http://www.aidsmap.com/en/docs/A85BA23D-6F72-4CD2-90A4-D914A60BEF79.asp |access-date=2011-04-23 |archive-date=2009-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090430072202/http://www.aidsmap.com/en/docs/A85BA23D-6F72-4CD2-90A4-D914A60BEF79.asp |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=How to Put on a Female Condom (For Anal Sex) |url=http://www.acponline.org/acp_press/fenway/how-to-put-on-a-female-condom-for-anal-sex.pdf |access-date=2011-04-23 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905112142/http://www.acponline.org/acp_press/fenway/how-to-put-on-a-female-condom-for-anal-sex.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905112142/http://www.acponline.org/acp_press/fenway/how-to-put-on-a-female-condom-for-anal-sex.pdf |date=2012-09-05 }}</ref> Ang pambabaing condom ay manipis, malambot, at maluwang na pambalot na mayroong flexible rings sa bawat dulo. Ang mas maliit na ring sa saradong dulo ay ginagamit upang mas madaling maipasok ang condom sa loob ng vagina at upang hindi matanggal ang condom habang nagtatalik. Ang ring sa bukas na dulo ay nananatili sa labas ng vagina habang tinatakpan ang external genitalia. == Mga bersiyon at materyales == Ang pambabaing condom na FC1 ay gawa sa polyurethane. Ang ikalawang bersyon, ang FC2, ay gawa mula sa synthetic nitrile.<ref>{{Cite web |title=Product |url=http://www.femalehealth.com/theproduct.html#compare |access-date=2011-04-23 |archive-date=2005-09-03 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20050903121504/http://femalehealth.com/theproduct.html#compare |url-status=dead }} {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20050903121504/http://femalehealth.com/theproduct.html#compare |date=2005-09-03 }}</ref> Ang bagong nitrile condom ay hindi gaano gumagawa ng ingay habang ginagamit sa pakikipagtalik. Ang FC2 ay ginawa upang palitan ang FC1, nagdudulot ng parehas na safety at efficacy sa mas mababang presyo. Ang FC2 ay gawa ng The Female Health Company. Ang FC2 ang tanging produktong nasa ilalim ng pamamahala ng babae na pinahihintulutan ng U.S Food and Drug Administration (FDA). Ang World Health Organization (WHO) ay pinahintulutang ibenta ang FC2 ng mga U.N. Agencies at ang UNFPA ay isinama na ang pambabaing condom sa kanilang national programming.<ref>http://www.unfpa.org/hiv/female.htm</ref> Ang pambabaing condom ay ibinibenta sa ilalim ng maraming brand names, gaya ng ''Reality'', ''Femidom'', ''Dominique'', ''Femy'', ''Myfemy'', ''Protectiv'' and ''Care''. May bagong klase ng pambabaing condom ngayon na gawa sa natural na latex, parehas sa ginagamit sa paggawa ng panlalaking condom. Ang nasabing bersyon ng condom ayhindi gumagawa ng ingay kapag ginamit habang nakikipagtalik. Ang condom na ito ay ginagawa ng Medtech Products Ltd, India. Ibinibenta ang nasabing condom sa ilalim ng maraming brand names, gaya ng ''Reddy'', ''V Amour'', ''L'amour'', ''VA WOW Feminine condom'', and ''Sutra''. Isa pang clinical trial ang kinakailangan upang makunsiderang bigyan ng pag-sangayon ng FDA ang nasabing condom sa United States.<ref>{{Cite web |url=http://www.avert.org/femcond.htm |title=Archive copy |access-date=2011-04-23 |archive-date=2009-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090406023300/http://www.avert.org/femcond.htm |url-status=dead }}</ref> Ang grupong Program for Appropriate Technology in Health (PATH) ay gumawa rin ng pambabaing condom na tailored-fit para sa mga umuunlad na bansa. Ang Woman's Condom ay ginawa ng Shanghai Dahua Medical Apparatus sa China at kasalukuyang sumasailalim ng clinical testing.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.path.org/projects/womans_condom.php |access-date=2011-04-23 |archive-date=2013-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130122085353/http://www.path.org/projects/womans_condom.php |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130122085353/http://www.path.org/projects/womans_condom.php |date=2013-01-22 }}</ref> == Presyo at "reuse" ng FC at FC2 == Ang presyo ng pambabaing condom ay mas mahal sa panlalaking condom ngunit may mga ebidensiyang nagsasabing ang pambabaing condom na gawa sa polyurethane ay maaaring hugasan, i-disinfect, at muling gamitin. Ang paggamit ng gamit nang pambabaing condom ay hindi kasing ligtas ng paggamit ng bagong pambabaing condom, ngunit sabi ng WHO, "Batches of new, unused female condoms were subjected to seven cycles of disinfection, washing, drying and re-lubrication, reflecting the steps and procedures in the draft protocol, but at considerably higher concentrations of bleach and for longer durations. All female condom batches met the manufacturing quality assessment specifications for structural integrity after the test cycles. ... Disinfection, washing, drying, re-lubrication and reuse of the device were not associated with penile discharge, symptomatic vaginal irritation or adverse colposcopic findings in study volunteers."<ref>[http://www.who.int/reproductive-health/stis/reuse.en.html WHO information update: Considerations regarding Reuse of the Female Condom]</ref> Isang presentasyon sa 1998 International AIDS Conference ang nagsabing "washing, drying and re-lubricating the female condom up to ten times does not significantly alter the structural integrity of the device. Further microbiological and virological tests are required before re-use of the female condom can be recommended."<ref>{{cite conference |url=http://www.aegis.com/conferences/iac/1998/33124.html |title=Female condom re-use: assessing structural integrity after multiple wash, dry and re-lubrication cycles |author=McIntyre J, Pettifor A, Rees VH |date=28 Hunyo&mdash;3 Hulyo 1998 |booktitle=12th International AIDS Conference |id=abstract no. 33124 }}</ref> May mga pagsasaliksik na nagsasabing ang FC2 ay isang cost-effective na paraan upang labanan ang HIV kahit na hindi palaging ginagamit. Ipinapakita ng mga datos na ang cost-effectiveness ay lalong tumataas kapag dinalasan ang paggamit. Ang pag-aaral noong 2005 ni Dr. David Holtgrave, Direktor ng the Department of Health, Behavior and Society sa Johns Hopkins University's Bloomberg School of Public Health, ay tiningnan ang projected impact sa public health ng paggamit ng FC2 sa iba't-ibang lebel sa dalawang umuunlad na mga bansa: South Africa at Brazil. Lumabas sa pag-aaral na makakatipid sa pamamagitan ng mas mababang bilang ng HIV infections at ang hindi paggastos ng para sa health care costs kkung gagamit ng FC2.<ref>{{cite journal|last=Dowdy|first=DW|author2=Sweat MD, Holtgrave DR.|date=2006 Oktubre 24|title=Country-wide distribution of the nitrile female condom (FC2) in Brazil and South Africa: a cost-effectiveness analysis.|journal=AIDS|volume=20|issue=16|pages=2091–8|pmid=17053355|url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17053355?itool=EntrezSystem2.PEntrez.Pubmed.Pubmed_ResultsPanel.Pubmed_RVDocSum}}</ref> == Lubrikasyon == Kagaya ng ibang barrier contraceptives, ang tubig o silicone-based ng pampadulas ay ligtas gamitin kasabay ang pambabaing condom. Ang mantika ay sumisira ng latext kaya hindi dapat gamitin sa kahit na anong condom. Ang mantika ay maaaring gamitin sa pambabaing condom na hindi gawa sa latex, ngunit ito ay maaaring magdulot ng kahirapan sa paglilinis at pababain ang resistensiya ng gumagamit laban sa mga STIs. Ang FC2 ay nabibili nang may kasamang non-spermicidal, silicone-based na pampadulas. Ang mga oil-based na pampadulas (ang FC2 ay hindi gawa sa latex) o water-based na pampadulas ay maaaring sa loob o sa labas ng FC2 o sa mismong ari ng lalaki. == Advantages == Ang FC2 ay nagbibigay sa kababaihan kung ano ang kanilang gustong gawin sa kanilang kalusugan at sarili; puwede nilang protektahan ang kanilang sarili sakaling ayaw gumamit ng panlalaking condom ang kanilang partner; ang FC2 ay hypoallergenic at ito ay maaaring gamitin ng mga taong allergic sa latex; ang FC2 ay inilalagay bago ang pakikipagtalik; ang pambabaing condom ay hindi nangangailan ng matigas na ari ng lalaki bago mailagay; hindi nangangailangan ang pambabaing condom ng mabilis na paghugot ng arina lalaki pagkatapos lumabas ng semilya; hindi masyadong masikip ang FC2; ang FC2 ay madulas at umiinit ang materyal na ginamit sa temperatura ng katawan.<ref>{{cite web |title=The Product |work=FC & FC2 Female Condom |publisher=Female Health Company |year=2005 |url=http://www.femalehealth.com/theproduct.html |accessdate=2006-08-03 |archive-date=2005-09-03 |archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20050903121504/http://femalehealth.com/theproduct.html |url-status=dead }} {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20050903121504/http://femalehealth.com/theproduct.html |date=2005-09-03 }}</ref> == Paggamit na pandaigdigan == Mababa ang bilang ng mga gumagamit ng pambabaing condom sa mga maunlad na bansa, di gaya ng sa mga umuunlad na bansa, ngunit ginagamit din ito upang punan ang matagal ng naitaguyod na sistema ng family planning at HIV/AIDS programming. Ito ay maaaring ipaliwanag ng kahirapan ng paglalagay ng pambabaing condom at ang mataas na presyo nito. Ang tunog na nililikha ng pambabaing condom sa tuwing gagamitin sa pagtatalik ay maaari ring isang dahilan. Ang nakausling ring sa bukas na dulo ng pambabaing condom ay nagsisilbi ring turn-off para sa mga mamimili.<ref name="obos">{{cite book |author=Boston Women's Health Book Collective |title=Our Bodies, Ourselves : A New Edition for a New Era |year=2008 |url=https://archive.org/details/ourbodiesourselv0000unse_p9n9 |publisher=Touchstone |location=New York, NY |isbn=0-7432-5611-5}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Kontrasepsiyon]] rfufnicmvrbttnuxxvyzip8beerfrc7 0 48365 2220399 2217268 2026-08-14T05:48:40Z ~2026-44638-62 165288 /* */ 2220399 wikitext text/x-wiki {{for|ibang gamit|Plato (paglilinaw)}} {| style="float: right;" |{{Infobox philosopher |region = Pilosopiya ng Kanluran |era = [[Sinaunang pilosopiya]] |image = Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg |caption = Plato: kopya ng bustong nililok ni [[Silanion]] |name = Platon |birth_date = c. 428&ndash;427 BC<ref>[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Plato.html St-Andrews.ac.uk], [[St. Andrews University]]</ref> |birth_place = [[Athens]] |death_date = c. 348&ndash;347 BC (may edad na {{circa|80}}) |death_place = Athens |nationality = [[Greeks|Griyego]] |school_tradition= [[Platonismo]] |main_interests = [[Retorika]], [[sining]], [[panitikan]], [[epistemolohiya]], [[katarungan]], [[virtue|pagpapahalaga]], [[politika]], [[edukasyon]], [[pamilya]], [[jabolismo]] |notable_ideas = [[Theory of Forms|Teoriya ng mga Porma]], [[Platonic idealism|ideyalismong Platoniko]], [[Platonic realism|realismong Platoniko]], [[hyperuranion|hiperuranion]], ''[[metaxy]]'', ''[[khôra]]'' |influences = [[Sokrates]], [[Homer]], [[Hesiod]], [[Aristophanes]], [[Aesop]], [[Protagoras]], [[Parmenides]], [[Pythagoras]], [[Heraklitus]], [[Orphism (religion)|Orpismo]] |influenced = Karamihan sa sumunod na mga [[western philosophy|pilosopiyang kanluranin]], kabilang na sina [[Aristotle]], [[Augustine ng Hippo|Augustine]], [[Neoplatonismo]], [[Cicero]], [[Plutarch]], [[Estoisismo]], [[Anselm ng Canterbury|Anselm]], [[Machiavelli]], [[René Descartes|Descartes]], [[Thomas Hobbes|Hobbes]], [[Gottfried Leibniz|Leibniz]], [[John Stuart Mill|Mill]], [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], [[Martin Heidegger|Heidegger]], [[Hannah Arendt|Arendt]], [[Hans-Georg Gadamer|Gadamer]], [[Bertrand Russell|Russell]] at hindi mabilang na iba pang mga [[pilosopo]] at mga [[teologo]] }} |} Si '''Platon'''<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.ph/books?id=Bt7nAAAAMAAJ&q=platon+pilosopo&dq=platon+pilosopo&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiaprG-2oqJAxUp0DQHHURpGOwQ6AF6BAgOEAM#platon%20pilosopo |title=Liwayway |date=1966 |publisher=Liwayway Pub. |language=tl}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.ph/books?id=Ny8MAQAAIAAJ&q=platon+pilosopo&dq=platon+pilosopo&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiaprG-2oqJAxUp0DQHHURpGOwQ6AF6BAgKEAM#platon |title=Magpakatao: ilang babasahing pilosopiko |date=1979 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=tl}}</ref> ({{IPAc-en|icon|ˈ|p|l|eɪ|t|oʊ}}; [[Wikang sinaunang Griyego|Griyego]]: {{lang|grc|[[wikt:Πλάτων|Πλάτων]]}}, ''Plátōn'', "malawak", "malapad", "maluwang", "pangkalahatan";<ref>[[Diogenes Laertius]] 3.4; p. 21, David Sedley, [http://assets.cambridge.org/052158/4922/sample/0521584922ws.pdf ''Plato's Cratylus''], Cambridge University Press 2003; [[Seneca the Younger|Seneca]], Epistulae, VI, 58, 30: ''illi nomen latitudo pectoris fecerat''.</ref> 424/423 BCE{{Ref label|A|a|none}} – 348/347 BCE) o '''Plato''' ay isang klasikong Griyegong pilosopo, [[matematiko]], mag-aaral ni [[Sokrates]], manunulat ng mga pilosopikal na dialogo, at tagapagtatag ng [[Akademyang Platoniko]] sa [[Atenas]] na unang institusyon ng mas mataas na pagkatuto sa Kanluraning daigdig. Kasama ng kanyang tagapagturong si Sokrates, at kanyang mag-aaral si [[Aristoteles]], si Platon ay tumulong sa paglalagay ng mga sandigan at haligi ng [[pilosopiyang Kanluranin]] at [[agham]].<ref name="Br">{{cite encyclopedia|title=Plato|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|year=2002}}</ref> Ang tinaguriang Neoplatonismo o Bagong Platonismo ng mga pilosopo katulad tulad nila ni Plotinus at Porphyry ay nakaimpluwensya kay [[San Agustin ng Hipona|Agustin ng Hipona]] at sa gayon, sa Kristiyanismo. Nabanggit ni Alfred North Whitehead: "ang pinakaligtas na pangkalahatang pagkakilala sa pilosopikal na tradisyon ng Europa ay na ito ay binubuo ng iisang serye ng mga talababa kay Platon."<ref>[[Alfred North Whitehead|A. N. Whitehead]]:<blockquote>The safest general characterization of the European philosophical tradition is that it consists of a series of footnotes to Plato. I do not mean the systematic scheme of thought which scholars have doubtfully extracted from his writings. I allude to the wealth of general ideas scattered through them. ''Process and Reality'' p. 39</blockquote></ref> Ang sopistikasyon ni Platon bilang isang manunulat ay hayag sa kanyang mga [[dialogong Sokratiko]]: 36 mga dialogo at 13 na mga liham na kinikinalang kanya. <ref>Irwin, T. H., "The Platonic Corpus" in Fine, G. (ed.), ''The Oxford Handbook of Plato'' (Oxford University Press, 2011), pp. 63–64 and 68–70.</ref> Ang mga dialogo ni Platon ay ginamit upang ituro ang isang saklaw ng mga paksa kabilang ang [[pilosopiya]], [[lohika]], [[retorika]], at [[matematika]]. Si Platon ang isa sa pinakamahalagang tagapagtatag na pigura ng pilosopiyang Kanluranin. Kasama ang kanyang guro, [[Sokrates]], at ang kanyang bantog na mag-aaral, [[Aristotle|Aristoteles]]<nowiki/>s, itinatag ni Plato ang pundasyon ng [[Kanluraning pilosopiya|Kanluraning Pilosopiya]] at ng agham. Maliban sa pagiging pundasyonal na pigura sa Kanluraning [[agham]], [[pilosopiya]], at [[matematika]], si Platon ay malimit na binabanggit bilang isa sa tagapagtatag ng Kanluraning pananampalataya at pananalig. Si Platon ang nagsimula ng pagsusulat sa diyalogo at diyalektikong porma sa pilosopiya. Lubalabas na si Plato ang tagapagtatag ng Kanluraning [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang politikal]], sa kanyang [[Republika (dialogo)|''Republika'']], at [[Mga Batas (dialogo)|''Mga Batas'']] na ilan lamang sa mga diyalogo na kanyang naisulat, na nagbibigay sa ilan sa mga pinakauna at pinakamaagang pagtalakay ng mga katanungang politikal mula sa isang pilosopikal na pananaw. Ang mga pinakatiyak na nakapagimpluwensiya kay Platon ay sina [[Sokrates]], [[Parmenides]], [[Heraklitus]] and [[Pythagoras]], subalit kaunti lamang ng mga naisulat ng mga pilosopo na nauna sa kanya ang natitira, at marami sa mga nalalaman natin ngayon tungol sa mga pilosopong ito ay nagmula mismo kay Platon. Ang kanyang mga pinaka-mahalagang impluwensyang pilososopikal ay sina Sokrates, Pythagoras, Heraklitus at Parmenides, kahit na kaunti lamang sa mga gawang naisulat ng mga naunang pilosopo sa kanya ang nananatili ngayon, at marami sa nalalaman natin tungkol sa kanila ay nagmula sa mga naisulat ni Platon mismo."<ref name="auto">[[#{{harvid|Brickhouse|Smith}}|Brickhouse & Smith]].</ref> Hindi katulad ng mga naisulat ng halos lahat ng kanyang mga kapanahon na mga pilosopo, ang lahat ng mga naisulat ni Plato ay pinaniniwalaang nakaligtas nang buo sa loob ng mahigit sa 2,400 na taon.<ref>Cooper, John M.; Hutchinson, D.S., eds. (1997): "Introduction".</ref> Bagamat ang kanilang pagiging popular ay nagpabagu-bago sa paglipas ng mga taon, ang mga naisulat ni Platon ay hindi kailanman nawalan ng mga mambabasa simula sa panahon ng kanilang pagkasulat.{{sfn|Cooper|1997|p=vii}} == Talambuhay == === Kabataan === ==== Kapanganakan at Pamilya ==== [[File:Diogenes Laertius.jpg|thumb|upright=0.81|Si Diogenes Laertius ay isang pangunahing mapagkukunan para sa kasaysayan ng sinaunang Griyegong pilosopiya.]] Dahil sa kakulangan ng mga nakaligtas na salaysay, kaunti lamang ang nalalaman tungkol sa kabataan at edukasyon ni Platon. Si Platon ay nagmula sa isang aristokratiko at maimpluwensyang pamilya. Ayon sa isang pinagtatalunang tradisyon, iniulat ng mananalaysay na si Diogenes Laërtius ang ama ni Platon na si Ariston ay tinalunton ang kanyang lipi mula sa hari ng Atenas, si Kodrus, at ang hari ng Messenia, si Melanthus.<ref name="DW">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', III<br />• {{harvnb|Nails|2002|p=53}}<br />• {{harvnb|Wilamowitz-Moellendorff|2005|p=46}}</ref> [[File:Solon.jpg|thumb|left|upright=0.72|Sa pamamagitan ng kanyang ina, si Platon ay isang kamag-anak ni Solon.]] Ang ina ni Platon ay si Periktione, na ang pamilya ay ipinagmamalaki ang relasyon sa bantog na mambabatas na taga-Atenas at lirikong makata na si Solon, isa sa mga Pitong Pantas ng Gresya, na pinawalang-bisa ang mga batas ni Drako (maliban sa parusang kamatayan para sa pagpatay).<ref name="LaI">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', I</ref> Si Perictione ay kapatid ni Charmides at pamangkin ni Kritias, kapwa kilala bilang kabilang ng [[Tatlumpung Maniniil]], na kilala bilang Ang Tatlumpu, isang maikling rehimeng oligarkiya (404–403 BC), na sumunod sa pagbagsak ng Atenas sa pagtatapos ng Digmaang Peloponnesian noong (431 –404 BC).<ref name="TW1">{{harvnb|Guthrie|1986|p=10}}<br />• {{harvnb|Taylor|2001|p=xiv}}<br />• {{harvnb|Wilamowitz-Moellendorff|2005|p=47}}</ref> Ayon sa ilang mga talaan, sinubukan ni Ariston na pilitin ang kanyang sarili kay Perictione, ngunit nabigo sa kanyang layunin; sapagkat lumitaw ang diyos na si [[Apollo]] sa kanya sa isang pangitain, at bilang isang resulta, iniwan ni Ariston si Perictione na hindi nagambala.<ref name="Ap1">Apuleius, ''De Dogmate Platonis'', 1<br />• Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', I<br />• {{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Suda}}</ref> Hindi alam ang eksaktong oras at lugar ng kapanganakan ni Platon. Batay sa mga sinaunang mapagkukunan, ang karamihan sa mga modernong iskolar ay naniniwala na siya ay ipinanganak sa Atenas o Aegina {{efn|Nabanggit ni Diogenes Laërtius na sii Platon "ay naipanganak, aayon sa ilang manunulat,sa Aegina sa bahay ni Phidiades, anak ni Thales". Binanggit ni Diogenes na isa sa kanyang mga pinagkunan ang ''Kasaysayang Pandaigdig'' ni Favorinus. Ayon kay Favorinus, si Ariston, at ang pamilya ni Platon, ay ipinadala ng upang tumira bulang cleruchs ( mga kolonista na nanatili ang kanilang pagkamamamayan bilang taga-Atenas), sa isla ng Aegina, kung saan sila pina layas ng mga Spartan pagkatapos ng kapanganakan ni Platon. <ref name="LaIII">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', III</ref> Gayunpaman, itinuturo ni Nails, na walang tala ng anumang Spartan pagpapatalsik ng mga Athenian mula sa Aegina sa pagitan ng 431–411 BC.{{sfn|Nails|2002|p=54}} Sa kabilang dako,sa kapanahunan ng Kapayapaan ni Nikias, napabayaan ang Aegina sa pamamahala ng Atenasat hindi hanggang sa tag-araw ng 411 na nasakop ng mga taga-Sparta ang isla.<ref name="Th5.18.8.92">Thucydides, [[s:History of the Peloponnesian War/Book 5#5:18|5.18]] <br />• Thucydides, [[s:History of the Peloponnesian War/Book 8#8:92|8.92]]</ref> Samakatuwid, pinagtibay ni Nails na "maaring nga na si Ariston ay isang cleruch, at maaring pumunta siya sa Aegina noong 431,at maari nga na naipanganak si Platon sa Aegina, pero wala sa mga ito ang nagbibigay ng tiyak na petsa sa kamatayan ni Ariston (o sa kapanganakan ni Platon).{{sfn|Nails|2002|p=54}} Ang Aegina ay itituturing din na lugar ng kapanganakan ng Suda.<ref name="Suda" />}} sa gitna ng 429 and 423 BC, hindi matagal pagkatapos ng simula ng Digmaang Peloponnesian.{{efn|Sabi ni Apollodorus ng Atenas, si Platon ay ipinanganak sa ikapitong araw ng buwan ng Thargelion; ayon sa tradisyon na ito, ang diyos na si Apollo ay ipinanganay sa parehong araw.<ref name="LaII">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', II</ref> Ipinagdiwang ng mga Platonista noong Renaissance ang kapanganakan ni Platon sa ika-7 ng Nobyembre.{{sfn|Nails|2006|p=1}} Ang iskolar na si Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff ay tinantiya na ipinanganak si Platon noong archon si Diotimos, noong sa gitna ng Hulyo 29, 428 BC and Hulyo 24, 427 BC.{{sfn|Wilamowitz-Moellendorff|2005|p=46}} Ang Griyego na philologo na si Ioannis Kalitsounakis ay naniniwala na siya ay ipinanganak noong Mayo 26 or 27, 427 BC.<ref name="Britannica">{{Britannica|464109}}</ref><ref name="auto2">{{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Encyclopaedic Dictionary The Helios Volume V (in Greek) |year=1952}}</ref>}} Ang tradisyonal na araw ng kapanganakan ni Platon, sa panahon ng ika-87 o ika-88 na Olympiad, 428 or 427 BC, ay base sa hindi mapagkakatiwalaan na interpretasyon ni Diogenes Laërtius, na nagsabi, "Nang namatay si Sokrates, si Platon ay sumali kay Kratylus na maka-Heraklito at kay Hermogenes, na nagpilosopo sa parehong paraan ni Parmenides.Pagkatapos, sa edad na dalawamput-walo, ayon kay Hermodorus, ai Platon ay pumunta kay Euclid sa Megara." Gayunpaman, sa pagtatalo ni Debra Nails, ang teksto ay hinsi nagsasabi na pumunta kaagad si Platon patungo sa Megara pagkatapos sa pagsali kay Kratylus at Hermogenes.{{sfn|Nails|2002|p=247}} Sa kanyang ''[[Ikapitong Liham (Plato)|Ikapitong Liham]]'',nabanggit ni Platon na ang kanyang pagbibinata ay nagkataon sa pagkuha ng kapangyarihan sa lungsod ng Atenas ng Ang Tatlumpu, at sinabing, "Ngunit ang isang kabataan sa ilalim ng dalawampung taong gulang ay gumawa ng kanyang sarili bilang isang katawa-tawa kung sinubukan niyang pasukin ang arena sa politika." Sa gayon, inilalagay ni Nails ang petsa ng kapanganakan ni Platon sa 424/423.{{sfn|Nails|2002|p=246}} Ayon kay Neanthes ng Cyzicus,si Platon ay anim na taon na mas bata sa retoriko na si Isokrates, at samakatuwiday naipanganak sa parehong taon na na ang tanyag na taga-Atenas na estadista na si Perikles ay namatay (429 BC).{{sfn|Nietzsche|1967|p=32}} [[Jonathan Barnes]] ay itinuturing ang 428 BC bilang taon ng kapanganakan ni Platon.<ref name="Britannica" /><ref name="auto2" /> Ang tagabalarila na si Apollodorus ng Atenas sa kanyang ''Mga Salaysay'' ay nagsasabi na si Platon ay naipanganak sa ika-88 na Olympiad.<ref name="LaII" /> Pareho ang ''[[Suda]]'' at si [[Ginoong Thomas Browne]] ay nagpahayag na naipanganak siya sa ika-88 na Olympiad.<ref name="Suda">{{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Suda}}</ref>{{sfn|Browne|1672}} Ang isa pang alamat na may kaugnayan na, noong si Platon ay isang sanggol, may mga bubuyog na pumatong sa kanyang mga labi habang siya ay natulog: isang propesiya ng tamis ng panitikang estilo sa kanyang pakikipag-usap tungkol sa pilosopiya.<ref>[[Cicero]], ''[[De Divinatione]]'', I, 36</ref> [[File:Speusippus in Thomas Stanley History of Philosophy.jpg|thumb|upright=0.72|Si Speusippus ang pamangkin ni Platon.]] == Mga sanggunian == {{reflist}} === Mga gawa na nabanggit === '''Primary sources (Greek and Roman)''' {{Refbegin}} * [[Apuleius]], ''De Dogmate Platonis'', I. See original text in [http://www.thelatinlibrary.com/apuleius/apuleius.dog1.shtml Latin Library]. * [[Aristophanes]], ''[[The Wasps]]''. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0043:line=1 Perseus program]. * [[Aristotle]], ''[[Metaphysics (Aristotle)|Metaphysics]]. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0051:book=1:section=980a Perseus program]. * [[Cicero]], ''[[De Divinatione]]'', I. See original text in [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/divinatione1.shtml Latin library]. * {{cite LotEP |chapter=Plato |ref=harv}} * {{cite wikisource |author=Plato |wslink=Charmides (Plato) |title=Charmides |translator=[[Benjamin Jowett|Jowett, Benjamin]]}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0175:text=Charm.:section=153a Perseus program]. * {{cite wikisource |author=Plato |title=Gorgias |translator=[[Benjamin Jowett|Jowett Benjamin]]}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0177:text=Gorg.:section=447a Perseus program]. * {{cite book |author=Plato |translator-last=Burnet |translator-first=John |year=1903 |title=Parmenides |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0173:text=Parm.:section=126a&redirect=true |publisher=Oxford University}} republished by: {{cite web |title=Perseus Digital Library Project |editor-last=Crane |editor-first=Gregory |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/about}} * {{cite wikisource |author=Plato |title=The Republic |translator=[[Benjamin Jowett|Jowett Benjamin]]}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 Perseus program]. * {{cite wikisource |author=Plutarch |authorlink=Plutarch |translator=[[John Dryden|Dryden, John]] |plaintitle=Lives |wslink=Lives (Dryden translation) |chapter=Pericles |year=1683 |origyear=written in the late 1st century}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0181:text=Per.:chapter=39:section=1 Perseus program]. * {{cite wikisource |author=Seneca the Younger |authorlink=Seneca the Younger |title=Moral Letters to Lucilius: Letter 58 |wslink=Moral letters to Lucilius/Letter 58 |translator=Richard Mott Gummere}} See original text in [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep6.shtml Latin Library]. * {{cite wikisource |author=Thucydides |authorlink=Thucydides |translator=[[Richard Crawley|Crawley, Richard]] |title=History of the Peloponnesian War}}, V, VIII. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0199 Perseus program]. * [[Xenophon]], ''[[Memorabilia (Xenophon)|Memorabilia]]''. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0207:book=1:chapter=1:section=1 Perseus program]. {{Refend}} '''Pangalawang mapagkukunan''' {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Albert |first=Karl |title=Griechische Religion und platonische Philosophie |publisher=Felix Meiner Verlag |location=Hamburg |year=1980 |ref=harv}} * {{cite book |last=Albert |first=Karl |title=Einführung in die philosophische Mystik |publisher=Wissenschaftliche Buchgesellschaft |location=Darmstadt |year=1996 |ref=harv}} * {{cite book |last=Allen |first=Michael J.B. |chapter=Introduction |title=Marsilio Ficino: The Philebus Commentary |pages=1–58 |publisher=University of California Press |year=1975 |ref=harv}} * {{cite book |editor1-last=Baird |editor1-first=Forrest E. |editor2-first=Walter |editor2-last=Kaufmann |title=Philosophic Classics: From Plato to Derrida |edition=Fifth |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2008 |location=Upper Saddle River, New Jersey |pages= |url=https://archive.org/details/philosophicclass0005unse |doi= |isbn=978-0-13-158591-1 |ref={{harvid|Baird & Kaufmann|2008}} }} * {{cite book |last=Blackburn |first=Simon |title=The Oxford Dictionary of Philosophy |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000blac_c6v6 |publisher=Oxford University Press |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Bloom |first=Harold |year=1982 |title=Agon |url=https://archive.org/details/agontowardstheor0000bloo |url-access=registration |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Blössner |first=Norbert |chapter=The City-Soul Analogy |editor-last=Ferrari |editor-first=G.R.F. |others=Translated from the German by G.R.F. Ferrari |title=The Cambridge Companion to Plato's Republic |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Borody |first=W.A. |year=1998 |title=Figuring the Phallogocentric Argument with Respect to the Classical Greek Philosophical Tradition |journal=Nebula, A Netzine of the Arts and Science |volume=13 |pages=1–27 |url=http://kenstange.com/nebula/feat013/feat013.html |ref=harv }} * {{cite book |last=Boyer |first=Carl B. |year=1991 |title=A History of Mathematics |edition=Second |publisher=John Wiley & Sons |editor-last=Merzbach |editor-first=Uta C. |editor-link=Uta Merzbach |isbn=978-0-471-54397-8 |ref=harv |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye }} * {{cite book |last=Brandwood |first=Leonard |title=The Chronology of Plato's Dialogues |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |ref=harv}} * {{cite web |last1=Brickhouse |first1=Thomas |last2=Smith |first2=Nicholas D. |title=Plato |website=The Internet Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.iep.utm.edu/plato/ |editor1-last=Fieser |editor1-first=James |editor2-last=Dowden |editor2-first=Bradley |accessdate=3 April 2014 |ref=harv }} * {{cite book |last=Browne |first=Sir Thomas |title=Pseudodoxia Epidemica |volume=IV |chapter=XII |chapter-url=http://penelope.uchicago.edu/pseudodoxia/pseudo412.html#b26 |edition=6th |year=1672 |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Brumbaugh |last2=Wells |first1=Robert S. |first2=Rulon S. |title=Completing Yale's Microfilm Project |journal=The Yale University Library Gazette |volume=64 |number=1/2 |date=October 1989 |pages=73–75 |jstor=40858970 |ref=harv}} * {{cite book |last=Burnet |first=John |title=Plato's Phaedo |publisher=Oxford University Press |year=1911 |ref=harv |url=https://archive.org/details/platosphaedo00platuoft }} * {{cite book |last=Burnet |first=John |title=Greek Philosophy: Part I: Thales to Plato |publisher=MacMillan |year=1928a |ref=harv |url=https://archive.org/details/burnetsgreekphil00burnuoft }} * {{cite book |last=Burnet |first=John |title=Platonism |url=https://archive.org/details/trent_0116400978064 |publisher=University of California Press |year=1928b |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Cairns |first=Huntington |editor1-last=Hamilton |editor1-first=Edith |editor2-last=Cairns |editor2-first=Huntington |entry=Introduction |title=The Collected Dialogues of Plato, Including the Letters |publisher=Princeton University Press |year=1961 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Burrell |first=David |entry=Platonism in Islamic Philosophy |title=Routledge Encyclopedia of Philosophy |publisher=Routledge |year=1998 |editor-last=Craig |editor-first=Edward |volume=7 |ref=harv |pages=429–430}} * {{cite book |title=Plato: Complete Works |editor1-first=John M. |editor1-last=Cooper |editor2-first=D.S. |editor2-last=Hutchinson |ref={{harvid|Cooper|1997}} |publisher=Hackett Publishing |year=1997}} * {{cite book |last=Dillon |first=John |title=The Heirs of Plato: A Study of the Old Academy |url=https://archive.org/details/heirsofplatostud0000dill |publisher=Oxford University Press |year=2003 |ref=harv}} * {{cite book |last=Dodds |first=E.R. |title=Plato Gorgias |url=https://archive.org/details/platogorgias0000erdo |publisher=Oxford University Press |year=1959 |ref=harv}} * {{cite book |last=Dodds |first=E.R. |title=The Greeks and the Irrational |publisher=University of California Press |year=2004 |origyear=1951 |ref=harv}} * {{cite book |last=Dorter |first=Kenneth |title=The Transformation of Plato's Republic |url=https://archive.org/details/transformationof0000dort |publisher=Lexington Books |year=2006 |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Einstein |first=Albert |entry=Remarks to the Essays Appearing in this Collective Volume |editor-last=Schilpp |title=Albert Einstein: Philosopher-Scientist |series=The Library of Living Philosophers |volume=7 |publisher=MJF Books |year=1949 |pages=663–688 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Fine |first=Gail |title=Knowledge and Logos in the Theaetetus |url=https://archive.org/details/sim_philosophical-review_1979-07_88_3/page/366 |journal=Philosophical Review |volume=88 |pages=366–397 |number=3 |date=July 1979 |ref=harv |doi=10.2307/2184956 |jstor=2184956 }} Reprinted in {{harvnb|Fine|2003}}. * {{cite encyclopedia |last=Fine |first=Gail |entry=Selected Bibliography |title=Plato 1: Metaphysics and Epistemology |pages=481–494 |publisher=Oxford University Press |year=1999a |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Fine |first=Gail |entry=Introduction |title=Plato 2: Ethics, Politics, Religion, and the Soul |pages=1–33 |publisher=Oxford University Press |year=1999b |ref=harv}} * {{cite book |last=Fine |first=Gail |chapter=Introduction |title=Plato on Knowledge and Forms: Selected Essays |url=https://archive.org/details/platoonknowledge0000fine |publisher=Oxford University Press |year=2003 |ref=harv}} * {{cite book |last=Gadamer |first=Hans-Georg |title=Dialogue and Dialectic |chapter=Plato's Unwritten Dialectic |year=1980 |origyear=1968 |publisher=Yale University Press |pages=124–155 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Gadamer |first=Hans-Georg |entry=Introduzione |editor-last=Girgenti |editor-first=Giuseppe |title=La nuova interpretazione di Platone |publisher=Rusconi Libri |year=1997 |location=Milan |ref=harv}} * {{cite journal |title=Plato's Enigmatic Lecture 'On the Good' |last=Gaiser |first=Konrad |journal=Phronesis |volume=25 |issue=1 |year=1980 |pages=5–37 |ref=harv |doi=10.1163/156852880x00025}} * {{cite book |last=Gaiser |first=Konrad |title=Testimonia Platonica: Le antiche testimonianze sulle dottrine non scritte di Platone |location=Milan |publisher=Vita e Pensiero |year=1998 |editor-last=Reale |editor-first=Giovanni |ref=harv}} First published as "Testimonia Platonica. Quellentexte zur Schule und mündlichen Lehre Platons" as an appendix to Gaiser's ''Platons Ungeschriebene Lehre'', Stuttgart, 1963. * {{cite encyclopedia |last=Gomperz |first=H. |entry=Plato's System of Philosophy |editor-first=G. |editor-last=Ryle |title=Proceedings of the Seventh International Congress of Philosophy |location=London |year=1931 |pages=426–431 |ref=harv}} Reprinted in Gomperz, H. (1953). ''Philosophical Studies''. Boston: Christopher Publishing House 1953, pp.&nbsp;119–124. * {{cite encyclopedia |last=Grondin |first=Jean |entry=Gadamer and the Tübingen School |title=Hermeneutic Philosophy and Plato: Gadamer's Response to the Philebus |year=2010 |editor1-last=Gill |editor1-first=Christopher |editor2-last=Renaud |editor2-first=François |publisher=Academia Verlag |pages=139–156 |ref=harv}} * {{cite book |last=Guthrie |first=W.K.C. |title=A History of Greek Philosophy: Volume 4, Plato: The Man and His Dialogues: Earlier Period |year=1986 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-31101-4 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Hasse |first=Dag Nikolaus |entry=Plato Arabico-latinus |editor1-last=Gersh |editor2-last=Hoenen |title=The Platonic Tradition in the Middle Ages: A Doxographic Approach |publisher=De Gruyter |year=2002 |pages=33–66 |ref=harv}} * {{cite book |last=Irwin |first=T.H. |title=Plato: Gorgias |publisher=Oxford University Press |year=1979 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Irwin |first=T.H. |entry=The Platonic Corpus |title=The Oxford Handbook of Plato |editor-last=Fine |editor-first=G. |publisher=Oxford University Press |year=2011 |ref=harv}} * {{cite book |last=Jones |first=Daniel |editor1-last=Roach |editor1-first=Peter |editor2-last=Hartman |editor2-first=James |editor3-last=Setter |editor3-first=Jane |title=Cambridge English Pronouncing Dictionary |url=https://archive.org/details/englishpronounci00dani |url-access=registration |edition=17 |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |ref=harv }} * {{cite book |last=Kahn |first=Charles H. |title=Plato and the Socratic Dialogue: The Philosophical Use of a Literary Form |url=https://archive.org/details/platosocraticdia0000kahn |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64830-1 |ref=harv }} * {{cite book |last=Kierkegaard |first=Søren |title=The Concept of Irony |year=1992 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-02072-3 |chapter=Plato |ref=harv}} * {{cite book |title=Plato and the Foundations of Metaphysics: A Work on the Theory of the Principles and Unwritten Doctrines of Plato with a Collection of the Fundamental Documents |url=https://archive.org/details/platofoundations0000kram |first=Hans Joachim |last=Krämer |publisher=State University of New York Press |year=1990 |editor-first=John R. |editor-last=Catan |isbn=978-0-7914-0433-1 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Lee |first=M.-K. |entry=The ''Theaetetus'' |editor-last=Fine |editor-first=G. |title=The Oxford Handbook of Plato |publisher=Oxford University Press |year=2011 |pages=411–436 |ref=harv}} * {{cite web |last=Kraut |first=Richard |title=Plato |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/entries/plato/ |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |publisher=Stanford University |date=11 September 2013 |accessdate=3 April 2014 |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Lackner |first=D. F. |entry=The Camaldolese Academy: Ambrogio Traversari, Marsilio Ficino and the Christian Platonic Tradition |editor1-last=Allen |editor2-last=Rees |title=Marsilio Ficino: His Theology, His Philosophy, His Legacy |publisher=Brill |year=2001 |ref=harv}} * {{cite book |last=Meinwald |first=Constance Chu |title=Plato's Parmenides |url=https://archive.org/details/platosparmenides0000mein |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=1991 |ref=harv}} * {{cite book |last=McDowell |first=J. |title=Plato: Theaetetus |publisher=Oxford University Press |year=1973 |ref=harv}} * {{cite journal |last=McEvoy |first=James |year=1984 |title=Plato and The Wisdom of Egypt |journal=Irish Philosophical Journal |volume=1 |issue=2 |pages=1–24 |url=http://poiesis.nlx.com/display.cfm?clientId=0&advquery=toc.sect.ipj.1.2&infobase=postoc.nfo&softpage=GetClient42&view=browse |issn=0266-9080 |accessdate=3 December 2007 |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071205153424/http://poiesis.nlx.com/display.cfm?clientId=0&advquery=toc.sect.ipj.1.2&infobase=postoc.nfo&softpage=GetClient42&view=browse |archivedate=5 December 2007 |df= |doi=10.5840/irishphil1984125 }} * {{cite book |first=Karl Markgraf von |last=Montoriola |title=Briefe Des Mediceerkreises Aus Marsilio Ficino's Epistolarium |publisher=Juncker |location=Berlin |year=1926 |ref=harv}} * {{cite book |last=Nails |first=Debra |title=The People of Plato: A Prosopography of Plato and Other Socratics |url=https://archive.org/details/peopleofplatopro0000nail |publisher=Hackett Publishing |year=2002 |isbn=978-0-87220-564-2 |ref=harv}} * {{cite book |last=Nails |first=Debra |title=A Companion to Plato |url=https://archive.org/details/companiontoplato0000unse |editor-last=Benson |editor-first=Hugh H. |year=2006 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-1521-6 |chapter=The Life of Plato of Athens |ref=harv}} * {{cite book |last=Nietzsche |first=Friedrich Wilhelm |title=Werke: Kritische Gesamtausgabe (in German) |year=1967 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-013912-9 |chapter=Vorlesungsaufzeichnungen |ref=harv}} * {{cite journal |last=Notopoulos |first=A. |title=The Name of Plato |url=https://archive.org/details/sim_classical-philology_1939-04_34_2/page/135 |journal=Classical Philology |volume=34 |issue=2 |pages=135–145 |date=April 1939 |doi=10.1086/362227 |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Penner |first=Terry |entry=Socrates and the Early Dialogues |editor-last=Kraut |editor-first=Richard |title=The Cambridge Companion to Plato |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |pages=121–169 |ref=harv}} * {{Britannica|464109}} * {{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Encyclopaedic Dictionary The Helios Volume XVI (in Greek) |year=1952 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |url=http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&page_num=1&user_list=LIST&searchstr=Plato&field=hw_eng&num_per_page=25&db=REAL |title=Plato |encyclopedia=Suda |others=10th century |ref=harv |access-date=2020-08-28 |archive-date=2018-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819230613/http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&page_num=1&user_list=LIST&searchstr=Plato&field=hw_eng&num_per_page=25&db=REAL |url-status=dead }} * {{cite book |last=Popper |first=K. |year=1962 |title=The Open Society and its Enemies |volume=1 |location=London |publisher=Routledge |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Press |first=Gerald Alan |entry=Introduction |title=Who Speaks for Plato?: Studies in Platonic Anonymity |editor-last=Press |editor-first=Gerald Alan |publisher=Rowman & Littlefield |year=2000 |pages=1–14 |ref=harv}} * {{cite book |last=Reale |first=Giovanni |title=Plato and Aristotle |series=A History of Ancient Philosophy |volume=2 |editor-first=John R. |editor-last=Catan |publisher=State University of New York Press |year=1990 |ref=harv}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Reale |title=Toward a New Interpretation of Plato |url=https://archive.org/details/bwb_P8-ASM-324 |location=Washington, DC |publisher=CUA Press |year=1997 |ref=harv}} * {{cite book |last=Riginos |first=Alice |title=Platonica : the anecdotes concerning the life and writings of Plato |publisher=E.J. Brill |location=Leiden |year=1976 |isbn=978-90-04-04565-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Robinson |first=John |authorlink=John Robinson (historian) |title=Archæologica Græca |year=1827 |location=London |edition=Second |publisher=A. J. Valpy |url=https://books.google.com/books?id=P-LQzMJWs0QC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140701190339/http://books.google.com/books?id=P-LQzMJWs0QC&oe=UTF-8 |archivedate=1 July 2014 |ref=harv |accessdate=4 February 2017 }} * {{cite conference |conference=Twentieth World Congress of Philosophy |title=Philosophy and Dialogue: Plato's Unwritten Doctrines from a Hermeneutical Point of View |last=Rodriguez-Grandjean |first=Pablo |year=1998 |location=Boston |url=http://www.bu.edu/wcp/Papers/Anci/AnciRodr.htm |conferenceurl=http://www.bu.edu/wcp/Program.html |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |first=Christopher |last=Rowe |entry=Interpreting Plato |editor-first=Hugh H. |editor-last=Benson |title=A Companion to Plato |pages=13–24 |publisher=Blackwell Publishing |year=2006 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Schall |first=James V. |title=On the Death of Plato |journal=[[The American Scholar (magazine)|The American Scholar]] |url=http://www.morec.com/schall/docs/dieplato.htm |date=Summer 1996 |volume=65 |ref=harv |access-date=2020-08-28 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806150440/http://www.morec.com/schall/docs/dieplato.htm |url-status=dead }} * {{cite web |last=Schofield |first=Malcolm |title=Plato |website=Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.rep.routledge.com/article/A088 |editor-last=Craig |editor-first=Edward |publisher=Routledge |date=23 August 2002 |accessdate=3 April 2014 |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010162923/http://www.rep.routledge.com/article/A088 |archivedate=10 October 2008 }} * {{cite book |last=Sedley |first=David |title=Plato's Cratylus |year=2003 |publisher=Cambridge University Press |ref=harv}} * {{cite journal |last=Slings |first=S.R. |title=Remarks on Some Recent Papyri of the ''Politeia'' |journal=Mnemosyne |series=Fourth |volume=40 |issue=1/2 |year=1987 |pages=27–34 |ref=harv |doi=10.1163/156852587x00030}} * {{cite book |last=Slings |first=S.R. |title=Platonis Rempublicam |publisher=Oxford University Press |year=2003 |ref=harv}} * {{cite book |last=Smith |first=William |title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |year=1870 |chapter-url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2725.html |chapter=Plato |ref=harv |access-date=2020-08-28 |archive-date=2015-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150124060246/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2725.html |url-status=dead }} * {{cite book |last=Strauss |first=Leo |title=The City and the Man |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |year=1964 |ref=harv}} * {{cite web |last=Suzanne |first=Bernard |title=The Stephanus edition |date=8 March 2009 |accessdate=3 April 2014 |url=http://plato-dialogues.org/stephanus.htm |website=Plato and his dialogues |ref=harv }} * {{cite book |last=Szlezak |first=Thomas A. |title=Reading Plato |url=https://books.google.com/books?id=x34szlJIRIgC |publisher=Routledge |year=1999 |isbn=978-0-415-18984-2 |ref=harv }} * {{cite book |last=Tarán |first=Leonardo |title=Speusippus of Athens |publisher=Brill Publishers |year=1981 |ref=harv}} * {{cite book |last=Tarán |first=Leonardo |title=Collected Papers 1962–1999 |chapter=Plato's Alleged Epitaph |year=2001 |publisher=Brill Academic Publishers |isbn=978-90-04-12304-5 |ref=harv}} * {{cite book |last=Taylor |first=Alfred Edward |title=Plato: The Man and His Work |url=https://archive.org/details/platomanhiswork0000tayl_h9f9 |year=2001 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=978-0-486-41605-2 |ref=harv |origyear=1937}} * {{cite encyclopedia |last=Taylor |first=C.C.W. |entry=Plato's Epistemology |editor-last=Fine |editor-first=G. |title=The Oxford Handbook of Plato |publisher=Oxford University Press |year=2011 |pages=165–190 |ref=harv}} * {{cite book |first=Gregory |last=Vlastos |title=Socrates: Ironist and Moral Philosopher |url=https://archive.org/details/socratesironistm00vlas_0 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |year=1991 |ref=harv }} * {{cite book |first=Alfred North |last=Whitehead |title=Process and Reality |url=https://archive.org/details/processrealitygi00alfr |url-access=registration |location=New York |publisher=The Free Press |year=1978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wilamowitz-Moellendorff |first=Ulrich von |title=Plato: His Life and Work (translated in Greek by Xenophon Armyros) |year=2005 |origyear=1917 |publisher=Kaktos |isbn=978-960-382-664-4 |ref=harv}} {{Refend}} == Karagdagang pagbabasa == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Alican |first=Necip Fikri |title=Rethinking Plato: A Cartesian Quest for the Real Plato |publisher=Amsterdam and New York: Editions Rodopi B.V. |date=2012 |isbn=978-90-420-3537-9}} * [[R. E. Allen|Allen, R.E.]] (1965). ''Studies in Plato's Metaphysics II''. Taylor & Francis. {{isbn|0-7100-3626-4}} * Ambuel, David (2007). ''Image and Paradigm in Plato's Sophist''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-04-9}} * {{cite book |first1=Mark |last1=Anderson |first2=Ginger |last2=Osborn |year=2009 |url=http://campus.belmont.edu/philosophy/Book.pdf |title=Approaching Plato: A Guide to the Early and Middle Dialogues |location=Nashville |publisher=Belmont University }} * Arieti, James A. ''Interpreting Plato: The Dialogues as Drama'', Rowman & Littlefield Publishers, Inc. {{isbn|0-8476-7662-5}} * Bakalis, Nikolaos (2005). ''Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics Analysis and Fragments'', Trafford Publishing {{isbn|1-4120-4843-5}} * {{cite book |last=Barrow |first=Robin |year=2007 |title=Plato: Continuum Library of Educational Thought |url=https://archive.org/details/plato0000robi |publisher=Continuum |isbn=978-0-8264-8408-6}} * Cadame, Claude (1999). ''Indigenous and Modern Perspectives on Tribal Initiation Rites: Education According to Plato'', pp.&nbsp;278–312, in Padilla, Mark William (editor), [https://books.google.com/books?id=-0JVScga2oYC&printsec=frontcover&dq=rites+of+passage+in+ancient+greece "Rites of Passage in Ancient Greece: Literature, Religion, Society"], [[Bucknell University]] Press, 1999. {{isbn|0-8387-5418-X}} * {{cite book |editor-last=Cooper |editor-first=John M. |editor2-last=Hutchinson |editor2-first=D.S. |title=Plato: Complete Works |publisher=[[Hackett Publishing Company]], Inc |year=1997 |isbn=978-0-87220-349-5 |url=https://archive.org/details/completeworks00plat }} * Corlett, J. Angelo (2005). ''Interpreting Plato's Dialogues''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-02-5}} * {{cite book |last=Durant |first=Will |title=The Story of Philosophy |publisher=Simon & Schuster |year=1926 |isbn=978-0-671-69500-2 |url=https://archive.org/details/storyofphilosophdura00dura }} * [[Jacques Derrida|Derrida, Jacques]] (1972). ''La dissémination'', Paris: Seuil. (esp. cap.: ''La Pharmacie de Platon'', 69–199) {{isbn|2-02-001958-2}} * {{cite book |authorlink=G. C. Field |last=Field |first=G.C. |title=The Philosophy of Plato |url=https://archive.org/details/philosophyofplat0000fiel |edition=2nd ed. with an appendix by Cross, R.C. |location=London |publisher=Oxford University Press |year=1969 |isbn=978-0-19-888040-0}} * Fine, Gail (2000). ''Plato 1: Metaphysics and Epistemology'' Oxford University Press, US, {{isbn|0-19-875206-7}} * Finley, M.I. (1969). ''Aspects of antiquity: Discoveries and Controversies'' The Viking Press, Inc., US * {{cite book |last=Garvey |first=James |title=Twenty Greatest Philosophy Books |url=https://archive.org/details/twentygreatestph00garv |url-access=registration |publisher=Continuum |year=2006 |isbn=978-0-8264-9053-7 }} * [[W. K. C. Guthrie|Guthrie, W.K.C.]] (1986). ''A History of Greek Philosophy (Plato&nbsp;– The Man & His Dialogues&nbsp;– Earlier Period)'', Cambridge University Press, {{isbn|0-521-31101-2}} * [[W. K. C. Guthrie|Guthrie, W.K.C.]] (1986). ''A History of Greek Philosophy (Later Plato & the Academy)'' Cambridge University Press, {{isbn|0-521-31102-0}} * Havelock, Eric (2005). ''Preface to Plato (History of the Greek Mind)'', Belknap Press, {{isbn|0-674-69906-8}} * {{cite book |editor-last=Hamilton |editor-first=Edith |editor2-last=Cairns |editor2-first=Huntington |title=The Collected Dialogues of Plato, Including the Letters |publisher=Princeton Univ. Press |year=1961 |isbn=978-0-691-09718-3 |url=https://archive.org/details/collecteddialogu00tred }} * [[Harvard University Press]] publishes the hardbound series ''[[Loeb Classical Library#Plato|Loeb Classical Library]]'', containing Plato's works in [[Greek language|Greek]], with English translations on facing pages. * {{cite book |title=Socrates on Trial: A play based on Aristophanes' Clouds and Plato's Apology, Crito, and Phaedo, adapted for modern performance |last=Irvine |first=Andrew David |year=2008 |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto|title-link=Socrates on Trial (play)}} {{isbn|978-0-8020-9783-5|978-0-8020-9538-1}} * Hermann, Arnold (2010). ''Plato's Parmenides: Text, Translation & Introductory Essay'', Parmenides Publishing, {{isbn|978-1-930972-71-1}} * Irwin, Terence (1995). ''Plato's Ethics'', Oxford University Press, US, {{isbn|0-19-508645-7}} * {{cite book |last=Jackson |first=Roy |title=Plato: A Beginner's Guide |location=London |publisher=Hoder & Stroughton |year=2001 |isbn=978-0-340-80385-1}} * Jowett, Benjamin (1892). ''[The Dialogues of Plato. Translated into English with analyses and introductions by B. Jowett.]'', Oxford Clarendon Press, UK, UIN:BLL01002931898 * {{cite book |last=Kochin |first=Michael S. |title=Gender and Rhetoric in Plato's Political Thought |publisher=Cambridge Univ. Press |year=2002 |isbn=978-0-521-80852-1}} * {{cite book |editor-last=Kraut |editor-first=Richard |title=The Cambridge Companion to Plato |url=https://archive.org/details/isbn_9780521436106 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-43610-6 }} * [[Suzanne Lilar|Lilar, Suzanne]] (1954), Journal de l'analogiste, Paris, Éditions Julliard; Reedited 1979, Paris, Grasset. Foreword by [[Julien Gracq]] * [[Suzanne Lilar|Lilar, Suzanne]] (1963), ''Le couple'', Paris, Grasset. Translated as ''Aspects of Love in Western Society'' in 1965, with a foreword by Jonathan Griffin London, Thames and Hudson. * [[Suzanne Lilar|Lilar, Suzanne]] (1967) ''A propos de Sartre et de l'amour '', Paris, Grasset. * {{cite book |last=Lundberg |first=Phillip |title=Tallyho – The Hunt for Virtue: Beauty, Truth and Goodness Nine Dialogues by Plato: Pheadrus, Lysis, Protagoras, Charmides, Parmenides, Gorgias, Theaetetus, Meno & Sophist |publisher=Authorhouse |year=2005 |isbn=978-1-4184-4977-3}} * Márquez, Xavier (2012) ''A Stranger's Knowledge: Statesmanship, Philosophy & Law in Plato's Statesman'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-79-7}} * {{cite book |last=Melchert |first=Norman |title=The Great Conversation: A Historical Introduction to Philosophy |url=https://archive.org/details/greatconversatio00norm |url-access=registration |publisher=McGraw Hill |year=2002 |isbn=978-0-19-517510-3 }} * Miller, Mitchell (2004). ''The Philosopher in Plato's Statesman''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-16-2}} * Mohr, Richard D. (2006). ''God and Forms in Plato – and other Essays in Plato's Metaphysics''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-01-8}} * Mohr, Richard D. (Ed.), Sattler, Barbara M. (Ed.) (2010) ''One Book, The Whole Universe: Plato's Timaeus Today'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-32-2}} * Moore, Edward (2007). ''Plato''. Philosophy Insights Series. Tirril, Humanities-Ebooks. {{isbn|978-1-84760-047-9}} * Nightingale, Andrea Wilson. (1995). [https://books.google.com/books?id=n3MeQikAp00C&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0 "Genres in Dialogue: Plato and the Construct of Philosophy"], Cambridge University Press. {{isbn|0-521-48264-X}} * [[Oxford University Press]] publishes scholarly editions of Plato's Greek texts in the ''[[Oxford Classical Texts]]'' series, and some translations in the ''Clarendon Plato Series''. * Patterson, Richard (Ed.), Karasmanis, Vassilis (Ed.), Hermann, Arnold (Ed.) (2013) ''Presocratics & Plato: Festschrift at Delphi in Honor of Charles Kahn'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-75-9}} * {{cite book |last=Piechowiak |first=Marek |title=Plato's Conception of Justice and the Question of Human Dignity |publisher=Peter Lang: Berlin |year=2019 |isbn=978-3-631-65970-0 |authorlink=Marek Piechowiak}} * {{cite book |last=Sallis |first=John |title=Being and Logos: Reading the Platonic Dialogues |url=https://archive.org/details/beinglogosreadin0000sall |publisher=Indiana University Press |year=1996 |isbn=978-0-253-21071-5 |authorlink=John Sallis}} * {{cite book |last=Sallis |first=John |title=Chorology: On Beginning in Plato's "Timaeus" |url=https://archive.org/details/chorologyonbegin0000sall |publisher=Indiana University Press |year=1999 |isbn=978-0-253-21308-2 |authorlink=John Sallis}} * Sayre, Kenneth M. (2005). ''Plato's Late Ontology: A Riddle Resolved''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-09-4}} * [[T. K. Seung|Seung, T.K.]] (1996). ''Plato Rediscovered: Human Value and Social Order''. Rowman and Littlefield. {{isbn|0-8476-8112-2}} * {{cite book |last=Smith |first=William. |title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |publisher=University of Michigan/Online version |year=1867}} * Stewart, John. (2010). ''Kierkegaard and the Greek World&nbsp;– Socrates and Plato''. Ashgate. {{isbn|978-0-7546-6981-4}} * Thesleff, Holger (2009). ''Platonic Patterns: A Collection of Studies by Holger Thesleff'', Parmenides Publishing, {{isbn|978-1-930972-29-2}} * [[Thomas Taylor (neoplatonist)|Thomas Taylor]] has translated Plato's complete works. * [http://www.universaltheosophy.com/pdf-library/1804_The-Works-of-Plato-His-Fifty-Five-Dialogues-and-Twelve-Epistles_vols-1-5.pdf Thomas Taylor (1804). ''The Works of Plato, viz. His Fifty-Five Dialogues and Twelve Epistles''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121001653/https://universaltheosophy.com/pdf-library/1804_The-Works-of-Plato-His-Fifty-Five-Dialogues-and-Twelve-Epistles_vols-1-5.pdf |date=2021-01-21 }} 5 vols * [[Gregory Vlastos|Vlastos, Gregory]] (1981). ''Platonic Studies'', Princeton University Press, {{isbn|0-691-10021-7}} * [[Gregory Vlastos|Vlastos, Gregory]] (2006). ''Plato's Universe&nbsp;– with a new Introduction by [[Luc Brisson]]'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-13-1}} * Zuckert, Catherine (2009). ''Plato's Philosophers: The Coherence of the Dialogues'', The University of Chicago Press, {{isbn|978-0-226-99335-5}} {{refend}} == Mga panlabas na link == {{sister project links|d=Q859|n=no|c=Category:Plato|s=Author:Plato|v=Socrates, Plato and Aristotle}} {{wikisourcelang|el|Πλάτων|Platon}} * Works available online: ** {{PerseusAuthor|Plato}}&nbsp;– Greek & English hyperlinked text ** {{Gutenberg author |id=93}} ** {{Internet Archive author}} ** {{Librivox author |id=599}} * ''[http://www.iep.utm.edu/plato/ Internet Encyclopedia of Philosophy]'' * ''[http://plato.stanford.edu/entries/plato Stanford Encyclopedia of Philosophy]'' * Other resources: ** {{InPho|thinker|3724}} ** {{PhilPapers|category|plato}} ** {{Cite CE1913|wstitle=Plato and Platonism |short=x}} [[Kategorya:Plato]] [[Kategorya:Mga Sinaunang Griyegong pilosopo]] [[Kategorya:Mga Sinaunang Griyegong pisiko]] {{stub}} dvsz71sl0b4hu1zcbztgk7a49disik0 2220400 2220399 2026-08-14T05:55:51Z GinawaSaHapon 102500 Kinansela ang pagbabagong 2220399 ni [[Special:Contributions/~2026-44638-62|~2026-44638-62]] ([[User talk:~2026-44638-62|Usapan]]) 2220400 wikitext text/x-wiki {{for|ibang gamit|Plato (paglilinaw)}} {| style="float: right;" |{{Infobox philosopher |region = Pilosopiya ng Kanluran |era = [[Sinaunang pilosopiya]] |image = Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg |caption = Plato: kopya ng bustong nililok ni [[Silanion]] |name = Platon |birth_date = c. 428&ndash;427 BC<ref>[http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Plato.html St-Andrews.ac.uk], [[St. Andrews University]]</ref> |birth_place = [[Athens]] |death_date = c. 348&ndash;347 BC (may edad na {{circa|80}}) |death_place = Athens |nationality = [[Greeks|Griyego]] |school_tradition= [[Platonismo]] |main_interests = [[Retorika]], [[sining]], [[panitikan]], [[epistemolohiya]], [[katarungan]], [[virtue|pagpapahalaga]], [[politika]], [[edukasyon]], [[pamilya]], [[militarismo]] |notable_ideas = [[Theory of Forms|Teoriya ng mga Porma]], [[Platonic idealism|ideyalismong Platoniko]], [[Platonic realism|realismong Platoniko]], [[hyperuranion|hiperuranion]], ''[[metaxy]]'', ''[[khôra]]'' |influences = [[Sokrates]], [[Homer]], [[Hesiod]], [[Aristophanes]], [[Aesop]], [[Protagoras]], [[Parmenides]], [[Pythagoras]], [[Heraklitus]], [[Orphism (religion)|Orpismo]] |influenced = Karamihan sa sumunod na mga [[western philosophy|pilosopiyang kanluranin]], kabilang na sina [[Aristotle]], [[Augustine ng Hippo|Augustine]], [[Neoplatonismo]], [[Cicero]], [[Plutarch]], [[Estoisismo]], [[Anselm ng Canterbury|Anselm]], [[Machiavelli]], [[René Descartes|Descartes]], [[Thomas Hobbes|Hobbes]], [[Gottfried Leibniz|Leibniz]], [[John Stuart Mill|Mill]], [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]], [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]], [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]], [[Martin Heidegger|Heidegger]], [[Hannah Arendt|Arendt]], [[Hans-Georg Gadamer|Gadamer]], [[Bertrand Russell|Russell]] at hindi mabilang na iba pang mga [[pilosopo]] at mga [[teologo]] }} |} Si '''Platon'''<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.ph/books?id=Bt7nAAAAMAAJ&q=platon+pilosopo&dq=platon+pilosopo&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiaprG-2oqJAxUp0DQHHURpGOwQ6AF6BAgOEAM#platon%20pilosopo |title=Liwayway |date=1966 |publisher=Liwayway Pub. |language=tl}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com.ph/books?id=Ny8MAQAAIAAJ&q=platon+pilosopo&dq=platon+pilosopo&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiaprG-2oqJAxUp0DQHHURpGOwQ6AF6BAgKEAM#platon |title=Magpakatao: ilang babasahing pilosopiko |date=1979 |publisher=Ateneo de Manila University Press |language=tl}}</ref> ({{IPAc-en|icon|ˈ|p|l|eɪ|t|oʊ}}; [[Wikang sinaunang Griyego|Griyego]]: {{lang|grc|[[wikt:Πλάτων|Πλάτων]]}}, ''Plátōn'', "malawak", "malapad", "maluwang", "pangkalahatan";<ref>[[Diogenes Laertius]] 3.4; p. 21, David Sedley, [http://assets.cambridge.org/052158/4922/sample/0521584922ws.pdf ''Plato's Cratylus''], Cambridge University Press 2003; [[Seneca the Younger|Seneca]], Epistulae, VI, 58, 30: ''illi nomen latitudo pectoris fecerat''.</ref> 424/423 BCE{{Ref label|A|a|none}} – 348/347 BCE) o '''Plato''' ay isang klasikong Griyegong pilosopo, [[matematiko]], mag-aaral ni [[Sokrates]], manunulat ng mga pilosopikal na dialogo, at tagapagtatag ng [[Akademyang Platoniko]] sa [[Atenas]] na unang institusyon ng mas mataas na pagkatuto sa Kanluraning daigdig. Kasama ng kanyang tagapagturong si Sokrates, at kanyang mag-aaral si [[Aristoteles]], si Platon ay tumulong sa paglalagay ng mga sandigan at haligi ng [[pilosopiyang Kanluranin]] at [[agham]].<ref name="Br">{{cite encyclopedia|title=Plato|encyclopedia=Encyclopaedia Britannica|year=2002}}</ref> Ang tinaguriang Neoplatonismo o Bagong Platonismo ng mga pilosopo katulad tulad nila ni Plotinus at Porphyry ay nakaimpluwensya kay [[San Agustin ng Hipona|Agustin ng Hipona]] at sa gayon, sa Kristiyanismo. Nabanggit ni Alfred North Whitehead: "ang pinakaligtas na pangkalahatang pagkakilala sa pilosopikal na tradisyon ng Europa ay na ito ay binubuo ng iisang serye ng mga talababa kay Platon."<ref>[[Alfred North Whitehead|A. N. Whitehead]]:<blockquote>The safest general characterization of the European philosophical tradition is that it consists of a series of footnotes to Plato. I do not mean the systematic scheme of thought which scholars have doubtfully extracted from his writings. I allude to the wealth of general ideas scattered through them. ''Process and Reality'' p. 39</blockquote></ref> Ang sopistikasyon ni Platon bilang isang manunulat ay hayag sa kanyang mga [[dialogong Sokratiko]]: 36 mga dialogo at 13 na mga liham na kinikinalang kanya. <ref>Irwin, T. H., "The Platonic Corpus" in Fine, G. (ed.), ''The Oxford Handbook of Plato'' (Oxford University Press, 2011), pp. 63–64 and 68–70.</ref> Ang mga dialogo ni Platon ay ginamit upang ituro ang isang saklaw ng mga paksa kabilang ang [[pilosopiya]], [[lohika]], [[retorika]], at [[matematika]]. Si Platon ang isa sa pinakamahalagang tagapagtatag na pigura ng pilosopiyang Kanluranin. Kasama ang kanyang guro, [[Sokrates]], at ang kanyang bantog na mag-aaral, [[Aristotle|Aristoteles]]<nowiki/>s, itinatag ni Plato ang pundasyon ng [[Kanluraning pilosopiya|Kanluraning Pilosopiya]] at ng agham. Maliban sa pagiging pundasyonal na pigura sa Kanluraning [[agham]], [[pilosopiya]], at [[matematika]], si Platon ay malimit na binabanggit bilang isa sa tagapagtatag ng Kanluraning pananampalataya at pananalig. Si Platon ang nagsimula ng pagsusulat sa diyalogo at diyalektikong porma sa pilosopiya. Lubalabas na si Plato ang tagapagtatag ng Kanluraning [[Pilosopiyang pampolitika|pilosopiyang politikal]], sa kanyang [[Republika (dialogo)|''Republika'']], at [[Mga Batas (dialogo)|''Mga Batas'']] na ilan lamang sa mga diyalogo na kanyang naisulat, na nagbibigay sa ilan sa mga pinakauna at pinakamaagang pagtalakay ng mga katanungang politikal mula sa isang pilosopikal na pananaw. Ang mga pinakatiyak na nakapagimpluwensiya kay Platon ay sina [[Sokrates]], [[Parmenides]], [[Heraklitus]] and [[Pythagoras]], subalit kaunti lamang ng mga naisulat ng mga pilosopo na nauna sa kanya ang natitira, at marami sa mga nalalaman natin ngayon tungol sa mga pilosopong ito ay nagmula mismo kay Platon. Ang kanyang mga pinaka-mahalagang impluwensyang pilososopikal ay sina Sokrates, Pythagoras, Heraklitus at Parmenides, kahit na kaunti lamang sa mga gawang naisulat ng mga naunang pilosopo sa kanya ang nananatili ngayon, at marami sa nalalaman natin tungkol sa kanila ay nagmula sa mga naisulat ni Platon mismo."<ref name="auto">[[#{{harvid|Brickhouse|Smith}}|Brickhouse & Smith]].</ref> Hindi katulad ng mga naisulat ng halos lahat ng kanyang mga kapanahon na mga pilosopo, ang lahat ng mga naisulat ni Plato ay pinaniniwalaang nakaligtas nang buo sa loob ng mahigit sa 2,400 na taon.<ref>Cooper, John M.; Hutchinson, D.S., eds. (1997): "Introduction".</ref> Bagamat ang kanilang pagiging popular ay nagpabagu-bago sa paglipas ng mga taon, ang mga naisulat ni Platon ay hindi kailanman nawalan ng mga mambabasa simula sa panahon ng kanilang pagkasulat.{{sfn|Cooper|1997|p=vii}} == Talambuhay == === Kabataan === ==== Kapanganakan at Pamilya ==== [[File:Diogenes Laertius.jpg|thumb|upright=0.81|Si Diogenes Laertius ay isang pangunahing mapagkukunan para sa kasaysayan ng sinaunang Griyegong pilosopiya.]] Dahil sa kakulangan ng mga nakaligtas na salaysay, kaunti lamang ang nalalaman tungkol sa kabataan at edukasyon ni Platon. Si Platon ay nagmula sa isang aristokratiko at maimpluwensyang pamilya. Ayon sa isang pinagtatalunang tradisyon, iniulat ng mananalaysay na si Diogenes Laërtius ang ama ni Platon na si Ariston ay tinalunton ang kanyang lipi mula sa hari ng Atenas, si Kodrus, at ang hari ng Messenia, si Melanthus.<ref name="DW">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', III<br />• {{harvnb|Nails|2002|p=53}}<br />• {{harvnb|Wilamowitz-Moellendorff|2005|p=46}}</ref> [[File:Solon.jpg|thumb|left|upright=0.72|Sa pamamagitan ng kanyang ina, si Platon ay isang kamag-anak ni Solon.]] Ang ina ni Platon ay si Periktione, na ang pamilya ay ipinagmamalaki ang relasyon sa bantog na mambabatas na taga-Atenas at lirikong makata na si Solon, isa sa mga Pitong Pantas ng Gresya, na pinawalang-bisa ang mga batas ni Drako (maliban sa parusang kamatayan para sa pagpatay).<ref name="LaI">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', I</ref> Si Perictione ay kapatid ni Charmides at pamangkin ni Kritias, kapwa kilala bilang kabilang ng [[Tatlumpung Maniniil]], na kilala bilang Ang Tatlumpu, isang maikling rehimeng oligarkiya (404–403 BC), na sumunod sa pagbagsak ng Atenas sa pagtatapos ng Digmaang Peloponnesian noong (431 –404 BC).<ref name="TW1">{{harvnb|Guthrie|1986|p=10}}<br />• {{harvnb|Taylor|2001|p=xiv}}<br />• {{harvnb|Wilamowitz-Moellendorff|2005|p=47}}</ref> Ayon sa ilang mga talaan, sinubukan ni Ariston na pilitin ang kanyang sarili kay Perictione, ngunit nabigo sa kanyang layunin; sapagkat lumitaw ang diyos na si [[Apollo]] sa kanya sa isang pangitain, at bilang isang resulta, iniwan ni Ariston si Perictione na hindi nagambala.<ref name="Ap1">Apuleius, ''De Dogmate Platonis'', 1<br />• Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', I<br />• {{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Suda}}</ref> Hindi alam ang eksaktong oras at lugar ng kapanganakan ni Platon. Batay sa mga sinaunang mapagkukunan, ang karamihan sa mga modernong iskolar ay naniniwala na siya ay ipinanganak sa Atenas o Aegina {{efn|Nabanggit ni Diogenes Laërtius na sii Platon "ay naipanganak, aayon sa ilang manunulat,sa Aegina sa bahay ni Phidiades, anak ni Thales". Binanggit ni Diogenes na isa sa kanyang mga pinagkunan ang ''Kasaysayang Pandaigdig'' ni Favorinus. Ayon kay Favorinus, si Ariston, at ang pamilya ni Platon, ay ipinadala ng upang tumira bulang cleruchs ( mga kolonista na nanatili ang kanilang pagkamamamayan bilang taga-Atenas), sa isla ng Aegina, kung saan sila pina layas ng mga Spartan pagkatapos ng kapanganakan ni Platon. <ref name="LaIII">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', III</ref> Gayunpaman, itinuturo ni Nails, na walang tala ng anumang Spartan pagpapatalsik ng mga Athenian mula sa Aegina sa pagitan ng 431–411 BC.{{sfn|Nails|2002|p=54}} Sa kabilang dako,sa kapanahunan ng Kapayapaan ni Nikias, napabayaan ang Aegina sa pamamahala ng Atenasat hindi hanggang sa tag-araw ng 411 na nasakop ng mga taga-Sparta ang isla.<ref name="Th5.18.8.92">Thucydides, [[s:History of the Peloponnesian War/Book 5#5:18|5.18]] <br />• Thucydides, [[s:History of the Peloponnesian War/Book 8#8:92|8.92]]</ref> Samakatuwid, pinagtibay ni Nails na "maaring nga na si Ariston ay isang cleruch, at maaring pumunta siya sa Aegina noong 431,at maari nga na naipanganak si Platon sa Aegina, pero wala sa mga ito ang nagbibigay ng tiyak na petsa sa kamatayan ni Ariston (o sa kapanganakan ni Platon).{{sfn|Nails|2002|p=54}} Ang Aegina ay itituturing din na lugar ng kapanganakan ng Suda.<ref name="Suda" />}} sa gitna ng 429 and 423 BC, hindi matagal pagkatapos ng simula ng Digmaang Peloponnesian.{{efn|Sabi ni Apollodorus ng Atenas, si Platon ay ipinanganak sa ikapitong araw ng buwan ng Thargelion; ayon sa tradisyon na ito, ang diyos na si Apollo ay ipinanganay sa parehong araw.<ref name="LaII">Diogenes Laërtius, ''Life of Plato'', II</ref> Ipinagdiwang ng mga Platonista noong Renaissance ang kapanganakan ni Platon sa ika-7 ng Nobyembre.{{sfn|Nails|2006|p=1}} Ang iskolar na si Ulrich von Wilamowitz-Moellendorff ay tinantiya na ipinanganak si Platon noong archon si Diotimos, noong sa gitna ng Hulyo 29, 428 BC and Hulyo 24, 427 BC.{{sfn|Wilamowitz-Moellendorff|2005|p=46}} Ang Griyego na philologo na si Ioannis Kalitsounakis ay naniniwala na siya ay ipinanganak noong Mayo 26 or 27, 427 BC.<ref name="Britannica">{{Britannica|464109}}</ref><ref name="auto2">{{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Encyclopaedic Dictionary The Helios Volume V (in Greek) |year=1952}}</ref>}} Ang tradisyonal na araw ng kapanganakan ni Platon, sa panahon ng ika-87 o ika-88 na Olympiad, 428 or 427 BC, ay base sa hindi mapagkakatiwalaan na interpretasyon ni Diogenes Laërtius, na nagsabi, "Nang namatay si Sokrates, si Platon ay sumali kay Kratylus na maka-Heraklito at kay Hermogenes, na nagpilosopo sa parehong paraan ni Parmenides.Pagkatapos, sa edad na dalawamput-walo, ayon kay Hermodorus, ai Platon ay pumunta kay Euclid sa Megara." Gayunpaman, sa pagtatalo ni Debra Nails, ang teksto ay hinsi nagsasabi na pumunta kaagad si Platon patungo sa Megara pagkatapos sa pagsali kay Kratylus at Hermogenes.{{sfn|Nails|2002|p=247}} Sa kanyang ''[[Ikapitong Liham (Plato)|Ikapitong Liham]]'',nabanggit ni Platon na ang kanyang pagbibinata ay nagkataon sa pagkuha ng kapangyarihan sa lungsod ng Atenas ng Ang Tatlumpu, at sinabing, "Ngunit ang isang kabataan sa ilalim ng dalawampung taong gulang ay gumawa ng kanyang sarili bilang isang katawa-tawa kung sinubukan niyang pasukin ang arena sa politika." Sa gayon, inilalagay ni Nails ang petsa ng kapanganakan ni Platon sa 424/423.{{sfn|Nails|2002|p=246}} Ayon kay Neanthes ng Cyzicus,si Platon ay anim na taon na mas bata sa retoriko na si Isokrates, at samakatuwiday naipanganak sa parehong taon na na ang tanyag na taga-Atenas na estadista na si Perikles ay namatay (429 BC).{{sfn|Nietzsche|1967|p=32}} [[Jonathan Barnes]] ay itinuturing ang 428 BC bilang taon ng kapanganakan ni Platon.<ref name="Britannica" /><ref name="auto2" /> Ang tagabalarila na si Apollodorus ng Atenas sa kanyang ''Mga Salaysay'' ay nagsasabi na si Platon ay naipanganak sa ika-88 na Olympiad.<ref name="LaII" /> Pareho ang ''[[Suda]]'' at si [[Ginoong Thomas Browne]] ay nagpahayag na naipanganak siya sa ika-88 na Olympiad.<ref name="Suda">{{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Suda}}</ref>{{sfn|Browne|1672}} Ang isa pang alamat na may kaugnayan na, noong si Platon ay isang sanggol, may mga bubuyog na pumatong sa kanyang mga labi habang siya ay natulog: isang propesiya ng tamis ng panitikang estilo sa kanyang pakikipag-usap tungkol sa pilosopiya.<ref>[[Cicero]], ''[[De Divinatione]]'', I, 36</ref> [[File:Speusippus in Thomas Stanley History of Philosophy.jpg|thumb|upright=0.72|Si Speusippus ang pamangkin ni Platon.]] == Mga sanggunian == {{reflist}} === Mga gawa na nabanggit === '''Primary sources (Greek and Roman)''' {{Refbegin}} * [[Apuleius]], ''De Dogmate Platonis'', I. See original text in [http://www.thelatinlibrary.com/apuleius/apuleius.dog1.shtml Latin Library]. * [[Aristophanes]], ''[[The Wasps]]''. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0043:line=1 Perseus program]. * [[Aristotle]], ''[[Metaphysics (Aristotle)|Metaphysics]]. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0051:book=1:section=980a Perseus program]. * [[Cicero]], ''[[De Divinatione]]'', I. See original text in [http://www.thelatinlibrary.com/cicero/divinatione1.shtml Latin library]. * {{cite LotEP |chapter=Plato |ref=harv}} * {{cite wikisource |author=Plato |wslink=Charmides (Plato) |title=Charmides |translator=[[Benjamin Jowett|Jowett, Benjamin]]}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0175:text=Charm.:section=153a Perseus program]. * {{cite wikisource |author=Plato |title=Gorgias |translator=[[Benjamin Jowett|Jowett Benjamin]]}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0177:text=Gorg.:section=447a Perseus program]. * {{cite book |author=Plato |translator-last=Burnet |translator-first=John |year=1903 |title=Parmenides |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0173:text=Parm.:section=126a&redirect=true |publisher=Oxford University}} republished by: {{cite web |title=Perseus Digital Library Project |editor-last=Crane |editor-first=Gregory |url=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/about}} * {{cite wikisource |author=Plato |title=The Republic |translator=[[Benjamin Jowett|Jowett Benjamin]]}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 Perseus program]. * {{cite wikisource |author=Plutarch |authorlink=Plutarch |translator=[[John Dryden|Dryden, John]] |plaintitle=Lives |wslink=Lives (Dryden translation) |chapter=Pericles |year=1683 |origyear=written in the late 1st century}} See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0181:text=Per.:chapter=39:section=1 Perseus program]. * {{cite wikisource |author=Seneca the Younger |authorlink=Seneca the Younger |title=Moral Letters to Lucilius: Letter 58 |wslink=Moral letters to Lucilius/Letter 58 |translator=Richard Mott Gummere}} See original text in [http://www.thelatinlibrary.com/sen/seneca.ep6.shtml Latin Library]. * {{cite wikisource |author=Thucydides |authorlink=Thucydides |translator=[[Richard Crawley|Crawley, Richard]] |title=History of the Peloponnesian War}}, V, VIII. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0199 Perseus program]. * [[Xenophon]], ''[[Memorabilia (Xenophon)|Memorabilia]]''. See original text in [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus:text:1999.01.0207:book=1:chapter=1:section=1 Perseus program]. {{Refend}} '''Pangalawang mapagkukunan''' {{Refbegin|30em}} * {{cite book |last=Albert |first=Karl |title=Griechische Religion und platonische Philosophie |publisher=Felix Meiner Verlag |location=Hamburg |year=1980 |ref=harv}} * {{cite book |last=Albert |first=Karl |title=Einführung in die philosophische Mystik |publisher=Wissenschaftliche Buchgesellschaft |location=Darmstadt |year=1996 |ref=harv}} * {{cite book |last=Allen |first=Michael J.B. |chapter=Introduction |title=Marsilio Ficino: The Philebus Commentary |pages=1–58 |publisher=University of California Press |year=1975 |ref=harv}} * {{cite book |editor1-last=Baird |editor1-first=Forrest E. |editor2-first=Walter |editor2-last=Kaufmann |title=Philosophic Classics: From Plato to Derrida |edition=Fifth |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2008 |location=Upper Saddle River, New Jersey |pages= |url=https://archive.org/details/philosophicclass0005unse |doi= |isbn=978-0-13-158591-1 |ref={{harvid|Baird & Kaufmann|2008}} }} * {{cite book |last=Blackburn |first=Simon |title=The Oxford Dictionary of Philosophy |url=https://archive.org/details/oxforddictionary0000blac_c6v6 |publisher=Oxford University Press |year=1996 |ref=harv }} * {{cite book |last=Bloom |first=Harold |year=1982 |title=Agon |url=https://archive.org/details/agontowardstheor0000bloo |url-access=registration |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Blössner |first=Norbert |chapter=The City-Soul Analogy |editor-last=Ferrari |editor-first=G.R.F. |others=Translated from the German by G.R.F. Ferrari |title=The Cambridge Companion to Plato's Republic |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Borody |first=W.A. |year=1998 |title=Figuring the Phallogocentric Argument with Respect to the Classical Greek Philosophical Tradition |journal=Nebula, A Netzine of the Arts and Science |volume=13 |pages=1–27 |url=http://kenstange.com/nebula/feat013/feat013.html |ref=harv }} * {{cite book |last=Boyer |first=Carl B. |year=1991 |title=A History of Mathematics |edition=Second |publisher=John Wiley & Sons |editor-last=Merzbach |editor-first=Uta C. |editor-link=Uta Merzbach |isbn=978-0-471-54397-8 |ref=harv |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye }} * {{cite book |last=Brandwood |first=Leonard |title=The Chronology of Plato's Dialogues |publisher=Cambridge University Press |year=1990 |ref=harv}} * {{cite web |last1=Brickhouse |first1=Thomas |last2=Smith |first2=Nicholas D. |title=Plato |website=The Internet Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.iep.utm.edu/plato/ |editor1-last=Fieser |editor1-first=James |editor2-last=Dowden |editor2-first=Bradley |accessdate=3 April 2014 |ref=harv }} * {{cite book |last=Browne |first=Sir Thomas |title=Pseudodoxia Epidemica |volume=IV |chapter=XII |chapter-url=http://penelope.uchicago.edu/pseudodoxia/pseudo412.html#b26 |edition=6th |year=1672 |ref=harv }} * {{cite journal |last1=Brumbaugh |last2=Wells |first1=Robert S. |first2=Rulon S. |title=Completing Yale's Microfilm Project |journal=The Yale University Library Gazette |volume=64 |number=1/2 |date=October 1989 |pages=73–75 |jstor=40858970 |ref=harv}} * {{cite book |last=Burnet |first=John |title=Plato's Phaedo |publisher=Oxford University Press |year=1911 |ref=harv |url=https://archive.org/details/platosphaedo00platuoft }} * {{cite book |last=Burnet |first=John |title=Greek Philosophy: Part I: Thales to Plato |publisher=MacMillan |year=1928a |ref=harv |url=https://archive.org/details/burnetsgreekphil00burnuoft }} * {{cite book |last=Burnet |first=John |title=Platonism |url=https://archive.org/details/trent_0116400978064 |publisher=University of California Press |year=1928b |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Cairns |first=Huntington |editor1-last=Hamilton |editor1-first=Edith |editor2-last=Cairns |editor2-first=Huntington |entry=Introduction |title=The Collected Dialogues of Plato, Including the Letters |publisher=Princeton University Press |year=1961 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Burrell |first=David |entry=Platonism in Islamic Philosophy |title=Routledge Encyclopedia of Philosophy |publisher=Routledge |year=1998 |editor-last=Craig |editor-first=Edward |volume=7 |ref=harv |pages=429–430}} * {{cite book |title=Plato: Complete Works |editor1-first=John M. |editor1-last=Cooper |editor2-first=D.S. |editor2-last=Hutchinson |ref={{harvid|Cooper|1997}} |publisher=Hackett Publishing |year=1997}} * {{cite book |last=Dillon |first=John |title=The Heirs of Plato: A Study of the Old Academy |url=https://archive.org/details/heirsofplatostud0000dill |publisher=Oxford University Press |year=2003 |ref=harv}} * {{cite book |last=Dodds |first=E.R. |title=Plato Gorgias |url=https://archive.org/details/platogorgias0000erdo |publisher=Oxford University Press |year=1959 |ref=harv}} * {{cite book |last=Dodds |first=E.R. |title=The Greeks and the Irrational |publisher=University of California Press |year=2004 |origyear=1951 |ref=harv}} * {{cite book |last=Dorter |first=Kenneth |title=The Transformation of Plato's Republic |url=https://archive.org/details/transformationof0000dort |publisher=Lexington Books |year=2006 |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Einstein |first=Albert |entry=Remarks to the Essays Appearing in this Collective Volume |editor-last=Schilpp |title=Albert Einstein: Philosopher-Scientist |series=The Library of Living Philosophers |volume=7 |publisher=MJF Books |year=1949 |pages=663–688 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Fine |first=Gail |title=Knowledge and Logos in the Theaetetus |url=https://archive.org/details/sim_philosophical-review_1979-07_88_3/page/366 |journal=Philosophical Review |volume=88 |pages=366–397 |number=3 |date=July 1979 |ref=harv |doi=10.2307/2184956 |jstor=2184956 }} Reprinted in {{harvnb|Fine|2003}}. * {{cite encyclopedia |last=Fine |first=Gail |entry=Selected Bibliography |title=Plato 1: Metaphysics and Epistemology |pages=481–494 |publisher=Oxford University Press |year=1999a |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Fine |first=Gail |entry=Introduction |title=Plato 2: Ethics, Politics, Religion, and the Soul |pages=1–33 |publisher=Oxford University Press |year=1999b |ref=harv}} * {{cite book |last=Fine |first=Gail |chapter=Introduction |title=Plato on Knowledge and Forms: Selected Essays |url=https://archive.org/details/platoonknowledge0000fine |publisher=Oxford University Press |year=2003 |ref=harv}} * {{cite book |last=Gadamer |first=Hans-Georg |title=Dialogue and Dialectic |chapter=Plato's Unwritten Dialectic |year=1980 |origyear=1968 |publisher=Yale University Press |pages=124–155 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Gadamer |first=Hans-Georg |entry=Introduzione |editor-last=Girgenti |editor-first=Giuseppe |title=La nuova interpretazione di Platone |publisher=Rusconi Libri |year=1997 |location=Milan |ref=harv}} * {{cite journal |title=Plato's Enigmatic Lecture 'On the Good' |last=Gaiser |first=Konrad |journal=Phronesis |volume=25 |issue=1 |year=1980 |pages=5–37 |ref=harv |doi=10.1163/156852880x00025}} * {{cite book |last=Gaiser |first=Konrad |title=Testimonia Platonica: Le antiche testimonianze sulle dottrine non scritte di Platone |location=Milan |publisher=Vita e Pensiero |year=1998 |editor-last=Reale |editor-first=Giovanni |ref=harv}} First published as "Testimonia Platonica. Quellentexte zur Schule und mündlichen Lehre Platons" as an appendix to Gaiser's ''Platons Ungeschriebene Lehre'', Stuttgart, 1963. * {{cite encyclopedia |last=Gomperz |first=H. |entry=Plato's System of Philosophy |editor-first=G. |editor-last=Ryle |title=Proceedings of the Seventh International Congress of Philosophy |location=London |year=1931 |pages=426–431 |ref=harv}} Reprinted in Gomperz, H. (1953). ''Philosophical Studies''. Boston: Christopher Publishing House 1953, pp.&nbsp;119–124. * {{cite encyclopedia |last=Grondin |first=Jean |entry=Gadamer and the Tübingen School |title=Hermeneutic Philosophy and Plato: Gadamer's Response to the Philebus |year=2010 |editor1-last=Gill |editor1-first=Christopher |editor2-last=Renaud |editor2-first=François |publisher=Academia Verlag |pages=139–156 |ref=harv}} * {{cite book |last=Guthrie |first=W.K.C. |title=A History of Greek Philosophy: Volume 4, Plato: The Man and His Dialogues: Earlier Period |year=1986 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-31101-4 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Hasse |first=Dag Nikolaus |entry=Plato Arabico-latinus |editor1-last=Gersh |editor2-last=Hoenen |title=The Platonic Tradition in the Middle Ages: A Doxographic Approach |publisher=De Gruyter |year=2002 |pages=33–66 |ref=harv}} * {{cite book |last=Irwin |first=T.H. |title=Plato: Gorgias |publisher=Oxford University Press |year=1979 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Irwin |first=T.H. |entry=The Platonic Corpus |title=The Oxford Handbook of Plato |editor-last=Fine |editor-first=G. |publisher=Oxford University Press |year=2011 |ref=harv}} * {{cite book |last=Jones |first=Daniel |editor1-last=Roach |editor1-first=Peter |editor2-last=Hartman |editor2-first=James |editor3-last=Setter |editor3-first=Jane |title=Cambridge English Pronouncing Dictionary |url=https://archive.org/details/englishpronounci00dani |url-access=registration |edition=17 |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |ref=harv }} * {{cite book |last=Kahn |first=Charles H. |title=Plato and the Socratic Dialogue: The Philosophical Use of a Literary Form |url=https://archive.org/details/platosocraticdia0000kahn |year=1996 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-64830-1 |ref=harv }} * {{cite book |last=Kierkegaard |first=Søren |title=The Concept of Irony |year=1992 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-02072-3 |chapter=Plato |ref=harv}} * {{cite book |title=Plato and the Foundations of Metaphysics: A Work on the Theory of the Principles and Unwritten Doctrines of Plato with a Collection of the Fundamental Documents |url=https://archive.org/details/platofoundations0000kram |first=Hans Joachim |last=Krämer |publisher=State University of New York Press |year=1990 |editor-first=John R. |editor-last=Catan |isbn=978-0-7914-0433-1 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Lee |first=M.-K. |entry=The ''Theaetetus'' |editor-last=Fine |editor-first=G. |title=The Oxford Handbook of Plato |publisher=Oxford University Press |year=2011 |pages=411–436 |ref=harv}} * {{cite web |last=Kraut |first=Richard |title=Plato |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/entries/plato/ |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |publisher=Stanford University |date=11 September 2013 |accessdate=3 April 2014 |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Lackner |first=D. F. |entry=The Camaldolese Academy: Ambrogio Traversari, Marsilio Ficino and the Christian Platonic Tradition |editor1-last=Allen |editor2-last=Rees |title=Marsilio Ficino: His Theology, His Philosophy, His Legacy |publisher=Brill |year=2001 |ref=harv}} * {{cite book |last=Meinwald |first=Constance Chu |title=Plato's Parmenides |url=https://archive.org/details/platosparmenides0000mein |location=Oxford |publisher=Oxford University Press |year=1991 |ref=harv}} * {{cite book |last=McDowell |first=J. |title=Plato: Theaetetus |publisher=Oxford University Press |year=1973 |ref=harv}} * {{cite journal |last=McEvoy |first=James |year=1984 |title=Plato and The Wisdom of Egypt |journal=Irish Philosophical Journal |volume=1 |issue=2 |pages=1–24 |url=http://poiesis.nlx.com/display.cfm?clientId=0&advquery=toc.sect.ipj.1.2&infobase=postoc.nfo&softpage=GetClient42&view=browse |issn=0266-9080 |accessdate=3 December 2007 |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071205153424/http://poiesis.nlx.com/display.cfm?clientId=0&advquery=toc.sect.ipj.1.2&infobase=postoc.nfo&softpage=GetClient42&view=browse |archivedate=5 December 2007 |df= |doi=10.5840/irishphil1984125 }} * {{cite book |first=Karl Markgraf von |last=Montoriola |title=Briefe Des Mediceerkreises Aus Marsilio Ficino's Epistolarium |publisher=Juncker |location=Berlin |year=1926 |ref=harv}} * {{cite book |last=Nails |first=Debra |title=The People of Plato: A Prosopography of Plato and Other Socratics |url=https://archive.org/details/peopleofplatopro0000nail |publisher=Hackett Publishing |year=2002 |isbn=978-0-87220-564-2 |ref=harv}} * {{cite book |last=Nails |first=Debra |title=A Companion to Plato |url=https://archive.org/details/companiontoplato0000unse |editor-last=Benson |editor-first=Hugh H. |year=2006 |publisher=Blackwell Publishing |isbn=978-1-4051-1521-6 |chapter=The Life of Plato of Athens |ref=harv}} * {{cite book |last=Nietzsche |first=Friedrich Wilhelm |title=Werke: Kritische Gesamtausgabe (in German) |year=1967 |publisher=Walter de Gruyter |isbn=978-3-11-013912-9 |chapter=Vorlesungsaufzeichnungen |ref=harv}} * {{cite journal |last=Notopoulos |first=A. |title=The Name of Plato |url=https://archive.org/details/sim_classical-philology_1939-04_34_2/page/135 |journal=Classical Philology |volume=34 |issue=2 |pages=135–145 |date=April 1939 |doi=10.1086/362227 |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |last=Penner |first=Terry |entry=Socrates and the Early Dialogues |editor-last=Kraut |editor-first=Richard |title=The Cambridge Companion to Plato |publisher=Cambridge University Press |year=1992 |pages=121–169 |ref=harv}} * {{Britannica|464109}} * {{cite encyclopedia |title=Plato |encyclopedia=Encyclopaedic Dictionary The Helios Volume XVI (in Greek) |year=1952 |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |url=http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&page_num=1&user_list=LIST&searchstr=Plato&field=hw_eng&num_per_page=25&db=REAL |title=Plato |encyclopedia=Suda |others=10th century |ref=harv |access-date=2020-08-28 |archive-date=2018-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180819230613/http://www.stoa.org/sol-bin/search.pl?search_method=QUERY&login=guest&enlogin=guest&page_num=1&user_list=LIST&searchstr=Plato&field=hw_eng&num_per_page=25&db=REAL |url-status=dead }} * {{cite book |last=Popper |first=K. |year=1962 |title=The Open Society and its Enemies |volume=1 |location=London |publisher=Routledge |ref=harv}} * {{cite encyclopedia |last=Press |first=Gerald Alan |entry=Introduction |title=Who Speaks for Plato?: Studies in Platonic Anonymity |editor-last=Press |editor-first=Gerald Alan |publisher=Rowman & Littlefield |year=2000 |pages=1–14 |ref=harv}} * {{cite book |last=Reale |first=Giovanni |title=Plato and Aristotle |series=A History of Ancient Philosophy |volume=2 |editor-first=John R. |editor-last=Catan |publisher=State University of New York Press |year=1990 |ref=harv}} * {{cite book |first=Giovanni |last=Reale |title=Toward a New Interpretation of Plato |url=https://archive.org/details/bwb_P8-ASM-324 |location=Washington, DC |publisher=CUA Press |year=1997 |ref=harv}} * {{cite book |last=Riginos |first=Alice |title=Platonica : the anecdotes concerning the life and writings of Plato |publisher=E.J. Brill |location=Leiden |year=1976 |isbn=978-90-04-04565-1 |ref=harv}} * {{cite book |last=Robinson |first=John |authorlink=John Robinson (historian) |title=Archæologica Græca |year=1827 |location=London |edition=Second |publisher=A. J. Valpy |url=https://books.google.com/books?id=P-LQzMJWs0QC |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140701190339/http://books.google.com/books?id=P-LQzMJWs0QC&oe=UTF-8 |archivedate=1 July 2014 |ref=harv |accessdate=4 February 2017 }} * {{cite conference |conference=Twentieth World Congress of Philosophy |title=Philosophy and Dialogue: Plato's Unwritten Doctrines from a Hermeneutical Point of View |last=Rodriguez-Grandjean |first=Pablo |year=1998 |location=Boston |url=http://www.bu.edu/wcp/Papers/Anci/AnciRodr.htm |conferenceurl=http://www.bu.edu/wcp/Program.html |ref=harv }} * {{cite encyclopedia |first=Christopher |last=Rowe |entry=Interpreting Plato |editor-first=Hugh H. |editor-last=Benson |title=A Companion to Plato |pages=13–24 |publisher=Blackwell Publishing |year=2006 |ref=harv}} * {{cite journal |last=Schall |first=James V. |title=On the Death of Plato |journal=[[The American Scholar (magazine)|The American Scholar]] |url=http://www.morec.com/schall/docs/dieplato.htm |date=Summer 1996 |volume=65 |ref=harv |access-date=2020-08-28 |archive-date=2020-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806150440/http://www.morec.com/schall/docs/dieplato.htm |url-status=dead }} * {{cite web |last=Schofield |first=Malcolm |title=Plato |website=Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.rep.routledge.com/article/A088 |editor-last=Craig |editor-first=Edward |publisher=Routledge |date=23 August 2002 |accessdate=3 April 2014 |ref=harv |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081010162923/http://www.rep.routledge.com/article/A088 |archivedate=10 October 2008 }} * {{cite book |last=Sedley |first=David |title=Plato's Cratylus |year=2003 |publisher=Cambridge University Press |ref=harv}} * {{cite journal |last=Slings |first=S.R. |title=Remarks on Some Recent Papyri of the ''Politeia'' |journal=Mnemosyne |series=Fourth |volume=40 |issue=1/2 |year=1987 |pages=27–34 |ref=harv |doi=10.1163/156852587x00030}} * {{cite book |last=Slings |first=S.R. |title=Platonis Rempublicam |publisher=Oxford University Press |year=2003 |ref=harv}} * {{cite book |last=Smith |first=William |title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |year=1870 |chapter-url=http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2725.html |chapter=Plato |ref=harv |access-date=2020-08-28 |archive-date=2015-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150124060246/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/2725.html |url-status=dead }} * {{cite book |last=Strauss |first=Leo |title=The City and the Man |location=Chicago |publisher=University of Chicago Press |year=1964 |ref=harv}} * {{cite web |last=Suzanne |first=Bernard |title=The Stephanus edition |date=8 March 2009 |accessdate=3 April 2014 |url=http://plato-dialogues.org/stephanus.htm |website=Plato and his dialogues |ref=harv }} * {{cite book |last=Szlezak |first=Thomas A. |title=Reading Plato |url=https://books.google.com/books?id=x34szlJIRIgC |publisher=Routledge |year=1999 |isbn=978-0-415-18984-2 |ref=harv }} * {{cite book |last=Tarán |first=Leonardo |title=Speusippus of Athens |publisher=Brill Publishers |year=1981 |ref=harv}} * {{cite book |last=Tarán |first=Leonardo |title=Collected Papers 1962–1999 |chapter=Plato's Alleged Epitaph |year=2001 |publisher=Brill Academic Publishers |isbn=978-90-04-12304-5 |ref=harv}} * {{cite book |last=Taylor |first=Alfred Edward |title=Plato: The Man and His Work |url=https://archive.org/details/platomanhiswork0000tayl_h9f9 |year=2001 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=978-0-486-41605-2 |ref=harv |origyear=1937}} * {{cite encyclopedia |last=Taylor |first=C.C.W. |entry=Plato's Epistemology |editor-last=Fine |editor-first=G. |title=The Oxford Handbook of Plato |publisher=Oxford University Press |year=2011 |pages=165–190 |ref=harv}} * {{cite book |first=Gregory |last=Vlastos |title=Socrates: Ironist and Moral Philosopher |url=https://archive.org/details/socratesironistm00vlas_0 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |year=1991 |ref=harv }} * {{cite book |first=Alfred North |last=Whitehead |title=Process and Reality |url=https://archive.org/details/processrealitygi00alfr |url-access=registration |location=New York |publisher=The Free Press |year=1978 |ref=harv }} * {{cite book |last=Wilamowitz-Moellendorff |first=Ulrich von |title=Plato: His Life and Work (translated in Greek by Xenophon Armyros) |year=2005 |origyear=1917 |publisher=Kaktos |isbn=978-960-382-664-4 |ref=harv}} {{Refend}} == Karagdagang pagbabasa == {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Alican |first=Necip Fikri |title=Rethinking Plato: A Cartesian Quest for the Real Plato |publisher=Amsterdam and New York: Editions Rodopi B.V. |date=2012 |isbn=978-90-420-3537-9}} * [[R. E. Allen|Allen, R.E.]] (1965). ''Studies in Plato's Metaphysics II''. Taylor & Francis. {{isbn|0-7100-3626-4}} * Ambuel, David (2007). ''Image and Paradigm in Plato's Sophist''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-04-9}} * {{cite book |first1=Mark |last1=Anderson |first2=Ginger |last2=Osborn |year=2009 |url=http://campus.belmont.edu/philosophy/Book.pdf |title=Approaching Plato: A Guide to the Early and Middle Dialogues |location=Nashville |publisher=Belmont University }} * Arieti, James A. ''Interpreting Plato: The Dialogues as Drama'', Rowman & Littlefield Publishers, Inc. {{isbn|0-8476-7662-5}} * Bakalis, Nikolaos (2005). ''Handbook of Greek Philosophy: From Thales to the Stoics Analysis and Fragments'', Trafford Publishing {{isbn|1-4120-4843-5}} * {{cite book |last=Barrow |first=Robin |year=2007 |title=Plato: Continuum Library of Educational Thought |url=https://archive.org/details/plato0000robi |publisher=Continuum |isbn=978-0-8264-8408-6}} * Cadame, Claude (1999). ''Indigenous and Modern Perspectives on Tribal Initiation Rites: Education According to Plato'', pp.&nbsp;278–312, in Padilla, Mark William (editor), [https://books.google.com/books?id=-0JVScga2oYC&printsec=frontcover&dq=rites+of+passage+in+ancient+greece "Rites of Passage in Ancient Greece: Literature, Religion, Society"], [[Bucknell University]] Press, 1999. {{isbn|0-8387-5418-X}} * {{cite book |editor-last=Cooper |editor-first=John M. |editor2-last=Hutchinson |editor2-first=D.S. |title=Plato: Complete Works |publisher=[[Hackett Publishing Company]], Inc |year=1997 |isbn=978-0-87220-349-5 |url=https://archive.org/details/completeworks00plat }} * Corlett, J. Angelo (2005). ''Interpreting Plato's Dialogues''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-02-5}} * {{cite book |last=Durant |first=Will |title=The Story of Philosophy |publisher=Simon & Schuster |year=1926 |isbn=978-0-671-69500-2 |url=https://archive.org/details/storyofphilosophdura00dura }} * [[Jacques Derrida|Derrida, Jacques]] (1972). ''La dissémination'', Paris: Seuil. (esp. cap.: ''La Pharmacie de Platon'', 69–199) {{isbn|2-02-001958-2}} * {{cite book |authorlink=G. C. Field |last=Field |first=G.C. |title=The Philosophy of Plato |url=https://archive.org/details/philosophyofplat0000fiel |edition=2nd ed. with an appendix by Cross, R.C. |location=London |publisher=Oxford University Press |year=1969 |isbn=978-0-19-888040-0}} * Fine, Gail (2000). ''Plato 1: Metaphysics and Epistemology'' Oxford University Press, US, {{isbn|0-19-875206-7}} * Finley, M.I. (1969). ''Aspects of antiquity: Discoveries and Controversies'' The Viking Press, Inc., US * {{cite book |last=Garvey |first=James |title=Twenty Greatest Philosophy Books |url=https://archive.org/details/twentygreatestph00garv |url-access=registration |publisher=Continuum |year=2006 |isbn=978-0-8264-9053-7 }} * [[W. K. C. Guthrie|Guthrie, W.K.C.]] (1986). ''A History of Greek Philosophy (Plato&nbsp;– The Man & His Dialogues&nbsp;– Earlier Period)'', Cambridge University Press, {{isbn|0-521-31101-2}} * [[W. K. C. Guthrie|Guthrie, W.K.C.]] (1986). ''A History of Greek Philosophy (Later Plato & the Academy)'' Cambridge University Press, {{isbn|0-521-31102-0}} * Havelock, Eric (2005). ''Preface to Plato (History of the Greek Mind)'', Belknap Press, {{isbn|0-674-69906-8}} * {{cite book |editor-last=Hamilton |editor-first=Edith |editor2-last=Cairns |editor2-first=Huntington |title=The Collected Dialogues of Plato, Including the Letters |publisher=Princeton Univ. Press |year=1961 |isbn=978-0-691-09718-3 |url=https://archive.org/details/collecteddialogu00tred }} * [[Harvard University Press]] publishes the hardbound series ''[[Loeb Classical Library#Plato|Loeb Classical Library]]'', containing Plato's works in [[Greek language|Greek]], with English translations on facing pages. * {{cite book |title=Socrates on Trial: A play based on Aristophanes' Clouds and Plato's Apology, Crito, and Phaedo, adapted for modern performance |last=Irvine |first=Andrew David |year=2008 |publisher=University of Toronto Press |location=Toronto|title-link=Socrates on Trial (play)}} {{isbn|978-0-8020-9783-5|978-0-8020-9538-1}} * Hermann, Arnold (2010). ''Plato's Parmenides: Text, Translation & Introductory Essay'', Parmenides Publishing, {{isbn|978-1-930972-71-1}} * Irwin, Terence (1995). ''Plato's Ethics'', Oxford University Press, US, {{isbn|0-19-508645-7}} * {{cite book |last=Jackson |first=Roy |title=Plato: A Beginner's Guide |location=London |publisher=Hoder & Stroughton |year=2001 |isbn=978-0-340-80385-1}} * Jowett, Benjamin (1892). ''[The Dialogues of Plato. Translated into English with analyses and introductions by B. Jowett.]'', Oxford Clarendon Press, UK, UIN:BLL01002931898 * {{cite book |last=Kochin |first=Michael S. |title=Gender and Rhetoric in Plato's Political Thought |publisher=Cambridge Univ. Press |year=2002 |isbn=978-0-521-80852-1}} * {{cite book |editor-last=Kraut |editor-first=Richard |title=The Cambridge Companion to Plato |url=https://archive.org/details/isbn_9780521436106 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press |year=1993 |isbn=978-0-521-43610-6 }} * [[Suzanne Lilar|Lilar, Suzanne]] (1954), Journal de l'analogiste, Paris, Éditions Julliard; Reedited 1979, Paris, Grasset. Foreword by [[Julien Gracq]] * [[Suzanne Lilar|Lilar, Suzanne]] (1963), ''Le couple'', Paris, Grasset. Translated as ''Aspects of Love in Western Society'' in 1965, with a foreword by Jonathan Griffin London, Thames and Hudson. * [[Suzanne Lilar|Lilar, Suzanne]] (1967) ''A propos de Sartre et de l'amour '', Paris, Grasset. * {{cite book |last=Lundberg |first=Phillip |title=Tallyho – The Hunt for Virtue: Beauty, Truth and Goodness Nine Dialogues by Plato: Pheadrus, Lysis, Protagoras, Charmides, Parmenides, Gorgias, Theaetetus, Meno & Sophist |publisher=Authorhouse |year=2005 |isbn=978-1-4184-4977-3}} * Márquez, Xavier (2012) ''A Stranger's Knowledge: Statesmanship, Philosophy & Law in Plato's Statesman'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-79-7}} * {{cite book |last=Melchert |first=Norman |title=The Great Conversation: A Historical Introduction to Philosophy |url=https://archive.org/details/greatconversatio00norm |url-access=registration |publisher=McGraw Hill |year=2002 |isbn=978-0-19-517510-3 }} * Miller, Mitchell (2004). ''The Philosopher in Plato's Statesman''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-16-2}} * Mohr, Richard D. (2006). ''God and Forms in Plato – and other Essays in Plato's Metaphysics''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-01-8}} * Mohr, Richard D. (Ed.), Sattler, Barbara M. (Ed.) (2010) ''One Book, The Whole Universe: Plato's Timaeus Today'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-32-2}} * Moore, Edward (2007). ''Plato''. Philosophy Insights Series. Tirril, Humanities-Ebooks. {{isbn|978-1-84760-047-9}} * Nightingale, Andrea Wilson. (1995). [https://books.google.com/books?id=n3MeQikAp00C&printsec=frontcover&source=gbs_summary_r&cad=0 "Genres in Dialogue: Plato and the Construct of Philosophy"], Cambridge University Press. {{isbn|0-521-48264-X}} * [[Oxford University Press]] publishes scholarly editions of Plato's Greek texts in the ''[[Oxford Classical Texts]]'' series, and some translations in the ''Clarendon Plato Series''. * Patterson, Richard (Ed.), Karasmanis, Vassilis (Ed.), Hermann, Arnold (Ed.) (2013) ''Presocratics & Plato: Festschrift at Delphi in Honor of Charles Kahn'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-75-9}} * {{cite book |last=Piechowiak |first=Marek |title=Plato's Conception of Justice and the Question of Human Dignity |publisher=Peter Lang: Berlin |year=2019 |isbn=978-3-631-65970-0 |authorlink=Marek Piechowiak}} * {{cite book |last=Sallis |first=John |title=Being and Logos: Reading the Platonic Dialogues |url=https://archive.org/details/beinglogosreadin0000sall |publisher=Indiana University Press |year=1996 |isbn=978-0-253-21071-5 |authorlink=John Sallis}} * {{cite book |last=Sallis |first=John |title=Chorology: On Beginning in Plato's "Timaeus" |url=https://archive.org/details/chorologyonbegin0000sall |publisher=Indiana University Press |year=1999 |isbn=978-0-253-21308-2 |authorlink=John Sallis}} * Sayre, Kenneth M. (2005). ''Plato's Late Ontology: A Riddle Resolved''. Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-09-4}} * [[T. K. Seung|Seung, T.K.]] (1996). ''Plato Rediscovered: Human Value and Social Order''. Rowman and Littlefield. {{isbn|0-8476-8112-2}} * {{cite book |last=Smith |first=William. |title=Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology |publisher=University of Michigan/Online version |year=1867}} * Stewart, John. (2010). ''Kierkegaard and the Greek World&nbsp;– Socrates and Plato''. Ashgate. {{isbn|978-0-7546-6981-4}} * Thesleff, Holger (2009). ''Platonic Patterns: A Collection of Studies by Holger Thesleff'', Parmenides Publishing, {{isbn|978-1-930972-29-2}} * [[Thomas Taylor (neoplatonist)|Thomas Taylor]] has translated Plato's complete works. * [http://www.universaltheosophy.com/pdf-library/1804_The-Works-of-Plato-His-Fifty-Five-Dialogues-and-Twelve-Epistles_vols-1-5.pdf Thomas Taylor (1804). ''The Works of Plato, viz. His Fifty-Five Dialogues and Twelve Epistles''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121001653/https://universaltheosophy.com/pdf-library/1804_The-Works-of-Plato-His-Fifty-Five-Dialogues-and-Twelve-Epistles_vols-1-5.pdf |date=2021-01-21 }} 5 vols * [[Gregory Vlastos|Vlastos, Gregory]] (1981). ''Platonic Studies'', Princeton University Press, {{isbn|0-691-10021-7}} * [[Gregory Vlastos|Vlastos, Gregory]] (2006). ''Plato's Universe&nbsp;– with a new Introduction by [[Luc Brisson]]'', Parmenides Publishing. {{isbn|978-1-930972-13-1}} * Zuckert, Catherine (2009). ''Plato's Philosophers: The Coherence of the Dialogues'', The University of Chicago Press, {{isbn|978-0-226-99335-5}} {{refend}} == Mga panlabas na link == {{sister project links|d=Q859|n=no|c=Category:Plato|s=Author:Plato|v=Socrates, Plato and Aristotle}} {{wikisourcelang|el|Πλάτων|Platon}} * Works available online: ** {{PerseusAuthor|Plato}}&nbsp;– Greek & English hyperlinked text ** {{Gutenberg author |id=93}} ** {{Internet Archive author}} ** {{Librivox author |id=599}} * ''[http://www.iep.utm.edu/plato/ Internet Encyclopedia of Philosophy]'' * ''[http://plato.stanford.edu/entries/plato Stanford Encyclopedia of Philosophy]'' * Other resources: ** {{InPho|thinker|3724}} ** {{PhilPapers|category|plato}} ** {{Cite CE1913|wstitle=Plato and Platonism |short=x}} [[Kategorya:Plato]] [[Kategorya:Mga Sinaunang Griyegong pilosopo]] [[Kategorya:Mga Sinaunang Griyegong pisiko]] {{stub}} cfnf6d3vrphj9u4sjte4rmkt91q8wn3 0 87947 2220386 2207941 2026-08-14T02:10:23Z Ervin111899 83066 Binago mula sa salitang "estado" sa "pamahalaan". 2220386 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado | logo = Social Security System (SSS).svg | logo_size = 180px | logo_caption = | native_name = | former_name = | type = Korporasyong pag-aari at kontrolado ng pamahalaan | industry = [[Seguro]] | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | founded = {{Start date and age|1957|09|01}} | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = SSS Building, Abenida Silangan, [[Diliman]] | hq_location_city = [[Lungsod Quezon]] | hq_location_country = [[Pilipinas]] | num_locations = | num_locations_year = <!-- Year of num_locations data (if known) --> | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = Robert Joseph M. de Claro <ref>{{cite news |last1= Gita-Carlos|first1=Ruth Abbey |title=Palace bares new set of PBBM appointees|trans-title=Inihayag ng Palasyo ang mga bagong hinirang ni PBBM|lang=en|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1240187|access-date=Marso 12, 2025 |work=[[Philippine News Agency]] |date=Disyembre 18, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cordero |first1= Ted |title=De Claro named as SSS officer-in-charge|trans-title=De Claro, ipinangalan bilang namamahalang opisyal ng SSS |url= https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/923487/de-claro-named-as-sss-officer-in-charge/story/|access-date= Oktubre 12, 2024 |work = [[GMA Network]]|date=Oktubre 12, 2024}}</ref>(Pangulo at CEO) | products = | production = | production_year = <!-- Year of production data (if known) --> | services = Pensiyon, [[Pautang]] | revenue = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|362.2}}}} bilyon<ref name="2023Profits">{{cite report|author=Social Security System|author-link=|date=Pebrero 24, 2024|title=SSS net income in 2023 soars to P83 billion|trans-title=Netong kita ng SSS, sumirit sa P83 bilyon noong 2023|lang=en|url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|publisher=|page=|docket=|access-date=Abril 4, 2024|quote=|archive-date=Abril 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406144643/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|url-status=dead}}</ref> | revenue_year = 2023 | operating_income = | income_year = <!-- Year of operating_income data (if known) --> | net_income = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|83.13}}}} bilyon<ref name="2023Profits"/> | net_income_year = 2023 | aum = <!-- Only for financial-service companies --> | assets = | assets_year = | equity = | equity_year = | owner = | members = | members_year = <!-- Year of members data (if known) --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | divisions = | subsid = | module = <!-- Used to embed other templates --> | ratio = <!-- Basel III ratio; used for banks only --> | rating = <!-- Credit rating; used for banks only --> | website = {{URL|http://www.sss.gov.ph}} | footnotes = }} Ang '''Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado'''<ref>{{cite book |url=http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino |date=2013 |publisher=Komisyon sa Wikang Filipino |isbn=978-971-0197-22-4 |editor1-last=Narvaez |editor1-first=Eilene Antoinette |edition=2013 |page=6 |language=fil |access-date=Oktubre 26, 2024 |editor2-last=Macaranas |editor2-first=Edgardo |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329025354/http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |archive-date=Marso 29, 2017 |url-status=live}}</ref> ('''SSS'''; {{lang-en|Social Security System}}) ay isang programang pinapatakbo ng pamahalaan para sa panlipunang seguro sa [[Pilipinas]], na inilaan para sa mga manggagawa sa mga pribado, propesyonal at impormal na sektor. Itinatag ang SSS sa bisa ng Batas Republika Blg. 1161, na mas kilala bilang ang ''Social Security Act of 1954'', at kalauna'y binago ng Batas Republika Blg. 8282 noong 1997. Samantala, ang mga empleyado ng gobyerno ay saklaw ng hiwalay na pensiyong pinapatakbo rin ng pamahalaan sa ilalim ng [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS). ==Kasaysayan== [[Talaksan:Social Security System NHI historical marker.webp|thumb|left|Panandang makasaysayan na ikinabit noong 2008 sa punong-tanggapan ng SSS sa Lungsod Quezon]] Noong kanyang [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] noong Enero 1948, nanawagan si [[Pangulong Manuel Roxas]] sa mga mambabatas na lumikha ng isang programa sa panlipunang seguridad upang magbigay ng ginhawa sa mga mamamayang nahaharap sa mga pagsubok pagkatapos ng digmaan. Ngunit siya ay namatay bago pa man naipasa ang panukalang batas.<ref name=":0">{{Cite news |last=Bugante |first=Susie |date=Agosto 30, 2016 |title=59 years of faithful service to the nation |language=en-US |trans-title=59 taon ng tapat na paglilingkod sa bansa |work=BusinessMirror |url=https://businessmirror.com.ph/2016/08/30/59-years-of-faithful-service-to-the-nation/ |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=Social Security System (SSS) — Davao Corporate |trans-title=Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado (SSS) — Davao Corporate |url=https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |access-date=2024-03-25 |language=en-US |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325060006/https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |url-status=dead }}</ref> Noong Hulyo 7, 1948, sa ilalim ng administrasyon ni [[Pangulong Elpidio Quirino]] na humalili kay Roxas, nilikha ang Komisyon sa Pag-aaral ng Paseguruhang Panlipunan sa pamamagitan ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 150.<ref>{{Cite web |title=Third Republic |trans-title=Ikatlong Republika |url=https://www.officialgazette.gov.ph/featured/third-republic/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref> Binuo ng komisyon ang Social Security Act na isinumite sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]. Noong 1954, sina Kinatawan Floro Crisologo at mga Senador Cipriano Primicias at Manuel Briones ay naghain ng mga panukalang-batas na kalauna’y naging Batas Republika Blg. 1161 o ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng panunungkulan ni [[Pangulong Ramon Magsaysay]].<ref name=":1">{{cite news |title=SSS Guidebook |language=en |trans-title=Aklat Panggabay ng SSS |publisher=Page 2 of the Social Security System of the Philippines |url=https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |access-date=Mayo 18, 2017 |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062541/https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Crisologo Museum |language=en |trans-title=Museong Crisologo |website=Vigan.ph |url=https://www.vigan.ph/attractions/crisologo-museum.html |access-date=Mayo 18, 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=A Study of Services at Social Security System Makati Processing Center |language=en |trans-title=Isang Pag-aaral ng mga Serbisyo sa Sentro ng Pagpoproseso ng Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado sa Makati |website=www.ijesc.org |url=https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |access-date=Agosto 10, 2021 |archive-date=Mayo 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511224432/https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |url-status=dead }}</ref> Kilala rin ito bilang ''Social Security Law'' (''SSS Law''). Gayunpaman, naantala ang pagpapatupad nito dahil sa mga pagtutol ng mga grupong pang-negosyo at manggagawa. Noon lamang 1957 iniharap sa Kongreso ang mga panukalang batas na lumikha sa Batas Republika Blg. 1792, na nagsususog sa orihinal na ''Social Security Act''. Noong Setyembre 1, 1957, sa wakas ay ipinatupad ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng termino ni [[Carlos P. Garcia]] (namatay si Magsaysay noong Marso ng taong iyon).<ref name=":0" />[[Talaksan:3026Fairview,_Novaliches,_Quezon_City_Landmarks_Roads_22.jpg|200px|thumbnail|right|SSS, Fairview, [[Lungsod Quezon]]]] Noong Setyembre 7, 1979, binago ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636 ang Batas Republika Blg. 1161 at pinalawig ang sapilitang saklaw sa mga taong may sariling hanapbuhay. Nagkabisa ang mga bagong tuntunin noong Enero 1, 1980.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 7, 1979 |title=Presidential Decree No. 1636, s. 1979 |trans-title=Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636, s. 1979 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1979/09/07/presidential-decree-no-1636-s-1979/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=SOS: The state of the SSS |language=en |trans-title=SOS: Ang kalagayan ng SSS |work=Manila Standard |url=http://manilastandard.net/opinion/112217/sos-the-state-of-the-sss.html |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref> Pinahintulutan ng mga bagong alituntunin ang mga magsasaka at mangingisda na mapasama sa saklaw noong 1992, at pagkaraan ng isang taon, ang mga kasambahay na kumikita ng hindi bababa sa ₱1,000 kada buwan. Noong 1995, sinimulan namang saklawin ng SSS ang mga manggagawa sa impormal na sektor na may kaparehong buwanang kita.<ref name=":1" /> Noong Mayo 1, 1997, nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang Batas Republika Blg. 8282, na kilala rin bilang ''Social Security Act of 1997''. Binago ng batas ang SSS<ref>{{Cite news |last=Honeyman |first=Neil |date=Nobyembre 15, 2015 |title=Honeyman: The SSS pension scheme |language=en |trans-title=Honeyman: Ang programa ng pensiyon ng SSS |work=SunStar |url=https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-date=Septiyembre 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928201455/https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |url-status=dead }}</ref> at nagbigay ng mas mahusay na mga pakete ng benepisyo, pinalawak ang saklaw, nagpatupad ng mas pleksibleng pamumuhunan, nagtakda ng mas mahigpit na parusa para sa mga lumalabag sa batas, nagsagawa ng kondonasyon ng mga multa ng mga delinkwenteng tagapag-empleyo, at nagtatag ng isang kusang-loob na pondong probidente para sa mga miyembro. Ang Programang Himagal ng mga Manggagawa, nagsimula noong 1975, ay nagbibigay ng ibay na himagal na isinakatuparan sa Hunyo 1984 sa manggagawa na ang pagkasakit, kamatayan, o sakuna ay nangyari sa panahon ng mga gawaing may kaugnayan sa hanapbuhay. Nagsilbi ang SSS sa pamamahala ng programang [[Medicare]] para sa pagpapaospital at mga iba pang pangangailangan sa paggagamot ng mga manggagawa sa pribadong sektor; at ang GSIS para sa mga manggagawa sa pampublikong sektor. Gayumpaman, nang dahil sa pagpasa ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] o ang Batas ng Pambansang Segurong Pangkalusugan ng 1995, naglipat ang SSS at GSIS ng pamamahala ng programang Medicare sa [[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] para sa pinagsama at pangmalawakang paraan sa kaunlarang pangkalusugan na isinakatuparan sa Hulyo 1999. Ang mga pensiyonado sa pagreretiro, kamatayan at may kapansanan ng SSS na dati nang nasakupan ng pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 ay nagawaran ng mga inam sa pagpapaospital sa ilaim ng PhilHealth. Ang mga pensiyonado na umabot sa pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 at kapagkuwan ay hindi saklaw maliban sa mga nakamit ang kwalipikasyon na kinakailangan na ipinataw ng PhilHealth. ==Mga serbisyo== Nagbibigay ang SSS ng benepisyo para sa kamatayan, libing, panganganak, ganap na kapansanan, pagretiro, sakit at sapilitang kawalan ng trabaho.<ref>{{Cite news |title=SSS: Higher contribution means more benefits |language=en-US |trans-title=SSS: Mas mataas na ambag, mas maraming benepisyo |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/685322/sss-higher-contribution-means-more-benefits/story/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> Ang ''Employees' Compensation (EC) Program'' ("Programang Kabayaran sa mga Empleyado"), na sinimulan noong 1975, ay nagbibigay ng karagdagang kabayaran sa mga manggagawang nagkasakit, naaksidente habang nagtatrabaho, o namatay dahil sa tungkulin. Ang mga benepisyo mula sa EC ay ipinagkakaloob lamang sa mga miyembrong may employer bukod sa kanilang sarili.<ref>{{Cite news |title=Self-employed join gov't compensation program |language=en-US |trans-title=Manggagawang pansarili, lumahok sa programang kabayaran ng gobyerno |work=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/self-employed-join-govt-compensation-program/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> == Mga kinakailangan sa pagiging miyembro == *Dapat ay hindi bababa sa 15 taong gulang. *Tinatanggap ang mga hindi nagtatrabaho. *Upang makakuha ng panghabambuhay na buwanang pensiyon, ang isang miyembro ng SSS ay dapat hindi bababa sa 60 taong gulang at may hindi bababa sa 120 buwanang hulog.<ref>{{cite web |title=Republic of the Philippines Social Security System |trans-title=Republika ng Pilipinas Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado |url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |access-date=Oktubre 3, 2018 |website=Sss.gov.ph |language=en |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062600/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |url-status=dead }}</ref> ==Mga tagapangasiwa== {|class=wikitable !Simula ng panunungkulan !Katapusan ng panunungkulan !Pangalan |- | 1955 || 1956 || Manuel O. Hizon |- | 1956 || 1957 || Eleuterio L. Adevoso |- | 1957 || 1958 || Rodolfo P. Andal |- | 1958 || 1959 || Emeterio C. Roa, Sr. |- | 1959 || 1962 || Ramon G. Gaviola, Jr. |- | 1962 || 1963 || Rene Espina |- | 1963 || 1965 || Bernardino R. Abes |- | Hunyo 1965 || Disyembre 1965 || Jovino S. Lorenzo |- | 1966 || 1986 || Gilberto O. Teodoro |- | 1986 || 1990 || [[Jose Cuisia, Jr.|Jose L. Cuisia, Jr.]] |- | 1990 || 1998 || Renato C. Valencia |- | 1998 || 2001 || Carlos A. Arellano |- | Enero 2001 || Hulyo 2001 || Vitaliano N. Nañagas |- | 2001 || 2008 || [[Corazon De la Paz|Corazon S. De la Paz-Bernardo]] |- | 2008 || kasalukuyan || [[Romulo Neri|Romulo S. Neri]] |} ==Sanggunian== {{Reflist}} ==Tingnan din == *[[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Kagawaran ng Pananalapi]] *[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS)]] *[[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.sss.gov.ph Websayt ng Paseguruhan ng mga Manggagawa sa Pribadong Sektor (SSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323053723/http://www.sss.gov.ph/ |date=2009-03-23 }} * [http://www.lawphil.net/administ/sss/sss.html Pamamahala ng SSS] * [http://www.philippinecountry.com/SSS/ Direktoryo ng SSS] [[Kategorya:Mga ahensiya ng pamahalaan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)]] 0jc3n4bybp5zzy8pf6nbbq2b2trkxqg 2220387 2220386 2026-08-14T02:11:33Z Ervin111899 83066 Lumikha ng link. 2220387 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado | logo = Social Security System (SSS).svg | logo_size = 180px | logo_caption = | native_name = | former_name = | type = Korporasyong pag-aari at kontrolado ng pamahalaan | industry = [[Seguro]] | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | founded = {{Start date and age|1957|09|01}} | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = SSS Building, Abenida Silangan, [[Diliman]] | hq_location_city = [[Lungsod Quezon]] | hq_location_country = [[Pilipinas]] | num_locations = | num_locations_year = <!-- Year of num_locations data (if known) --> | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = Robert Joseph M. de Claro <ref>{{cite news |last1= Gita-Carlos|first1=Ruth Abbey |title=Palace bares new set of PBBM appointees|trans-title=Inihayag ng Palasyo ang mga bagong hinirang ni PBBM|lang=en|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1240187|access-date=Marso 12, 2025 |work=[[Philippine News Agency]] |date=Disyembre 18, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cordero |first1= Ted |title=De Claro named as SSS officer-in-charge|trans-title=De Claro, ipinangalan bilang namamahalang opisyal ng SSS |url= https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/923487/de-claro-named-as-sss-officer-in-charge/story/|access-date= Oktubre 12, 2024 |work = [[GMA Network]]|date=Oktubre 12, 2024}}</ref>(Pangulo at CEO) | products = | production = | production_year = <!-- Year of production data (if known) --> | services = Pensiyon, [[Pautang]] | revenue = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|362.2}}}} bilyon<ref name="2023Profits">{{cite report|author=Social Security System|author-link=|date=Pebrero 24, 2024|title=SSS net income in 2023 soars to P83 billion|trans-title=Netong kita ng SSS, sumirit sa P83 bilyon noong 2023|lang=en|url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|publisher=|page=|docket=|access-date=Abril 4, 2024|quote=|archive-date=Abril 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406144643/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|url-status=dead}}</ref> | revenue_year = 2023 | operating_income = | income_year = <!-- Year of operating_income data (if known) --> | net_income = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|83.13}}}} bilyon<ref name="2023Profits"/> | net_income_year = 2023 | aum = <!-- Only for financial-service companies --> | assets = | assets_year = | equity = | equity_year = | owner = | members = | members_year = <!-- Year of members data (if known) --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | divisions = | subsid = | module = <!-- Used to embed other templates --> | ratio = <!-- Basel III ratio; used for banks only --> | rating = <!-- Credit rating; used for banks only --> | website = {{URL|http://www.sss.gov.ph}} | footnotes = }} Ang '''Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado'''<ref>{{cite book |url=http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino |date=2013 |publisher=Komisyon sa Wikang Filipino |isbn=978-971-0197-22-4 |editor1-last=Narvaez |editor1-first=Eilene Antoinette |edition=2013 |page=6 |language=fil |access-date=Oktubre 26, 2024 |editor2-last=Macaranas |editor2-first=Edgardo |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329025354/http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |archive-date=Marso 29, 2017 |url-status=live}}</ref> ('''SSS'''; {{lang-en|Social Security System}}) ay isang programang pinapatakbo ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaan ng Pilipinas]] para sa panlipunang seguro sa [[Pilipinas]], na inilaan para sa mga manggagawa sa mga pribado, propesyonal at impormal na sektor. Itinatag ang SSS sa bisa ng Batas Republika Blg. 1161, na mas kilala bilang ang ''Social Security Act of 1954'', at kalauna'y binago ng Batas Republika Blg. 8282 noong 1997. Samantala, ang mga empleyado ng gobyerno ay saklaw ng hiwalay na pensiyong pinapatakbo rin ng pamahalaan sa ilalim ng [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS). ==Kasaysayan== [[Talaksan:Social Security System NHI historical marker.webp|thumb|left|Panandang makasaysayan na ikinabit noong 2008 sa punong-tanggapan ng SSS sa Lungsod Quezon]] Noong kanyang [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] noong Enero 1948, nanawagan si [[Pangulong Manuel Roxas]] sa mga mambabatas na lumikha ng isang programa sa panlipunang seguridad upang magbigay ng ginhawa sa mga mamamayang nahaharap sa mga pagsubok pagkatapos ng digmaan. Ngunit siya ay namatay bago pa man naipasa ang panukalang batas.<ref name=":0">{{Cite news |last=Bugante |first=Susie |date=Agosto 30, 2016 |title=59 years of faithful service to the nation |language=en-US |trans-title=59 taon ng tapat na paglilingkod sa bansa |work=BusinessMirror |url=https://businessmirror.com.ph/2016/08/30/59-years-of-faithful-service-to-the-nation/ |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=Social Security System (SSS) — Davao Corporate |trans-title=Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado (SSS) — Davao Corporate |url=https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |access-date=2024-03-25 |language=en-US |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325060006/https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |url-status=dead }}</ref> Noong Hulyo 7, 1948, sa ilalim ng administrasyon ni [[Pangulong Elpidio Quirino]] na humalili kay Roxas, nilikha ang Komisyon sa Pag-aaral ng Paseguruhang Panlipunan sa pamamagitan ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 150.<ref>{{Cite web |title=Third Republic |trans-title=Ikatlong Republika |url=https://www.officialgazette.gov.ph/featured/third-republic/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref> Binuo ng komisyon ang Social Security Act na isinumite sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]. Noong 1954, sina Kinatawan Floro Crisologo at mga Senador Cipriano Primicias at Manuel Briones ay naghain ng mga panukalang-batas na kalauna’y naging Batas Republika Blg. 1161 o ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng panunungkulan ni [[Pangulong Ramon Magsaysay]].<ref name=":1">{{cite news |title=SSS Guidebook |language=en |trans-title=Aklat Panggabay ng SSS |publisher=Page 2 of the Social Security System of the Philippines |url=https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |access-date=Mayo 18, 2017 |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062541/https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Crisologo Museum |language=en |trans-title=Museong Crisologo |website=Vigan.ph |url=https://www.vigan.ph/attractions/crisologo-museum.html |access-date=Mayo 18, 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=A Study of Services at Social Security System Makati Processing Center |language=en |trans-title=Isang Pag-aaral ng mga Serbisyo sa Sentro ng Pagpoproseso ng Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado sa Makati |website=www.ijesc.org |url=https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |access-date=Agosto 10, 2021 |archive-date=Mayo 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511224432/https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |url-status=dead }}</ref> Kilala rin ito bilang ''Social Security Law'' (''SSS Law''). Gayunpaman, naantala ang pagpapatupad nito dahil sa mga pagtutol ng mga grupong pang-negosyo at manggagawa. Noon lamang 1957 iniharap sa Kongreso ang mga panukalang batas na lumikha sa Batas Republika Blg. 1792, na nagsususog sa orihinal na ''Social Security Act''. Noong Setyembre 1, 1957, sa wakas ay ipinatupad ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng termino ni [[Carlos P. Garcia]] (namatay si Magsaysay noong Marso ng taong iyon).<ref name=":0" />[[Talaksan:3026Fairview,_Novaliches,_Quezon_City_Landmarks_Roads_22.jpg|200px|thumbnail|right|SSS, Fairview, [[Lungsod Quezon]]]] Noong Setyembre 7, 1979, binago ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636 ang Batas Republika Blg. 1161 at pinalawig ang sapilitang saklaw sa mga taong may sariling hanapbuhay. Nagkabisa ang mga bagong tuntunin noong Enero 1, 1980.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 7, 1979 |title=Presidential Decree No. 1636, s. 1979 |trans-title=Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636, s. 1979 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1979/09/07/presidential-decree-no-1636-s-1979/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=SOS: The state of the SSS |language=en |trans-title=SOS: Ang kalagayan ng SSS |work=Manila Standard |url=http://manilastandard.net/opinion/112217/sos-the-state-of-the-sss.html |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref> Pinahintulutan ng mga bagong alituntunin ang mga magsasaka at mangingisda na mapasama sa saklaw noong 1992, at pagkaraan ng isang taon, ang mga kasambahay na kumikita ng hindi bababa sa ₱1,000 kada buwan. Noong 1995, sinimulan namang saklawin ng SSS ang mga manggagawa sa impormal na sektor na may kaparehong buwanang kita.<ref name=":1" /> Noong Mayo 1, 1997, nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang Batas Republika Blg. 8282, na kilala rin bilang ''Social Security Act of 1997''. Binago ng batas ang SSS<ref>{{Cite news |last=Honeyman |first=Neil |date=Nobyembre 15, 2015 |title=Honeyman: The SSS pension scheme |language=en |trans-title=Honeyman: Ang programa ng pensiyon ng SSS |work=SunStar |url=https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-date=Septiyembre 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928201455/https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |url-status=dead }}</ref> at nagbigay ng mas mahusay na mga pakete ng benepisyo, pinalawak ang saklaw, nagpatupad ng mas pleksibleng pamumuhunan, nagtakda ng mas mahigpit na parusa para sa mga lumalabag sa batas, nagsagawa ng kondonasyon ng mga multa ng mga delinkwenteng tagapag-empleyo, at nagtatag ng isang kusang-loob na pondong probidente para sa mga miyembro. Ang Programang Himagal ng mga Manggagawa, nagsimula noong 1975, ay nagbibigay ng ibay na himagal na isinakatuparan sa Hunyo 1984 sa manggagawa na ang pagkasakit, kamatayan, o sakuna ay nangyari sa panahon ng mga gawaing may kaugnayan sa hanapbuhay. Nagsilbi ang SSS sa pamamahala ng programang [[Medicare]] para sa pagpapaospital at mga iba pang pangangailangan sa paggagamot ng mga manggagawa sa pribadong sektor; at ang GSIS para sa mga manggagawa sa pampublikong sektor. Gayumpaman, nang dahil sa pagpasa ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] o ang Batas ng Pambansang Segurong Pangkalusugan ng 1995, naglipat ang SSS at GSIS ng pamamahala ng programang Medicare sa [[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] para sa pinagsama at pangmalawakang paraan sa kaunlarang pangkalusugan na isinakatuparan sa Hulyo 1999. Ang mga pensiyonado sa pagreretiro, kamatayan at may kapansanan ng SSS na dati nang nasakupan ng pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 ay nagawaran ng mga inam sa pagpapaospital sa ilaim ng PhilHealth. Ang mga pensiyonado na umabot sa pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 at kapagkuwan ay hindi saklaw maliban sa mga nakamit ang kwalipikasyon na kinakailangan na ipinataw ng PhilHealth. ==Mga serbisyo== Nagbibigay ang SSS ng benepisyo para sa kamatayan, libing, panganganak, ganap na kapansanan, pagretiro, sakit at sapilitang kawalan ng trabaho.<ref>{{Cite news |title=SSS: Higher contribution means more benefits |language=en-US |trans-title=SSS: Mas mataas na ambag, mas maraming benepisyo |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/685322/sss-higher-contribution-means-more-benefits/story/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> Ang ''Employees' Compensation (EC) Program'' ("Programang Kabayaran sa mga Empleyado"), na sinimulan noong 1975, ay nagbibigay ng karagdagang kabayaran sa mga manggagawang nagkasakit, naaksidente habang nagtatrabaho, o namatay dahil sa tungkulin. Ang mga benepisyo mula sa EC ay ipinagkakaloob lamang sa mga miyembrong may employer bukod sa kanilang sarili.<ref>{{Cite news |title=Self-employed join gov't compensation program |language=en-US |trans-title=Manggagawang pansarili, lumahok sa programang kabayaran ng gobyerno |work=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/self-employed-join-govt-compensation-program/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> == Mga kinakailangan sa pagiging miyembro == *Dapat ay hindi bababa sa 15 taong gulang. *Tinatanggap ang mga hindi nagtatrabaho. *Upang makakuha ng panghabambuhay na buwanang pensiyon, ang isang miyembro ng SSS ay dapat hindi bababa sa 60 taong gulang at may hindi bababa sa 120 buwanang hulog.<ref>{{cite web |title=Republic of the Philippines Social Security System |trans-title=Republika ng Pilipinas Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado |url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |access-date=Oktubre 3, 2018 |website=Sss.gov.ph |language=en |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062600/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |url-status=dead }}</ref> ==Mga tagapangasiwa== {|class=wikitable !Simula ng panunungkulan !Katapusan ng panunungkulan !Pangalan |- | 1955 || 1956 || Manuel O. Hizon |- | 1956 || 1957 || Eleuterio L. Adevoso |- | 1957 || 1958 || Rodolfo P. Andal |- | 1958 || 1959 || Emeterio C. Roa, Sr. |- | 1959 || 1962 || Ramon G. Gaviola, Jr. |- | 1962 || 1963 || Rene Espina |- | 1963 || 1965 || Bernardino R. Abes |- | Hunyo 1965 || Disyembre 1965 || Jovino S. Lorenzo |- | 1966 || 1986 || Gilberto O. Teodoro |- | 1986 || 1990 || [[Jose Cuisia, Jr.|Jose L. Cuisia, Jr.]] |- | 1990 || 1998 || Renato C. Valencia |- | 1998 || 2001 || Carlos A. Arellano |- | Enero 2001 || Hulyo 2001 || Vitaliano N. Nañagas |- | 2001 || 2008 || [[Corazon De la Paz|Corazon S. De la Paz-Bernardo]] |- | 2008 || kasalukuyan || [[Romulo Neri|Romulo S. Neri]] |} ==Sanggunian== {{Reflist}} ==Tingnan din == *[[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Kagawaran ng Pananalapi]] *[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS)]] *[[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.sss.gov.ph Websayt ng Paseguruhan ng mga Manggagawa sa Pribadong Sektor (SSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323053723/http://www.sss.gov.ph/ |date=2009-03-23 }} * [http://www.lawphil.net/administ/sss/sss.html Pamamahala ng SSS] * [http://www.philippinecountry.com/SSS/ Direktoryo ng SSS] [[Kategorya:Mga ahensiya ng pamahalaan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)]] sxg1crocwt386uq8snu1r4lujhnabg9 2220388 2220387 2026-08-14T02:12:53Z Ervin111899 83066 Binago ang talata. 2220388 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado | logo = Social Security System (SSS).svg | logo_size = 180px | logo_caption = | native_name = | former_name = | type = Korporasyong pag-aari at kontrolado ng pamahalaan | industry = [[Seguro]] | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | founded = {{Start date and age|1957|09|01}} | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = SSS Building, Abenida Silangan, [[Diliman]] | hq_location_city = [[Lungsod Quezon]] | hq_location_country = [[Pilipinas]] | num_locations = | num_locations_year = <!-- Year of num_locations data (if known) --> | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = Robert Joseph M. de Claro <ref>{{cite news |last1= Gita-Carlos|first1=Ruth Abbey |title=Palace bares new set of PBBM appointees|trans-title=Inihayag ng Palasyo ang mga bagong hinirang ni PBBM|lang=en|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1240187|access-date=Marso 12, 2025 |work=[[Philippine News Agency]] |date=Disyembre 18, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cordero |first1= Ted |title=De Claro named as SSS officer-in-charge|trans-title=De Claro, ipinangalan bilang namamahalang opisyal ng SSS |url= https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/923487/de-claro-named-as-sss-officer-in-charge/story/|access-date= Oktubre 12, 2024 |work = [[GMA Network]]|date=Oktubre 12, 2024}}</ref>(Pangulo at CEO) | products = | production = | production_year = <!-- Year of production data (if known) --> | services = Pensiyon, [[Pautang]] | revenue = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|362.2}}}} bilyon<ref name="2023Profits">{{cite report|author=Social Security System|author-link=|date=Pebrero 24, 2024|title=SSS net income in 2023 soars to P83 billion|trans-title=Netong kita ng SSS, sumirit sa P83 bilyon noong 2023|lang=en|url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|publisher=|page=|docket=|access-date=Abril 4, 2024|quote=|archive-date=Abril 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406144643/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|url-status=dead}}</ref> | revenue_year = 2023 | operating_income = | income_year = <!-- Year of operating_income data (if known) --> | net_income = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|83.13}}}} bilyon<ref name="2023Profits"/> | net_income_year = 2023 | aum = <!-- Only for financial-service companies --> | assets = | assets_year = | equity = | equity_year = | owner = | members = | members_year = <!-- Year of members data (if known) --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | divisions = | subsid = | module = <!-- Used to embed other templates --> | ratio = <!-- Basel III ratio; used for banks only --> | rating = <!-- Credit rating; used for banks only --> | website = {{URL|http://www.sss.gov.ph}} | footnotes = }} Ang '''Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado'''<ref>{{cite book |url=http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino |date=2013 |publisher=Komisyon sa Wikang Filipino |isbn=978-971-0197-22-4 |editor1-last=Narvaez |editor1-first=Eilene Antoinette |edition=2013 |page=6 |language=fil |access-date=Oktubre 26, 2024 |editor2-last=Macaranas |editor2-first=Edgardo |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329025354/http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |archive-date=Marso 29, 2017 |url-status=live}}</ref> ('''SSS'''; {{lang-en|Social Security System}}) ay isang programang pinapatakbo ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaan ng Pilipinas]] para sa panlipunang seguro sa [[Pilipinas]], na inilaan para sa mga manggagawa sa mga pribado, propesyonal at impormal na sektor. Itinatag ang SSS sa bisa ng Batas Republika Blg. 1161, na mas kilala bilang ang ''Social Security Act of 1954'', at kalauna'y binago ng Batas Republika Blg. 8282 noong 1997. Samantala, ang mga empleyado ng pamahalaan ay saklaw ng [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS). ==Kasaysayan== [[Talaksan:Social Security System NHI historical marker.webp|thumb|left|Panandang makasaysayan na ikinabit noong 2008 sa punong-tanggapan ng SSS sa Lungsod Quezon]] Noong kanyang [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] noong Enero 1948, nanawagan si [[Pangulong Manuel Roxas]] sa mga mambabatas na lumikha ng isang programa sa panlipunang seguridad upang magbigay ng ginhawa sa mga mamamayang nahaharap sa mga pagsubok pagkatapos ng digmaan. Ngunit siya ay namatay bago pa man naipasa ang panukalang batas.<ref name=":0">{{Cite news |last=Bugante |first=Susie |date=Agosto 30, 2016 |title=59 years of faithful service to the nation |language=en-US |trans-title=59 taon ng tapat na paglilingkod sa bansa |work=BusinessMirror |url=https://businessmirror.com.ph/2016/08/30/59-years-of-faithful-service-to-the-nation/ |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=Social Security System (SSS) — Davao Corporate |trans-title=Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado (SSS) — Davao Corporate |url=https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |access-date=2024-03-25 |language=en-US |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325060006/https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |url-status=dead }}</ref> Noong Hulyo 7, 1948, sa ilalim ng administrasyon ni [[Pangulong Elpidio Quirino]] na humalili kay Roxas, nilikha ang Komisyon sa Pag-aaral ng Paseguruhang Panlipunan sa pamamagitan ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 150.<ref>{{Cite web |title=Third Republic |trans-title=Ikatlong Republika |url=https://www.officialgazette.gov.ph/featured/third-republic/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref> Binuo ng komisyon ang Social Security Act na isinumite sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]. Noong 1954, sina Kinatawan Floro Crisologo at mga Senador Cipriano Primicias at Manuel Briones ay naghain ng mga panukalang-batas na kalauna’y naging Batas Republika Blg. 1161 o ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng panunungkulan ni [[Pangulong Ramon Magsaysay]].<ref name=":1">{{cite news |title=SSS Guidebook |language=en |trans-title=Aklat Panggabay ng SSS |publisher=Page 2 of the Social Security System of the Philippines |url=https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |access-date=Mayo 18, 2017 |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062541/https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Crisologo Museum |language=en |trans-title=Museong Crisologo |website=Vigan.ph |url=https://www.vigan.ph/attractions/crisologo-museum.html |access-date=Mayo 18, 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=A Study of Services at Social Security System Makati Processing Center |language=en |trans-title=Isang Pag-aaral ng mga Serbisyo sa Sentro ng Pagpoproseso ng Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado sa Makati |website=www.ijesc.org |url=https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |access-date=Agosto 10, 2021 |archive-date=Mayo 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511224432/https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |url-status=dead }}</ref> Kilala rin ito bilang ''Social Security Law'' (''SSS Law''). Gayunpaman, naantala ang pagpapatupad nito dahil sa mga pagtutol ng mga grupong pang-negosyo at manggagawa. Noon lamang 1957 iniharap sa Kongreso ang mga panukalang batas na lumikha sa Batas Republika Blg. 1792, na nagsususog sa orihinal na ''Social Security Act''. Noong Setyembre 1, 1957, sa wakas ay ipinatupad ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng termino ni [[Carlos P. Garcia]] (namatay si Magsaysay noong Marso ng taong iyon).<ref name=":0" />[[Talaksan:3026Fairview,_Novaliches,_Quezon_City_Landmarks_Roads_22.jpg|200px|thumbnail|right|SSS, Fairview, [[Lungsod Quezon]]]] Noong Setyembre 7, 1979, binago ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636 ang Batas Republika Blg. 1161 at pinalawig ang sapilitang saklaw sa mga taong may sariling hanapbuhay. Nagkabisa ang mga bagong tuntunin noong Enero 1, 1980.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 7, 1979 |title=Presidential Decree No. 1636, s. 1979 |trans-title=Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636, s. 1979 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1979/09/07/presidential-decree-no-1636-s-1979/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=SOS: The state of the SSS |language=en |trans-title=SOS: Ang kalagayan ng SSS |work=Manila Standard |url=http://manilastandard.net/opinion/112217/sos-the-state-of-the-sss.html |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref> Pinahintulutan ng mga bagong alituntunin ang mga magsasaka at mangingisda na mapasama sa saklaw noong 1992, at pagkaraan ng isang taon, ang mga kasambahay na kumikita ng hindi bababa sa ₱1,000 kada buwan. Noong 1995, sinimulan namang saklawin ng SSS ang mga manggagawa sa impormal na sektor na may kaparehong buwanang kita.<ref name=":1" /> Noong Mayo 1, 1997, nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang Batas Republika Blg. 8282, na kilala rin bilang ''Social Security Act of 1997''. Binago ng batas ang SSS<ref>{{Cite news |last=Honeyman |first=Neil |date=Nobyembre 15, 2015 |title=Honeyman: The SSS pension scheme |language=en |trans-title=Honeyman: Ang programa ng pensiyon ng SSS |work=SunStar |url=https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-date=Septiyembre 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928201455/https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |url-status=dead }}</ref> at nagbigay ng mas mahusay na mga pakete ng benepisyo, pinalawak ang saklaw, nagpatupad ng mas pleksibleng pamumuhunan, nagtakda ng mas mahigpit na parusa para sa mga lumalabag sa batas, nagsagawa ng kondonasyon ng mga multa ng mga delinkwenteng tagapag-empleyo, at nagtatag ng isang kusang-loob na pondong probidente para sa mga miyembro. Ang Programang Himagal ng mga Manggagawa, nagsimula noong 1975, ay nagbibigay ng ibay na himagal na isinakatuparan sa Hunyo 1984 sa manggagawa na ang pagkasakit, kamatayan, o sakuna ay nangyari sa panahon ng mga gawaing may kaugnayan sa hanapbuhay. Nagsilbi ang SSS sa pamamahala ng programang [[Medicare]] para sa pagpapaospital at mga iba pang pangangailangan sa paggagamot ng mga manggagawa sa pribadong sektor; at ang GSIS para sa mga manggagawa sa pampublikong sektor. Gayumpaman, nang dahil sa pagpasa ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] o ang Batas ng Pambansang Segurong Pangkalusugan ng 1995, naglipat ang SSS at GSIS ng pamamahala ng programang Medicare sa [[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] para sa pinagsama at pangmalawakang paraan sa kaunlarang pangkalusugan na isinakatuparan sa Hulyo 1999. Ang mga pensiyonado sa pagreretiro, kamatayan at may kapansanan ng SSS na dati nang nasakupan ng pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 ay nagawaran ng mga inam sa pagpapaospital sa ilaim ng PhilHealth. Ang mga pensiyonado na umabot sa pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 at kapagkuwan ay hindi saklaw maliban sa mga nakamit ang kwalipikasyon na kinakailangan na ipinataw ng PhilHealth. ==Mga serbisyo== Nagbibigay ang SSS ng benepisyo para sa kamatayan, libing, panganganak, ganap na kapansanan, pagretiro, sakit at sapilitang kawalan ng trabaho.<ref>{{Cite news |title=SSS: Higher contribution means more benefits |language=en-US |trans-title=SSS: Mas mataas na ambag, mas maraming benepisyo |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/685322/sss-higher-contribution-means-more-benefits/story/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> Ang ''Employees' Compensation (EC) Program'' ("Programang Kabayaran sa mga Empleyado"), na sinimulan noong 1975, ay nagbibigay ng karagdagang kabayaran sa mga manggagawang nagkasakit, naaksidente habang nagtatrabaho, o namatay dahil sa tungkulin. Ang mga benepisyo mula sa EC ay ipinagkakaloob lamang sa mga miyembrong may employer bukod sa kanilang sarili.<ref>{{Cite news |title=Self-employed join gov't compensation program |language=en-US |trans-title=Manggagawang pansarili, lumahok sa programang kabayaran ng gobyerno |work=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/self-employed-join-govt-compensation-program/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> == Mga kinakailangan sa pagiging miyembro == *Dapat ay hindi bababa sa 15 taong gulang. *Tinatanggap ang mga hindi nagtatrabaho. *Upang makakuha ng panghabambuhay na buwanang pensiyon, ang isang miyembro ng SSS ay dapat hindi bababa sa 60 taong gulang at may hindi bababa sa 120 buwanang hulog.<ref>{{cite web |title=Republic of the Philippines Social Security System |trans-title=Republika ng Pilipinas Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado |url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |access-date=Oktubre 3, 2018 |website=Sss.gov.ph |language=en |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062600/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |url-status=dead }}</ref> ==Mga tagapangasiwa== {|class=wikitable !Simula ng panunungkulan !Katapusan ng panunungkulan !Pangalan |- | 1955 || 1956 || Manuel O. Hizon |- | 1956 || 1957 || Eleuterio L. Adevoso |- | 1957 || 1958 || Rodolfo P. Andal |- | 1958 || 1959 || Emeterio C. Roa, Sr. |- | 1959 || 1962 || Ramon G. Gaviola, Jr. |- | 1962 || 1963 || Rene Espina |- | 1963 || 1965 || Bernardino R. Abes |- | Hunyo 1965 || Disyembre 1965 || Jovino S. Lorenzo |- | 1966 || 1986 || Gilberto O. Teodoro |- | 1986 || 1990 || [[Jose Cuisia, Jr.|Jose L. Cuisia, Jr.]] |- | 1990 || 1998 || Renato C. Valencia |- | 1998 || 2001 || Carlos A. Arellano |- | Enero 2001 || Hulyo 2001 || Vitaliano N. Nañagas |- | 2001 || 2008 || [[Corazon De la Paz|Corazon S. De la Paz-Bernardo]] |- | 2008 || kasalukuyan || [[Romulo Neri|Romulo S. Neri]] |} ==Sanggunian== {{Reflist}} ==Tingnan din == *[[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Kagawaran ng Pananalapi]] *[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS)]] *[[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.sss.gov.ph Websayt ng Paseguruhan ng mga Manggagawa sa Pribadong Sektor (SSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323053723/http://www.sss.gov.ph/ |date=2009-03-23 }} * [http://www.lawphil.net/administ/sss/sss.html Pamamahala ng SSS] * [http://www.philippinecountry.com/SSS/ Direktoryo ng SSS] [[Kategorya:Mga ahensiya ng pamahalaan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)]] e8aesht8ftt1sd6ov8my2m4wzt9pwd0 2220389 2220388 2026-08-14T02:15:50Z Ervin111899 83066 Binago ang talata. 2220389 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado | logo = Social Security System (SSS).svg | logo_size = 180px | logo_caption = | native_name = | former_name = | type = Korporasyong pag-aari at kontrolado ng pamahalaan | industry = [[Seguro]] | predecessor = <!-- or: | predecessors = --> | founded = {{Start date and age|1957|09|01}} | founder = | defunct = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | hq_location = SSS Building, Abenida Silangan, [[Diliman]] | hq_location_city = [[Lungsod Quezon]] | hq_location_country = [[Pilipinas]] | num_locations = | num_locations_year = <!-- Year of num_locations data (if known) --> | area_served = <!-- or: | areas_served = --> | key_people = Robert Joseph M. de Claro <ref>{{cite news |last1= Gita-Carlos|first1=Ruth Abbey |title=Palace bares new set of PBBM appointees|trans-title=Inihayag ng Palasyo ang mga bagong hinirang ni PBBM|lang=en|url= https://www.pna.gov.ph/articles/1240187|access-date=Marso 12, 2025 |work=[[Philippine News Agency]] |date=Disyembre 18, 2024}}</ref><ref>{{cite news |last1=Cordero |first1= Ted |title=De Claro named as SSS officer-in-charge|trans-title=De Claro, ipinangalan bilang namamahalang opisyal ng SSS |url= https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/923487/de-claro-named-as-sss-officer-in-charge/story/|access-date= Oktubre 12, 2024 |work = [[GMA Network]]|date=Oktubre 12, 2024}}</ref>(Pangulo at CEO) | products = | production = | production_year = <!-- Year of production data (if known) --> | services = Pensiyon, [[Pautang]] | revenue = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|362.2}}}} bilyon<ref name="2023Profits">{{cite report|author=Social Security System|author-link=|date=Pebrero 24, 2024|title=SSS net income in 2023 soars to P83 billion|trans-title=Netong kita ng SSS, sumirit sa P83 bilyon noong 2023|lang=en|url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|publisher=|page=|docket=|access-date=Abril 4, 2024|quote=|archive-date=Abril 6, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240406144643/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=PR2024_002|url-status=dead}}</ref> | revenue_year = 2023 | operating_income = | income_year = <!-- Year of operating_income data (if known) --> | net_income = {{increase}}{{font color|green|{{Philippine peso|83.13}}}} bilyon<ref name="2023Profits"/> | net_income_year = 2023 | aum = <!-- Only for financial-service companies --> | assets = | assets_year = | equity = | equity_year = | owner = | members = | members_year = <!-- Year of members data (if known) --> | num_employees = | num_employees_year = <!-- Year of num_employees data (if known) --> | parent = | divisions = | subsid = | module = <!-- Used to embed other templates --> | ratio = <!-- Basel III ratio; used for banks only --> | rating = <!-- Credit rating; used for banks only --> | website = {{URL|http://www.sss.gov.ph}} | footnotes = }} Ang '''Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado'''<ref>{{cite book |url=http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |title=Mga Pangalan ng Tanggapan ng Pamahalaan sa Filipino |date=2013 |publisher=Komisyon sa Wikang Filipino |isbn=978-971-0197-22-4 |editor1-last=Narvaez |editor1-first=Eilene Antoinette |edition=2013 |page=6 |language=fil |access-date=Oktubre 26, 2024 |editor2-last=Macaranas |editor2-first=Edgardo |archive-url=https://web.archive.org/web/20170329025354/http://kwf.gov.ph/wp-content/uploads/2015/12/Mga-ng-Pangalan-Tanggapan-sa-Filipino2.pdf |archive-date=Marso 29, 2017 |url-status=live}}</ref> ('''SSS'''; {{lang-en|Social Security System}}) ay isang programang pag-aari at pinapatakbo ng [[Pamahalaan ng Pilipinas|pamahalaan ng Pilipinas]] para sa panlipunang seguro sa [[Pilipinas]], na inilaan para sa mga manggagawa sa mga pribado, propesyonal at impormal na sektor. Itinatag ang SSS sa bisa ng Batas Republika Blg. 1161, na mas kilala bilang ang ''Social Security Act of 1954'', at kalauna'y binago ng Batas Republika Blg. 8282 noong 1997. Samantala, ang mga empleyado ng pamahalaan ay saklaw ng [[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan]] (GSIS). ==Kasaysayan== [[Talaksan:Social Security System NHI historical marker.webp|thumb|left|Panandang makasaysayan na ikinabit noong 2008 sa punong-tanggapan ng SSS sa Lungsod Quezon]] Noong kanyang [[Talumpati sa Kalagayan ng Bansa]] noong Enero 1948, nanawagan si [[Pangulong Manuel Roxas]] sa mga mambabatas na lumikha ng isang programa sa panlipunang seguridad upang magbigay ng ginhawa sa mga mamamayang nahaharap sa mga pagsubok pagkatapos ng digmaan. Ngunit siya ay namatay bago pa man naipasa ang panukalang batas.<ref name=":0">{{Cite news |last=Bugante |first=Susie |date=Agosto 30, 2016 |title=59 years of faithful service to the nation |language=en-US |trans-title=59 taon ng tapat na paglilingkod sa bansa |work=BusinessMirror |url=https://businessmirror.com.ph/2016/08/30/59-years-of-faithful-service-to-the-nation/ |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-03-25 |title=Social Security System (SSS) — Davao Corporate |trans-title=Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado (SSS) — Davao Corporate |url=https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |access-date=2024-03-25 |language=en-US |archive-date=2024-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240325060006/https://davaocorporate.info/social-security-system-sss/ |url-status=dead }}</ref> Noong Hulyo 7, 1948, sa ilalim ng administrasyon ni [[Pangulong Elpidio Quirino]] na humalili kay Roxas, nilikha ang Komisyon sa Pag-aaral ng Paseguruhang Panlipunan sa pamamagitan ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 150.<ref>{{Cite web |title=Third Republic |trans-title=Ikatlong Republika |url=https://www.officialgazette.gov.ph/featured/third-republic/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref> Binuo ng komisyon ang Social Security Act na isinumite sa [[Kongreso ng Pilipinas|Kongreso]]. Noong 1954, sina Kinatawan Floro Crisologo at mga Senador Cipriano Primicias at Manuel Briones ay naghain ng mga panukalang-batas na kalauna’y naging Batas Republika Blg. 1161 o ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng panunungkulan ni [[Pangulong Ramon Magsaysay]].<ref name=":1">{{cite news |title=SSS Guidebook |language=en |trans-title=Aklat Panggabay ng SSS |publisher=Page 2 of the Social Security System of the Philippines |url=https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |access-date=Mayo 18, 2017 |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062541/https://www.sss.gov.ph/sss/DownloadContent?fileName=2016%20SSS%20Guidebook_123116.pdf |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Crisologo Museum |language=en |trans-title=Museong Crisologo |website=Vigan.ph |url=https://www.vigan.ph/attractions/crisologo-museum.html |access-date=Mayo 18, 2017}}</ref><ref>{{cite news |title=A Study of Services at Social Security System Makati Processing Center |language=en |trans-title=Isang Pag-aaral ng mga Serbisyo sa Sentro ng Pagpoproseso ng Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado sa Makati |website=www.ijesc.org |url=https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |access-date=Agosto 10, 2021 |archive-date=Mayo 11, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220511224432/https://ijesc.org/upload/33d3be2a454bf51f14d5a63e849db646.A%20Study%20of%20Services%20at%20Social%20Security%20System%20Makati%20Processing%20Center%20(2).pdf |url-status=dead }}</ref> Kilala rin ito bilang ''Social Security Law'' (''SSS Law''). Gayunpaman, naantala ang pagpapatupad nito dahil sa mga pagtutol ng mga grupong pang-negosyo at manggagawa. Noon lamang 1957 iniharap sa Kongreso ang mga panukalang batas na lumikha sa Batas Republika Blg. 1792, na nagsususog sa orihinal na ''Social Security Act''. Noong Setyembre 1, 1957, sa wakas ay ipinatupad ang ''Social Security Act of 1954'' sa ilalim ng termino ni [[Carlos P. Garcia]] (namatay si Magsaysay noong Marso ng taong iyon).<ref name=":0" />[[Talaksan:3026Fairview,_Novaliches,_Quezon_City_Landmarks_Roads_22.jpg|200px|thumbnail|right|SSS, Fairview, [[Lungsod Quezon]]]] Noong Setyembre 7, 1979, binago ng Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636 ang Batas Republika Blg. 1161 at pinalawig ang sapilitang saklaw sa mga taong may sariling hanapbuhay. Nagkabisa ang mga bagong tuntunin noong Enero 1, 1980.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 7, 1979 |title=Presidential Decree No. 1636, s. 1979 |trans-title=Kautusang Tagapagpaganap Blg. 1636, s. 1979 |url=https://www.officialgazette.gov.ph/1979/09/07/presidential-decree-no-1636-s-1979/ |access-date=Hunyo 30, 2019 |website=Official Gazette of the Republic of the Philippines |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |title=SOS: The state of the SSS |language=en |trans-title=SOS: Ang kalagayan ng SSS |work=Manila Standard |url=http://manilastandard.net/opinion/112217/sos-the-state-of-the-sss.html |access-date=Hunyo 30, 2019}}</ref> Pinahintulutan ng mga bagong alituntunin ang mga magsasaka at mangingisda na mapasama sa saklaw noong 1992, at pagkaraan ng isang taon, ang mga kasambahay na kumikita ng hindi bababa sa ₱1,000 kada buwan. Noong 1995, sinimulan namang saklawin ng SSS ang mga manggagawa sa impormal na sektor na may kaparehong buwanang kita.<ref name=":1" /> Noong Mayo 1, 1997, nilagdaan ni Pangulong [[Fidel V. Ramos]] ang Batas Republika Blg. 8282, na kilala rin bilang ''Social Security Act of 1997''. Binago ng batas ang SSS<ref>{{Cite news |last=Honeyman |first=Neil |date=Nobyembre 15, 2015 |title=Honeyman: The SSS pension scheme |language=en |trans-title=Honeyman: Ang programa ng pensiyon ng SSS |work=SunStar |url=https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |access-date=Hulyo 1, 2019 |archive-date=Septiyembre 28, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230928201455/https://www.sunstar.com.ph//article/42682 |url-status=dead }}</ref> at nagbigay ng mas mahusay na mga pakete ng benepisyo, pinalawak ang saklaw, nagpatupad ng mas pleksibleng pamumuhunan, nagtakda ng mas mahigpit na parusa para sa mga lumalabag sa batas, nagsagawa ng kondonasyon ng mga multa ng mga delinkwenteng tagapag-empleyo, at nagtatag ng isang kusang-loob na pondong probidente para sa mga miyembro. Ang Programang Himagal ng mga Manggagawa, nagsimula noong 1975, ay nagbibigay ng ibay na himagal na isinakatuparan sa Hunyo 1984 sa manggagawa na ang pagkasakit, kamatayan, o sakuna ay nangyari sa panahon ng mga gawaing may kaugnayan sa hanapbuhay. Nagsilbi ang SSS sa pamamahala ng programang [[Medicare]] para sa pagpapaospital at mga iba pang pangangailangan sa paggagamot ng mga manggagawa sa pribadong sektor; at ang GSIS para sa mga manggagawa sa pampublikong sektor. Gayumpaman, nang dahil sa pagpasa ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] o ang Batas ng Pambansang Segurong Pangkalusugan ng 1995, naglipat ang SSS at GSIS ng pamamahala ng programang Medicare sa [[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] para sa pinagsama at pangmalawakang paraan sa kaunlarang pangkalusugan na isinakatuparan sa Hulyo 1999. Ang mga pensiyonado sa pagreretiro, kamatayan at may kapansanan ng SSS na dati nang nasakupan ng pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 ay nagawaran ng mga inam sa pagpapaospital sa ilaim ng PhilHealth. Ang mga pensiyonado na umabot sa pagkahantong ng [[Mga Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] [[Batas Republika Blg. 7875|Blg. 7875]] noong 4 Marso 1995 at kapagkuwan ay hindi saklaw maliban sa mga nakamit ang kwalipikasyon na kinakailangan na ipinataw ng PhilHealth. ==Mga serbisyo== Nagbibigay ang SSS ng benepisyo para sa kamatayan, libing, panganganak, ganap na kapansanan, pagretiro, sakit at sapilitang kawalan ng trabaho.<ref>{{Cite news |title=SSS: Higher contribution means more benefits |language=en-US |trans-title=SSS: Mas mataas na ambag, mas maraming benepisyo |work=GMA News |url=https://www.gmanetwork.com/news/money/companies/685322/sss-higher-contribution-means-more-benefits/story/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> Ang ''Employees' Compensation (EC) Program'' ("Programang Kabayaran sa mga Empleyado"), na sinimulan noong 1975, ay nagbibigay ng karagdagang kabayaran sa mga manggagawang nagkasakit, naaksidente habang nagtatrabaho, o namatay dahil sa tungkulin. Ang mga benepisyo mula sa EC ay ipinagkakaloob lamang sa mga miyembrong may employer bukod sa kanilang sarili.<ref>{{Cite news |title=Self-employed join gov't compensation program |language=en-US |trans-title=Manggagawang pansarili, lumahok sa programang kabayaran ng gobyerno |work=BusinessWorld |url=https://www.bworldonline.com/self-employed-join-govt-compensation-program/ |access-date=Hulyo 1, 2019}}</ref> == Mga kinakailangan sa pagiging miyembro == *Dapat ay hindi bababa sa 15 taong gulang. *Tinatanggap ang mga hindi nagtatrabaho. *Upang makakuha ng panghabambuhay na buwanang pensiyon, ang isang miyembro ng SSS ay dapat hindi bababa sa 60 taong gulang at may hindi bababa sa 120 buwanang hulog.<ref>{{cite web |title=Republic of the Philippines Social Security System |trans-title=Republika ng Pilipinas Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pribado |url=https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |access-date=Oktubre 3, 2018 |website=Sss.gov.ph |language=en |archive-date=Oktubre 4, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181004062600/https://www.sss.gov.ph/sss/appmanager/pages.jsp?page=retirementpension |url-status=dead }}</ref> ==Mga tagapangasiwa== {|class=wikitable !Simula ng panunungkulan !Katapusan ng panunungkulan !Pangalan |- | 1955 || 1956 || Manuel O. Hizon |- | 1956 || 1957 || Eleuterio L. Adevoso |- | 1957 || 1958 || Rodolfo P. Andal |- | 1958 || 1959 || Emeterio C. Roa, Sr. |- | 1959 || 1962 || Ramon G. Gaviola, Jr. |- | 1962 || 1963 || Rene Espina |- | 1963 || 1965 || Bernardino R. Abes |- | Hunyo 1965 || Disyembre 1965 || Jovino S. Lorenzo |- | 1966 || 1986 || Gilberto O. Teodoro |- | 1986 || 1990 || [[Jose Cuisia, Jr.|Jose L. Cuisia, Jr.]] |- | 1990 || 1998 || Renato C. Valencia |- | 1998 || 2001 || Carlos A. Arellano |- | Enero 2001 || Hulyo 2001 || Vitaliano N. Nañagas |- | 2001 || 2008 || [[Corazon De la Paz|Corazon S. De la Paz-Bernardo]] |- | 2008 || kasalukuyan || [[Romulo Neri|Romulo S. Neri]] |} ==Sanggunian== {{Reflist}} ==Tingnan din == *[[Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)|Kagawaran ng Pananalapi]] *[[Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan|Paseguruhan ng mga Naglilingkod sa Pamahalaan (GSIS)]] *[[Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas|Korporasyon ng Segurong Pangkalusugan ng Pilipinas (PhilHealth)]] ==Mga panlabas na kawing== *[http://www.sss.gov.ph Websayt ng Paseguruhan ng mga Manggagawa sa Pribadong Sektor (SSS)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090323053723/http://www.sss.gov.ph/ |date=2009-03-23 }} * [http://www.lawphil.net/administ/sss/sss.html Pamamahala ng SSS] * [http://www.philippinecountry.com/SSS/ Direktoryo ng SSS] [[Kategorya:Mga ahensiya ng pamahalaan sa Pilipinas]] [[Kategorya:Kagawaran ng Pananalapi (Pilipinas)]] ozhwoeq9a8hpjvkwwp8uf4kd9p941uj 0 98740 2220360 2220025 2026-08-13T22:26:03Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220360 wikitext text/x-wiki {{Infobox Scientist | name = Alan Mathison Turing | image = Turing statue Surrey.jpg | image_size = | caption = | birth_date = {{Birth date|1912|6|23|df=yes}} | birth_place = [[Maida Vale]], London, England, United Kingdom | death_date = {{Death date and age|1954|6|7|1912|6|23|df=yes}} | death_place = [[Wilmslow]], Cheshire, England, United Kingdom | nationality = British | field = [[Mathematics]], [[Cryptanalysis]], [[Computer science]] | work_institutions = University of Cambridge<br />[[Government Code and Cypher School]]<br />[[National Physical Laboratory, UK|National Physical Laboratory]]<br />[[University of Manchester]] | alma_mater = [[King's College, Cambridge]]<br />[[Princeton University]] | doctoral_advisor = [[Alonzo Church]] | doctoral_students = [[Robin Gandy]] | known_for = [[Halting problem]]<br />[[Turing machine]]<br />[[Cryptanalysis of the Enigma]]<br />[[Automatic Computing Engine]]<br />[[Turing Award]]<br />[[Turing Test]]<br />[[Turing pattern]]s | prizes = [[Officer of the Order of the British Empire]]<br />[[Fellow of the Royal Society]] }} Si '''Alan Mathison Turing''', <small>[[Orden ng Imperyong Britaniko|OBE]]</small>, <small>[[Fellow of the Royal Society|FRS]]</small> ({{pronEng|ˈtjʊ (ə)rɪŋ}}) (23 Hunyo 1912&nbsp;– 7 Hunyo 1954) ay isang [[Gran Britanya|Briton]] na [[matematiko]], [[lohiko]] (o [[lohisyano]]), [[kriptoanalisis|kriptoanalista]] at [[agham pangkompyuter|siyentista ng kompyuter]]. Kanyang naimpluwensiyahan ang pagpapaunlad ng [[agham pangkompyuter]], pagbibigay ng pormalisasyon ng mga konsepto ng "[[algoritmo]]" at "[[komputasyon]]" sa isang [[makinang Turing]], na malaki ang ginampananang papel sa pagkakalikha ng modernong kompyuter. Si Turing ay itinuturing na ama ng ''[[agham pangkompyuter]]'' at ''[[Intelehensiyang artipisyal]]''. Sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], si "Turing" ay naglingkod at minsang naging pinuno ng Hut 8 sa ''Government Code and Cypher School'' sa Bletchley Park, isang sentro sa Britanya na responsable sa pagbasag ng mga sekretong kodigo ng mga [[Aleman]] noong panahon ni [[Adolf Hitler]]. Siya ay lumikha ng ilang tekniko sa pagbasag ng mga [[sipero]] ([[algoritmo]] ng [[enkripsiyon]]) ng Alemanya kabilang ang paraan ng elektromekanikal na makinang [[bombe]] na makakahanap ng mga kompigurasyon ng makinang [[Enigma]] (ang makinang ginamit ng pamahalaan at militar ng Alemanya upang ilihim ang mga pinadadalang mensahe ng kanilang mga sundalo). Pagkatapos ng digmaan, siya ay nagtrabaho sa Pambansang Laboratoryong Pisikal (''National Physical Laboratory''), kung saan kanyang nilikha ang isa sa mga unang na disenyo ng ACE, na isang "inilalaang programang pangkompyuter" (''stored program''). Tungo sa huling bahagi ng kanyang buhay, si Turing ay naging interesado sa matematikang biyolohikal. Siya ay sumulat ng isang papel tungkol sa kemikal na batayan ng morpohenesis (''morphogenesis'') at kanyang hinulaan ang isang umiikot na reaksiyong kemikal tulad ng [[reaksiyong Belousov-Zhabotinsky]], na unang napagmasdan at napatunayan noong dekada 1960. Ang [[homoseksuwalidad]] ni Turing ay nagresulta sa isang kriminal na pag-uusig noong 1952, kung saan ang homoseksuwalidad sa mga panahong ito ay itinuturing pang ilegal sa [[Britanya]]. Kanyang tinanggap ang parusang paginom ng mga pambabaeng hormone (estrogen) kapalit ng parusang pagkakabilanggo. Siya ay namatay noong 1954 mula sa pagkalasyon ng [[cyanide]], mga dalawang linggo bago ang kanyang ika-apatnapu't dalawang (42) kaarawan. Natukoy ng isang pagsusuri na ang kamatayan ni Turing ay isang [[pagpapatiwakal]] ngunit ang kanyang ina ay naniniwalang ito'y isang aksidental na kamatayan. Noong 10 Setyembre 2009, pagkatapos ng isang kampanya sa [[internet]], humingi ng patawad ang Punong Ministro ng Britanya na si [[Gordon Brown]] sa ngalan ng pamahalaan ng Britanya sa nangyaring pagtrato kay Turing pagkatapos ng digmaan. == Talambuhay == === Kabataan === [[Talaksan:Turing Plaque.jpg|thumbnail|Isang plakang pag-alala na nagmamarka sa naging tirahan ni Alan Turing sa Wilmslo, Cheshire, Inglatera]] Si Alan Turing ay ipinaglihi sa [[India]]. Ang kanyang amang si Julius Mathison Turing, ay isang miyembro sibil na paglilingkod sa India. Ang kanyang mga magulang na si Julius at Ethel Sara Stoney (1881–1976, na anak na babae ni Edward Waller Stoney, punong inhinyero ng ​​Madras Railways) ay nagnais na palakihin ang kanilang magiging anak na si Alan sa Inglatera, kaya sila bumalik sa Maida Vale, London, kung saan ipinanganak si Alan Turing noong 23 Hunyo 1912. Si Alan ay mayroong kuya na nagngangalang John. Dahil sa ang paglilingkod sibil sa India ng kanyang ama ay aktibo pa rin sa mga panahong ito, ang mga magulang ni Alan ay madalas maglakbay sa pagitan ng Hastings, Inglatera at India, kung saan ang kanilang dalawang anak ay iniwan na manatali sa tahanan ng isang retiradong mag-asawang sundalo. Sa murang edad pa lang ay kinakitaan na si Alan Turing ng mga palatandaan ng pagiging isang [[henyo]] na kanyang ipinamalas sa kanyang pagtanda. Si Turing ay ipinasok ng kanyang mga magulang sa St Michael, isang paaralan sa 20 Charles Road, St. Leonards on Sea, sa edad na anim na. Ang punong guro ay napansin ang katalinuhan ni Turing sa simula pa lamang gayundin ang mga ibang pang mga naging kanyang guro. Noong 1926, sa edad na 14, siya ay nag-aral sa Sherborne School, isang tanyag na independiyenteng paaralan sa isang palengkeng bayan sa Sherborne sa Dorset. Ang kanyang unang pagpasok sa paaral ay naging kasabay ng isang malawakang protesta sa Britanya ngunit dahil siya ay determinado na pumasok sa unang araw, siya'y nagtungo sa paaralan na higit 60 milya ang layo mula sa Southampton gamit ang isang bisekleta at humihinto tuwing gabi sa isang paupahang tuluyan. Ang pagkahilig ni Turing sa matematika at agham ay hindi nagdulot sa kanya ng paggalang mula sa ilang mga guro sa Sherborne, dahil sa ang paaralang ito ay nagbibigay diin sa pagaaral ng mga klasiko. Ang kanyang punong-guro ay sumulat pa sa kanyang mga magulang na nagsasaad na: " ''Umaasa ako na hindi siya mahulog sa pagitan ng dalawang upuan. Kung siya ay mananatili sa isang pampublikong paaralan, siya ay dapat magnais na matuto. Kung siya ay nagnanais lamang na maging spesyalistang siyentipiko, kanya lamang sinasayang ang kanyang panahon sa isang pampublikong paaralan''". Sa kabila nito, si Turing ay patuloy na nagpakita ng kahanga hangang kakayahan sa mga mga paksang kanyang minamahal, ang paglutas ng mga mahirap na problema sa [[calculus]] noong 1927 kahit hindi siya nag-aral ng panimulang calculus. Noong 1928, sa edad na 16, natagpuan ni Turing ang mga isinulat ni Albert Einstein. Hindi niya lamang ito naunawaan, kanya ring nasagot ang pagtatanong ni Einstein sa mga [[batas ni Newton ng mosyon]] sa isang aklat na hindi dito hayagang inihayag. Ang pagsisikap ni Turing sa kanyang pag-aaral ay tumindi dahil sa malapit na pagkakaibigang nabuo sa pagitan niya at ng isa pang mas matandang estudyante na nagngangalang Christoper Morcom. Si Morcom ang unang lalaking minahal ni Turing, ngunit ito ay biglaang namatay mga ilang linggo bago matapos ang kanilang huling semestro sa Sherborne. Si Morcom ay namatay mula sa komplikasyon ng tuberkolosis na nakukuha sa isang baka, na nakuha nito matapos uminom ng isang gatas sa isang may sakit na baka noong ito'y bata pa lamang. Dahil sa pangyayaring ito, ang pananampalatayang panrelihiyon ni Turing ay nawala at siya'y naging isang [[ateista]]. Tinanggap ni Turing na ang lahat ng pangyayari sa mundo, kabilang na ang mga galaw ng utak ng tao, ay may materyal na paliwanag ngunit siya ay naniniwala pa rin sa pag-iral ng espirito ng isang tao pagkatapos mamatay. === Edukasyon sa unibersidad at mga pagsasaliksik ni Turing === [[Talaksan:Alan Turing Memorial Closer.jpg|thumb|right|Estatwang pag-ala ala kay Alan Turing]] Pagkatapos mag-aral sa Sherborne, si Turing ay nag-aral sa King's College sa [[Unibersidad ng Cambridge]]. Siya ay nagaral dito mula sa 1931 hanggang 1934, at nakakapagtapos kung saan kanyang nakamit ang pangunahing mga parangal sa Matematika. Noong 1935, siya ay inihalal na kapanalig (fellow) sa King's College dahil sa naging impluwensiya ng kanyang tesis tungkol sa [[central limit theorem]]. Noong 1928, Ang Alemang matematiko na si [[David Hilbert]] ay tumawag ng pansin sa ''[[Entscheidungsproblem]]'' (problema ng desisyon). Sa mahusay na papel na isinulat ni Turing na "''On Computable Numbers (mga bilang na matutukoy ng isang nagwawakas na algoritmo), with an Application to the Entscheidungsproblem''" (na kanyang isinumite noong 28 Mayo 1936 at itinanghal noong 12 Nobyembre), kanyang binago ang mga resulta na isinulat ng matematikong si [[Kurt Godel]] noong 1931 tungkol sa limitasyon ng pagpapatunay (proof) at komputasyon, kung saan pinalitan ni Turing ang pangkalahatang nakabatay-sa-aritmetikang pormal na lenggwahe ng isang [[makinang Turing]], na mga makinang pormal at simple. Pinatunayan ni Turing na ang makinang Turing ay may kakayahang gumawa ng anumang pagkukuwenta kung ito ay maisasalarawan bilang isang [[algoritmo]]. Kanya ding pinatunayan na walang solusyon sa Entscheidungsproblem sa pamamagitan ng pagpapakita na ang [[paghintong problema]] (halting problem) sa isang makinang Turing ay hindi madedesisyonan o hindi malalaman kung ito ay hihinto. Bagaman ang pagpapatunay ni Turing ay inilimbag pagkatapos ng parehong pagpapatunay na ginawa ng matematikong si [[Alonzo Church]] tungkol sa kanyang [[kalkulong lambda]], walang kaalaman si Turing sa isinulat ni Alonzo Church. Ang paraan ni Turing ng pagpapatunay (proof) ay itinuring na mas magagamit at mas mahusay. Ang ideya ni Turing ng mga pangkalahatang makinang Turing ay kakaiba dahil ang ideya ng mga gayung makina ay may kakayahang gawin ang anumang gawin ng ibang makina, samakatuwid ay may kakayahang magkuwenta ng anumang pwedeng ikwenta. Ang makinang Turing hanggang sa araw na ito ang sentral na paksa sa pag-aaral ng [[teorya ng komputasyon]]. Sa kanyang sariling biograpiya, isinulat ni Turing na siya ay nalungkot sa pagtanggap ng kanyang 1936 na papel dahil dalawang tao lamang ang pumansin - sina Heinrich Scholz at Richard Bevan Braithwaite. Ang papel na ito ay nagpapakilala rin sa ideya ng mga maaaring ipaliwanag na mga numero (definable numbers). Mula Setiyembre 1936 hanggang Hulyo 1938 kanyang ginugol ang kanyang panahon sa ''Institute for Advanced Study sa Princeton'', New Jersey, Estados Unidos at nag-aral sa ilalim ni Alonzo Church. Bilang karagdagan sa kanyang palaging pagsasaliksik matematikal, pinag-aralan din ni Turing ang [[kriptolohiya]] (pag-aaral ng tiyak at matibay na paglilihim ng mga data) at ginawa ang tatlo sa apat na yugto ng elektromekanikal na tagapagpapadami ng bilang [[binaryo]]. Noong Hunyo 1938, kanyang nakamit ang kanyang PhD mula sa Unibersidad ng Princeton sa Estados Unidos. Ang kanyang tesis na ''Systems of Logic Based on Ordinals'' ay nagpapakilala ng konsepto ng lohikang ordinal at ang ideya ng relatibong pagkukwenta, kung saan ang mga makinang Turing ay nagdadagdag ng mga tinatawag na oracle, na lumulutas sa mga problemang hindi malulutas ng isang makinang Turing. Si Turing ay bumalik sa Cambridge, Inglatera at dumalo sa mga pagtuturo ng matematikong si [[Ludwig Wittgenstein]] tungkol sa mga pundasyon ng matematika. Ang dalawang ito ay nagtalo at hindi nagkasundo dahil sa pagtatanggol ni Turing ng [[pormalismo]] samantalang si Wittgenstein ay nangatwiran na ang matematika ay hindi tumutuklas ng mga basehang katotohanan kundi lumilikha lamang nito. Si Turing ay nagsimula ring magtrabaho sa kaunting oras lamang sa ''Government Code and Cypher School'' (GCCS). === Kriptanalisis === [[Talaksan:EnigmaMachineLabeled.jpg|right|thumbnail|Tatlong rotor na makinang Enigma na may plugboard (''Steckerbrett''). Ang enigma ang makinang ginamit ng Alemanya sa ilalim ni Hitler upang ilihim ang mga mensaheng ipinapadala ng mga sundalo nito mula sa mga kaaway na bansa kabilang na ang Britanya at Estados Unidos]] Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]], si Turing ang pangunahing kalahok sa isang sikretong operasyon ng pamahalaang Britanya sa Bletchley Park na naglalayong basagin ang mga [[sipero]] (algoritmo ng [[enkripsiyon]]) ng [[Alemanya]]. Sa pagpapaunlad at mas lalong pagpapabilis ng makinang kriptanalitiko na ginawa nina Marian Rejewski, Jerzy Różycki at Henryk Zygalski ng Cipher Bureau sa Poland, si Turing ay nagdisenyo ng makinang ''[[Turing Bombe]]'' na mas mabilis at mas epektibo sa pagbasag ng parehong makinang ''Enigma'' at ''Lorenz SZ 40/42''. Ang ''Turing Bombe'' ang nagbigay sa Britanya ng mga pangunang babala sa mga plano ni [[Adolf Hitler]] na nagresulta sa pagkatalo ni Hitler sa [[Labanan sa Atlantiko]] at pagikli ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig|ikalawang digmaang pandaigdig]] ng dalawang taon.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1212910/How-Britain-drove-greatest-genius-Alan-Turing-suicide--just-gay.html How Britain drove its greatest genius Alan Turing to suicide just for being gay], 12 Setyembre 2009, DailyMail</ref><ref>[http://www.dailymail.co.uk/news/article-1165535/The-Wider-View-Nazi-codebreaker-shortened-Second-World-War-years.html The Wider View: Nazi codebreaker which shortened the Second World War by two years], 20 Hunyo 2009, DailyMail</ref> Si Turing ay ginawaran ng Order of the British Empire (OBE) noong 1945 para sa kanyang pagsisilbi sa panahon ng digmaan ngunit ang kanyang mga inambag sa kriptanalisis ay itinagong sekreto ng Britanya hanggang 1970 sa kadahilanang panseguridad nito. == Intelehensiyang artipisyal at pagsubok na Turing (Turing test) == {{main|Intelehensiyang artipisyal}} Mula 1945 hanggang 1947 si Turing ay nanirahan sa ''Church Street, Hampton'' at dito dinesenyo ang ''Automatic Computing Engine'' (ACE) sa ''National Physical Laboratory''. Siya ay nagsumite ng isang papel noong Pebreo 19, 1946 na naglalaman ng kauna unahang detalyadong disenyo ng isang inilalaang-programang kompyuter (stored-program computer). [[Talaksan:Modern-captcha.jpg|thumb|290px|Ang kabaligtaran ng ''Turing Test'' na CAPTCHA ay ginagamit sa [[internet]] upang mapigilan ang isang bot sa pang aabuso sa paggamit ng isang [[server]].]] Noong 1948, si Turing ay iniluklok na Reader (senyor na akademiko) sa kagawarang matematika sa Manchester na ngayon ay bahagi na ng ''University of Manchester''. Noong 1949, siya ay naglingkod bilang kahaliling direktor ng laboratoryo ng pagkukwenta sa University of Manchester at gumawa ng [[software]] para sa kauna unahang inilalaang programang kompyuter na Manchester Mark 1. Sa mga panahon ding ito kanyang ipinagpatuloy ang mga pananaliksik abstrakto. Sa papel na "Computing machinery and intelligence" (Mind, Oktubre 1950), tinalakay ni Turing ang problema ng "[[Intelehensiyang artipisyal]]" at iminungkahi ang isang eksperimento na tinatawag na [[Turing Test]]. Ang [[Pagsubok na Turing]] (''Turing Test'') ang naging batayan sa [[agham pangkompyuter]] upang matukoy kung ang isang makina ay nagpapamalas ng katalinuhan. Ayon sa Pagsubok na Turing, ang isang makina ay maituturing na matalino kung hindi matukoy ng isang taong nagtatanong dito kung ang kanyang tinatanong ay isang makina o isang tao. Sa papel ding ito, iminungkahi ni Turing na imbes gumawa ng mga programang gumagaya sa pag-iisip ng isang matandang tao, mas mabuting gumawa ng mas simpleng makina na gumagaya sa isip ng isang bata at ito'y isailalim sa pagkatuto. Ang kabaligtaran ng "Turing Test" na tinatawag na CAPTCHA ("'''C'''ompletely '''A'''utomated '''P'''ublic '''T'''uring test to tell '''C'''omputers and '''H'''umans '''A'''part") ay karaniwang ginagamit sa [[internet]]. Ang CAPTCHA ay paraan upang matukoy ng isang makina (gaya ng [[server]]) kung ang gumagamit nito ay isang tao o isang kompyuter (bot). Noong 1948, si Turing (sa tulong ang kanyang dating kakilala na si D. G. Champernowne) ay lumikha ng isang [[software]] pang [[chess]] sa isang [[modernong kompyuter]] na hindi pa naiimbento. Si Turing din ang nagimbento ng algoritmong LU decomposition method na ginagamit ngayon sa paglutas ng ''equations matrix''. == Kriminal na paguusig dahil sa kanyang homosekwalidad == Noong Enero 1952, nakilala ni Turing si Arnold Murray sa labas ng sinehan sa Manchester. Pagkatapos ng pananghaliang pakikipagtipanan (''dating''), si Murray ay inimbitahan ni Turing na pumunta sa kanyang bahay na tinanggap naman ni Murray ngunit hindi tinupad. Ang dalawa ay nagkita muli sa Manchester noong sumunod na Lunes at si Murray ay pumayag na samahan si Turing sa kanyang bahay. Pagkatapos ng ilang linggo, si Murray ay muling bumisita sa bahay ni Turing at nananitili ng isang gabi dito. Pagkatapos nito, si Murray ay tumulong sa isang kasabwat sa pagpapasok at pagnanakaw sa bahay ni Turing na nagtulak kay Turing upang iulat ang krimen sa pulisya. Sa imbestigasyon na ginawa ng mga pulis, inamin ni Turing na meron siyang relasyon kay Murray. Sa panahong ito, ang [[homoseksuwalidad]] ay itinuturing pang isang krimen sa Britanya na nagresulta upang si Turing at Murray ay kasuhan ng ''sobrang kahalayan'' sa ilalim ng seksiyong 11&nbsp;ng ''Criminal Law Amendment Act 1885 ng Britanya''. Si Turing ay binigyan ng dalawang opsiyon sa parusang tatanggapin : ang pagkabilanggo o probasyon sa isang kondisyon na siya'y sasailalim sa isang [[pagkakapon]]g kemikal sa pamamagitan ng pag-inom ng estrogen (hormone ng babae) upang mabawasan ang libido. Kanyang tinanggap ang kemikal na pagkakapon. Ang naging kumbiksiyon ni Turing ay nagresulta rin sa pagkaalis ng kanyang ''security clearance'' (karapatang maging bahagi ng sikretong operasyon ng pamalaan) at inalis sa kanyang trabahong kriptanalitiko sa Government Code and Cypher Schools sa Bletchley Park. Ang kanyang pasaporte ng Britanya ay hindi binawi ng pamahalaang Britanya ngunit siya'y hindi pinayagang makapasok sa Estados Unidos. Sa panahong ito, may pagkabahala sa publiko sa ginagawang pagbibitag sa mga homosekswal na [[espiya]] ng mga ahente ng [[Soviet Union]] (dating Russia) dahil sa paglalantad ng dalawang miyembro ng ''Cambridge Five'' na sina Guy Burgess at Donald Maclean. Bagaman si Turing ay hindi inakusahan ng pang eespiya, siya ay pinagbawalan ng pamahalaan ng Britanya na talakayin ang kanyang naging trabahong kriptanaliko sa Bletchely Park. == Kamatayan == Noong 8 Hunyo 1954, si Turing ay natagpuang patay ng kanyang tagalinis ng bahay. Sa [[awtopsiya]]ng ginawa, ang resulta ng kamatayan ay pagkalason sa [[cyanide]]. Natagpuan din ang isang mansanas na kinain ng kalahati sa tabi ng katawan ni Turing na pinaniniwalaang paraan ni Turing upang makain ang cyanide. Ang katawan ni Turing ay sinunog (cremated) sa Woking Crematorium noong 12 Hunyo 1954. Ayon sa ina ni Turing, ang kamatayan nito ay isang aksidental dahil sa hindi maingat nitong pagtatago sa mga laboratoryong kemikal. Iminungkahi ng manunulat na si David Leavitt na maaaring ang pagkain ni Turing ng mansanas na may cyanide ay isang paggaya sa eksena ng pelikulang [[Snow White]] na ipinalabas noong 1937 na isang paboritong kuwento ni Turing. == Paghingi ng tawad ng pamahalaan ng Britanya == Noong Agosto 2009, si John Graham-Cumming ay nagsimula ng petisyon na humihikayat sa Pamahalaan ng Britanya na posityumus (pagkatapos ng kamatayan) na humingi ng tawad sa [[paglilitis]] ni Alan Turing bilang [[homosekswal]]. Ang petisyong ito ay tumanggap ng libo libong mga lagda. Kinilala ng Punong Ministor ng Britanya na si [[Gordon Brown]] ang petisyong ito, at naglabas ng pahayag noong Setyember 10, 2009 na humihingi ng tawad kay Turing at naglalarawan ng pagtrato kay Turing bilang "nakapangingilabot": {{cquote|Ang libo libong tao ay nagsama sama upang humingi ng hustisya para kay Alan Turing at pagkilala sa nakakapangilabot na pagtrato sa kanya. Bagaman si Turing ay pinakitunguhan ng batas nang panahong iyon at hindi na natin maibabalik ang panahon, ang kanyang pagtrato ay siyempre labis na hindi patas at ako ay nagagalak na magkaroon ng pagkakataon na magsabi kung gaano kalalim akong humihingi ng tawad at tayong lahat sa nangyari sa kanya. Kaya sa ngalan ng Pamahalaan ng Britanya, at sa mga nabubuhay ng malaya, salamat sa ginawa ni Alan, ako ay taas noong nagsasabi na: kami'y humihingi ng tawad, ikaw ay karapat dapat ng mas mabuti [pagtrato].}} == Mga Parangal == [[Talaksan:Sackville Park Turing plaque.jpg|thumb|right|Pag ala-alang statwang plaka kay Turing sa Sackville Park, Manchester]] Ang Turing Award na ipinangalan sa "ama ng agham pangkompyuter" na si Alan Turing ang taunang gantimpala na ibinibigay ng Association for Computing Machinery (ACM) sa mga indibidwal sa kanilang kontribusyon sa siyentipikong komunidad pangkompyuter. Ang gantimpalang ito ay itinuturing na pinakamataas na pagkakakilanlan sa [[agham pangkompyuter]] at katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]]. Noong 2002, si Turing ay nirangguhan na dalawampu't isa sa ''BBC'' nationwide poll ng [[100 Pinakadakilang mga Briton]].<ref>{{Cite news | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2208671.stm | title = 100 great British heroes | date = 21 Agosto 2002 |work=BBC News }}</ref> === Mga parangal ng mga unibersidad sa buong mundo === [[Talaksan:Alan Turing Building 1.jpg|thumb|right|Gusaling Alan Turing sa [[University of Manchester]]]] *Ang ''Kwartong Turing'' sa [[University of Edinburgh School of Informatics|University of Edinburgh's School of Informatics]] ay naglalaman ng skultura ng ulo ni Turing na ginawa ni [[Eduardo Paolozzi]], at isang (#42/50) ng kanyang [http://www.synth.co.uk/images/paolozzi2.html Turing prints (2000)]. *Ang [[University of Surrey]] ay may statwa ni Turing sa kanilang pangunahing [[piazza]]. *Ang [[Istanbul Bilgi University]] ay nagsasagawa ng taunang kumperensiya sa [[teoriya ng komputasyon]] na tinatawag na ''Mga Araw na Turing''.<ref name="bilgiuniv">{{cite web | url = http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | title = Turing Days @ İstanbul Bilgi University | accessdate = 29 Oktubre 2011 | archive-date = 2013-08-01 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130801193650/http://cs.bilgi.edu.tr/pages/turing_days/ | url-status = dead }}</ref> *Ang [[University of Texas at Austin]] ay may honours na programang ng [[agham pangkompyuter]] na pinangalanang ''Mga skolar ni Turing''.<ref name="texturingschol">{{cite web |url=http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |title=Turing Scholars Program at the University of Texas at Austin |accessdate=16 Agosto 2009 |archive-date=2010-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100217072341/http://www.cs.utexas.edu/academics/undergraduate/honors/turing/ |url-status=dead }}</ref> *Noong simula nang 1960's, pinangalanan ng [[Stanford University]] ang kaisa-isang kwarto na pinagtuturuan ng gusaling Bulwagang Polya Matematika na ''Alan Turing Auditorium''.<ref name="stanforduniv">{{cite web | url = http://archive.computerhistory.org/resources/text/Knuth_Don_X4100/PDF_index/k-8-pdf/k-8-u2679-Stanford-Comp-Dedication.pdf | title = Polya Hall, Stanford University | accessdate =14 Hunyo 2011 }}</ref> *Isa sa mga ampiteatro ng kagawarang Agham Pangkompyuter ng ([[Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille|LIFL]]<ref name="lifl">{{cite web |url=http://www.lifl.fr/ |title=Laboratoire d'Informatique Fondamentale de Lille |accessdate=3 Disyembre 2010 |archive-date=22 Hulyo 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100722014047/http://www.lifl.fr/ |url-status=dead }}</ref>) sa [[Unibersidad ng Lille]] sa hilagang [[Pransiya]] ay ipinangalan bilang parangal kay Alan Turing. (ang iba pang ampiteatro ay ipinangalan kay [[Kurt Gödel]]). *Ang Kagawaran ng Agham Pangkompyuter ng [[Pontifical Catholic University of Chile]], [[Polytechnic University of Puerto Rico]], [[University of the Andes, Colombia|Los Andes University]] in [[Bogotá]], Colombia, [[King's College, Cambridge]] at [[Bangor University]] sa [[Wales]] ay may mga laboratoryo ng kompyuter na ipinangalan kay Turing. *Ang [[The University of Manchester]], [[The Open University]], [[Oxford Brookes University]] at [[Aarhus University]] (in [[Århus]], Denmark) ay may mga gusaling nakapangalan kay Turing. *Ang ''Alan Turing Road'' sa [[Surrey Research Park]] ay ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[Carnegie Mellon University]] ay may [[granito]]ng bangkuan na matatagpuan sa The Hornbostel Mall na may pangalang "A. M. Turing" na nakaukit sa tuktok, "Read" sa ibaba ng kaliwang hita at "Write" sa ibaba ng kanang hita. *Ang [[EISTI|École Internationale des Sciences du Traitement de l'Information]] ay pinangalanan ang kamakailan lang na nakuhang ikatlong gusaling na "Turing". *Ang [[University of Ghent]] ay mayroong isa sa mga pangunahing kwarto ng kompyuter na ginagamit ng mga matematiko at siyentipiko ng kompyuter na ipinangalan kay Alan Turing. *Ang [[University of Oregon]] ay may iskultura ng ulo ni Turing sa gilid ng gusaling pang agham kompyuter na tinatawag na Deschutes Hall.<ref name="Oregon">{{cite web|url=http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|title=Turing at the University of Oregon|accessdate=1 Nobyembre 2011|archive-date=2012-01-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20120114151918/http://www.mathcomp.leeds.ac.uk/turing2012/files/oregon.html|url-status=dead}}</ref> == Sanggunian == {{reflist}} == Mga sanggunian == {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{ Cite book | last = Agar | first = Jon | title = The government machine: a revolutionary history of the computer | publisher=MIT Press | year = 2003 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 978-0-262-01202-7 }} * {{ Cite book | last = Alexander | first = C. Hugh O'D. | author-link = Conel Hugh O'Donel Alexander | date = ''circa'' 1945 | title = Cryptographic History of Work on the German Naval Enigma | url = http://www.ellsbury.com/gne/gne-000.htm | publisher=The National Archives, Kew, Reference HW 25/1}} * {{ Cite book | last = Beniger | first = James | title = The control revolution: technological and economic origins of the information society | publisher=Harvard University Press | year = 1986 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-16986-7 }} * {{Cite book | last = Babbage | first = Charles | author-link = Charles Babbage | year = 1864 | publication-date = 2008 | editor-last = Campbell-Kelly | editor-first = Martin | editor-link = Martin Campbell-Kelly | title = Passages from the life of a philosopher | publisher=Rough Draft Printing | isbn = 978-1-60386-092-5 | ref = harv | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. -->{{inconsistent citations}} }} * {{ Cite book | last = Bodanis | first = David | author-link = David Bodanis | title = Electric Universe: How Electricity Switched on the Modern World | year = 2005 |publisher=Three Rivers Press | location = New York | isbn = 0-307-33598-4 | oclc = 61684223 }} * {{Cite book | last = Campbell-Kelly | first = Martin | authorlink = Martin Campbell-Kelly | last2 = Aspray | first2 = William | title = Computer: A History of the Information Machine | publisher=Basic Books | year = 1996 | location = New York | isbn = 0-465-02989-2 }} * {{Cite book | last = Ceruzzi | first = Paul | authorlink = Paul Ceruzzi | title = A History of Modern Computing | url = https://archive.org/details/historyofmodernc00ceru | publisher=MIT Press | year = 1998 | location = Cambridge, Massachusetts, and London | isbn = 0-262-53169-0}} * {{ Cite book | last = Chandler | first = Alfred | authorlink = Alfred Chandler | title = The Visible Hand: The Managerial Revolution in American Business | publisher=Belknap Press | year = 1977 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-674-94052-0 }} * {{ Cite journal | last = Copeland | first = B. Jack | authorlink = B. Jack Copeland | title = Colossus: Its Origins and Originators | journal=[[IEEE Annals of the History of Computing]] | volume = 26 | issue = 4 | pages = 38–45 | year = 2004 |doi = 10.1109/MAHC.2004.26 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack (ed.)| title = The Essential Turing | year = 2004 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-825079-7 | oclc = 156728127 224173329 48931664 57434580 57530137 59399569 }} * {{ Cite book | last = Copeland (ed.) | first = B. Jack | title = Alan Turing's Automatic Computing Engine | url = https://archive.org/details/alanturingsautom0000unse_k5v2 | year = 2005 | publisher=Oxford University Press | location = Oxford | isbn = 0-19-856593-3 | oclc = 224640979 56539230 }} * {{ Cite book | last = Copeland | first = B. Jack | title = Colossus: The secrets of Bletchley Park's code-breaking computers | url = https://archive.org/details/colossussecretso0000unse | year = 2006 | publisher=Oxford University Press | isbn = 978-0-19-284055-4 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Edwards | first = Paul N | title = The closed world: computers and the politics of discourse in Cold War America | publisher=MIT Press | year = 1996 | location = Cambridge, Massachusetts | isbn = 0-262-55028-8 }} * {{ Cite book | last = Hodges | first = Andrew | authorlink = Hodges, Andrew | year = 1983 | title = Alan Turing: the enigma |location = London | publisher=Burnett Books | isbn = 0-04-510060-8 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Hochhuth | first = Rolf | authorlink = Rolf Hochhuth | title = Alan Turing: en berättelse | publisher=Symposion | year = 1988 | isbn = 978-91-7868-109-9 }} * {{ Cite book | last = Leavitt | first = David | authorlink = David Leavitt | year = 2007 | title = The man who knew too much: Alan Turing and the invention of the computer | publisher=Phoenix | isbn = 978-0-7538-2200-5 | ref = harv }} * {{ Cite book | last = Levin | first = Janna | authorlink = Janna Levin | title = A Madman Dreams Of Turing Machines | publisher=Knopf | year = 2006 | location = New York | isbn = 978-1-4000-3240-2 }} * {{ Cite book | last = Lewin | first = Ronald | authorlink = Ronald Lewin | title = Ultra Goes to War: The Secret Story | edition = Classic Penguin | series = Classic Military History | year = 1978 | publication-date = 2001 | publisher=Hutchinson & Co | location = London, England | isbn = 978-1-56649-231-7 | ref = harv }} * {{Cite book| last = Lubar | first = Steven | year = 1993 | title = Infoculture | location = Boston, Massachusetts and New York | publisher=Houghton Mifflin | isbn = 0-395-57042-5}} * {{ Cite document | last = Mahon | first = A.P. | title = The History of Hut Eight 1939–1945 | publisher=UK National Archives Reference HW 25/2 | year = 1945 | url = http://www.ellsbury.com/hut8/hut8-000.htm | accessdate =10 Disyembre 2009 | ref = harv }} *{{MacTutor Biography|id=Turing|title=Alan Mathison Turing}} *Petzold, Charles (2008). "[[The Annotated Turing]]: A Guided Tour through Alan Turing's Historic Paper on Computability and the Turing Machine". [[Indianapolis]]: Wiley Publishing. ISBN 978-0-470-22905-7 *Smith, Roger (1997). ''Fontana History of the Human Sciences''. London: Fontana. *Weizenbaum, Joseph (1976). ''Computer Power and Human Reason''. London: W.H. Freeman. ISBN 0-7167-0463-3 * {{Cite book | last = Turing | first = Sara Stoney | title = Alan M Turing | publisher=W Heffer | year = 1959 }} Turing's mother, who survived him by many years, wrote this 157-page biography of her son, glorifying his life. It was published in 1959, and so could not cover his war work. Scarcely 300 copies were sold (Sara Turing to Lyn Newman, 1967, Library of [[St John's College, Cambridge]]). The six-page foreword by [[Lyn Irvine]] includes reminiscences and is more frequently quoted. * {{Cite book | last = Whitemore | first = Hugh | authorlink = Hugh Whitemore | last2 = Hodges | first2 = Andrew | authorlink2 = Andrew Hodges | title = Breaking the code | publisher=S. French | year = 1988 }} This 1986 Hugh Whitemore play tells the story of Turing's life and death. In the original West End and Broadway runs, [[Derek Jacobi]] played Turing and he recreated the role in a 1997 television film based on the play made jointly by the BBC and [[WGBH-TV|WGBH, Boston]]. The play is published by Amber Lane Press, [[Oxford]], ASIN: B000B7TM0Q *Williams, Michael R. (1985) ''A History of Computing Technology'', [[Englewood Cliffs]], [[New Jersey]]: [[Prentice-Hall]], ISBN 0-8186-7739-2 *{{Cite book|last=Yates |first=David M. |title=Turing's Legacy: A history of computing at the National Physical Laboratory 1945–1995 |year=1997 |publisher=[[Science Museum, London|London Science Museum]] |location=London |isbn=0-901805-94-7 |oclc=123794619 40624091 }} {{Refend}} == Karagdagang babasahin == *{{MathGenealogy|id=8014}} *{{cite journal|title=The Mind and the Computing Machine: Alan Turing and others|journal=[[The Rutherford Journal]]|url=http://www.rutherfordjournal.org/article010111.html |editor = Jack Copeland|ref=harv}} *{{cite encyclopaedia |last=Hodges |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |title=Alan Turing |url=http://plato.stanford.edu/entries/turing/ |accessdate=10 Enero 2011 |edition=Winter 2009 |date=27 Agosto 2007 |publisher=[[Stanford University]] |ref=harv}} *{{cite journal|last=Gray|first=Paul|date=29 Marso 1999|title=Computer Scientist: Alan Turing|journal=TIME|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|ref=harv|access-date=24 Septiyembre 2011|archive-date=19 Enero 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110119181237/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,990624,00.html|url-status=dead}} * Gleick, James, ''[[The Information: A History, a Theory, a Flood|The Information: A History, A Theory, A Flood]]'', New York: Pantheon, 2011, ISBN 978-0-375-42372-7 * Leavitt, David, ''The Man Who Knew Too Much: Alan Turing and the Invention of the Computer'', W. W. Norton, 2006 == Panlabas na kawing == {{Wikiquote}} {{Commons category|Alan Turing}} *[http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} Alan Turing] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080828060019/http://www.rkbexplorer.com/explorer/#display=person%2D%7Bhttp://dblp.rkbexplorer.com/id/people-a27f18ebafc0d76ddb05173ce7b9873d-e0b388b7c1e0985b1371d73ee1fae8b5} |date=2008-08-28 }} RKBExplorer *[http://www.turingcentenary.eu/ Alan Turing Year] *[http://cie2012.eu/ CiE 2012: Turing Centenary Conference] *[https://web.archive.org/web/20110728163234/http://www.visualturing.org/ Visual Turing] *[http://www.wolframalpha.com/examples/TuringMachines.html Turing Machine calculators] at [[Wolfram Alpha]] *[http://www.turing.org.uk/ Alan Turing] site maintained by [[Andrew Hodges]] including a [http://www.turing.org.uk/bio/part1.html short biography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721235734/http://www.turing.org.uk/bio/part1.html |date=2018-07-21 }} *[http://www.alanturing.net/ AlanTuring.net&nbsp;– Turing Archive for the History of Computing] by [[Jack Copeland]] *[http://www.turingarchive.org/ The Turing Archive]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – naglalaman ng mga hindi nailambag na dokumento mula sa contains Kings College, Cambridge archive *{{cite journal|last=Jones|first=G. James|date=11 Disyembre 2001|title=Alan Turing&nbsp;– Towards a Digital Mind: Part 1|journal=System Toolbox|publisher=The Binary Freedom Project|url=http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|ref=harv|access-date=2011-09-24|archive-date=2007-08-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070803163318/http://www.systemtoolbox.com/article.php?history_id=3|url-status=dead}} *[http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ Sherborne School Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120723203832/http://www.sherborne.org/school/School_Archives/ |date=2012-07-23 }}&nbsp;– naglalaman ng mga papel tungkol sa panahon ni Alan Turing sa Sherborne School === Mga papel === *[https://web.archive.org/web/20120224231856/http://bibnetwiki.org/wiki/Category:Alan_M._Turing_Paper Ekstensibong talaan ng mga papel ni Turing, mga ulat at pagtuturo at mga isinaling bersiyon] BibNetWiki *{{Turing 1950}} *[http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=116 Oral history interview with Donald W. Davies], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota; inilalarawan ang mga proyeto sa U.K. [[National Physical Laboratory (United Kingdom)|National Physical Laboratory]], mula sa pagdidisenyong ginawa ni Alan Turing noong 1947 sa paggawa ng [[Automatic Computing Engine|ACE computers]] * [http://www.cbi.umn.edu/oh/display.phtml?id=81 Oral history interview with Nicholas C. Metropolis], [[Charles Babbage Institute]], University of Minnesota. Si Metropolis ang kauna unahang direkto ng [[Los Alamos National Laboratory]]; kabilang sa mga paksa ang relasyong pang akademiko sa pagitan ni Alan Turing at [[John von Neumann]] {{authority control}} {{BD|1912|1954|Turing, Alan}} [[Kategorya:Mga siyentipiko ng kompyuter]] [[Kategorya:Mga matematikong Ingles]] inuqfo79p3t7tlaiwyzjo6m5iiaahk6 0 154820 2220342 2182130 2026-08-13T13:28:25Z Lolbet101 163542 May ilang pagbabago sa artikulong ito. (Some changes in this article.) 2220342 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:TheTransneptunians Size Albedo Color.svg|thumb|Larawan ng mga kulay, albedo, at laki ng mga planetang unano kasama ang mga [[likas na satelayt]] nila.]] Ang '''planetang unano''' ({{lang-es|planeta enano}}, {{lang-en|dwarf planet}}) ayon sa [[Pandaigdigang Unyong Astronomiko|''International Astronomical Union'']] (IAU), ay isang bagay sa kalangitan na umiikot palibot sa [[Araw (astronomiya)|Araw]] na may sapat na bigat upang maging mabilog na dulot ng sariling [[balani]] ngunit hindi nalinis ang kalapit na rehiyon nito ng mga ''[[planetesimal]]'' at hindi isang [[likas na satelayt]]. == Kasalukuyang miyembro == {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" |- bgcolor=#ccccff ! colspan=12 style="background:#dddddd;" | Mga katangiang orbital ng mga planeta unano<ref name="asteroidorbit">{{cite web|url=ftp://ftp.lowell.edu/pub/elgb/astorb.html|title=The Asteroid Orbital Elements Database|first=Ted|last=Bowell|publisher=[[Lowell Observatory]]|accessdate=2008-02-12}}{{Dead link|date=Agosto 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- style="font-size: smaller;" !Pangalan !Rehiyon ng<br />Sistemang Solar !Laki ng<br />orbital ([[Astronomical unit|AU]]) ![[Tagal ng rebolusyon]]<br />(years) !Mean orbital<br />speed (km/s) ![[Inclination|Inclination <br />to ecliptic]] (°) ![[Orbital eccentricity|Orbital<br />eccentricity]] ![[Clearing the neighbourhood|Planetary<br />discriminant]] |- align="center" ! align="left" | [[Ceres (dwarf planet)|Ceres]] | [[Sinturon ng asteroyd]] | 2.77 | 4.60 | 17.882 | 10.59 | 0.080 | 0.33 |- align="center" ! align=left| [[Pluto]] | [[Sinturong Kuiper]] | 39.48 | 248.09 | 4.666 | 17.14 | 0.249 | 0.077 |- align="center" ! align="left" | {{Dp|Haumea}} | [[Sinturong Kuiper]] | 43.34 | 285.4 | 4.484 | 28.19 | 0.189 | ? |- align="center" ! align="left" | [[Makemake (dwarf planet)|Makemake]] | [[Sinturong Kuiper]] | 45.79 | 309.9 | 4.419 | 28.96 | 0.159 | ? | |- align="center" ! align="left" | [[Eris (dwarf planet)|Eris]] | [[Nakakalat na disc]] | 67.67 | 557 | 3.436 | 44.19 | 0.442 | 0.10 |} {| class="wikitable" style="margin: 1em auto 1em auto" |- bgcolor=#ccccff ! colspan=14 style="background:#dddddd;" | Mga [[katangiang pisikal]] ng mga planeta unano |- style="font-size: smaller;" !Pangalan !Diyametrong<br />Ekwitoryal<br />na malapit<br />sa [[Moon]] !Diyametrong<br />Ekwatoryal<br />(km) !Bigat<br /> na malapit<br /> sa [[Buwan]] !Bigat<br />({{e|21}} kg) ![[Densidad]]<br />(g/cm³) !Harapang<br />[[gravitation|grabidad]]<br />([[Acceleration|m/s²]]) ![[Escape velocity|Belosidad<br />ng pagtakas]]<br />([[Speed|km/s]]) ![[Axial tilt|Inklanasyong<br />Aksiyal]] ![[Rotation period|Tagal ng<br />pag-ikot]]<br />(days) ![[Natural satellite|Buwan]] !Pang-ibabaw na<br />[[Temperatura]]<br />([[Kelvin|K]]) ![[Atmospera]] |- align="center" ! align="left" | [[Ceres (dwarf planet)|Ceres]]<ref>{{cite journal|first=P. C.|last=Thomas|last2=Parker |first2=J. Wm. |last3=McFadden |first3=L.A.|display-authors=1|title=Differentiation of the asteroid Ceres as revealed by its shape|url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2005-09-08_437_7056/page/224|year=2005|journal=Nature|volume=437|pages=224–26|doi=10.1038/nature03938| bibcode=2005Natur.437..224T|accessdate=2008-02-16|pmid=16148926|issue=7056}}</ref><ref>Calculated based on the known parameters. APmag and AngSize generated with [http://ssd.jpl.nasa.gov/horizons.cgi?find_body=1&body_group=sb&sstr=1 Horizons] (Ephemeris: Observer Table: Quantities = 9,13,20,29)</ref> | 28% | 974.6±3.2 | 1.3% | 0.95 | 2.08 | 0.27 | 0.51 | ~3° | 0.38 | 0 | 167 | wala |- align="center" ! align=left| [[Pluto]]<ref>{{cite web|first=D.R.|last=Williams|title=Pluto Fact Sheet|publisher=NASA|date=2006-09-07|url=http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html|accessdate=2007-03-24|archive-date=2015-11-19|archive-url=https://archive.today/20151119095810/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/plutofact.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|first=M. W.|last=Buie|author2=Grundy, W.M.; Young, E.F.; Young, L.A.; Stern, S.A.|title = Orbits and photometry of Pluto's satellites: Charon, S/2005 P1, and S/2005 P2|journal=Astronomical Journal|year=2006|volume=132|pages=290|url=http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=2006AJ....132..290B&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=444b66a47d27727|id={{Arxiv|archive=astro-ph|id=0512491}}|doi = 10.1086/504422}}</ref> | 69% | 2306±10 | 17.8% | 13.05 | 2.0 | 0.58 | 1.2 | 119.59° | -6.39 | [[Moons of Pluto|3]] | 44 | transient |- align="center" ! align=left| {{Dp|Haumea}}<ref name="Stansberry"/><ref name="Rabinowitz2006">{{cite journal|first=David L.|last=Rabinowitz|last2=Barkume |first2=K. M. |last3=Brown |first3=E.M. |display-authors=1|title=Photometric Observations Constraining the Size, Shape, and Albedo of {{mp|2003 EL|61}}, a Rapidly Rotating, Pluto-Sized Object in the Kuiper Belt''|url=https://archive.org/details/sim_astrophysical-journal_2006-03-10_639_2/page/1238|journal=The Astrophysical Journal|year=2006|volume=639|issue=2|pages=1238–1251|id={{arxiv|astro-ph/0509401}}|doi=10.1086/499575}}</ref> | 33% | 1150{{±|250|100}} | 5.7% | 4.2&nbsp;±&nbsp;0.1 | 2.6–3.3 | ~0.44 | ~0.84 | | | [[Moons of Haumea|2]] | 32&nbsp;±&nbsp;3 | ? |- align="center" ! align=left| [[Makemake (dwarf planet)|Makemake]]<ref name="Stansberry">{{cite journal| last=Stansberry| first=J.| last2=Grundy |first2=W. |last3=Brown |first3=M. |display-authors=1| title=Physical Properties of Kuiper Belt and Centaur Objects: Constraints from Spitzer Space Telescope|id={{arxiv|astro-ph/0702538}}| date=2007| publisher=[[The Journal of Business]] |journal=Astrophysics}}</ref><ref>{{cite journal|title=The methane ice rich surface of large TNO 2005 FY9: a Pluto-twin in the trans-neptunian belt?|last1=Licandro |first1=J. |last2=Pinilla-Alonso |first2=N. |last3=Pedani |first3=M. |display-authors=1|journal=Astronomy and Astrophysics|year=2006|volume= 445 |doi= 10.1051/0004-6361:200500219|url=http://www.aanda.org/index.php?option=article&access=doi&doi=10.1051/0004-6361:200500219|accessdate=2008-07-14|pages=L35|issue= L35-L38}}</ref> | 43% | 1500{{±|400|200}} | ~5%? | ~4? | ~2? | ~0.5 | ~0.8 | | | 0 | ~30 | transient? |- align="center" ! align="left" | [[Eris (dwarf planet)|Eris]]<ref name="Stansberry"/><ref name="mass">{{cite journal|title=The Mass of Dwarf Planet Eris|first=Michael E.|last=Brown|author2=Schaller, Emily L.|journal=Science|year=2007 |volume=316|issue=5831|pages=1585| doi=10.1126/science.1139415 |url=http://www.sciencemag.org/content/316/5831/1585|pmid=17569855}}</ref> | 75% | <2340 | 22.7% | 16.7 | 2.3 | ~0.8 | 1.3 | | ~0.3 | [[Dysnomia (buwan)|1]] | 42 | pansamantala? |- |colspan=14 style="background: #FFFFFF; border-right:1px solid white; border-bottom:1px solid white; border-left:1px solid white;"|<div class="references-small" style="margin-bottom: 0em;"> </div> |} == Mga sanggunian == {{reflist}} == Mga kawing panlabas == * NPR: [http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5631291 Dwarf Planets May Finally Get Respect] (David Kestenbaum) * BBC News: [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/4798205.stm Q&A New planets proposal], August 16, 2006 * [[Ottawa Citizen]]: [http://www.canada.com/ottawacitizen/news/story.html?id=a9591aed-f19f-4ac3-a324-1f8bb46d9379&p=2 The case against Pluto] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070224221409/http://www.canada.com/ottawacitizen/news/story.html?id=a9591aed-f19f-4ac3-a324-1f8bb46d9379&p=2 |date=2007-02-24 }} (P. Surdas Mohit) August 24, 2006 * [[James L. Hilton]], [http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When Did the asteroids Become Minor Planets?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160612180437/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php |date=2016-06-12 }} * NASA: [http://astronomy2009.nasa.gov/topics_sep.htm IYA 2009 Dwarf Planets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100211161824/http://astronomy2009.nasa.gov/topics_sep.htm |date=2010-02-11 }} * [http://www.boingboing.net/2010/12/15/how-many-dwarfs-are.html How Many Dwarfs Are There?] (Mike Brown Dec 15, 2010) [[Kategorya:Planetang menor]] [[Kategorya:Mga uri ng planeta|*]] [[Kategorya:Astronomiya]] {{Stub|Astronomiya}} {{authority control}} {{Sistemang Solar}} n0oxzqgnyuegk72gl9uu02k8nw7zxau 0 160056 2220362 2088906 2026-08-13T22:44:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220362 wikitext text/x-wiki {{Ibang gamit}} {{Infobox Russian inhabited locality | en_name = Anadyr | ru_name = Анадырь | loc_name1 = | loc_lang1 = | loc_name2 = | loc_lang2 = | loc_name3 = | loc_lang3 = | loc_name4 = | loc_lang4 = | other_name = Кагыргын | other_lang = Chukchi | image_skyline = Anadyr harbour6.jpg | image_caption = Tanawin ng lungsod at pantalan ng Anadyr | image_map = | map_caption = | coordinates = {{coord|64|44|N|177|31|E|display=inline,title}} | image_flag = Flag of Anadyr (Chukotka).svg | flag_caption = | image_coa = Coat of Arms of Anadyr (Chukotka).png | coa_caption = | anthem = | anthem_ref = | holiday = | holiday_ref = <!-- administrative status --> | federal_subject = [[Chukotka Autonomous Okrug]] | federal_subject_ref = <ref name="ChukotkaAO_admlaw">Law #33-OZ</ref> | adm_district_jur = | adm_district_jur_ref = | adm_inhabloc_jur = [[Lungsod ng kahalagahan ng kasakupang pederal|Town of okrug significance]] of Anadyr | adm_inhabloc_jur_ref = <ref name="ChukotkaAO_admlaw" /> | adm_citydistrict_jur = | adm_citydistrict_type = | adm_citydistrict_jur_ref = | adm_selsoviet_jur = | adm_selsoviet_type = | adm_selsoviet_jur_ref = | capital_of = | capital_of_ref = | adm_ctr_of1 = Chukotka Autonomous Okrug | adm_ctr_of1_ref = <ref name="ChukotkaAO_admlaw" /> | adm_ctr_of2 = [[Distrito ng Anadyrsky]] | adm_ctr_of2_ref = <ref name="ChukotkaAO_admlaw" /> | adm_ctr_of3 = town of okrug significance of Anadyr | adm_ctr_of3_ref = <ref name="ChukotkaAO_admlaw" /> | inhabloc_cat = Lungsod | inhabloc_cat_ref = <ref name="ChukotkaAO_admlaw" /> | inhabloc_type = | inhabloc_type_ref = <!-- municipal status --> | mun_district_jur = | mun_district_jur_ref = | urban_okrug_jur = Anadyr Urban Okrug | urban_okrug_jur_ref = <ref name="Ref340">Law #40-OZ</ref> | urban_settlement_jur = | urban_settlement_jur_ref = | rural_settlement_jur = | rural_settlement_jur_ref = | inter_settlement_territory = | inter_settlement_territory_ref = | mun_admctr_of1 = Anadyr Urban Okrug | mun_admctr_of1_ref = <ref name="Ref340" /> | mun_admctr_of2 = Anadyrsky Municipal District | mun_admctr_of2_ref = <ref name="Ref32">Law #148-OZ</ref> | leader_title = Pinuno | leader_title_ref = <ref name="LeaderLegis">Charter of Anadyr, Article&nbsp;24</ref> | leader_name = Andrey Shchegolkov | leader_name_ref = <ref name="LeaderName">Official website of Anadyr Urban Okrug. [http://www.adm.anadyr.ru/mer/autobiography Mayor's Autobiography] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140203061455/http://www.adm.anadyr.ru/mer/autobiography |date=February 3, 2014 }} {{in lang|ru}}</ref> | representative_body = Council of Deputies | representative_body_ref = <ref name="LeaderLegis" /> <!-- statistics --> | elevation_m = | area_km2 = 20 | area_km2_ref = <ref name="Area">[[Russian Federal State Statistics Service]]. "[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/region/town.rar Регионы России. Основные социально-экономические показатели городов. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304105022/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2012/region/town.rar |date=2016-03-04 }}". Дальневосточный федеральный округ. Города Чукотского автономного округа.</ref> | pop_2010census = 13045 | pop_2010census_rank = | pop_2010census_ref = <ref name="2010Census">{{ru-pop-ref|2010Census}}</ref> | pop_density = | pop_latest = 15604 | pop_latest_date = Enero 2018 | pop_latest_ref = <ref name="2018Est">Chukotka Autonomous Okrug Territorial Branch of the [[Russian Federal State Statistics Service|Federal State Statistics Service]]. [http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar Численность постоянного населения Чукотского автономного округа по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180726010024/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2018/bul_dr/mun_obr2018.rar |date=2018-07-26 }} {{in lang|ru}}</ref> | population_demonym = | time_zone_ref = <!-- history --> | established_date = 1889 | established_title = | established_date_ref = <ref name="gr">{{cite book|title=Энциклопедия Города России|year=2003|publisher=Большая Российская Энциклопедия|location=Moscow|isbn=5-7107-7399-9|page=20}}</ref> | current_cat_date = 1965 | current_cat_date_ref = <ref name="gr" /> | abolished_date = | abolished_date_ref = <!-- misc --> | postal_codes = 689000, 689700 | postal_codes_ref = | dialing_codes = 42722 | dialing_codes_ref = | website = https://web.archive.org/web/20140203061459/http://www.adm.anadyr.ru/ |date=Marso 2019}} Ang '''Anadyr''' ({{lang-rus|Ана́дырь|a=Ru-Anadyr.ogg|r=Anadyr|p=ɐˈnadɨrʲ}}; [[Wikang Chukchi|Chukchi]]: {{lang|ckt|Кагыргын}}, ''Kagyrgyn'') ay isang pantalang lungsod at [[sentrong pampangasiwaan]] ng [[Chukotka Autonomous Okrug|Chukotka]] [[Mga nagsasariling okrug ng Rusya|Autonomous Okrug]], [[Rusya]], na matatagpuan sa bunganga ng [[Ilog Anadyr]] sa dulo ng isang [[tangway]] na naka-usli patungong [[Anadyrsky Liman]]. Ang Anadyr ay ang pinakasilangang [[Mga uri ng tinitirhang pook sa Rusya|lungsod]] sa Rusya; walang katayuang panlungsod ang mas-silangang mga pamayanan tulad ng [[Provideniya]] at [[Uelen]]. Dati ng kilala ito bilang ''Novo–Mariinsk'' hanggang sa taong 1923.<ref name="gr" /> ==Heograpiya== [[Talaksan:AnadyrskyLiman.JPG|thumb|left|Anadyr, tanaw mula sa isang helikopter]] Matatagpuan ang Anadyr sa dulo ng isang malaking [[tangos]], sa hilaga ay ang bunganga ng [[Ilog Anadyr]] at sa silangan ay ang [[Anadyrsky Liman]] (ang wawang bahagi ng ilog) na umaagos patungong [[Golpo ng Anadyr]].<ref name="Gray122">Gray, p.&nbsp;122</ref> Ang mismong lungsod ay nasa di-gaanong matarik na dalisdis na pumapaitaas mula sa dagat, sa kabilang dako ng Ilog Anadyr ay ang mga bundok, at sa kanlurang dako ng lungsod at malayu-layo naman ay napakalawak na patag na [[tundra]].<ref name="Gray122" /> Ang lungsod ay nasa paralelong katulad sa [[Fairbanks, Alaska|Fairbanks, Estados Unidos]]; [[Skellefteå|Skellefteå, Suwesya]]; at [[Oulu|Oulu, Pinlandiya]]. Maliban sa mga lungsod na ito, karaniwang maliit ang populasyon sa gayong hilagang mga paralelo. ==Demograpiya== {{Historical populations |align=left |1926 |224 |1939 |3344 |1959| 5859 |1970 |7703 |1979 |12241 |1989 |17094 |2002 |11038 |2010 |13045 |align-fn=center |footnote=1926:<ref>Список населённых мест Дальневосточного края. По материалам Всесоюзной переписи населения 17 декабря 1926 года и Приполярной переписи 1926—27 года.&nbsp;— Хабаровск; Благовещенск, 1929.</ref>, 1939:<ref>РГАЭ, ф. 1562, оп. 336, д. 1470, л. 20.</ref>, 1959:<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-1.htm Перепись населения СССР 1959 года] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110719234456/http://www.webgeo.ru/db/1959/rus-1.htm |date=July 19, 2011 }}</ref>, 1970:<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1970/rus-dalv.htm Перепись населения СССР 1970 года] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120323124558/http://www.webgeo.ru/db/1970/rus-dalv.htm |date=March 23, 2012 }}</ref>, 1979:<ref>[http://www.webgeo.ru/db/1979/rus-dalv.htm Перепись населения СССР 1979 года] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120323124612/http://www.webgeo.ru/db/1979/rus-dalv.htm |date=March 23, 2012 }}</ref>, 1989:<ref name="1989Census">{{ru-pop-ref|1989Census}}</ref>, 2002:<ref name="2002Census">{{ru-pop-ref|2002Census}}</ref>, 2010:<ref name="2010Census" /> }} {{clear}} ==Mga pandaigdigang ugnayan== {{See also|Talaan ng mga kambal at kapatid na lungsod sa Rusya}} ===Mga kambal at kapatid na lungsod=== [[Mga kambal at kapatid na lungsod|Magkakambal]] ang Anadyr sa: *{{flagicon|USA}} [[Bethel, Alaska|Bethel]], [[Alaska]], [[Estados Unidos]]<ref>{{cite web|url=http://bethel.govoffice.com/vertical/Sites/%7B86032ACB-92B0-4505-919A-3F45B84FECD9%7D/uploads/%7BEFEDEA86-3466-4370-A7D0-E88B43BA40CF%7D.PDF|title=Wayback Machine|author=|date=August 12, 2011|website=archive.org|accessdate=April 18, 2018|archive-date=12 Agosto 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812094031/http://bethel.govoffice.com/vertical/Sites/%7B86032ACB-92B0-4505-919A-3F45B84FECD9%7D/uploads/%7BEFEDEA86-3466-4370-A7D0-E88B43BA40CF%7D.PDF|url-status=bot: unknown}}</ref> ==Mga sanggunian== ===Talababa=== {{Reflist|2}} ===Mga pinagmulan=== *{{RussiaAdmMunRef|chu|adm|law}} *{{RussiaAdmMunRef|chu|adm|list}} *{{RussiaAdmMunRef|chu|mun|list|anadyr}} *{{RussiaAdmMunRef|chu|mun|list|anadyrsky}} *{{RussiaBasicLawRef|chu|anadyr}} *T. Armstrong. ''[https://books.google.com/books?id=SqXNWFBEjc0C&printsec=frontcover Russian Settlement in the North]'' (1965) Cambridge University Press. *Н. Н. Диков (N. N. Dikov). "История Чукотки с древнейших времен до наших дней" (''The History of Chukotka from Ancient Times to the Present Day'') (1989) Moscow *P. A. Gray. [https://books.google.com/books?id=5GRWgX2xQMEC&printsec=frontcover The Predicament of Chukotka's Indigenous People: Post-Soviet Activism in the Russian Far North] (2005) Cambridge University Press *Н. А. Жикарев (N. A. Zhikarev). "Очерки Истории Северо-Восточной РСФСР" (''Sketches of the history of Northeast RSFSR'') (1961) Magadan *А. И. Крусданов (A. I. Krusdanov). "Советы на северо-востоке СССР (1962–1982): Сборник документов и материалов, часть 3" (''The Soviets of the Northeast USSR (1962–1982): Collection of Documents and Materials, Part 3'') (1986) Magadan ==Mga kawing panlabas== {{Wikivoyage|Anadyr}} *[https://web.archive.org/web/20140203061459/http://www.adm.anadyr.ru/ Official website of Anadyr] {{in lang|ru}} *[http://www.anadyr.org/ Unofficial website of Anadyr] {{in lang|ru}} *[https://www.flickr.com/photos/tags/anadyr Flickr photos tagged Anadyr] *[http://memory.loc.gov/intldl/mtfhtml/mfdev/igdrazboinik.html Clipper Ship Razboinik which helped found Novo Mariinsk] *[http://foto.chukotken.ru/categories.php?cat_id=6 Anadyr Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227212656/http://foto.chukotken.ru/categories.php?cat_id=6 |date=2021-02-27 }} *[http://forum.chukotken.ru/index.php?autocom=gallery&req=si&img=4616 Panorama of Anadyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713155346/http://forum.chukotken.ru/index.php?autocom=gallery&req=si&img=4616 |date=2019-07-13 }} *[http://forum.chukotken.ru/index.php?autocom=gallery&req=sc&cat=14 More photos of Anadyr] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190713155346/http://forum.chukotken.ru/index.php?autocom=gallery&req=sc&cat=14 |date=2019-07-13 }} {{Chukotka Autonomous Okrug}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga lungsod sa Chukotka Autonomous Okrug]] [[Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Rusya]] ahnuayksecl9ptr1wleh38xk2v88cnl 0 165989 2220373 2205236 2026-08-14T00:10:53Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220373 wikitext text/x-wiki {{Infobox Album <!-- See Wikipedia:WikiProject Albums --> | Name = Born This Way | Type = Studio | Artist = [[Lady Gaga]] | Cover = Born This Way.jpg | Border = yes | Alt = | Released = {{Start date|2011|5|23}} | Recorded = 2010 | Genre = [[Pop music|Pop]], [[Electronic music|electronic]], [[Electronic dance music|dance]] | Length = 61:12 | Label = [[Interscope Records|Interscope]], Streamline, [[Kon Live]], [[Cherrytree Records|Cherrytree]] | Last album = ''[[The Fame Monster]]''<br />(2009) | This album = '''''Born This Way'''''<br />(2011) | Next album = | Misc ={{Singles | Name = Born This Way | Type = studio | Single 1 = [[Born This Way (awit)|Born This Way]] | Single 1 date = {{Start date|2011|2|11}} | Single 2 = [[Judas (awit)|Judas]] | Single 2 date = {{Start date|2011|4|15}} | Single 3 = [[The Edge of Glory]] | Single 3 date = {{Start date|2011|5|9}} | Single 4 = [[Yoü and I]] | Single 4 date = {{Start date|2011|8|23}} | Single 5 = [[Marry the Night]] | Single 5 date = {{Start date|2011|11|15}} }} }} Ang '''Born This Way''' ay ang ikalawang album{{fact}} ng [[Estados Unidos|Amerikanang]] [[mang-aawit]] na si [[Lady Gaga]]. Ito ay inilabas noong 23 Mayo 2011&nbsp;ng Interscope Records. Ito ang kasunod na album ng matagumpay na mga album na ''[[The Fame]]'' (2008) at ''[[The Fame Monster]]'' (2009). Bilang kasamang prodyuser ng bawat awitin sa album, nakipagtulungan si Gaga sa iba't ibang mga prodyuser, kasama sina [[RedOne]] at [[Fernando Garibay]], na kanya rin na nakasama sa kanyang unang album, at sa mga bagong prodyuser gaya nina DJ Snake, DJ White Shadow, [[Jeppe Laursen]], [[Robert John "Mutt" Lange]] at [[Clinton Sparks]]. Sinama rin niya ang mga artistang gaya ng ''saxophonist'' ng [[E Street Band]] na si [[Clarence Clemons]] at ang gitarista ng [[Queen (banda)|Queen]] na si [[Brian May]] sa mga awitin sa album. == Talaan ng mga Awit == {{Tracklist | music_credits = yes | headline = Disc 1 | extra_column = Producer(s) | writing_credits = yes | title1 = [[Marry the Night]] | writer1 = Lady Gaga, Garibay | extra1 = Lady Gaga, Garibay | length1 = 4:25 | title2 = [[Born This Way (awit)|Born This Way]] | writer2 = Lady Gaga, Laursen | extra2 = Lady Gaga, Laursen, Garibay,<br />DJ White Shadow | length2 = 4:20 | title3 = Government Hooker | writer3 = Lady Gaga, Garibay, DJ White Shadow | extra3 = Lady Gaga, DJ White Shadow, Garibay*, DJ Snake* | length3 = 4:14 | title4 = [[Judas (awit)|Judas]] | writer4 = Lady Gaga, RedOne | extra4 = Lady Gaga, RedOne | length4 = 4:09 | title5 = Americano | writer5 = Lady Gaga, Garibay, DJ White Shadow, Alara | extra5 = Lady Gaga, Garibay, DJ White Shadow | length5 = 4:06 | title6 = [[Hair]] | writer6 = Lady Gaga, RedOne | extra6 = Lady Gaga, RedOne | length6 = 5:08 | title7 = Scheiße | writer7 = Lady Gaga, RedOne | extra7 = Lady Gaga, RedOne | length7 = 3:45 | title8 = Bloody Mary | writer8 = Lady Gaga, Garibay, DJ White Shadow | extra8 = Lady Gaga, DJ White Shadow, Garibay*, Sparks* | length8 = 4:05 | title9 = Black Jesus † Amen Fashion | writer9 = Lady Gaga, DJ White Shadow | extra9 = Lady Gaga, DJ White Shadow | length9 = 3:36 | title10 = Bad Kids | writer10 = Lady Gaga, Laursen, Garibay, DJ White Shadow | extra10 = Lady Gaga, Laursen, Garibay,<br />DJ White Shadow | length10 = 3:51 | title11 = Fashion of His Love | writer11 = Lady Gaga, Garibay | extra11 = Lady Gaga, Garibay | length11 = 3:39 | title12 = Highway Unicorn (Road to Love) | writer12 = Lady Gaga, RedOne, Garibay, DJ White Shadow | extra12 = Lady Gaga, RedOne, Garibay,<br />DJ White Shadow | length12 = 4:16 | title13 = Heavy Metal Lover | writer13 = Lady Gaga, Garibay | extra13 = Lady Gaga, Garibay | length13 = 4:13 | title14 = Electric Chapel | writer14 = Lady Gaga, DJ White Shadow | extra14 = Lady Gaga, DJ White Shadow | length14 = 4:12 | title15 = The Queen | writer15 = Lady Gaga, Garibay | extra15 = Lady Gaga, Garibay | length15 = 5:17 | title16 = Yoü and I | writer16 = Lady Gaga | extra16 = Lady Gaga, Lange | length16 = 5:07 | title17 = The Edge of Glory | writer17 = Lady Gaga, Garibay, DJ White Shadow | extra17 = Lady Gaga, Garibay | length17 = 5:21 | total_length = 73:39 }} {{Tracklist | collapsed = yes | headline = Disc 2 | extra_column = Remixer(s) | music_credits = yes | title1 = Born This Way | note1 = Country Road Version | writer1 = Lady Gaga, Laursen | extra1 = Lady Gaga, Garibay | length1 = 4:21 | title2 = Judas | note2 = DJ White Shadow Remix | writer2 = Lady Gaga, RedOne | extra2 = DJ White Shadow | length2 = 4:07 | title3 = Marry the Night | note3 = Zedd Remix | writer3 = Lady Gaga, Garibay | extra3 = Zedd | length3 = 4:21 | title4 = Scheiße | note4 = DJ White Shadow Mugler | writer4 = Lady Gaga, RedOne | extra4 = DJ White Shadow | length4 = 9:35 | title5 = Fashion of His Love | note5 = Fernando Garibay Remix | writer5 = Lady Gaga, Garibay | extra5 = Garibay | length5 = 3:45 | total_length = 23:28 }} {{Tracklist | collapsed = yes | headline = Bonus tracks | extra_column= Remixer(s) | music_credits = yes | title6 = Born This Way | note6 = Jost & Naaf Remix (international bonus track) | writer6 = Lady Gaga, Laursen | extra6 = Jost & Naaf | length6 = 5:58 | title7 = Born This Way | note7 = LLG vs. GLG Radio Remix (Japanese bonus track) | writer7 = Lady Gaga, Laursen | extra7 = Guéna LG | length7 = 3:50 }} {{Tracklist | collapsed = yes | headline = Costco digital download card bonus tracks<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.amplified.com/lgcostco/page.aspx |access-date=2011-09-08 |archive-date=2011-05-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110531234726/http://www.amplified.com/lgcostco/page.aspx |url-status=dead }}</ref> | music_credits = yes | title1 = Born This Way | note1 = Bimbo Jones Club Remix | writer1 = Lady Gaga, Laursen | length1 = 6:45 | title2 = Born This Way | note2 = Zedd Remix | writer2 = Lady Gaga, Laursen | length2 = 6:30 }} === Pagtatanghal na Live === {{Main|The Born This Way Ball}} [[File:Lady Gaga performing Born This Way on The Monster Ball Tour, Sacramento, March 2011.jpg|thumb|left|Si Gaga habang itinatanghal ang "Born This Way" sa [[The Monster Ball Tour]]]] Nagsimula ang promosyunal na paglilibot at pagtatanghal ng ''Live'' para sa ''Born This Way'' kasama ang mga single nito sa Europa, Asya, at sa Hilagang Amerika. Nagsimula ang promosyon sa isang ''live'' na pagtatanghal ng pangunahing single nito noong 13 Pebrero 2011 sa, [[53rd Grammy Awards]] sa Los Angeles.<ref name="mtvgrammy">{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1657848/lady-gaga-born-this-way-grammys.jhtml|title=Lady Gaga Emerges From Egg To Perform 'Born This Way' At The Grammys|last=Vena|first=Jocelyn|date=2011-02-13|accessdate=2011-04-23|publisher=MTV. MTV Networks|archive-date=2011-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110424132622/http://www.mtv.com/news/articles/1657848/lady-gaga-born-this-way-grammys.jhtml|url-status=dead}}</ref> Pagkatapos nig anim na araw ng [[Te Monster Ball Tour]] sa Lungsod ng Atlantic, itinanghal ni Gaga ang "Born This Way" bilang ikalawang encore, gamit ang katulad na kasuotan at koreograpiya sa pagtatanghal sa Grammy.<ref>{{cite web|url =http://www.mtv.com/news/articles/1658379/lady-gaga-atlantic-city.jhtml|title =Lady Gaga Has Her 'Way' With Atlantic City|accessdate =2011-04-24|date =2011-02-20|first =Vaughn|last =Schoonmaker|publisher =MTV. MTV Networks|archive-date =2011-02-21|archive-url =https://web.archive.org/web/20110221210010/http://www.mtv.com/news/articles/1658379/lady-gaga-atlantic-city.jhtml|url-status =dead}}</ref> Ang awitin ay lumaon na isinama sa talaan ng mga awitin sa konsiyerto. Pagkatapos ng dalawang buwan, itinanghal ni Gaga ang "Judas" sa Kennedy Lounge sa [[Tampa, Florida]], pagkatapos matapos ang kanyang palabas sa kalapit na [[St. Pete Times Forum]] bilang bahagi ng "The Monster Ball Tour.<ref>{{cite web|url=http://www.radaronline.com/exclusives/2011/04/video-photos-lady-gaga-surprises-club-goers-performing-judas|title=VIDEO & PHOTOS: Lady Gaga Surprises Club Goers By Performing Judas |author=Radar Staff|date=2011-04-17|accessdate=2011-04-17|work=[[RadarOnline]]|publisher=American Media, Inc.}}</ref> Itinanghal ang "Judas" sa pambansang telebisyon sa kauna-unahang pagkakataon sa ''[[The Ellen Degeneres Show|Ellen]]'' (Abril 28), at muli noong 2011 sa [[Cannes Film Festival]] (Mayo 12).<ref>{{cite web|url=http://ellen.warnerbros.com/2011/04/lady_gaga_-_thursday_april_28_2011.php|title=Lady Gaga – Thursday, 28 Abril 2011|date=2011-04-22|accessdate=2011-04-25|publisher=[[Warner Bros. Television]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zPl6jZlq?url=http://ellen.warnerbros.com/2011/04/lady_gaga_-_thursday_april_28_2011.php|archivedate=2011-06-13|url-status=dead}}</ref><ref name=Cannes>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1663727/lady-gaga-cannes-film-festival-2011.jhtml|title=Lady Gaga Steals Spotlight At Cannes Film Festival|last=Garibaldi|first=Christina|date=2011-05-12|accessdate=2011-05-12|publisher=MTV. MTV Networks|archive-date=2011-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20110515053646/http://www.mtv.com/news/articles/1663727/lady-gaga-cannes-film-festival-2011.jhtml|url-status=dead}}</ref> Sa kabuuan ng buwan ng Mayo, itinanghal ni Gaga ang "Born This Way" sa ''[[The Oprah Winfrey Show|Oprah]]'' (Mayo 6), ''[[The Graham Norton Show]]'' (Mayo 13), at sa [[Saturday Night Live (season 36)|season finale]] ng ''[[Saturday Night Live]]'' (Mayo 21), kung saan nakasuot ang mang-aawit ng isang metalikong damit at isang [[ponytail]].<ref name=oprah>{{cite web|url=http://www.mtv.com/news/articles/1663366/lady-gaga-performs-you-and-i-oprah.jhtml|title=Lady Gaga Performs New Version Of 'You And I' On 'Oprah'|accessdate=2011-05-06|date=2011-05-05|first=Jocelyn|last=Vena|publisher=MTV. MTV Networks|archive-date=2012-11-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121107041301/http://www.mtv.com/news/articles/1663366/lady-gaga-performs-you-and-i-oprah.jhtml|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.metro.co.uk/showbiz/863205-lady-gaga-im-single-and-miserably-pathetic|title=Lady Gaga: I'm single and miserably pathetic in a wedding dress |last=Duncan|first=Amy|date=2011-05-12|accessdate=2011-05-13|work=[[Metro (British newspaper)|Metro]]|publisher=[[Associated Newspapers]]}}</ref><ref name=SNL>{{cite web|url=http://www.nbcnewyork.com/entertainment/television/Lady-Gaga-Rocked-SNL-122408504.html|title=Lady Gaga rocked SNL|date=2011-05-22|accessdate=2011-05-22|last=Chiu|first=David|publisher=[[NBC News]]}}</ref> Kasama rin dito ang pagtatanghal akustiko ng "Judas" at ng "The Edge of Glory".<ref name=SNL/> Dumalo si gaga sa [[Europride|EuroPride 2011]] sa [[Roma|Roma, Italya]], kung saan inawit niya ang ilang mga kanta mula sa album at kinondena ang diskriminasyon laban sa komunidad ng LGBT.<ref name=euro>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/life/topstories/2011-06-11-2133495294_x.htm|title=Lady Gaga sings 'Born This Way' at Rome gay rally|last=D'Emillio|first=Francis|date=2011-06-13|accessdate=2011-06-15|work=USA Today|publisher=[[Gannett Company]]}}</ref> ==Mga Tsarts at mga sertipikasyon== {{col-begin}} {{col-2}} ===Mga Tsart=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Tsart (2011) ! scope="col"| Rurok na<br/>posisyon |- !scope="row"|[[Argentine Chamber of Phonograms and Videograms Producers|Album Tsart ng Argentina]]<ref>{{cite web|url=http://adminlic.capif.org.ar/sis_resultados_rankings_web.aspx|title=CAPIF rankings for 22/05/2011|publisher=[[Argentine Chamber of Phonograms and Videograms Producers]]|accessdate=2011-09-09|archive-date=2013-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20130409233933/http://adminlic.capif.org.ar/sis_resultados_rankings_web.aspx|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[ARIA Charts|Album Tsart ng Australia]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com">{{cite web|url=http://australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=a|title=LADY GAGA – BORN THIS WAY (ALBUM)|publisher=Hung Medien|accessdate=2011-10-31}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[International Federation of the Phonographic Industry|Album Tsart ng Austria]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Ultratop|Belgian Albums Chart]] (Flanders)<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Ultratop|Belgian Albums Chart]] (Wallonia)<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Album Tsart ng Kanada]]<ref>{{cite web|title=Gaga's 'Born' has monster debut |url=http://jam.canoe.ca/Music/Artists/L/Lady_GaGa/2011/06/01/18222871.html|publisher=JAm.canoe.ca|accessdate=2011-06-02}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[International Federation of the Phonographic Industry|Croatian International Albums Chart]]<ref name="btwcroatia">{{cite web|archiveurl=https://www.webcitation.org/5z9EeqMfJ?url=http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=arhiva|archivedate=2011-06-02|title=TOP KOMBINIRANIH – TJEDAN 21. 2011|publisher=hdu-toplista.com, HDU; webcitation.org|language=[[Croatian language|Croatian]]|accessdate=2011-06-02|url=http://www.hdu-toplista.com/index.php?what=arhiva&w=details&id=855|url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[International Federation of the Phonographic Industry|Czech Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.ifpicr.cz/hitparada/index.php?a=titul&hitparada=14&titul=149233&sec=ea97a3cbda07dae0f83f6462e52921a0|title=Lady Gaga – Born This Way|accessdate=2010-06-02|work=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|language=Czech}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Danish Albums Chart]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[MegaCharts|Dutch Albums Chart]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|5 |- !scope="row"|[[Finland's Official List|Finnish Albums Chart]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|2 |- !scope="row"|[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|Album Tsart ng Pransiya]]<ref>{{cite web|title=Lady GaGa: n°1 des ventes d'albums en France|url=http://www.chartsinfrance.net/Lady-GaGa/news-73906.html|publisher=Chartsinfrance|accessdate=2011-05-31}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Media Control Charts|Album Tsart ng Alemanya]]<ref name="ger">{{cite web|url=http://www.charts.de/album.asp?artist=Lady+GaGa&title=Born+This+Way&country=de|title=Lady GaGa, Born This Way|accessdate=2011-06-01|work=[[Media Control Charts]]|language=German|date=2011-05-31|archive-date=2012-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/67XtXAZNI?url=http://www.charts.de/album.asp?artist=Lady+GaGa|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[IFPI Greece|Greek Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.gr/chart01.htm|archivedate=2011-06-09|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zIw1ViV8?url=http://www.ifpi.gr/chart01.htm|title=Greek Album Chart – Week 22 – 2011|accessdate=2011-06-09|work=[[IFPI Greece]]|date=2011-05-31|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[MAHASZ|Hungarian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=archivum&lista=top40&ev=2011&het=21&submit_=Keres%E9s|title=MAHASZ – Magyar Hanglemezkiadók Szövetsége |publisher=mahasz.hu |accessdate=2011-06-02}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|Album Tsart ng ng Irlanda{{fact}} | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Federation of the Italian Music Industry|Italian Albums Chart]]<ref>{{cite web|title=Classifica albuma FIMI|url=http://www.fimi.it/classifiche_result_artisti.php?anno=2011&mese=05&id=373|language=Italian|publisher=ACNielsen|accessdate=2011-06-03|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613100216/http://www.fimi.it/classifiche_result_artisti.php?anno=2011&mese=05&id=373|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Oricon|Album Tsart ng Hapon]]<ref>{{cite web|title=レディー・ガガ、日本デビュー2年で初首位|url=http://www.oricon.co.jp/news/rankmusic/88250/full/|language=Japanese|publisher=[[Oricon]]|accessdate=2011-05-30}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Top 100 Mexico|Mexican Albums Chart]]<ref name="mexplatinum">{{cite web|url=http://mexicancharts.com/showitem.asp?interpret=Lady+GaGa&titel=Born+This+Way&cat=a|title=Top 100 Mexico|date=2011-05-29|accessdate=2011-06-09|publisher=[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas]]|archiveurl=https://www.webcitation.org/5zJUKMWu8?url=http://greaves.tv/amprofon3/Top100.pdf|archivedate=2011-06-09|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Recording Industry Association of New Zealand|New Zealand Albums Chart]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[VG-lista|Norwegian Albums Chart]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Polish Music Charts|Polish Albums Chart]]<ref>{{cite web |url=http://olis.onyx.pl/listy/index.asp?idlisty=675&lang=en |title=Oficjalna lista sprzedaży |publisher=[[OLiS]] |date=2011-06-07 |accessdate=2011-06-03}}</ref> | style="text-align:center;"|3 |- !scope="row"|[[Associação Fonográfica Portuguesa|Portuguese Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.artistas-espectaculos.com/topafp/pt/201122.htm|title=TOP OFICIAL AFP|publisher=A&E|accessdate=2011-06-02|archive-date=2012-05-10|archive-url=https://www.webcitation.org/67XtxdpUE?url=http://www.artistas-espectaculos.com/topafp/pt/201122.htm|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Russian Music Charts|Album Tsart ng Rusya]]<ref name="ruschart">{{cite web |url=http://lenta.ru/articles/2011/06/17/chart/ |title=Леди Гага возглавила российский чарт: Трижды платиновая|accessdate= 2011-06-21|language=Russian|publisher=lenta.ru}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Scottish Singles and Albums Chart|Scottish Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://www.theofficialcharts.com/archive-chart/_/23/2011-06-04/|title= Scottish Albums Chart Archive|publisher=The Official Charts Company|accessdate=2011-06-08}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[International Federation of the Phonographic Industry|Slovenian Albums Chart]]<ref>{{cite web|author=Steffen Hung|url=http://www.rtvslo.si/val202/news/article/34|archiveurl=https://www.webcitation.org/5z8z90StG?url=http://www.rtvslo.si/val202/news/article/34|archivedate=2011-06-02|title=Slovay Album Chart-23. 05. 2011 do 29. 05. 2011|publisher=RTVSLO|accessdate=2011-06-02|url-status=live}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Productores de Música de España|Album Tsart ng Espanya]]<ref>{{cite web|url=http://www.promusicae.org/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2011_21.pdf|title=PROMUSICAE – TOP 100 ALBUMES SEMANA 21: del 23.05.2011 al 29.05.2011|publisher=[[Productores de Música de España]]|language=Spanish|accessdate=2011-06-02|archive-date=2012-07-06|archive-url=https://www.webcitation.org/68xfTpAcm?url=http://www.promusicae.org/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2011_21.pdf|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|2 |- !scope="row"|[[Sverigetopplistan|Swedish Albums Chart]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Swiss Music Charts|Swiss Albums Chart]]<ref name="bornthiswayaustralian-charts.com"/> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|Album Tsart ng Taiwan<ref>{{cite web|url=http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard2.aspx|title=Western Weekly Top 20, Week 21, 2011|publisher=G-Music.com|language=Chinese|accessdate=2011-06-12|archive-date=2011-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/605DIfOQd?url=http://www.g-music.com.tw/GMusicBillboard2.aspx|url-status=dead}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|Album Tsart ng Reino Unido<ref>{{cite web|title=Archive Chart|url=http://www.theofficialcharts.com/archive-chart/_/3/2011-06-04/|work=[[UK Albums Chart]]|publisher=[[The Official Charts Company]]|accessdate=2011-05-29}}</ref> |style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|[[Billboard 200|''Billboard'' 200]] ng Estados Unidos{{fact}} | style="text-align:center;"|1 |- !scope="row"|Mga Dance/Electronic Album ng Estados Unidos<ref>{{cite web|url=http://www.billboard.com/#/charts/dance-electronic-albums?chartDate=2011-06-11|title=Dance/Electronic Albums: Week Ending 11 Hunyo 2011|date=2011-06-02|accessdate=2011-06-02|work=Billboard|publisher=Prometheus Global Media}}</ref> | style="text-align:center;"|1 |} {{col-2}} ===Mga Sertipikasyon=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! scope="col"| Bansa ! scope="col"| Mga Sertipikasyon |- !scope="row"|[[Australian Recording Industry Association|Australia]] |2× Platinum{{fact}} |- !scope="row"| [[International Federation of the Phonographic Industry|Belgium]] | Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/en/certifications.asp?year=2011 |title=Ultratop Belgian Charts |publisher=ultratop.be |accessdate=2011-08-08}}</ref> |- !scope="row"|[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Brasil]] |2× Platinum<ref>{{cite web|url=http://abpd.org.br/certificados_interna.asp?sArtista=Lady%20Gaga |title=Associaусo Brasileira de Produtores de Disco |publisher=ABPD |accessdate=2011-08-08}}</ref> |- !scope="row"|[[Canadian Recording Industry Association|Kanada]] | 3× Platinum<ref name="criasales">{{cite web|url=http://www.cria.ca/goldplat.php|title=CRIA – Gold & Platinum certifications – Hunyo 2011|work=[[Canadian Recording Industry Association]]|accessdate=2011-07-01|archive-date=2012-03-22|archive-url=https://www.webcitation.org/66LOhF0YV?url=http://www.musiccanada.com/GoldPlatinum.aspx|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"| [[International Federation of the Phonographic Industry|Denmark]] | Ginto<ref>{{cite web|title=Certificeringer {{!}} ifpi.dk|url=http://ifpi.dk/?q=certificeringer&page=5|publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry]]|accessdate=15 Hulyo 2011|language=Danish|archive-date=18 Abril 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120418143750/http://ifpi.dk/?q=certificeringer&page=5|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"| [[International Federation of the Phonographic Industry|Europa]] | Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.org/content/section_news/plat_month_20110713.html|title=IFPI Platinum Europe Awards – Q2 2011|publisher=International Federation of the Phonographic Industry|accessdate=2011-08-04|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016033406/http://www.ifpi.org/content/section_news/plat_month_20110713.html|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[Musiikkituottajat – IFPI Finland|Finland]] |Ginto<ref>{{cite web|url=http://ifpi.fi/tilastot/artistit/lady+gaga|title=Lady Gaga|publisher=[[Musiikkituottajat – IFPI Finland]]|language=Finnish|accessdate=2011-08-25|archive-date=2015-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20150920071643/http://www.ifpi.fi/tilastot/artistit/Lady+Gaga|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[Syndicat National de l'Édition Phonographique|Pransiya]] |2× Platinum{{fact}} |- !scope="row"|[[Bundesverband Musikindustrie|Alemanya]] |Platinum<ref>{{cite certification|region=Germany|artist=Lady Gaga|accessdate=2012-01-03}}</ref> |- !scope="row"|[[Mahasz|Hungary]] |Ginto<ref>{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/?menu=arany_es_platinalemezek&menu2=adatbazis&ev=2011|title=Hungarian Top 40 – Certification|publisher=[[Mahasz]]|year=2011|accessdate=2011-07-08|language=Hungarian}}</ref> |- !scope="row"| [[Irish Recorded Music Association|Irlanda]] |2× Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.irishcharts.ie/awards/multi_platinum11.htm|title=2011 Certification Awards: Multi-Platinum|publisher=[[Irish Recorded Music Association]]|accessdate=2012-04-25}}</ref> |- !scope="row"|[[FIMI|Italy]] |Platinum<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/temp/cert_Gfk_week4411.pdf|title=ARTISTI – Dalla settimana 1 del 2009 alla settimana 44 del 2011|publisher=FIMI|accessdate=2011-11-11|archive-date=2012-05-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120529050636/http://www.fimi.it/temp/cert_Gfk_week4411.pdf|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[Recording Industry Association of Japan|Hapon]] |3× Platinum<ref name="riaj">{{cite web | title=Works Receiving Certifications List (Gold, etc) (Hunyo 2011) | url=http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201111.html#list4 | work=[[RIAJ]] | language=Japanese | date=10 Hunyo 2011 | accessdate=8 Hulyo 2011 | archive-date=11 Septiyembre 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20120911194415/http://www.riaj.or.jp/data/others/gold/201111.html#list4 | url-status=dead }}</ref> |- !scope="row"|[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas|Mexico]] |Platinum<ref name="mexplatinum"/> |- !scope="row"|[[Recording Industry Association of New Zealand|New Zealand]] |Platinum{{fact}} |- !scope="row"|[[ZPAV|Poland]] |Platinum<ref>{{cite web|url=http://zpav.pl/rankingi/wyroznienia/platynowe/index.php|title=TOP 100 ALBUMES|publisher=ZPAV|accessdate=2011-09-07|archive-date=2014-08-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20140818055932/http://www.zpav.pl/rankingi/wyroznienia/platynowe/index.php|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[Associação Fonográfica Portuguesa|Portugal]] |4× Platinum<ref>{{Cite web|url=http://www.artistas-espectaculos.com/topafp/pt/201124.htm|title=Top Official AFP|language=Portuguese|publisher=[[Associação Fonográfica Portuguesa]]|accessdate=2012-05-03|archive-date=2011-07-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20110703060818/http://www.artistas-espectaculos.com/topafp/pt/201124.htm|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[Rusya]] |4× Platinum<ref name="lenta">{{cite web|url=http://lenta.ru/i/music/rmi2011.pdf|title=Russian Year End Chart|accessdate=2011-03-10|language=Russian|publisher=lenta.ru|format=pdf|archiveurl=https://www.webcitation.org/666alX1Ce?url=http://lenta.ru/i/music/rmi2011.pdf|archivedate=2012-03-12|url-status=live}}</ref> |- !scope="row"|[[PROMUSICAE|Espanya]] |Ginto<ref>{{cite web|url=http://www.promusicae.org/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2011_23.pdf|title=TOP 100 ALBUMES|publisher=PROMUSICAE|accessdate=2011-08-03|archive-date=2013-07-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130730130823/http://www.promusicae.org/files/listassemanales/albumes/historial/TOP%20100%20ALBUMES%2011_23.pdf|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[IFPI|Suwisa]] |Platinum<ref>{{cite web|author=Steffen Hung |url=http://hitparade.ch/weekchart.asp?cat=a |title=Schweizer Hitparade – Alben Top 100 04.12.2011 |publisher=hitparade.ch |accessdate=2011-12-05}}</ref> |- !scope="row"|[[British Phonographic Industry|Reino Unido]] |Platinum<ref name=bpi>{{cite web|url=http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|title=BPI Certified Awards|publisher=[[British Phonographic Industry]]|accessdate=2011-08-20|archive-date=2011-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20110511120001/http://www.bpi.co.uk/certifiedawards/search.aspx|url-status=dead}}</ref> |- !scope="row"|[[Recording Industry Association of America|Estados Unidos]] |2× Platinum<ref name="riaasearch">{{cite web|url=http://www.riaa.com/goldandplatinumdata.php?table=SEARCH|title=RIAA Certifications Search|publisher=[[Recording Industry Association of America]]|accessdate=2011-11-28}}</ref> |} ===Year-end charts=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"|Tsart(2011) !scope="col"|Posisyon |- !scope="row"|Album Tsart ng Australia<ref>{{cite web |url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-100-albums-2011.htm |title=ARIA Charts – End Of Year Charts – Top 100 Albums 2011 |publisher=[[Australian Recording Industry Association]] |accessdate=2012-01-04}}</ref> |align="center"|6 |- !scope="row"|Album Tsart ng Austria<ref>{{cite web |url=http://www.austriancharts.at/year.asp?id=2011&cat=a |title=Jahreshitparade Alben 2011 |language=German |publisher=[[International Federation of the Phonographic Industry|IFPI Austria]]. Hung Medien |accessdate=2012-01-03}}</ref> |align="center"|15 |- !scope="row"|Belgian Albums Chart (Flanders)<ref>{{cite web |url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=2011&cat=a |title=Jaaroverzichten 2011 |language=Dutch |publisher=[[Ultratop]]. Hung Medien |accessdate=2011-12-25}}</ref> |align="center"|23 |- !scope="row"|Belgian Albums Chart (Wallonia)<ref>{{cite web |url=http://www.ultratop.be/fr/annual.asp?year=2011&cat=a |title=Rapports annuels 2011 |language=French |publisher=[[Ultratop]]. Hung Medien |accessdate=2011-12-25}}</ref> |align="center"|13 |- !scope="row"|[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos|Brazilian Albums Chart]]<ref>{{cite web|url=http://abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=236|title=Mercado fonográfico brasileiro em 2011|language=Brazilian Portuguese|publisher=[[Associação Brasileira dos Produtores de Discos]]|accessdate=2011-03-21|archive-date=2012-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120326032243/http://www.abpd.org.br/noticias_internas.asp?noticia=236|url-status=dead}}</ref> |align="center"|13 |- !scope="row"|Canadian Albums Chart<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2011/canadian-albums|title=2011 Year End Charts – Top Canadian Albums |work=Billboard |publisher=Prometheus Global Media |accessdate=2011-12-09}}</ref> |align="center"|3 |- !scope="row"|Danish Albums Chart<ref>{{cite web |url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2011.asp?list=Album%20100 |title=Album Top-100 |language=Danish |publisher=Hitlisten.NU. [[IFPI Denmark]] |archiveurl=https://www.webcitation.org/64uMyOSLI?url=http://www.hitlisterne.dk/yearlist2011.asp?list=Album%20100 |archivedate=2012-01-23 |accessdate=2012-01-24 |url-status=dead }}</ref> |align="center"|38 |- !scope="row"|Album Tsart ng ng Olandes<ref>{{cite web |url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=2011&cat=a |title=Jaaroverzichten 2011 |language=Dutch |publisher=[[MegaCharts]]. Hung Medien |accessdate=2011-12-25}}</ref> |align="center"|40 |- !scope="row"|Finnish Albums Chart<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/tilastot/myydyimmat/2011/kotimaiset/albumit|title=Myydyimmät kotimaiset albumit vuonna 2011|language=Finnish|publisher=[[Musiikkituottajat – IFPI Finland]]|accessdate=2012-02-13|archive-date=2012-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502174822/http://www.ifpi.fi/tilastot/myydyimmat/2011/kotimaiset/albumit|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.fi/tilastot/myydyimmat/2011/ulkomaiset/albumit|title=Myydyimmät ulkomaiset albumit vuonna 2011|language=Finnish|publisher=Musiikkituottajat – IFPI Finland|accessdate=2012-02-13|archive-date=2012-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20121231064932/http://www.ifpi.fi/tilastot/myydyimmat/2011/ulkomaiset/albumit|url-status=dead}}</ref> |align="center"|23 |- !scope="row"|Album Tsart ng Pransiya<ref>{{cite web|url=http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259376-Classements-Annuels.html?year=&type=2|title=Classement Albums – année 2011|accessdate=2012-01-31|publisher=Syndicat National de l'Édition Phonographique|language=French|archive-date=2010-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224191326/http://www.disqueenfrance.com/fr/pag-259376-Classements-Annuels.html?year=&type=2|url-status=dead}}</ref> |style="text-align:center;"|18 |- !scope="row"|Album Tsart ng Alemanya<ref>{{cite web |url=http://www.mtv.de/charts/Album_Jahrescharts_2011 |title=Album Jahrescharts 2011 |language=German |publisher=[[Media Control Charts|Media Control]]. [[MTV Central|MTV Germany]] |date=2011-12-31 |accessdate=2012-01-05 |archive-date=2012-02-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120212143805/http://www.mtv.de/charts/Album_Jahrescharts_2011 |url-status=dead }}</ref> |align="center"|17 |- !scope="row"|Hungarian Albums Chart<ref>{{cite web|url=http://www.mahasz.hu/?menu=slagerlistak&menu2=eves_osszesitett_listak&id=album_db&ev=2011|title=Best selling albums in 2011 of Hungary|publisher=Mahasz|accessdate=2012-02-22}}</ref> |align="center"|30 |- !scope="row"|Irish Albums Chart<ref>{{cite web|url=http://www.irma.ie/best2011.htm|title=Best of 2011|publisher=Irish Recorded Music Association|accessdate=2012-01-16|archive-date=2012-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20120724094220/http://irma.ie/best2011.htm|url-status=dead}}</ref> |align="center"|17 |- !scope="row"|Album Tsart ng Italya<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/dett_ddmercato.php?id=66|title=Classifiche annuali Fimi-GfK: Vasco Rossi con "Vivere o Niente" e' stato l'album piu' venduto nel 2011 – scarica l'allegato|publisher=Federation of the Italian Music Industry|accessdate=2012-01-16|archive-date=2012-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20120121002856/http://www.fimi.it/dett_ddmercato.php?id=66|url-status=dead}}</ref> |align="center"|21 |- !scope="row"|Album Tsart ng Hapon<ref>{{cite web |url=http://www.oricon.co.jp/rank/ja/y/2011/|title=2011 Year End Charts – Oricon CD Albums Top 100 |language=Japanese |publisher=[[Oricon]] |accessdate=2011-12-20}}</ref> |align="center"|4 |- !scope="row"|Mexican Albums Chart<ref name="Amprofon2011">{{cite web |title=Top 100 Mexico – Los Más Vendidos 2011 |url=http://www.amprofon.com.mx/Archivos/PDF/top_anual/Top_100_Album_2011.pdf |accessdate=19 Enero 2012 |year=2011 |work=[[Top 100 Mexico]] |publisher=[[Asociación Mexicana de Productores de Fonogramas y Videogramas]] |archive-date=31 Enero 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120131103352/http://www.amprofon.com.mx/Archivos/PDF/top_anual/Top_100_Album_2011.pdf |url-status=dead }}</ref> |align="center"|13 |- !scope="row"|New Zealand Albums Chart<ref>{{cite web |url=http://tvnz.co.nz/entertainment-news/adele-dominates-nz-end-year-charts-4652026 |title=Adele dominates NZ end of year charts |work=[[One News (New Zealand)|One News]] |publisher=[[Television New Zealand]] |date=2011-12-16 |accessdate=2011-12-21 |archive-date=2013-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921083104/http://tvnz.co.nz/entertainment-news/adele-dominates-nz-end-year-charts-4652026 |url-status=dead }}</ref> |align="center"|3 |- !scope="row"|Polish Albums Chart<ref>{{cite web |url=http://zpav.pl/rankingi/listy/top100/roczna.php?lang=2 |title=Top 100 – annual chart – 2011 |publisher=[[Polish Society of the Phonographic Industry]] |accessdate=2012-01-26 |archive-date=2013-09-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130927134131/http://zpav.pl/rankingi/listy/top100/roczna.php?lang=2 |url-status=dead }}</ref> |align="center"|33 |- !scope="row"|[[Russian Music Charts|Russian Albums Chart]]<ref name="lenta" /> | style="text-align:center;"|6 |- !scope="row"|Album Tsart ng Espanya<ref name="spainyear">{{cite web|url=http://promusicae.es/files/listasanuales/albumes/Top%2050%20ALBUMES%202011.pdf|title=Top 50 Albums 2011|publisher=Productores de Música de España|language=Spanish|accessdate=2012-01-27|archive-date=2012-04-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20120412173429/http://promusicae.es/files/listasanuales/albumes/Top%2050%20ALBUMES%202011.pdf|url-status=dead}}</ref> |align="center"|23 |- !scope="row"|Swedish Albums Chart<ref>{{cite web |url=http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=83&dfom=20110001&navi=no |title=Årslista Album – År 2011 |language=Swedish |publisher=[[Sverigetopplistan]]. [[Swedish Recording Industry Association]] |accessdate=2012-01-25 |archive-date=2016-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202125635/http://www.hitlistan.se/netdata/ghl002.mbr/lista?liid=83&dfom=20110001&navi=no |url-status=dead }}</ref> |align="center"|14 |- !scope="row"|Swiss Albums Chart<ref>{{cite web|url=http://swisscharts.com/year.asp?key=2011 |title=Swiss Year-end Charts 2011 |publisher=Hung Medien |accessdate=2012-01-02}}</ref> |align="center"|10 |- !scope="row"|UK Albums Chart<ref name="ukyearend">{{cite web|url=http://www.theofficialcharts.com/chart-news/the-top-20-biggest-selling-albums-of-2011-revealed/|title=The Top 20 biggest selling albums of 2011 revealed!|publisher=The Official Charts Company|date=2012-01-02|accessdate=2012-01-25}}</ref> |align="center"|7 |- !scope="row"|US ''Billboard'' 200<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2011/the-billboard-200 |title=2011 Year End Charts – Top Billboard 200 Albums |work=Billboard |publisher=Prometheus Global Media |accessdate=2011-12-09}}</ref> |align="center"|3 |- !scope="row"|US Dance/Electronic Albums<ref>{{cite web |url=http://www.billboard.biz/bbbiz/charts/yearendcharts/2011/dance-electronic-albums |title=2011 Year End Charts – Dance/Electronic Albums |work=Billboard |publisher=Prometheus Global Media |accessdate=2011-12-09}}</ref> |align="center"|1 |} {{col-end}} == Mga sanggunian == {{reflist|colwidth=30em}} {{Lady Gaga}} [[Kategorya:Mga album ni Lady Gaga]] {{stub}} 1j1pxvtg4hlzz05pev2x7bhh75tfp33 0 185819 2220344 1097156 2026-08-13T14:03:03Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Prepektura ng Kyoto]] 2220344 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Prepektura ng Kyoto]] gzt0cnw6x4icf6xwqejzdugn68b1eqx 0 196113 2220346 1185279 2026-08-13T14:03:23Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Prepektura ng Kōchi]] 2220346 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Prepektura ng Kōchi]] nmhhpyolo4dpi9k7jq0dztrvd00zecj 0 196147 2220345 1185456 2026-08-13T14:03:13Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Prepektura ng Hiroshima]] 2220345 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Prepektura ng Hiroshima]] kzelk5p12klgfh8nussw6anb1njtbg6 0 208710 2220401 2198195 2026-08-14T06:44:05Z TentingZones1 122212 /* */ 2220401 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Aubenton |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa Aisne|Bayan]] |image_skyline = France, Aisne, Aubenton (01), Rue Saint-Nicolas + Rue Jean Mermoz.jpg |image_caption = Sentro ng bayan na may Rue Saint-Nicolas at Rue Jean Mermoz |image_shield = Blason ville fr Aubenton 02.svg |pushpin_map = France |map_caption = Lokasyon ng Aubenton |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Hauts-de-France]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Aisne]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Vervins|Vervins]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2026-2032) |leader_name = Didier Sercy<ref name=mayor>{{cite web|title=Répertoire national des élus: les maires|url=https://www.data.gouv.fr/fr/datasets/r/2876a346-d50c-4911-934e-19ee07b0e503|website=data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises|date=2 December 2020|language=fr}}</ref> |area_total_km2 = 23.7 |population_as_of = 2023 |population_total = 658 |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|49.8367|4.2047|format=dms|display=inline,title}} |postal_code = 02031/02500 |postal_code_type = INSEE/Postal code |elevation_m = 182 |elevation_min_m = 168 |elevation_max_m = 259 |population_demonym = Aubentonnais }} Ang '''Aubenton''' ay isang [[Mga komuna sa Pransiya|bayan]] sa [[Pransiya]] na matatagpuan sa departamento ng [[Aisne]] sa rehiyon ng [[Hauts-de-France]]. ==Heograpiya== Ang pangalang Aubenton ay nagmula sa lokasyon nito sa tagpuan (malapit sa komyun ng [[Hannappes]] sa silangan) ng mga ilog [[Aube]] at [[Thon]], na binabaybay din na "Ton". Matatagpuan din ang pangalang "Aubenton-en-[[Thiérache]]", na tumutukoy sa rehiyong ito na bumubuo sa paanan ng [[Ardennes Massif]] at sumasaklaw sa bahagi ng mga departamento ng Aisne, Nord, Ardennes, at mga lalawigan ng [[Hainaut]] at [[Namur]] sa Belgium. Ang komyun ay matatagpuan mga 70 km sa silangan ng [[Saint-Quentin, Aisne|Saint-Quentin]] at 40 km sa kanluran hilagang-kanluran ng Charleville-Mézières. Ang kalsadang D1043 (E44) mula [[Hirson]] hanggang [[Charleville-Mézières]] ay tumatakbo sa kahabaan ng hilagang hangganan ng komyun. Ang nayon ay maaaring ma-access mula sa kalsadang ito sa pamamagitan ng kalsadang D5 na tumatakbo patungong timog-silangan o ng kalsadang D37 na tumatakbo patungong timog-kanluran. Ang kalsadang D5 ay nagpapatuloy sa komyun at timog, lumilipat sa D977, at nagpapatuloy sa [[Rozoy-sur-Serre]]. Ang kalsadang D37 ay nagpapatuloy pakanluran mula sa nayon hanggang [[Besmont]]. Mayroon ding kalsadang D38 mula [[Leuze]] sa kanluran na dumadaan sa nayon at nagpapatuloy sa [[Hannappes]] sa silangan. Ang riles ng tren mula Hirson hanggang Charleville-Mézières ay dumadaan din sa komyun kasunod ng daloy ng ilog Thon ngunit walang istasyon sa komyun, ang pinakamalapit ay sa [[Liart]] sa silangan. Ang komyun ay humigit-kumulang 80% na lupang sakahan at ang natitirang malawak na kagubatan ay nasa timog. Mayroong ilang mga nayon maliban sa nayon. Ito ay ang mga: * Bas Val La Caure * Buirefontaine * Haute Val la Caure * Hurtebise * La Rue Larcher * Le Bois Carbonnet * Ribeauville * Saint-Nicholas Ang Aubenton ay nasa hangganan ng 7 mga komunidad: [[Brunehamel]], [[Iviers]], [[Beaumé]], [[Leuze]], [[Any-Martin-Rieux]], [[Logny-lès-Aubenton]] at [[Mont-Saint-Jean]]. [[File:Aubenton - Entrée de la commune.jpg|thumb|Pasukan sa bayan.]] ===Hidrograpiya=== Ang komyun ay matatagpuan sa [[basin ng Seine-Normandie]]. Ito ay dinadaluyan ng Ton, Goujon, Fond Saint Hubert, daluyan ng tubig 01 sa komyun ng Beaumé, daluyan ng tubig 01 sa komyun ng Logny-les-Aubenton, daluyan ng tubig 05 sa komyun ng Brunehamel, daluyan ng tubig 05 sa komyun ng Logny-les-Aubenton, batis ng Beaume, batis ng Polliart pond, batis ng Bois Carbonnet, at Ton. Ang Ton, na may habang 56 km, ay umaagos sa komyun ng [[Auvillers-les-Forges]] at dumadaloy patungo sa [[Oise]] (kaliwang pampang) sa [[Étréaupont]], pagkatapos tumawid sa 15 komyun. Ang [[Goujon]], na may habang 13 km, ay umaagos sa komyun at dumadaloy patungo sa [[Ton]] sa [[Martigny]], pagkatapos tumawid sa limang komyun. [[File:02031-Aubenton-Hydro.jpeg|thumb|Network ng hidrograpiko ng Aubenton]] ==Pagpaplano ng lungsod== ===Tipolohiya=== Noong Enero 1, 2025, ang Aubenton ay ikinategorya bilang isang munisipalidad sa kanayunan na may nakakalat na pabahay, ayon sa bagong pitong-antas na munisipalidad na densidad na tinukoy ng INSEE noong 2022. Ito ay matatagpuan sa labas ng isang urban area. Bukod pa rito, ang munisipalidad ay bahagi ng Hirson catchment area, kung saan ito ay isang peripheral municipality. ===Paggamit ng lupa=== Ang paggamit ng lupa sa munisipalidad, gaya ng ipinapakita sa European biophysical land cover database na Corine Land Cover (CLC), ay nailalarawan sa pamamagitan ng malaking dami ng lupang pang-agrikultura (68.9% noong 2018), isang proporsyon na kapareho ng noong 1990 (68.9%). Ang detalyadong pagkasira noong 2018 ay ang mga sumusunod: damuhan (42.2%), kagubatan (28.2%), lupang maaaring sakahin (24%), mga urbanisadong lugar (2.9%), at mga heterogeneous na lugar ng agrikultura (2.7%). [[File:02031-Aubenton-Sols.png|thumb|Mapa ng imprastraktura at paggamit ng lupa sa munisipalidad noong 2018 (CLC).]] ==Tiponomiya== Ang bayan ay unang nabanggit noong 1169 sa ilalim ng pangalang ''Albenton'' sa isang kartularyo ng [[Abbey of Saint-Michel]]. Ang pangalan ay nagbago nang maraming beses depende sa eskriba: ''Feodum de Aubentonio'', ''Aubentonnum'', ''Beata-Maria-de-Aubentonnio'', ''Notre-Dame-d'Aubenton'', at sa wakas ang kasalukuyang pangalan, '''Aubenton''', noong ika-18 siglo sa [[mapa ng Cassini]]. Ang bayan ay tinatawid mula timog-silangan hanggang hilagang-kanluran ng [[Ilog Ton]]. ==Kasaysayan== ===Isang kasaysayang minarkahan ng mga digmaan=== Mula pa noong panahon ng mga Romano, ang tanawin ng Aubenton ay mayroon pa ring mga labi ng isang sinaunang pinatibay na bakuran (itinayo mula noong taong 21 pataas) na sumasaklaw sa humigit-kumulang 37 ektarya. Tulad ng iba pang bahagi ng rehiyon ng [[Thiérache]], na ang mga pinatibay na simbahan ay nagpapatotoo sa mahirap nitong nakaraan, ang bayan ay nakaranas ng sunod-sunod na madilim na panahon sa buong kasaysayan, lalo na noong Digmaang Sandaang Taon, pagkatapos ay noong Digmaan ng Relihiyon at lahat ng mga labanan sa Hilaga (Condé, Turenne) ng Digmaang Tatlumpung Taon, at sa huli ay noong dalawang tunggalian noong ika-20 siglo. Noong bandang 1234, sinakop ni Nicolas V ng Rumigny ang mga lupain ng Aubenton, Logny, at Buirefontaine, na ibinigay ng kanyang pinsan na si Hugues de Châtillon, at kung saan ang kanyang ina, si Mathilde d'Avesnes, ang may mga karapatan. Noong Abril 20, 1238 nang makamit ng bayan ang kalayaan sa pamamagitan ng isang karta ng komunidad na ipinagkaloob ni Nicolas V, panginoon ng [[Rumigny]], isang karta na partikular na nagtadhana para sa pagtatatag ng isang "alkalde" at "mga hurado" upang pangasiwaan ang bayan, pati na rin ang mga konsehal upang mangasiwa ng hustisya. ===Digmaang Daang Taon=== [[File:Philippa of Hainault.gif|left|thumb|Philippa de Hainaut, reine d'Angleterre.]] Noong unang kalahati ng ika-14 na siglo, ang Aubenton ay isang maunlad na bayan ng paggawa ng tela na ang mga mangangalakal ay madalas na dumadalaw sa perya ng Lendit malapit sa Paris. Isa sa maraming yugto ng Digmaang Daang Taon, na isinalaysay ng mananalaysay na si Jean de Froissart, ay pinamagatang: "Kung paano ang bayan ng Aubenton ay nakuha at nasakop sa pamamagitan ng puwersa at ganap na sinamsam…". Si Froissart ay nanirahan sa Chimay (sa kasalukuyang Belgium, 30 km mula sa Aubenton). Ang bayang ito, tulad ng buong Hainaut, ay nasa panig ng korona ng Ingles: ito ay pagmamay-ari ni Konde John ng Hainaut, bayaw ni Haring Edward III ng Inglatera, na kasal kay Philippa ng Hainaut. Bilang paghihiganti sa mga naunang pangyayari, ang Chimay ay sinamsam ng mga tropa ng hari ng Pransya noong Marso 1340, na umatras sa Aubenton dala ang mga armas at samsam, na nagdulot ng isang kakila-kilabot na reaksyon mula sa mga Konde ng Hainaut: <blockquote>Ce samedi au matin [15 avril] fut l'assaut moult grand et très fier à la ville d'Aubenton en Thiérasche, et se mettaient les assaillants en grand'peine et en grand péril pour conquérir la ville. Aussi les chevaliers et écuyers qui étaient dedans rendaient grand'entente de eux défendre et bien le couvenait et sachez que, si ne fussent les gentils hommes qui dedans Aubenton étaient et qui la gardaient, elle eût été tôt prise et d'assaut, car elle était fort et dur assaillie de tous côtés et de grand'foison de bonnes gens d'armes. (…) Mais finalement elle fut conquise par force d'armes et les guérites, qui n'étaient que de palis, rompues et brisées ; et entra dedans la ville, tout premièrement, messire Jean de Hainaut et sa bannière, en grand'huée et en grand'foule de gens et de chevaux ; et adonc se recueillirent en la place, devant le moutier [monastère].</blockquote> [[File:Thumbnail of The Earl of Hainault.jpg|left|thumb|Gravure anglaise d'après les enluminures de Jean Froissart. ''The Earl of Hainault Takes and destroys Aubenton.'']] [[File:Aubenton - La Tour de Chimay 1.jpg|thumb|<center> Ang Tore ng Chimay noong ika-14 na siglo.</center>]] Habang sina John at [[William II ng Hainaut]] ay nananalangin sa harap ng monasteryo, ang bayan ay sinalakay: na may mga bilang na walang dudang pinalaki, ang pagkamatay ng 500 mandirigma at 2,000 naninirahan ay naiulat... hindi kasama ang mga kababaihan at mga bata. Ang "Kalye ng Dugo" o "Kalye ng Sack" ay magpakailanman na magiging saksi rito. Dagdag pa rito, ipinahiwatig ni Froissart na magkakaroon ng kakila-kilabot na paghihiganti: <blockquote>Quand le roi de France eut ouï recorder comment les Hainuyers ''[gens du Hainaut]'' avaient ars au pays de Thiérasche, pris et occis ses chevaliers et écuyers, et détruit sa bonne ville d'Aubenton, sachez qu'il ne prit mie cette chose en gré. Mais commanda à son fils le duc de Normandie, qu'il mît une grosse chevauchée sus, et s'en vint en Hainaut, et sans déport atournast tel le pays que jamais ne fut recouvré [et mettre aussitôt le pays en état qu'il ne fut jamais restauré].</blockquote> [[File:Porte.barriere.Aubenton.png|left|thumb|Vignette na naglalarawan ng pag-atake sa mga pintuan ng lungsod ng Aubenton ng Konde ng Hainaut. Mula sa ''Dictionnaire raisonné de l'architecture française du xie au xvie siècle, ni Eugène Viollet-Le-Duc'', 1856.]] Isang hindi nagpakilalang kontemporaryong mananalaysay, isang burgesya mula sa Valenciennes, ang nagsalaysay: "[Ils] chevauchèrent parmi la Terrasse [la Thiérache !] tant qu'ils vinrent à Aubenton une bonne ville où on fait bonne draperie, en laquelle ville y avait grand planté de gens d'armes de par le roy de France pour la ville garder, et y était le sire de Vervins. Et quant le conte de Haynault et ses gens furent venus devant la ville et qu'ils eurent avisé et regardé auxquelles il ferait meilleur à assaillir, il fit crier alarme et assaillir vivement. Et lui-même son propre corps alla à l'assaut. (…) Et là eut grand assaut et merveilleuse bataille. Là furent maints hommes navrés, blessés et tués, et avait dedans la ville grand noise et grand crierie de femmes et d'enfants. (…) En la fin fut la ville prise par force et toute pillée (…) et puis boutèrent le feu par toute la ville, et moult y eut grand gain, car la ville était moult riche." Bagama't ang lungsod ay tunay na mayaman sa industriya ng tela bago ang pandarambong na ito, wala itong mga monumento na kasingganda ng mga inilalarawan sa mga ukit na ito at sa orihinal na ilustrasyon ni Froissart (sa Pambansang Aklatan) na kanilang kinokopya. Ang matibay na mga palisade na gawa sa kahoy ay nagsilbing mga kuta. Ang mga wastong kuta, sa pagkakataong ito ay gawa sa ladrilyo, ay muling itinayo simula noong 1348. Dalawang tore ang natitira: ang Tore ng Chimay at ang Tore ng Daniel. Nawasak ang Hainaut, ngunit hindi napakinabangan ni Philip VI ang kanyang tagumpay dahil nanalo si Edward ng isang tiyak na tagumpay at winasak ang mga maharlikang Pranses sa [[Labanan ng Crécy]] noong 1346, ilang sandali bago kinubkob at [[sinakop ang Calais]]. ===Katapusan ng Gitnang Panahon=== Ang Digmaang Sandaang Taon at ang [[Black Death]] ay lubhang nagbawas sa populasyon, at ang mga pader ng bayan ay kinailangang muling idisenyo, lumiit sa ikaanim ng kanilang dating laki. Gayunpaman, noong 1413, ang Aubenton ay itinuturing pa ring isa sa mga pinakamahalagang bayan sa [[diyosesis ng Laon]], pagkatapos ng [[Guise]], [[Vervins]], at [[Ribemont]]. Sa loob ng maraming siglo, ang Aubenton ay namuhay sa ilalim ng patuloy na banta ng digmaan. Ang isang network ng malawak na mga daanan sa ilalim ng lupa at mga bodega ay hindi lamang nagpapahintulot sa pag-iimbak ng alak kundi nagbigay din ng kanlungan para sa populasyon; ang mga ito ay magiging kapaki-pakinabang muli noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Noong panahon ng [[digmaang sibil sa pagitan ng mga Armagnac at mga Burgundian]] sa simula ng ika-15 siglo, tila ang bayan ng Aubenton ay naligtas, sa halip ay nagsilbing isang ligtas na kanlungan para sa mga naninirahan sa mga kalapit na nayon. Kaya, mababasa natin sa ''Kasaysayan ng Origny-en-Thiérache'' at mga nakapalibot dito: "Mga pangkat ng mga partisan ang tumakbo sa lahat ng dako, na sinisira ang aming kanayunan." Ang mga bayan at nayon ng Thiérache, na sinalakay ng mga Burgundian at Armagnac, ng mga sundalo ni Henry VI at ni Charles VII, ay nagpumilit na malaman kung kaninong panig ang hustisya at kung sino ang kanilang tunay na mga amo. "Sa lahat ng dako," sabi ng isang lumang kronika, "ang makikita lamang ay pagpatay, paghihimagsik, pagnanakaw, pagkidnap, at pantubos, na pawang isinasagawa sa ilalim ng pagkukunwari ng digmaan. Ang mga naninirahan sa rehiyon ay hindi kailanman namamahinga; kapag hindi nila napapansin ang panganib, kinatatakutan nila ang mga biglaang pag-atake. Ang katahimikan ng mga gabi ay palaging nababagabag ng mga tocsin, at sa mga nayon, ang sanhi ng mga malungkot na tunog na ito ay kilalang-kilala kaya't ang mga alagang hayop, kapag narinig ang mga ito, ay kusang uurong sa kanilang mga lungga, nang walang tagapag-alaga, dahil sa pagkasanay sa kasawian." ===Francis I laban kay Charles V=== Noong 1521, matapos sakupin ang Picardy, pinilit nina [[Franz von Sickingen]] at Konde [[Philip I ng Nassau]], mga heneral ni [[Charles V]], ang mga maharlikang tropa ni [[Francis I]] na magtago sa kinubkob na bayan ng [[Mézières]]. Sa kanilang pangunguna, ipinagtanggol ng kabalyerong si Bayard ang bayan nang hindi sumusuko, sa kabila ng mga putok ng kanyon at mga pagsalakay. Sa kagustuhang ipaghiganti ang pagkatalong ito, nagpatuloy ang mga tropang Aleman ng Konde sa pagsalakay sa Aubenton, gaya ng iniulat sa Memoirs of Sir Martin du Bellay: "Ang Konde ng Nassau, dahil sa pag-asang magutom ang bayan, at lalo pang mapipilit ito, dahil sa dagdag na puwersang pumasok dito, at sa hukbo ng Hari na handang tumulong sa mga kinubkob, at ang kanyang sariling hukbo, na nagsisimula nang masira dahil sa mahabang panahon na hawak nito ang larangan, ay nagpasyang umatras, at, para sa layuning ito, inilagay ang karamihan ng kanyang mabibigat na artilerya sa Meuse, upang pamunuan ito sa Namur, isang bayan ng pagsunod sa imperyo, upang mas madali siyang makaatras. Matapos maibigay ang utos na ito, humiwalay sila sa kampo at, upang hindi masundan o mahadlangan, ay naglakbay sa kakahuyan patungo sa [[Montcornet]] sa Ardennes, [[Maubert-Fontaine]] at Aubenton, upang dumiretso sa Vervins at Guise, at saanman nila sinunog ang lahat. (...) at, pagkatapos na sakupin ang bayan ng Aubenton, inilagay nila ang Ang espada ay walang pinipili sa lahat ng tao, ng lahat ng kasarian at edad, nang may labis-labis na kalupitan, at mula rito nagmula ang matinding kalupitan na nagawa sa mga digmaan makalipas ang tatlumpung taon. Gayundin, matapos sinunog at gibain ang nasabing bayan, tinahak nila ang daan patungong [[Estrée]], patungo sa tulay sa ibabaw ng ilog Oise, naiwan si Vervins sa kanilang kaliwa. ===Digmaang Tatlumpung Taon=== [[File:Manoir d'Aubenton.jpg|thumb|207x207px|Ang manor ng Aubenton ay pag-aari ng pamilya ng mga Prinsipe ng Condé.]] Sa ilalim ni [[Louis XIII]] (Mayo 16, 1635), nagsimula ang Digmaang Tatlumpung Taon laban sa Espanya at Austria, kung saan naganap ang mga labanan sa mga larangan ng Alemanya, Espanya, Italya, Savoy, at Hilaga (ang Netherlands ay nasa ilalim ng pamamahala ng Espanya). Sa panahon ng mga pagsalakay sa Picardy, 14 km mula sa Aubenton, sinalakay si Hirson noong Hulyo 25 at lumaban hanggang Agosto 20, sa ilalim ng pamumuno ni Christophe de Caruel, kapitan ng rehimeng Guise, laban sa isang opensiba ng 3,000 infantry at 400 kabalyero. Sa pagsuko, nakabalik siya sa Aubenton kasama ang 150 kalalakihan, mga nakaligtas sa unang garison. Nabawi ni Turenne si Hirson noong Hunyo 12, 1638. Pagkatapos ng 33-taong paghahari, namatay si Louis XIII noong Pebrero 1643. Ang kanyang asawa, si Anne ng Austria, ang pumalit sa rehiyento, dahil ang kanilang anak, ang magiging Louis XIV, ay 11 taong gulang lamang. Hinirang ng rehente ang batang Duke ng Enghien (Louis II de Condé) upang pamunuan ang mga hukbo ng Netherlands; siya ay 22 taong gulang. Mula sa [[Château de la Cour des Prés]] sa Rumigny, kung saan sinasabing pinlano niya ang kanyang pag-atake, dumaan siya sa Aubenton, kung saan niya sinigurado ang mga bagahe ng kanyang mga sundalo, at pagkatapos ay tumungo sa Rocroi, kung saan, noong Mayo 19, ganap na nagtagumpay. Dahil sa maraming iba pang mga pagkakataon, ipinagdiwang, at ginawang prinsipe sa pagkamatay ng kanyang ama, maaaring ipinakita ng "Dakilang Condé" ang kanyang pagmamahal kay Aubenton sa pamamagitan ng pagpapatayo ng isang manor house doon para sa kanyang sariling gamit. Ngunit bago iyon, noong Oktubre 12, 1648, muling sinamsam ang bayan, sa pagkakataong ito ng mga mersenaryong tropa ni [[Baron d'Erlach]], "nasa serbisyo" (!) ng France, na pinamumunuan ng Marquis de Saint-Maigrin. Kalaunan, sa ilalim ni Haring Louis XIV, ang maraming pagbabago ng katapatan nina Condé at Turenne, na salitan na lumipat mula sa korona ng Pransya patungo sa korona ng Espanya at gayundin ang kabaligtaran, ay nagpapahirap na maunawaan ang kontekstong pangkasaysayan ng mga paulit-ulit na tunggalian na ito, at lalo na ang buhay ng mga naninirahan sa Aubenton at sa rehiyon ng Thiérache. ===Isang mas kalmadong ika-18 siglo, hanggang sa Rebolusyon=== Isang katahimikan ang lumitaw sa unang kalahati ng ika-18 siglo, at ang bayan ay tila maayos na naibalik, gaya ng pinatunayan noong 1738 ng pagkakaloob ni Louis XV ng isang "Charter of Fairs" sa bayan ng Aubenton, na nagpapataas sa kanilang bilang mula tatlo hanggang anim, sa kahilingan ng Duke ng Guise, panginoon ng Aubenton: "''Louis, par la grâce de Dieu, roy de France et de Navarre, à tous présents et à venir, salut. Notre très cher et très aimé cousin Louis-Henri, duc de Bourbon, prince de Condé, prince de notre sang, pair et grand maître de France, gouverneur général pour nous en nos provinces de Bourgogne et Bresse, duc de Guise, seigneur d'Aubenton ; nous a représenté que la terre et seigneurie d'Aubenton, membre et partie du duché et pairie de Guise, en est une portion considérable ; que la ville d'Aubenton, où il y a un capitaine gouverneur pour notre dit cousin, est très ancienne et aujourd'hui fort peuplée d'habitants, avec une enceinte de murailles, tours, fossés et pont-levis, et que le pays étant fertile en bestiaux et en denrées et autres choses nécessaires à la vie, il s'y tient un marché tous les samedis de chacune semaine et trois foires franches pendant l'année, la première à la mi-carême, une autre au 22 juillet jour de la Magdeleine, et la troisième le jour de St-Hubert 3 novembre ; qu'audit Aubenton il y a une belle halle en la place publique pour mettre à couvert les marchandises, et plusieurs hostelleries pour y recevoir les particuliers, et marchands et les bestiaux ; que d'ailleurs en ladite ville il y a un siège de bailliage faisant partie de celui du duché, dont les appellations rassortissent directement, ainsi que celles du siège de Guise, en notre cour de parlement à Paris, un autre siège des eaux et forêts et celui des officiers municipaux et de la police, un grenier à sel d'impôts composé de 135 paroisses ou collectée différentes, tant de la Champagne que Soissonnais, ce qui procure audit Aubenton (...)''" Ang magandang bulwagan ng pamilihan sa plasa, na binanggit ng hari, ay matatagpuan sa kinaroroonan ng kasalukuyang bantayog ng digmaan. Hindi gaanong naapektuhan ang Aubenton ng kampanya ni Louis XV sa Flanders. Noong panahon ng paghahari ni Louis XVI, walang alinlangan na mas naapektuhan ito kaysa sa kabisera mula sa mga epekto ng malupit na taglamig at mapaminsalang ani na dulot ng mga kaguluhan sa klima bago ang Rebolusyon, na nagdulot ng taggutom sa mga mamamayang Pranses. Mula 1781 hanggang 1784, malaking gawain ang isinagawa sa bubong ng tore ng simbahan ng Notre-Dame. Ang tore, na dating parisukat ang seksyon, ay naging walong sulok, gaya ngayon. ===Ang mga epekto ng Rebolusyon sa pamana ng Aubenton=== [[File:Aubenton (Aisne) Église Notre-Dame, les orgues.JPG|thumb|Organo ng simbahan ng Notre-Dame sa Aubenton (1735).]] [[File:Aubenton (Aisne) Église Notre-Dame, statue N.D.-d'Aubenton.JPG|left|thumb|Statue de N.-D. d'Aubenton.|172x172px]] Tulad ng sa buong France, ang 1790 ay minarkahan ng pagkawasak at pagnanakaw ng mga bagay na pangrelihiyon. Apat sa anim na kampana ang kinuha upang tunawin: isang kuwento na mauulit noong Unang Digmaang Pandaigdig. Ngunit nakinabang si Aubenton nang sumunod na taon mula sa pagkawasak ng kahanga-hangang simbahan ng [[Premonstratensian abbey sa Bucilly]] sa pamamagitan ng pagbili mula sa mga "pambansang ari-arian": ang mga kuwadra ng koro, ang pulpito, ang mga muwebles ng sakristiya, ang mga ipinintang larawan, at higit sa lahat ang organ na itinayo noong 1735, na minsan ay iniuugnay kay Boizard ngunit mas malamang sa mga tagagawa ng organ na sina Thierry at Michel Kerst, na ngayon ay naibalik na. Itinago sa silong nito ng isang parokyano, si G. Legrand, noong panahon ng pagkawasak ng mga estatwa, ang "Blue Virgin" na Our Lady of Aubenton, na tila naging tampulan ng isang partikular na kulto mula pa noong ika-15 siglo, ay ibinalik sa lugar nito noong 1796. ===Ang ika-19 na siglo=== [[File:Aubenton (Aisne) Église Notre-Dame, plafond peint.JPG|thumb|205x205px|Kisame na polikromo mula 1685.]] [[File:Caudry - Métier à tulle uni.jpg|left|thumb|Isang makinang pang-tela (Caudry Nord) na malamang katulad ng mga nasa pabrika ng Aubenton.]] [[File:Aubenton - La filature en 1835 - Dessin d'Amédée Piette (1808-1883).jpg|thumb|<center> Ang umiikot na gilingan noong 1835 - Pagguhit ni Amédée Piette (1808-1883).</center>]] Nasaksihan ng taong 1800 ang pag-angat ni Bonaparte sa kapangyarihan sa Paris (siya ay kinoronahan bilang emperador noong Disyembre 2, 1804). Ang normalisasyong ito ay partikular na kitang-kita sa Aubenton sa pagbabalik ng mga kampana ng simbahan nito. Ang bayan ay halos hindi naantig ng Digmaang Napoleoniko, maliban sa pagdaan ng mga sundalo at ang patuloy na mga kahilingan ng lahat ng uri. Ito ay umunlad, sa pagtatayo ng isang gilingan ng bulak sa kaliwang pampang ng Ilog Ton, sa mismong lugar kung saan mayroon nang malaking gilingan. Ang pabrika na ito ay tumigil sa operasyon noong 1823, para lamang bilhin at palakihin nang malaki makalipas ang dalawang taon, lumipat mula sa pagproseso ng bulak patungo sa carded wool, kasama ang pag-install ng isang 25-horsepower na steam engine upang madagdagan ang limitadong lakas ng Ilog Ton. Ang pabrika ay nag-empleyo ng hanggang 300 manggagawa. Nawasak noong 1861 dahil sa sunog, ito ay muling itinayo sa mas simpleng pundasyon at mayroon pa ring 300 manggagawa, sa ilalim ng pamamahala ng magkapatid na Collin (na ating haharapin mamaya), hanggang sa isang bagong sunog noong 1899. Ang bayan ay umunlad sa siglong ito, kasabay ng pag-alis ng mga lumang gusali: ganito kung paano tuluyang nawala ang mga lumang tarangkahan ng mga kuta: ang Old Mill Gate at ang Saint-Nicolas Gate noong 1805 (ang Jeton Gate ay nawasak noong 1793) pagkatapos, noong 1840: ang presbiteryo ng parokya ng Saint-Nicolas. Nang taon ding iyon ay nagsimula ang gawaing pagpapanumbalik sa Simbahan ng Notre-Dame, at partikular na sa kisameng may polikrom, isang regalo sa bayan mula kay Mademoiselle de Guise noong 1685. Kaunting epekto lamang ang [[natamo ng rebolusyon noong 1848]], maliban sa pagpapatalsik kay Dr. Célestin Landragin, ang alkalde na hinirang ng administrasyon ni [[Haring Louis-Philippe]] noong 1840. Ipinagpatuloy niya ang kanyang pwesto noong 1850 sa ilalim ni [[Napoleon III]] at hinawakan ito hanggang sa kanyang kamatayan noong 1870. Nang taon ding iyon, sinalakay ng mga hukbo ng Prussia ang France, na umabot hanggang sa Paris pagkatapos ng [[Sagkatalo sa Sedan]]. Siyempre, sinakop ang Aubenton, ngunit noong Pebrero 1871 lamang. Kinumpirma ng panahon pagkatapos ng digmaan ang paglago ng ekonomiya ng bayan: bilang karagdagan sa pag-unlad ng agrikultura, itinayo ang linya ng riles ng Hirson, na may isang istasyon na ngayon ay hindi na ginagamit. Ang pabrika, na nawasak ng sunog noong 1899, ay naging isang pabrika ng bolt, na pinapatakbo pa rin ni Collin Frères. Sa pagtatapos ng siglo, ipinagmalaki ni Aubenton ang: isang lingguhang pamilihan, anim na perya, isang patron's festival (ang huling Linggo ng Agosto), isang tanggapan ng buwis, isang mahistrado ng kapayapaan, isang notaryo at isang bailiff, isang doktor, isang parmasyutiko at isang komadrona, anim na tagapangasiwa ng bahay-tuluyan at isang may-ari ng café... at hindi bababa sa anim na brewery. Humigit-kumulang dalawampung iba't ibang tindahan at kalakalan ang itinatag din sa Aubenton: mga sastre, tindahan ng hardware, karpintero, kontratista, tagapag-ayos ng saddle, tagapaghain ng sumbrero, atbp. Isang listahan na lumilitaw sa aklat ni Dr. Alain Schlienger, at nagbibigay-inspirasyon sa mga pangarap ngayon... Karaniwang isaalang-alang na ang ika-20 siglo ay nagsimula noong 1914. Sa panahon bago ang sunog sa Europa, kakaunti ang mga kapansin-pansing pangyayaring naganap sa buhay ni Aubenton, maliban sa kapanganakan ni Mermoz noong Disyembre 9, 1901: ngunit hindi pa rin alam na ang batang si Jean ay magiging isang pambansang bayani. ===Unang Digmaang Pandaigdig=== Sa ikalimang araw pagkatapos ng [[Unang Digmaang Pandaigdig|deklarasyon ng digmaan]], dumating ang 1st Army Corps sa Aubenton mula sa Lille upang pumasok sa Belgium noong Agosto 10, 1914. Sa panahon ng pag-atras ng hukbong Pranses, itinatag ng French 5th Army ang punong-himpilan nito sa bayan sa loob ng isang araw, noong Agosto 24, 1914. Malaking bahagi ng populasyon ang tumakas mula sa bayan noong Agosto 27, at ang mga bahay sa distrito ng Saint-Nicolas ay ninakawan... ng mga sundalo ng 33rd Line Infantry Regiment, na umano'y responsable sa pagsiguro sa likuran. Noong Agosto 29, pinasabog ang tulay sa ibabaw ng Ton River upang maantala ang pagsulong ng kaaway. Noong Agosto 30 nang tumawid ang mga unang sundalong Aleman sa Aubenton, na noon ay sinakop halos sa buong panahon ng digmaan. Ang pananakop na ito ay minarkahan ng maraming mga kahilingan at mga gawa ng panliligalig. Ang mga kalye ng Aubenton ay pinalitan ng pangalan: Friedhofsweg, Königstrasse, Kirchplatz, Kaiserstrasse, Kronprinzstrasse, Wienerstrasse, Berlinerstrasse, at Bogenstrasse. Lahat ng mga kampana ng simbahan ay tinanggal noong Disyembre 21, 1916, upang ipadala sa mga pandayan ng Krupp. Noong Hunyo 5 ng sumunod na taon, pagkakataon na ng organo na ihulma sa lata. Ang pabrika ng bolt ng Collin Frères ay ginawang... pabrika ng sauerkraut. Kailangang pakainin ang mga tropa, lalo na nang suriin sila ng Prinsipe Korona sa pangunahing plasa ng [[Brunehamel]], 8 km mula sa Aubenton. Umaga pa lamang ng Nobyembre 9, 1918, nang umatras ang huling mga tropang Aleman, pagkatapos ng isang kakila-kilabot na gabi ng palitan ng artilerya at pambobomba. ===Ang panahon sa pagitan ng mga digmaan=== [[File:Aubenton Baptème cloches 1.jpg|thumb|Plakang pang-alaala ng binyag ng mga kampana noong Hulyo 30, 1922.]] [[File:Tour de Chimay et cheminée.jpg|left|thumb|Ang tsimenea ng pabrika ay bahagi ng tanawin ng Aubenton. Sa harapan: ang Tore ng Chimay.]] Muling bumabangon ang Aubenton at ang mga naninirahan dito mula sa pinsalang dulot ng tunggalian. Ang pansamantalang tulay sa ibabaw ng Ilog Ton ay pinalitan ng isang tulay noong 1921. Noong nakaraang taon, tulad ng sa buong France, ang alaala ng mga sundalong nasawi ay pinarangalan sa pamamagitan ng pagtatayo ng isang alaala ng digmaan, sa anyo ng isang obelisk na nasa ibabaw ng tandang Gallic: 38 residente ng Aubenton ang nakalista doon, na dapat idagdag pa si Tenyente André Bouxin noong 1922, na namatay sa labanan sa Syria. Sa isang malagim na pangyayari, isang telegrama ang dumating sa mismong araw na bininyagan ang mga bagong kampana, na ang isa ay itinaguyod ng kanyang ama, si Henri Bouxin, at ni Blanche Gréhant. Si Mayor Henri Bouxin, isang miyembro ng Aisne General Council, ay nagpatayo ng isang puting marmol na alaala bilang alaala sa kanyang nag-iisang anak na lalaki sa tuktok ng sementeryo: isang buong estatwa ni Tenyente Bouxin, na nilikha ng iskultor na si Charles Georges Cassou, isang nagwagi ng Prix de Rome. Isang busto rin ang ipinakita sa munisipyo. Ang pinsala sa organo ay hindi naitala bilang mga reparasyon sa digmaan, at ang pagpapanumbalik nito ay hindi naganap hanggang 1978. Gayunpaman, nabawi ng Aubenton ang kasaganaan at pagiging kaakit-akit nito sa pagtatayo ng isang bagong pabrika ng tela simula noong 1924, na nag-empleyo ng hanggang 600 manggagawa. Ang pabrika na ito ay pagmamay-ari ng kumpanyang "La Soie de Compiègne," na mayroon ding pabrika sa Clairoix. Ang mga ari-ariang ito ay kalaunan ay naibenta sa kumpanyang Ingles na "Alliance Artificial Silk Ltd," at tumigil ang produksyon noong 1933. Noong Abril 16, 1931, maraming elemento ng simbahan ang nakalista bilang mga pambansang pamana sa ilalim ng imbentaryo ng mga makasaysayang monumento. Ang "diwata ng pakpak" na si Suzanne Deutsch de la Meurthe ay lumipad sa ibabaw ng Aubenton noong Enero 14, 1937, at naghulog ng isang koronang may tatlong kulay. Nang araw na iyon, pagkatapos ng isang solemne na misa bilang parangal kay Jean Mermoz, isang plake ang idinikit sa dating Hôtel du Lion d'Or, ang kanyang lugar ng kapanganakan. Sa pagkakataong ito, ang himno ni Blanche Gréhant kay Mermoz ay nagtatapos sa dalawang linyang ito: "Pakailanman ay pahahalagahan ni Aubenton ang iyong alaala, Aubenton, O Mermoz, na iyong tinatakpan ng kaluwalhatian!" ===Ikalawang Digmaang Pandaigdig=== Ang kahanga-hangang opensiba ni Heneral Guderian ng Alemanya sa Ardennes Forest ay naglagay sa rehiyon sa gitna ng matinding labanan, na nagsimula noong Mayo 10, 1940, kasabay ng sabay-sabay na pagsalakay sa Netherlands, Belgium, at Luxembourg. Noong Mayo 14, nasaksihan ng mga naninirahan sa Aubenton nang may takot ang mga natalong elemento ng Ika-9 na Hukbong Pranses habang tumatawid sa bayan, at umatras patimog. Kinabukasan, ilang gusali, kabilang ang tore ng simbahan, ang binomba ng isang Heinkel He 111, habang isang Stuka ang nagpaulan ng bala sa isang hanay ng mga refugee sa pagitan ng Ribeauville at Brunehamel. Ang mga refugee na ito, na tumatakas mula sa Belgium at sa mga combat zone, ay sinamahan ng maraming residente ng Aubenton, na, sa kanilang pagbabalik mula sa pagkatapon, ay karaniwang natagpuang ninakawan ang kanilang mga tahanan. Noong gabi ng Mayo 15, nakita ng Aubenton ang mga unang tangke ng Panzer nito: ang labanan ay mabangis ngunit maikli, kung saan ang mga tangke ay sunud-sunod na sinakop ang Brunehamel at [[Rozoy-sur-Serre]] bago pinahinto (pansamantala) ni Colonel Charles de Gaulle sa Montcornet. Ang Aubenton, na inuri bilang isang "ipinagbabawal na sona," ay sinakop hanggang Setyembre 1, 1944. Ang pananakop na ito ay hindi gaanong nakakahiya kumpara sa nauna, ngunit gayunpaman ay nagdulot ito, tulad ng sa ibang lugar, ng mga kahanga-hangang gawa ng paglaban. Kabilang sa mga lumahok ay sina Dr. Josso, Canon Pire, Madame Van't Westeinde, na nagtago sa mga natumbang British at American airmen sa kanyang bukid (at bilang karagdagan sa Resistance Medal, nakatanggap ng Combatant's Cross, British War Cross, at American Medal for Courage and Dedication), at panghuli, si Émile Fontaine, isang pinuno ng network. Bagama't ang departamento ng Aisne ay may 10 "Righteous Among the Nations" (mga Pranses na isinapanganib ang kanilang buhay sa isang ganap na walang pag-iimbot na paraan upang tulungan ang mga Hudyong pinag-uusig ng mga [[Nazi]] noong [[Holocaust]]), ang Aubenton ay may 3 sa mga "Righteous" na ito: * [[Émile Fontaine]] (isang kalye ang ipinangalan sa kanya) * Si Annette Pierron, ang kanyang katuwang noong panahong iyon * Si Camille Pierron, ang ina ni Annette at may-ari ng isang sakahan sa nayon ng Buirefontaine. Binaril ng [[Gestapo]] sa kalsada ng Aubenton-[[Besmont]] (departmental road D 37) noong Marso 30, 1944, si Émile Fontaine ay kinilala bilang isang kapitan sa French Forces of the Interior (FFI) pagkatapos ng Liberation. Lahat ng tatlo ay nagligtas ng sampung nakatakas mula sa [[Les Mazures]] "Judenlager" (kampo ng mga Hudyo), na ang ilan sa kanila ay itinago sa Buirefontaine. Ang paglaya ng Aubenton ay hindi naging walang tunggalian: gaya ng madalas nilang ginagawa sa paglipas ng mga siglo, ang mga naninirahan ay gumamit ng mga silong at mga daanan sa ilalim ng lupa. Nang dumating ang isang kompanya ng papaurong dibisyon ng SS na "Adolf Hitler" noong Agosto 28, 1944, ipinaalam sa kanila na sa bawat putok, labindalawang bihag ang papatayin. Ang tulay sa ibabaw ng Ilog Ton ay muling tinarget ng mga pampasabog. Noong Setyembre 1, isang tangke ng Tiger ang nagprotekta sa mga inambus na machine gunner na nagtangkang pigilan ang pagsulong ng mga tropang Amerikano, ngunit unti-unting umatras. Matapos ang isang matinding takot noong kontra-opensiba ng Ardennes, panatag ang mga tao ng Aubenton dahil hindi na pinag-iisipan ang magiging resulta ng digmaan. Labintatlong naninirahan sa bayan ang nagbuwis ng kanilang buhay sa labanan o sa Paglaban. ===Ikalawang kalahati ng ika-20 siglo at ngayon=== Ang "mga pinsala mula sa digmaan" ay tinatayang nasa 90 milyong franc: humigit-kumulang 80 bahay ang nawasak o nasira, bukod pa sa simbahan at tulay sa ibabaw ng Ilog Ton. Ang tulay ay unang pinalitan ng isang tulay para sa mga naglalakad, pagkatapos ay ng isang tulay na gawa sa kahoy na itinayo ng isang Amerikanong regiment ng inhinyero, at sa wakas ay muling itinayo sa kongkreto noong 1951. Ang tore ng simbahan ay ganap na naayos noong 1947… ngunit ang buong proseso ay kinailangang ulitin makalipas ang apatnapung taon dahil ang tore ay napabayaan at pinrotektahan ng isang lightning rod. Noong 1949, muling bumangon ang ekonomiya sa muling pagtatayo ng pabrika (90% nawasak) at ang pagtatatag ng kilalang kumpanya ng paghabi sa Belgium na Leclerq Dupire, na ang punong tanggapan ay nasa Wattrelos. Isang aktibidad na naging Texunion noong 1970, pagkatapos ay kinuha noong 1975 ng [[grupo ng DMC]] at nagpatuloy hanggang 1983. Ang hintuan ng pasahero sa linya ng SNCF ay isinara noong 1952. Pagkalipas ng sampung taon, ang kooperatiba ng agrikultura ng Thon Valley ay nagtayo ng mga silo sa dating lokasyon ng istasyon ng tren. Nagsanib ito sa Thiérache Agricultural Cooperative (CAT) noong 1965. Isang asosasyon sa pagpapaunlad ng Aubenton ang itinatag noong 1967, ang taon kung kailan itinayo ang tore ng tubig; bago ito, wala pang umaagos na tubig ang mga residente. Ang dekano ng parokya ng Aubenton, ang paring Dutch na si Versluys, ay kaibigan ng pintor na si Charles Eyck, na maringal na nagdekorasyon sa pinatibay na simbahan ng Jeantes at lumikha ng mga stained-glass na bintana para sa hilagang pasilyo ng Aubenton noong 1977. Sinimulan ng dekano na ito ang pagpapanumbalik ng organo noong 1735: ang asosasyon ng "Friends of the Aubenton Organ", na pinamumunuan ni Dr. Alain Schlienger, ay nagdiwang ng bahagyang pagpapanumbalik noong Mayo 26, 1978, na may isang pambihirang konsiyerto na nagtatampok sa brass quintet ng Paris Opera at sa organistang si [[Georges Delvallée]]. Isang malaking konsiyerto rin ang ginanap noong Setyembre 22, 1979, kasama ang Paul Pareille Chamber Orchestra at si Robert Camus sa organo. Ang Museo ni Jean-Mermoz ay pinasinayaan noong Hunyo 22, 1986. Ang mga pagkukumpuni sa kampana, pagpapalit ng weathervane (mula pa noong 1781), at ang paglalagay ng lightning rod ay naganap noong unang bahagi ng 1988, habang ang pabrika ay nagtangkang muling simulan sa ilalim ng pangalang "Tissages Jean Mermoz" (Jean Mermoz Weaving Mills), na may bahagyang pagmamay-ari ng mga manggagawa. Nagsampa ito ng bangkarota sa pagtatapos ng sumunod na taon. Mas mabuti na lang, natapos ang pagpapanumbalik ng organo noong 1992. Sa kabila ng matapang na pagsisikap ng magkakasunod na pamahalaang munisipal, hindi nakatakas ang Aubenton sa pagbagsak ng industriya na sumunod sa pag-unlad [[Trente Glorieuses|pagkatapos ng digmaan]], ngunit sa katunayan ay nakaapekto sa industriya ng tela mula sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig. Unti-unting nabawasan ang populasyon, na naging matatag sa humigit-kumulang 700 na naninirahan. Ang maliit na bayan ay naging isang malaking nayon, na nakinabang sa atraksyon ng turista na taglay ng rehiyon ng Thiérache, lalo na para sa mga kapitbahay nitong Ingles at Olandes. Marami sa kanila ang nagtatag ng mga eleganteng pangalawang tahanan doon. Malapit sa magandang lababo sa Buirefontaine, na naibalik noong 1986, isang malaking panauhin sa [[Gîtes de France]] ang nilikha ng isang mag-asawang Dutch "na umibig sa magandang rehiyong ito." Ang tuluyang ito para sa mga turista ay kapantay ng sa Chimay Tower (1348), na binili noong 1978 ng munisipalidad at naibalik sa komportableng tuluyan sa Gîtes de France sa inisyatiba ni Dr. Alain Schlienger. [[File:Rénovation du clocher.JPG|left|thumb|Kumpletong pagsasaayos ng kampana (2011).]] [[File:Concert en ND.JPG|thumb|Isang koro ng mga Olandes ang nagtatanghal sa Simbahan ng Notre-Dame.]] Itinatag ng propesor ng drama at koreograpo na Dutch na si Robert Ceelen ang kanyang workshop sa paglikha ng sining, ang iHTs (Hogeschool voor Theaterstudies), sa Aubenton. Ang workshop ay regular na nagho-host ng maraming artista, kapwa mga trainee at mga propesyonal, at pinapanatili ang malapit na ugnayan sa buhay ng Aubenton, lalo na sa pamamagitan ng imbitasyon na ipinaabot sa mga residente na dumalo sa mga pagtatanghal na nagtatapos sa bawat sesyon ng pagsasanay. Nasisiyahan din ang mga koro ng Dutch na magtanghal sa simbahan ng Notre-Dame. Ang simbahan, na ngayon ay isang nakalistang makasaysayang monumento sa kabuuan nito, ay sumailalim sa makabuluhang gawaing pagpapanumbalik, kabilang ang muling pagtatayo ng balangkas ng kampana at ang pagpapalit ng maraming naayos na bato, na malubhang nasira ng edad at hamog na nagyelo. ==Eskudo de armas== [[File:Blason ville fr Aubenton 02.svg|thumb|Eskudo de armas]] O, isang kastilyong gules, binalutan ng mason na sable at bukas sa parang. ==Tingnan din== *[[Communes ng Aisne]] ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{Aisne communes}} [[Kategorya:Communes ng Aisne]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] el8fgfds24thks4hpfwtt7s4jgll1v3 0 220655 2220329 2220314 2026-08-13T12:01:57Z Lolbet101 163542 2220329 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin | name = Sirius }} {{Starbox image | image=<div style="position: relative">[[File:Canis Major constellation map.svg]] <div style="position: absolute; left: 82px; top: 82px">[[File:Cercle rouge 100%.svg|25px]]</div> </div> | caption=Lokasyon ng Sirius (nakabilog). }} {{Starbox observe | epoch=J2000 | constell=[[Canis Major|Canis Mayor]] | ra={{RA|06|45|08.917}}<ref name=tychods>{{cite journal |last1=Fabricius |first1=C. |last2=Høg |first2=E. |last3=Makarov |first3=V.V. |last4=Mason|first4=B.D. |last5=Wycoff |first5=G.L. |last6=Urban |first6=S.E. |year=2002 |title=The Tycho double star catalogue |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=384 |pages=180–189 |doi=10.1051/0004-6361:20011822 |doi-access=free |bibcode=2002A&A...384..180F}}</ref> | dec={{DEC|−16|42|58.02}}<ref name=tychods/> | appmag_v=−1.46<ref name="Hoffleit1991"/> }} {{Starbox character | type=[[Bituing pangunahing serye|''Main sequence'']]<ref name="Backman1986"/> | class=A0mA1 Va<ref name=nstars>{{cite journal |first1=R.O. |last1=Gray |first2=C.J. |last2=Corbally |first3=R.F. |last3=Garrison |first4=M.T. |last4=McFadden |first5=P.E. |last5=Robinson |year=2003 |title=Contributions to the Nearby Stars (NStars) Project: Spectroscopy of stars earlier than M0 within 40&nbsp;parsecs: The Northern Sample.&nbsp;I. |journal=Astronomical Journal |volume=126 |issue=4 |pages=2048–2059 |doi=10.1086/378365 |arxiv = astro-ph/0308182 |bibcode=2003AJ....126.2048G |s2cid=119417105 |url=http://vizier.cfa.harvard.edu/viz-bin/VizieR-5?-ref=VIZ59a3e6516c46&-out.add=.&-source=J/AJ/126/2048/table1&recno=195}}</ref> | b-v=+0.00<ref name="Hoffleit1991"/> | u-b=−0.05<ref name="Hoffleit1991"/> }} {{Starbox astrometry | radial_v=−5.50<ref name="Gontcharov2006">{{cite journal |last1=Gontcharov |first1=G.A. |year=2006 |title=Pulkovo Compilation of Radial Velocities for {{nobr|35 495 Hipparcos}} stars in a common system |journal=Astronomy Letters |volume=32 |issue=11 |pages=759–771 |issn=1063-7737 |doi=10.1134/S1063773706110065 |bibcode = 2006AstL...32..759G |arxiv = 1606.08053 |s2cid=119231169}}</ref> }} {{Starbox astrometry|no_heading=y | component1=Sirius&nbsp;A | prop_mo_ra=−546.01 | prop_mo_dec=−1,223.07 | parallax=378.9 | p_error=1.4 | parallax_footnote=<ref name="bond"/> | absmag_v=+1.43<ref name=malkov2007>{{cite journal | last1=Malkov | first1=O. Yu. |date=2007 | title=Mass-luminosity relation of intermediate-mass stars | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=382 | issue=3 | pages=1073–1086 | doi=10.1111/j.1365-2966.2007.12086.x | bibcode=2007MNRAS.382.1073M | doi-access= free}}</ref> }} {{Starbox astrometry|no_heading=y | component1=Sirius&nbsp;B | prop_mo_ra=−461.571 | prop_mo_dec=−914.520 | parallax=378.9 | p_error=1.4 | parallax_footnote=<ref name="bond"/> | absmag_v=+11.18<ref name="McCook2006"/> }} {{Starbox detail | component1 = Sirius&nbsp;A | mass = {{val|2.063|0.023}}<ref name=bond/> | radius = {{val|1.7144|0.0090}}<ref name=bond/> | luminosity = {{val|24.74|0.70}}<ref name=bond/> | temperature = {{val|fmt=commas|9,845|64}}<ref name=JDavis2010>{{cite journal | title=The Angular Diameter and Fundamental Parameters of Sirius A | last=Davis |first=J. |display-authors=etal | journal=Publications of the Astronomical Society of Australia | volume=28 |date=2010 | doi=10.1071/AS10010 | pages=58–65 |arxiv=1010.3790 }}</ref> | metal_fe = 0.50<ref name="Qiu2001">{{cite journal | last=Qiu | first=H. M. | author2=Zhao, G. | author3=Chen, Y. Q. | author4=Li, Z. W. | title=The Abundance Patterns of Sirius and Vega | journal=The Astrophysical Journal | date=2001 | volume=548 | issue=2 | pages=953–965 | doi=10.1086/319000 | bibcode=2001ApJ...548..953Q| s2cid=122558713 | doi-access= }}</ref> | rotational_velocity = {{val|16.3|0.1}}<ref name="Takeda2020">{{cite journal | last=Takeda | first=Yoichi | title=On the rotational velocity of Sirius A | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | publisher=Oxford University Press (OUP) | volume=499 | issue=1 | pages=1126–1139 | date=2020-09-19 | arxiv=2009.07143 | bibcode=2020MNRAS.499.1126T | doi=10.1093/mnras/staa2869 | doi-access=free | issn=0035-8711}}</ref> | age_myr = {{val|242|5}}<ref name=bond/> | component2 = Sirius&nbsp;B | mass2 = {{val|1.018|0.011}}<ref name=bond/> | radius2 = {{val|fmt=none|0.008098|0.6|s=%}}<ref name=bond/> | radius_km2 = {{val|fmt=commas|{{#expr: 0.008098 * 695700 round 0}}|{{#expr: 0.006 * (0.008098 * 695700) round 0}}}} | luminosity2 = {{val|fmt=none|0.02448|1.3|s=%}}<ref name=bond/> | temperature2 = {{val|fmt=commas|25,000|200}}<ref name="Liebert2005"/> | age_myr2 = {{val|228|10|8}}<ref name=bond/> }} {{Starbox catalog | names= [[Pagtatalaga ng Bayer|α Canis Majoris]] (α CMa), [[Pagtatalaga ng Flamsteed|9 Canis Majoris]] (9 CMa), [[Katalogong Henry Draper|HD]] 48915, [[Katalogong Maliliwanag na Bituin|HR]] 2491, [[Katalogong Gliese ng mga Kalapit na Bituin|GJ]] 244, LHS 219, ADS 5423, LTT 2638, [[Katalogong Hipparcos|HIP]] 32349 }} {{Starbox end}} Ang '''Sirius''' o '''Sirio''' (Alpha Canis Majoris o ɑ CMa) ay isang sistemang ng [[bituing binaryo]] na nasa loob ng [[Canis Major|Canis Mayor]], na mas "malaking aso" ng talampad [[Orion (talampad)|Orion]]. Ito ang pinakamaliwanag na [[bituin]] sa himpapawid na panggabi na mayroong [[magnitud (astronomiya)|magnitud]] na −1.46.<ref name="Hoffleit1991"/><ref>{{Cite web |last= |first= |date=2026-02-10 |title=Sirius B: Now is the best time to see Sirius’ companion |url=https://earthsky.org/brightest-stars/how-to-observe-sirius-b/ |access-date=2026-08-13 |website=EarthSky |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Sirius |url=https://www.britannica.com/place/Sirius-star |access-date=2026-08-13 |website=Britannica |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |last2= |first2= |last3= |first3= |last4= |first4= |last5= |first5= |last6= |first6= |date= |title=Sirius: The brightest star in Earth's night sky |url=https://www.space.com/21702-sirius-brightest-star.html |access-date=2026-08-13 |website=Space.com |language=en}}</ref> Ang Sirius A ay humigit-kumulang na dalawang beses ang laki kaysa sa [[Araw]] at mayroong isang [[Absolutong magnitud|lubos na magnitud na natatanaw]] na 1.42. Ito ay may 25 beses na mas makinang kaysa sa Araw,<ref name="Liebert2005">{{cite journal | first=J.| last=Liebert | title=The age and progenitor mass of Sirius B | journal=The Astrophysical Journal | year=2005 | volume=630 | issue=1 | pages=L69–L72 | bibcode=2005ApJ...630L..69L | doi=10.1086/462419 |arxiv = astro-ph/0507523 |last2=Young|first2=Patrick A.|display-authors=1}}</ref> subalit mayroong talagang mas mababang kaliwanagan kaysa sa iba pang mga bituing makislap na katulad ng [[Canopus]] o [[Rigel]]. Ang sistema ay nasa pagitan ng 200 at {{Nowrap|300 milyong}} mga taon na ang edad.<ref name="Liebert2005" /> Orihinal na ito ay binubuo ng dalawang matitingkad na mga bituing mabughaw. Ang mas malaki sa mga ito na Sirius B ay nakagamit na ng lahat ng enerhiya nito at naging isa ng [[Higanteng pulang bituin|higanteng pula]]. At pagdaka ay naghunos ng mga panlabas nitong mga patong o "balat" at lumugso upang maging nasa pangkasalukuyan nitong katayuan bilang isang [[Puting unano|puting duwende]], humigit-kumulang sa {{Nowrap|120 milyong}} taon na ang nakalilipas.<ref name="Liebert2005" /> == Kasaysayan == Ang bituing Sirius ay tinawag ng [[Sinaunang Ehipto|sinaunang mga Ehipsiyo]] bilang '''Sopdet'''.<ref>{{Cite web |last= |date= |title=Sirius: The Goddess Sopdet |url=https://egypt-museum.com/sopdet-sirius/ |access-date=2026-08-13 |website=Egypt Museum |language=en-US}}</ref> Umasa sila sa bituing ito upang mahulaan kung kailan magsisimula ang panahon ng pagbaha. Kung minsan ang Sirius ay tinatawag na Bituing Aso (''Dog Star'' sa Ingles). Ang pariralang Ingles na ''the dog days of summer'' o "ang mga araw ng aso ng panahon ng tag-araw" (o panahon ng tag-init) ay nangangahulugan na "ang pinakamaiinit na mga araw ng panahon ng tag-araw". Ilan sa mga sinaunang tao ang nag-isip na ang init na nagmumula sa Sirius ay makapagdaragdag sa init ng Araw. == Galeriya == <gallery mode="packed" heights="120"> Talaksan:Sirius.jpg|Ang hitsura ng Sirius na nasa panggabing kalangitan. Talaksan:Sirius type double star animation 1.gif|Isang larawang GIF na nagpapakita ng Sirius A at B na umiinog sa isa't isa. Talaksan:Sirius A, α Centauri A, Sun comparison.png|Paghahambing ng mga laki ng bituin: [[Araw (astronomiya)|Araw]] (kanan), [[Alpha Centauri]] A (gitna), at Sirius (kaliwa). </gallery> == Tingnan din == * [[Canis Major|Canis Mayor]] * [[Procyon]] * [[Bituin]] == Mga sanggunian == {{Reflist|refs= <ref name="Hoffleit1991">{{cite book | chapter-url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?HR%202491 | chapter=Entry for HR 2491 | title=Bright Star Catalogue|edition= 5th Binagong Ed. (Paunang Bersyon) |last1=Hoffleit|first1=D. | last2=Warren|first2= W. H. Jr. | date=1991 | publisher=CDS | url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?V/50|bibcode= 1991bsc..book.....H}}</ref> <ref name="Backman1986">{{cite conference | first=D. E. | last=Backman | editor=Gillett, F. C. |editor2=Low, F. J. | title=IRAS observations of nearby main sequence stars and modeling of excess infrared emission | book-title=Proceedings, 6th Topical Meetings and Workshop on Cosmic Dust and Space Debris | publisher=COSPAR and IAF | date=30 Hunyo – 11 Hulyo 1986 | volume=6 | issue=7 | pages=43–46 | location=Toulouse, France | bibcode=1986AdSpR...6...43B | issn=0273-1177 |doi = 10.1016/0273-1177(86)90209-7 }}</ref> <ref name=bond>{{cite journal |last1=Bond |first1=Howard E. |last2=Schaefer |first2=Gail H.|last3=Gilliland |first3=Ronald L. |last4=Holberg|first4=Jay B. |last5=Mason |first5=Brian D. |last6=Lindenblad |first6=Irving W. |last7=Seitz-McLeese|first7=Miranda |last8=Arnett |first8=W. David |last9=Demarque |first9=Pierre |last10=Spada |first10=Federico |last11=Young |first11=Patrick A. |last12=Barstow |first12=Martin A. |last13=Burleigh |first13=Matthew R. |last14=Gudehus |first14=Donald |display-authors=6 |year=2017 |title=The Sirius system and its astrophysical puzzles: Hubble Space Telescope and ground-based astrometry |journal=The Astrophysical Journal |volume=840 |issue=2 |pages=70 |bibcode=2017ApJ...840...70B |arxiv=1703.10625 |doi=10.3847/1538-4357/aa6af8 |s2cid=51839102 |doi-access=free }}</ref> <ref name="McCook2006">{{cite book | chapter-url=http://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-S?WD%200642-166 | chapter=Entry for WD 0642-166 | title=VizieR Online Data Catalog |date= 2014 |author1=McCook, G. P. |author2=Sion, E. M. | publisher=CDS |url=https://vizier.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-3?-source=B/wd/catalog&-out.max=9999&-out.form=%2bH|bibcode= 2016yCat....102035M}}</ref> }} {{stub|Astronomiya}} [[Kategorya:Mga bituin]] [[Kategorya:Mga bituing binaryo]] foxl9ijw9211s1hvhhr9dogeuhjkoiz 0 221861 2220337 2220317 2026-08-13T12:19:23Z Lolbet101 163542 2220337 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin | name = α Ceti }} {{Starbox image | image = <div style="position: relative">[[File:Cetus IAU.svg|250px|alt=Diagram showing star positions and boundaries of the Cetus constellation and its surroundings]] <div style="position: absolute; left: 58px; top: 35px">[[File:Cercle rouge 100%.svg|12px]]</div> </div> | caption=Lokasyon ng α Ceti (nakabilog) }} {{Starbox observe | epoch = J2000 | constell = [[Cetus]] | ra = {{RA|03|02|16.77307}}<ref name=aaa474_2_653/> | dec = {{DEC|+04|05|23.0596}}<ref name=aaa474_2_653/> | appmag_v = 2.53<ref name=clpl4_99/> }} {{Starbox character | class = M1.5&nbsp;IIIa<ref name=aaa489_3_1271/> | b-v = +1.64<ref name=clpl4_99/> | u-b = +1.93<ref name=clpl4_99/> | variable = Wala<ref name=asp378_262/> }} {{Starbox astrometry | radial_v = {{nowrap|–26.08 ± 0.02}}<ref name=aaa430_165/> | prop_mo_ra = {{nowrap|-10.41 ± 0.51}}<ref name=aaa474_2_653/> | prop_mo_dec = {{nowrap|-76.85 ± 0.36}}<ref name=aaa474_2_653/> | parallax = 13.09 | p_error = 0.44 | parallax_footnote = <ref name=aaa474_2_653/> | absmag_v = {{nowrap|–3.2 ± 0.3}}<ref name=aaa489_3_1271/> }} {{Starbox detail | mass = {{nowrap|2.3 ± 0.2}}<ref name=aaa460_3_855/> | radius = {{nowrap|89 ± 5}}<ref name=aaa460_3_855/> | luminosity = {{nowrap|1455 ± 328}}<ref name=aaa460_3_855/> | temperature = {{nowrap|3,795 ± 70}}<ref name=aaa460_3_855/> | metal_fe = {{nowrap|0.00 ± 0.30}}<ref name=aaa460_3_855/> | gravity = 0.9 ± 0.1<ref name=aaa460_3_855/> | rotational_velocity = 6.9<ref name=aj135_1_209/> | age = }} {{Starbox catalog | names = Menkar, Menkab, Mekab, Monkar, Al Minhar, 92 Ceti, [[Harvard Revised catalogue|HR]] 911, [[Bonner Durchmusterung|BD]] +03°419, [[Henry Draper catalogue|HD]] 18884, [[Smithsonian Astrophysical Observatory Star Catalog|SAO]] 110920, FK5 107, [[Hipparcos catalogue|HIP]] 14135. }} {{Starbox reference | Simbad = Menkar }} {{Starbox end}} Ang '''Alpha Ceti''' (α Cet, α Ceti) ay isang [[bituin]] sa [[konstelasyon]] ng [[Cetus]]. May tradisyunal na pangalan itong '''Menkar''' o '''Menkab'''. Nanggaling ang salitang Menkar mula sa salitang Arabe na '''منخر''' ''manħar'' "butas ng ilong" (ng Cetus). Ang bituing ito, kasama ang [[Gamma Ceti|γ Cet]] (Kaffaljidhma), [[Delta Ceti|δ Cet]], [[Lambda Ceti|λ Cet]] (Menkar), [[Mu Ceti|μ Cet]], [[Xi1 Ceti|ξ¹ Cet]] at [[Xi2 Ceti|ξ² Cet]] ay mga ''Al Kaff al Jidhmah'', "bahagi ng isang kamay".<ref>[http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Topics/astronomy/_Texts/secondary/ALLSTA/Cetus*.html Star Name - R.H. Allen p.160]</ref> Sa [[Wikang Tsino]], tumutukoy ang {{lang|zh|天囷}} ({{lang|zh-Latn|Tiān Qūn}}), na may kahulugang ''[[Stomach (Chinese constellation)|Circular Celestial Granary]]'', sa isang asterismo na naglalaman ng α Ceti, [[Kappa1 Ceti|κ¹ Ceti]], [[Lambda Ceti|λ Ceti]], [[Mu Ceti|μ Ceti]], [[Xi1 Ceti|ξ¹ Ceti]], [[Xi2 Ceti|ξ² Ceti]], [[Nu Ceti|ν Ceti]], [[Gamma Ceti|γ Ceti]], [[Delta Ceti|δ Ceti]], [[75 Ceti]], [[70 Ceti]], [[63 Ceti]] at [[66 Ceti]]. Dahil dito, nakilala ang α Ceti bilang {{lang|zh|天囷一}} ({{lang|zh-Latn|Tiān Qūn yī}}, {{lang-en|the First Star of Circular Celestial Granary}}.)<ref>{{zh icon}} [http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0607/ap060711.html AEEA (Activities of Exhibition and Education in Astronomy) 天文教育資訊網 2006 年 7 月 11 日] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120204114123/http://aeea.nmns.edu.tw/2006/0607/ap060711.html |date=2012-02-04 }}</ref> ==Talababa== {{reflist|30em|refs= <ref name=aaa474_2_653>{{cite journal | first=F. | last=van Leeuwen | date=Nobyembre 2007 | title=Validation of the new Hipparcos reduction | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=474 | issue=2 | pages=653–664 | bibcode=2007A&A...474..653V | doi=10.1051/0004-6361:20078357 |arxiv = 0708.1752 }}</ref> <ref name=aaa430_165>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Famaey | first1=B. | last2=Jorissen | first2=A. | last3=Luri | first3=X. | last4=Mayor | first4=M. | last5=Udry | first5=S. | last6=Dejonghe | first6=H. | last7=Turon | first7=C. | title=Local kinematics of K and M giants from CORAVEL/Hipparcos/Tycho-2 data. Revisiting the concept of superclusters | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=430 | issue=1 | pages=165–186 | date=Enero 2005 | doi=10.1051/0004-6361:20041272 | bibcode=2005A&A...430..165F |arxiv = astro-ph/0409579 }}</ref> <ref name=aj135_1_209>{{citation | display-authors=1 | last1=Massarotti | first1=Alessandro | last2=Latham | first2=David W. | last3=Stefanik | first3=Robert P. | last4=Fogel | first4=Jeffrey | title=Rotational and Radial Velocities for a Sample of 761 HIPPARCOS Giants and the Role of Binarity | journal=The Astronomical Journal | volume=135 | issue=1 | pages=209–231 | date=Enero 2008 | doi=10.1088/0004-6256/135/1/209 | bibcode=2008AJ....135..209M }}</ref> <ref name=clpl4_99>{{cite journal | display-authors=1 | last1=Johnson | first1=H. L. | last2=Iriarte | first2=B. | last3=Mitchell | first3=R. I. | last4=Wisniewskj | first4=W. Z. | title=UBVRIJKL photometry of the bright stars | journal=Communications of the Lunar and Planetary Laboratory | volume=4 | issue=99 | year=1966 | bibcode=1966CoLPL...4...99J }}</ref> <ref name=aaa489_3_1271>{{citation | last1=Tsuji | first1=T. | title=Cool luminous stars: the hybrid nature of their infrared spectra | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=489 | issue=3 | pages=1271–1289 | date=Oktubre 2008 | doi=10.1051/0004-6361:200809869 | bibcode=2008A&A...489.1271T |arxiv = 0807.4387 }}</ref> <ref name=aaa460_3_855>{{citation | display-authors=1 | last1=Wittkowski | first1=M. | last2=Aufdenberg | first2=J. P. | last3=Driebe | first3=T. | last4=Roccatagliata | first4=V. | last5=Szeifert | first5=T. | last6=Wolff | first6=B. | title=Tests of stellar model atmospheres by optical interferometry. IV. VINCI interferometry and UVES spectroscopy of Menkar | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=460 | issue=3 | pages=855–864 | date=Disyembre 2006 | doi=10.1051/0004-6361:20066032 | bibcode=2006A&A...460..855W |arxiv = astro-ph/0610150 }}</ref> <ref name=asp378_262>{{citation | display-authors=1 | last1=Wittkowski | first1=M.| last2=Boboltz | first2=D. A. | last3=Driebe | first3=T. | last4=Ohnaka | first4=K. | contribution=Polychromatic Interferometry of Mira Variables | title=Why Galaxies Care About AGB Stars: Their Importance as Actors and Probes, proceedings of the conference held 7-11 August 2006 at University Campus, Vienna, Austria | series=ASP Conference Series | volume=378 | editor1-first=F. | editor1-last=Kerschbaum | editor2-first=C. | editor2-last=Charbonnel | editor3-first=R. F. | editor3-last=Wing | publication-place=San Francisco | publisher=Astronomical Society of the Pacific | page=262 | date=Nobyembre 2007 | bibcode=2007ASPC..378..262W }}</ref> }} ==Mga kawing panlabas== *[http://jumk.de/astronomie/big-stars/menkar.shtml Ibat-ibang larawan para sa Alpha Ceti] {{Stars of Cetus}} [[Kategorya:Mga bagay ni Bayer|Ceti, Alpha]] [[Kategorya:Cetus (konstelasyon)]] [[Kategorya:Mga bagay sa Katalogo ni Henry Draper]] [[Kategorya:Mga bituin]] 5fn9x3wkoech2yhgn18r4xiyuwtzup5 0 244886 2220397 2217167 2026-08-14T05:23:17Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220397 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Man considering which of three labeled cups to choose while an opponent looks on.webp|thumb|Isang guhit ng lalaking nag-iisip kung alin sa tatlong basong may tatak ang pipiliin habang pinagmamasdan siya ng kalaban.]] Ang '''malayang kalooban''' ay karaniwang nauunawaan bilang kakayahan o kapasidad ng tao na (a) pumili sa pagitan ng iba't ibang posibleng hakbang o gawain,sa kalagayang nanaisin niyang gumawa ng iba, magagawa niya ito nang walang pisikal na hadlang,<ref name="Carus1910">{{cite book |last=Carus |first=Paul |url=https://archive.org/details/monist09instgoog |title=The Monist |date=1910 |publisher=Open Court Publishing Company |editor=Hegeler, Edward C. |volume=20 |location=Chicago |pages=369 |language=en |chapter=Person and personality |quote=To state it briefly, we define "free will" as a will unimpeded by any compulsion.}}</ref> (b) magkaroon ng kontrol sa kanilang mga kilos sa paraang kinakailangan para sa pananagutang [[Moralidad|moral]], o (c) maging pangunahing pinagmulan o tagapagpasimula ng kanilang mga kilos.<ref>Michael McKenna and Derk Pereboom, ''Free Will: A Contemporary Introduction'', Routledge, 2016. (sa Ingles)</ref><ref>Timothy O’Connor and Christopher Franklin, "[https://plato.stanford.edu/archives/win2022/entries/freewill/ Free Will]", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (pat.), ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' (Edisyong Taglamig ng 2022). (sa Ingles)</ref><ref>Kadri Vihvelin, "[https://plato.stanford.edu/archives/fall2022/entries/incompatibilism-arguments/ Arguments for Incompatibilism]", in Edward N. Zalta & Uri Nodelman (pat.), ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' (Edisyong Taglagas ng 2022). (sa Ingles)</ref> May iba't ibang teorya hinggil sa likas na katangian nito, at ang mga aspetong ito ay binibigyang-diin sa iba't ibang paraan batay sa tradisyong [[Pilosopiya|pampilosopiya]]. Kadalasang nakasentro ang mga pagtatalo sa kung paano at kung maaari bang umiral ang ganitong [[kalayaan]] kasabay ng pisikal na [[determinismo]], kaalamang dibino sa hinaharap, at iba pang mga hadlang. Malapit na kaugnay ng malayang kalooban ang mga konsepto ng pananagutang moral, karapat-dapat sa papuri o parusa, at iba pang mga paghatol na makatuwirang mailapat lamang sa mga kilos na malayang pinili. Kaugnay din ito ng mga konsepto ng payo, panghihikayat, pagmumuni-muni, at pagbabawal. Sa tradisyon, tanging ang mga kilos na ginawa nang may malayang kalooban ang itinuturing na karapat-dapat sa papuri o sisi. Ang tanong kung umiiral ba ang malayang kalooban, at ang mga implikasyon ng pag-iral o kawalan nito, ay kabilang sa mga pinakamatagal nang pinagtatalunang paksa sa pilosopiya. Ilan sa mga pilosopo at palaisip ay itinuturing ang malayang kalooban bilang kakayahang gumawa ng mga pasyang hindi tinutukoy o hinuhubog ng mga nakaraang pangyayari. Subalit, ipinapalagay ng determinismo na ang daigdig ay pinamumunuan ng mga ugnayang sanhi at bunga, kaya iisa lamang ang posibleng takbo ng mga pangyayari, isang pananaw na salungat sa libertariyanong modelo ng malayang kalooban.<ref name="Baumeister, R.F 2014. pp. 1-52">{{Cite book |last1=Baumeister |first1=Roy F. |title=Recent Research on Free Will |last2=Monroe |first2=Andrew E. |year=2014 |isbn=9780128002841 |series=Advances in Experimental Social Psychology |volume=50 |pages=1–52 |language=en |doi=10.1016/B978-0-12-800284-1.00001-1}}</ref> Natukoy na ng [[sinaunang pilosopiyang Griyego]] ang isyung ito,<ref name="bobzien1998determinism">{{Cite book |last=Bobzien |first=Susanne |url=https://books.google.com/books?id=7kmTeOjHIqkC&pg=PR12 |title=Determinism and freedom in Stoic philosophy |date=1998 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-823794-5 |language=en |quote="...Aristotle and Epictetus: In the latter authors it was the fact that nothing hindered us from doing or choosing something that made us have control over them. In Alexander's account, the terms are understood differently: what makes us have control over things is the fact that we are causally undetermined in our decision and thus can freely decide between doing/choosing or not doing/choosing them." |access-date=2015-12-09}}</ref> at nananatili itong pangunahing paksa ng mga pampilosopiyang pagtatalo hanggang sa kasalukuyan. Ang pananaw na nagsasabing hindi maaaring magkasabay na umiral ang malayang kalooban at determinismo ay tinatawag na ''inkompatibilismo'', at saklaw nito ang parehong metapisikal na libertariyanismo (ang paniniwalang mali ang determinismo at sa gayon, posibleng umiral ang malayang kalooban) at determinismong mahigpit o inkompatibilismong mahigpit (ang paniniwalang totoo ang determinismo at sa gayon, hindi posible ang malayang kalooban). Isa pang anyo ng inkompatibilismo ay ang ilusyonismo o inkompatibilismong mahigpit, na nagsasabing kapwa ang determinismo at hindi determinismong (kawalang-tiyak) pananaw ay hindi tugma sa malayang kalooban, at samakatuwid, hindi ito maaaring umiral anuman ang metapisikal na katotohanan ng determinismo. Sa kabaligtaran, ang mga kompatibilista ''ay'' naniniwalang maaaring magkasabay na umiral ang malayang kalooban at determinismo. Ang ilang pilosopong kompatibilista (tinatawag ding kompatibilistang mahigpit) ay naniniwalang ''kinakailangan'' ang determinismo mismo upang umiral ang malayang kalooban at ahensiya, dahil may kinalaman ang pagpili sa pagkiling sa isang kilos laban sa iba, na nangangailangan ng pag-unawa sa kung ''papaano'' magiging resulta ng mga pagpipilian.<ref name="Carnap">Isang argumento ni Rudolf Carnap na isinalarawan ni: {{cite book |author=C. James Goodwin |url=https://books.google.com/books?id=eNsVUGTMcDoC&pg=PA11 |title=Research In Psychology: Methods and Design |publisher=Wiley |year=2009 |isbn=978-0-470-52278-3 |edition=6 |page=11 |language=en}}</ref><ref name="Bishop">{{cite book |author=Robert C Bishop |title=Visions of Discovery: New Light on Physics, Cosmology, and Consciousness |publisher=Cambridge University Press |year=2010 |isbn=978-0-521-88239-2 |editor=Raymond Y. Chiao |page=603 |chapter=§28.2: Compatibilism and incompatibilism |editor2=Marvin L. Cohen |editor3=Anthony J. Leggett |editor4=William D. Phillips |editor5=Charles L. Harper, Jr. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=BhcpiZN2MOIC&pg=PA603}}</ref> Sa makabagong pilosopiya, ang mga kompatibilista ang bumubuo sa karamihan ng mga palaisip, at karaniwang itinuturing na isang maling usaping magkasalungat ang pagtatalo sa pagitan ng mga libertariyano at deterministang mahigpit hinggil sa malayang kalooban laban sa determinismo.<ref name="Richards">Tingnan, halimbawa, si {{cite book |author=Janet Richards |title=Human Nature After Darwin: A Philosophical Introduction |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-21243-4 |pages=142 ''ff'' |language=en |chapter=The root of the free will problem: kinds of non-existence |chapter-url=https://books.google.com/books?id=6KZ1NZmDGCEC&pg=PT152}}</ref> May iba't ibang kahulugan ng "malayang kalooban" ang bawat kompatibilista, at dahil dito, iba-iba rin ang itinuturing nilang mga hadlang na may kaugnayan sa isyung ito. Para sa mga klasikong kompatibilista, ang malayang kalooban ay walang iba kundi kalayaan sa pagkilos, at itinuturing na may malayang kalooban ang isang tao kung, sa kalagayang nanaisin niyang gumawa ng iba, magagawa niya ito nang walang pisikal na hadlang. Samantala, maraming makabagong kompatibilista ang tinitingnan ang malayang kalooban bilang sikolohikal na kapasidad, gaya ng kakayahang itutok ang sariling pag-uugali sa paraang tumutugon sa katuwiran o maaaring maparusahan. Mayroon pang ibang pananaw hinggil sa malayang kalooban, may kanya-kanyang diin at pag-aalala ang bawat isa, subalit may iisang pagkakatulad: ang paniniwalang hindi banta ang posibilidad ng pisikal na determinismo sa pag-iral ng malayang kalooban.<ref>{{cite book |last1=McKenna |first1=Michael |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2015/entries/compatibilism/ |title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |last2=Coates |first2=D. Justin |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |year=2015 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |language=en |chapter=Compatibilism |via=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> == Kasaysayan ng malayang kalooban == Natukoy na ang suliranin ng malayang kalooban sa sinaunang [[panitikan]] ng pilosopiyang Griyego. Ang kaisipan ng kompatibilistang malayang kalooban ay iniuugnay kina [[Aristoteles]] ([[Ika-4 na dantaon|ika-4 na]] [[Ika-4 na dantaon|dantaon BK]]) at Epikteto ([[Unang dantaon|unang dantaon AD]]): "ang katotohanang walang hadlang sa atin upang gumawa o pumili ng isang bagay ang dahilan kung bakit may kontrol tayo rito."<ref name="bobzien1998determinism" /><ref>{{Cite journal |last=Bobzien |first=Susanne |date=2000 |title=Did Epicurus discover the free-will problem? |url=http://philpapers.org/rec/BOBDED |url-status=live |journal=Oxford Studies in Ancient Philosophy |language=en |pages=287–338 |doi=10.1093/oso/9780199242269.003.0008 |isbn=978-0-19-924226-9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210908224343/https://philpapers.org/rec/BOBDED |archive-date=2021-09-08 |access-date=2015-12-09}}</ref> Ayon kay Susanne Bobzien, marahil unang natukoy ang kaisipan ng inkompatibilistang malayang kalooban sa mga akda ni Alehandro ng Aprodisiyas ([[Ika-3 dantaon|ika-3]] [[Ika-3 dantaon|dantaon AD]]): "ang nagbibigay sa atin ng kakayahang kontrolin ang mga bagay ay ang katotohanang hindi itinakda ng mga sanhi ang ating pagpapasya; kaya't malaya nating mapagpapasiyahan kung gagawin o pipiliin natin ang isang bagay, o kung hindi natin ito gagawin o pipiliin." Ang katagang "malayang kalooban" (liberum arbitrium) ay ipinakilala sa pilosopiyang Kristiyano noong [[Ika-4 na dantaon|ika-4 na]] [[Ika-4 na dantaon|dantaon AD]]. Tradisyonal itong nangangahulugang (hanggang sa [[Panahon ng Kaliwanagan|panahon ng]] [[Panahon ng Kaliwanagan|Kaliwanagan]]) ang kawalan ng pangangailangan sa kalooban ng tao,<ref>{{Cite book |last=Schopenhauer |first=A. |title=On the Freedom of the Will |year=1960 |url=https://archive.org/details/essayonfreedomof0000scho |language=en |chapter=What is freedom?}}</ref> kaya ang pahayag na "malaya ang kalooban" ay nangangahulugang "hindi kailangang maging ganoon ang kalooban." Ang kahingian o pananaw na ito ay tinanggap ng kapwa mga inkompatibilista at kompatibilista.<ref>Kaya lumitaw ang kaisipan ng kontingensiya bilang ganap na kabaligtaran ng pagkakaroon ng kailangan. Ibig sabihin, kapag ang isang bagay ay itinuturing na nakadepende o umaasa sa ibang bagay, ito ay kontingente at samakatuwid ay hindi kailangan o hindi sapilitan.</ref> == Pilosopiyang Silanganin == === Pilosopiyang Budista === Tinatanggap ng Budismo ang parehong kalayaan at determinismo (o mga kaisipang kahalintulad nito), subalit sa kabila ng pagtuon nito sa ahensiya ng tao, tinatanggihan nito ang konseptong Kanluranin ng isang ganap na ahente na nagmumula sa panlabas na pinagmulan.<ref name="Gier">Gier, Nicholas and Kjellberg, Paul. "[http://www.tomandrodna.com/Nick_Gier/Buddfreewill.pdf Buddhism and the Freedom of the Will: Pali and Mahayanist Responses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809080408/http://www.tomandrodna.com/Nick_Gier/Buddfreewill.pdf|date=2017-08-09}}" in Freedom and Determinism. Campbell, Joseph Keim; O'Rourke, Michael; and Shier, David. 2004. MIT Press (sa Ingles)</ref> Ayon kay [[Buda]], "Mayroong malayang pagkilos, mayroong kaparusahan, subalit hindi ko nakikita ang anumang ahente na lumilipat mula sa isang kalipunan ng mga panandaliang elemento patungo sa iba, maliban sa [ugnayan] ng mga elementong iyon."<ref name="Gier" /> Hindi naniniwala ang mga Budista sa ganap na malayang kalooban ni sa determinismo. Itinuturo nila ang isang doktrinang gitna, na tinatawag sa [[Wikang Sanskrito|Sanskrito]] na ''pratītyasamutpāda'', na karaniwang isinasalin bilang "magkaugnay na pinagmulan," "magkaugnay na paglitaw," o "paglitaw na may kondisyon." Itinuturo nito na isang kilos ang bawat bolisyon na may kondisyon bilang bunga ng [[kamangmangan]]. Sa isang bahagi, ipinapahiwatig nito na ang malayang kalooban ay likas na may kondisyon at sa gayon ay hindi ganap na "malaya" sa simula pa lamang. Kaugnay din ito ng teorya ng [[karma]] sa [[Budismo]]. Subalit, naiiba ang konsepto ng karma ng Budismo sa konsepto ng karma ng [[Hinduismo]]. Sa Budismo, ang ideya ng karma ay hindi ganap na deterministiko. Ang kaisipang Budista tungkol sa karma ay nakatuon sa ugnayan ng sanhi at bunga ng mga moral na kilos sa buhay na ito, samantalang sa Hinduismo, ang karma ay madalas na inuugnay sa pagtatakda ng kapalaran sa mga susunod na buhay. Itinuturo sa Budismo na ang paniniwala sa ganap na kalayaan sa pagpili (na ang tao ay lubos na malaya sa anumang pasya) ay maling pag-iisip, sapagkat itinatanggi nito ang realidad ng mga pangangailangang pisikal at kalagayan ng tao. Gayundin, maling paniwalaan na ang tao ay walang kakayahang pumili o na itinakda na ang kanyang [[kapalaran]]. Ang pagtanggi sa kalayaan ay katumbas ng pagtanggi sa pagsisikap ng mga Budista na umunlad sa moralidad, sa pamamagitan ng kakayahang malayang pumili ng mahabaging pagkilos. Ang ''pubbekatahetuvada'', o ang paniniwala na ang lahat ng [[kaligayahan]] at [[pagdurusa]] ay bunga lamang ng mga nagdaang kilos, ay itinuturing na maling pananaw ayon sa mga aral ng Budismo. Dahil tinatanggihan din ng mga Budista ang konsepto ng ahensiya, sarado rin sa kanila ang mga tradisyonal na estratehiya ng mga kompatibilista. Sa halip, ang estratehiyang pampilosopiya ng Budismo ay suriin ang metapisika ng kaugnayang sanhi at bunga. Noong sinaunang [[Indiya|Indya]], nagkaroon ng mga mainit na pagtatalo ukol sa kalikasan ng kaugnayang sanhi, kung saan ang mga [[Jain]], Nyaya, Samkhya, Cārvāka, at Budista ay may kanya-kanyang pananaw. Sa maraming paraan, ang paninindigang Budista ay mas malapit sa teorya ng kundisyonalidad (''idappaccayatā'') kaysa sa teorya ng kaugnayang sanhi, lalo na ayon sa pagpapaliwanag ni [[Nagarjuna|Nāgārjuna]] sa ''Mūlamadhyamakakārikā''.<ref name="Gier" /> === Pilosopiyang Hindu === Ang anim na ortodoksong paaralan ng pag-iisip (''āstika'') sa [[pilosopiyang Hindu]] ay hindi lubos na nagkakaisa sa usapin ng malayang kalooban. Halimbawa, para sa Samkhya, ang materya ay walang anumang kalayaan, at ang kamalayan ay walang kakayahang kontrolin ang pagkakasunod ng mga pangyayari sa [[materya]]. Ang tanging tunay na kalayaan (''kaivalya'') ay ang pagtatamo ng pagkaunawa sa ganap na pagkahiwalay ng materya at ng sarili.<ref name="koller">{{Cite book |last1=Koller |first1=J. |title=Asian Philosophies |url=https://archive.org/details/asianphilosophie0000koll |publisher=Prentice Hall |year=2007 |isbn=978-0-13-092385-1 |edition=5 |language=en}}</ref> Para naman sa paaralan ng Yoga, ang Īśvara lamang ang tunay na malaya, at ang hiwalay ang kalayaang ito sa lahat ng [[damdamin]], [[pag-iisip]], kilos, o kalooban, kaya’t hindi ito kalayaang may kinalaman sa kalooban. Ang [[metapisika]] ng Nyaya at Vaisheshika ay malinaw na nagpapahiwatig ng paniniwala sa determinismo, bagaman hindi ito hayagang nagpahayag tungkol sa determinismo o malayang kalooban.<ref name="koller2">{{Cite book |last1=Koller |first1=J. |title=Asian Philosophies |url=https://archive.org/details/asianphilosophie0000koll |publisher=Prentice Hall |year=2007 |isbn=978-0-13-092385-1 |edition=5 |language=en}}</ref> Nagbibigay naman ng pananaw mula sa tradisyong Vedantista si [[Swami Vivekananda]] tungkol sa malayang kalooban: {{quote|"Ang kalooban ay hindi malaya; ito ay isang kaganapang nakatali sa sanhi at bunga, subalit mayroong isang bagay sa likod ng kalooban na tunay na malaya."<ref name="viveka">[[Swami Vivekananda]] (1907) {{cite web |title=Sayings and utterances |url=http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_5/sayings_and_utterances.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110104140451/http://www.ramakrishnavivekananda.info/vivekananda/volume_5/sayings_and_utterances.htm|language=en |archive-date=2011-01-04 |access-date=2010-11-21 |publisher=ramakrishnavivekananda.info}}</ref>}} {{quote|"Upang makamit ang kalayaan, kailangan nating lampasan ang mga hangganan ng sansinukob na ito; hindi ito matatagpuan dito."<ref>{{Cite web |last=VivekaVani |date=2020-12-23 |title=Freedom - Swami Vivekananda |url=https://vivekavani.com/freedom-swami-vivekananda/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250116143346/https://vivekavani.com/freedom-swami-vivekananda/ |archive-date=2025-01-16 |access-date=2025-01-26 |website=VivekaVani |language=en-US}}</ref>}} Sa loob ng Vedanta, ipinahayag ni Madhvacharya na ang mga kaluluwa (o kamalayan) ay walang anumang malayang kalooban sapagkat itinakda ni Panginoong [[Vishnu]] ang lahat ng kanilang mga pagkilos.<ref>{{Cite book |last=Sarma |first=Deepak |title=An introduction to Mādhva Vedānta |url=https://archive.org/details/introductiontoma0000unse_w7t6 |date=2003 |publisher=Ashgate |isbn=978-0-7546-0637-6 |series=Ashgate world philosophies series |location=Aldershot|language=en |pages=[https://archive.org/details/introductiontoma0000unse_w7t6/page/80 80]}}</ref> == Pilosopiyang Kanluranin == Ang mga pangunahing tanong ay kung taglay ba natin ang kakayahang kontrolin ang ating mga kilos gaya ng ating nadarama, at kung gayon, anong uri o antas ng kontrol ang ating naipapatupad sa ating kusang-loob na pag-uugali. Ang mga sinaunang suliraning pampilosopiyang ito ay mas nauna pa kaysa sa mga unang [[stoiko]] sa [[Sinaunang Gresya|Gresya]] (halimbawa, si Krisipo), at may ilang makabagong pilosopo na hanggang ngayon ay nababahala sa kakulangan ng pag-unlad sa usaping ito sa loob ng maraming dantaon.<ref name="Nagel">{{cite book |author=Thomas Nagel |title=The View From Nowhere |publisher=Oxford University Press |year=1989 |isbn=978-0-19-505644-0 |page=112 |language=en |chapter=Freedom |quote=Nothing that might be a solution has yet been described. This is not a case where there are several possible candidate solutions and we don't know which is correct. It is a case where nothing believable has (to my knowledge) been proposed. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5cryOCGb2nEC&pg=PA112}}</ref><ref name="Nagel2">{{cite book |author=Thomas Nagel |title=The View From Nowhere |publisher=Oxford University Press |year=1989 |isbn=978-0-19-505644-0 |page=112 |language=en |chapter=Freedom |quote=Nothing that might be a solution has yet been described. This is not a case where there are several possible candidate solutions and we don't know which is correct. It is a case where nothing believable has (to my knowledge) been proposed. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=5cryOCGb2nEC&pg=PA112}}</ref> Sa isang banda, taglay ng mga tao ang matinding damdamin ng kalayaan, ahensiya, at sariling pagpapasya, na nagdudulot ng likas na paniniwala sa malayang kalooban at pakiramdam ng sarili.<ref>{{cite book |author=Gregg D Caruso |url=https://books.google.com/books?id=TvvaM77QC44C&pg=PA8 |title=Free Will and Consciousness: A Determinist Account of the Illusion of Free Will |publisher=Lexington Books |year=2012 |isbn=978-0-7391-7136-3 |page=8 |language=en |quote=One of the strongest supports for the free choice thesis is the unmistakable intuition of virtually every human being that he is free to make the choices he does and that the deliberations leading to those choices are also free flowing..}}</ref><ref>{{cite book |author=Corliss Lamont |url=https://books.google.com/books?id=iWu4AAAAIAAJ&q=%22+the+unmistakable+intuition+of+virtually+every+human+being%22 |title=Freedom of choice affirmed |publisher=Beacon Press |year=1969 |isbn=9780826404763 |page=38 |language=en}}</ref> Sa kabilang banda, maaaring mali ang pakiramdam na ito ng pagkakaroon ng malayang kalooban.<ref name="Baumeister2">{{cite book |author1=Azim F Shariff |title=Are We Free? Psychology and Free Will |author2=Jonathan Schooler |author3=Kathleen D Vohs |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |editor1=John Baer |pages=183, 190–93 |language=en |chapter=The hazards of claiming to have solved the hard problem of free will |editor2=James C. Kaufman |editor3=Roy F. Baumeister |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_t4k_r7-2jgC&pg=PA183}}</ref><ref name="Clark">{{cite journal |author=TW Clark |year=1999 |title=Fear of mechanism: A compatibilist critique of ''The Volitional Brain''. |url=http://www.ingentaconnect.com/content/imp/jcs/1999/00000006/f0020008/979 |url-status=live |journal=Journal of Consciousness Studies |language=en |volume=6 |issue=8–9 |pages=279–93 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325010219/https://www.ingentaconnect.com/content/imp/jcs/1999/00000006/f0020008/979 |archive-date=2019-03-25 |access-date=2012-12-12 |quote=Feelings or intuitions ''per se'' never count as self-evident proof of anything.}} Banggit nina Shariff, Schooler & Vohs: ''The hazards of claiming to have solved the hard problem of free will'' Makikita ang buong teksto ng linya [http://www.naturalism.org/fearof.htm dito] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130505091649/http://naturalism.org/fearof.htm|date=2013-05-05}}.</ref> Mahirap ipagkasundo ang ebidensiyang intuwitibo na ang mga pasya ng kamalayan ay may sanhi o bisa, sa pananaw na ang pisikal na daigdig ay maaaring ipaliwanag nang ganap sa pamamagitan lamang ng mga [[batas pisikal]].<ref name="Velmans2002">{{cite journal |author=Max Velmans |year=2002 |title=How Could Conscious Experiences Affect Brains? |url=http://cogprints.org/2750/ |url-status=live |journal=Journal of Consciousness Studies |language=en |volume=9 |issue=11 |pages=2–29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406052843/http://cogprints.org/2750/ |archive-date=2013-04-06 |access-date=2013-01-13}}</ref> Ang tunggalian sa pagitan ng kalayaang intuwitibo at ng mga batas ng kalikasan ay lumilitaw kapag iginigiit ang alinman sa pagsasara ng sanhi (''causal closure'') o pisikal na determinismo (determinismong nomolohikal). Sa pagsasara ng sanhi, walang pisikal na pangyayari ang may pinagmulan sa labas ng larangan ng pisikal; at sa pisikal na determinismo, ang hinaharap ay ganap na tinutukoy ng mga naunang pangyayari (sanhi at bunga). Ang palaisipan ng pagpapagkasundo sa "malayang kalooban" sa isang deterministikong [[uniberso]] ay tinatawag na ''problema ng malayang kalooban'' o minsan ay tinutukoy bilang ''pagkalito ng determinismo''.<ref name="WJames">{{cite book |author=William James |title=The Will to believe, and other essays in popular philosophy |publisher=Longmans, Green |year=1896 |pages=145 ''ff'' |language=en |chapter=The dilemma of determinism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=y2Tw28d-85wC&pg=PA145}}</ref> Nagbubunga rin ang pagkalito na ito ng moral na pag-aalinlangan: kung paano ipagkakaloob ang [[pananagutan]] sa mga kilos kung ang mga ito ay ganap na sanhi ng mga nakaraang pangyayari.<ref name="Bargh">{{cite web |author=John A Bargh |date=2007-11-16 |title=Free will is un-natural |url=http://www.yale.edu/acmelab/articles/FreeWillIsUnnatural.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120903230023/http://www.yale.edu/acmelab/articles/FreeWillIsUnnatural.pdf |archive-date=2012-09-03 |access-date=2012-08-21 |language=en |quote=Are behaviors, judgments, and other higher mental processes the product of free conscious choices, as influenced by internal psychological states (motives, preferences, ''etc.''), or are those higher mental processes determined by those states?}} Matatagpuan din kay {{cite book |author=John A Bargh |title=Are We Free? Psychology and Free Will |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |editor=John Baer |pages=128 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 7: Free will is un-natural |editor2=James C. Kaufman |editor3=Roy F. Baumeister |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_t4k_r7-2jgC&pg=PA128}}</ref><ref name="Russell">{{cite book |author=Paul Russell |title=Freedom and Moral Sentiment: Hume's Way of Naturalizing Responsibility |publisher=Oxford University Press |year=2002 |isbn=978-0-19-515290-6 |page=14 |language=en |chapter=Chapter 1: Logic, "liberty", and the metaphysics of responsibility |quote=...the well-known dilemma of determinism. One horn of this dilemma is the argument that if an action was caused or necessitated, then it could not have been done freely, and hence the agent is not responsible for it. The other horn is the argument that if the action was not caused, then it is inexplicable and random, and thus it cannot be attributed to the agent, and hence, again, the agent cannot be responsible for it.... Whether we affirm or deny necessity and determinism, it is impossible to make any coherent sense of moral freedom and responsibility. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=cxUfOoGQaPwC&pg=PA14}}</ref> Ipinapalagay ng mga kompatibilista na ang realidad ng isip ay hindi sa sarili nito sanhi o may likas na bisa.<ref name="Shariff">{{cite book |author1=Azim F Shariff |title=Are We Free? Psychology and Free Will |author2=Jonathan Schooler |author3=Kathleen D Vohs |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |editor1=John Baer |page=193 |language=en |chapter=Chapter 9: The hazards of claiming to have solved the hard problem of free will |editor2=James C. Kaufman |editor3=Roy F. Baumeister |chapter-url=https://books.google.com/books?id=_t4k_r7-2jgC&pg=PA193}}</ref><ref name="VelmansM">{{cite book |author=Max Velmans |url=https://books.google.com/books?id=JGYfMiVd8lQC&pg=PA11 |title=Understanding Consciousness |publisher=Taylor & Francis |year=2009 |isbn=978-0-415-42515-5 |edition=2 |page=11 |language=en}}</ref> Tinugunan ng mga klasikong kompatibilista ang pag-aalinlangan ng malayang kalooban sa pamamagitan ng [[Pangangatwiran|pangangatwirang]] umiiral ang kalayaan hangga't ang mga tao ay hindi pinipigilan o pinipuwersa mula sa labas.<ref name="strawson">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Free will. In E. Craig (Ed.) |encyclopedia=Routledge encyclopedia of philosophy |publisher=Routledge |location=London |url=http://www.rep.routledge.com/article/V014SECT1 |access-date=12 Disyembre 2012 |last=Strawson |first=Galen |orig-year=1998 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120826083716/http://rep.routledge.com/article/V014SECT1 |archive-date=26 Agosto 2012 |url-status=dead}}</ref> Itinatangi naman ng mga makabagong kompatibilista ang kalayaan ng kalooban sa kalayaan ng pagkilos, ibig sabihin, ang kalayaan sa pagpili ay hiwalay sa kalayaan na ''isagawa'' ito.<ref name="OConnor">{{cite encyclopedia |title=Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2011 Edition) |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |access-date=2013-01-15 |date=Okt 29, 2010 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210314200535/https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |archive-date=2021-03-14 |author=O'Connor, Timothy |url-status=live}}</ref> Dahil sa likas na karanasan ng tao ng pagkakaroon ng malayang kalooban, naniniwala ang ilang makabagong kompatibilista na kailangang isaalang-alang ang intuwitibong pananaw na ito.<ref name="Greene">{{cite book |author1=Joshua Greene |title=Oxford Handbook of Neuroethics |author2=Jonathan Cohen |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0-19-162091-1 |editor1=Judy Illes |language=en |chapter=For the law, neuroscience changes nothing and everything |quote=Free will, compatibilists argue, is here to stay, and the challenge for science is to figure out exactly how it works and not to peddle silly arguments that deny the undeniable (Dennett 2003) |editor2=Barbara J. Sahakian}} na tumutukoy sa puna sa mga eksperimento ni Libet sa pamamagitan ni {{cite journal |author=DC Dennett |year=2003 |title=The self as a responding and responsible artifact |url=http://ase.tufts.edu/cogstud/papers/SelfasaResponding.pdf |url-status=live |journal=Annals of the New York Academy of Sciences |language=en |volume=1001 |issue=1 |pages=39–50 |bibcode=2003NYASA1001...39D |doi=10.1196/annals.1279.003 |pmid=14625354 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091109234957/http://ase.tufts.edu/cogstud/papers/SelfasaResponding.pdf |archive-date=2009-11-09 |s2cid=46156580}}</ref><ref name="Freeman1">{{cite book |author=Walter J. Freeman |url=https://books.google.com/books?id=BLxUytGDQesC&pg=PA5 |title=How Brains Make Up Their Minds |publisher=Columbia University Press |year=2000 |isbn=978-0-231-12008-1 |page=5 |language=en |quote=Instead of postulating a universal law of causality and then having to deny the possibility of choice, we start with the premise that freedom of choice exists, and then we seek to explain causality as a property of brains.}}</ref> Madalas nilang iugnay ang kalayaan ng kalooban sa kakayahang gumawa ng makatwirang pasya. Iba namang pananaw ang taglay ng mga inkompatibilista, na nagsasabing kung deterministiko ang daigdig, kung gayon ang ating pakiramdam na tayo'y malayang pumipili ng kilos ay isa lamang ilusyon. Ang metapisikal na libertaryanismo ay isang uri ng inkompatibilismo na nag-aangkin na mali ang determinismo at posible ang malayang kalooban (na kahit ilang tao man lamang ay tunay na may kalayaan ng kalooban).<ref name="stanfordcompatibilism">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism |access-date=2012-12-21 |last=McKenna |first=Michael |editor=Edward N. Zalta |edition=Taglamig |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224073131/https://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism/ |archive-date=2021-02-24 |url-status=live}}</ref> Ang pananaw na ito ay kaugnay ng mga di-materyalistang pananaw,<ref name="Baumeister2" /> kabilang ang tradisyonal na duwalismo at ang mga modelong sumusuporta sa mga mas minimal na batayan, tulad ng kakayahang sadyang pigilan ang isang kilos o labanan ang isang pagnanais.<ref name="Libet 2003">{{Cite journal |last=Libet |first=Benjamin |year=2003 |title=Can Conscious Experience affect brain Activity? |journal=Journal of Consciousness Studies |language=en |volume=10 |issue=12 |pages=24–28 |citeseerx=10.1.1.5.2852}}</ref><ref name="RKane1">{{Cite book |last=Kane |first=Robert |title=Four Views on Free Will (Libertarianism) |url=https://archive.org/details/fourviewsonfreew0000unse |author2=John Martin Fischer |author3=Derk Pereboom |author4=Manuel Vargas |publisher=Blackwell Publishing |year=2007 |isbn=978-1-4051-3486-6 |location=Oxford |page=[https://archive.org/details/fourviewsonfreew0000unse/page/39 39] |language=en}}</ref> Gayunman, kahit sa harap ng pisikal na di-determinismo, may mga argumento laban sa libertaryanismo sapagkat mahirap tukuyin kung saan nagmumula ang pananagutan (ang pinagmulan ng "malayang" mga desisyong walang sanhi). Ang malayang kalooban dito ay pangunahing tinatalakay kaugnay ng pisikal na determinismo sa mahigpit na pakahulugan ng determinismong nomolohikal, bagaman may iba pang mga anyo ng determinismo na may kinalaman din sa malayang kalooban.<ref name="stanfordincompatibilismarguments">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments |access-date=2012-12-23 |last=Vihvelin |first=Kadri |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagsibol ng 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625234442/https://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2021-06-25 |url-status=live}}</ref> Halimbawa, hinahamon ng [[Lohika|lohikal]] at [[Teolohiya|teolohikal]] na determinismo ang metapisikal na libertaryanismo sa mga ideya ng [[tadhana]] at kapalaran, samantalang ang [[Biyolohiya|biyolohikal]], [[Kultura|kultural]], at [[Sikolohiya|sikolohikal]] na determinismo ay nag-ambag sa paghubog ng mga modelo ng kompatibilismo. Maaaring mabuo pa ang magkahiwalay na uri ng kompatibilismo at inkompatibilismo upang katawanin ang mga ito.<ref name="stanfordforeknowledge">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Foreknowledge and Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/free-will-foreknowledge |access-date=2012-12-21 |last=Zagzebski |first=Linda |editor=Edward N. Zalta |edition=Taglagas ng 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225122113/https://plato.stanford.edu/archives/fall2011/entries/free-will-foreknowledge/ |archive-date=2021-02-25 |url-status=live}} Tingnan din: {{cite encyclopedia |year=2009 |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism |access-date=2012-12-21 |last=McKenna |first=Michael |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagniyebe ng 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224073131/https://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism/ |archive-date=2021-02-24 |url-status=live}}</ref> === Inkompatibilismo === Ang inkompatibilismo ay ang pananaw na ang malayang kalooban at determinismo ay lohikong magkasalungat, at na ang pangunahing tanong kung mayroon o wala ang tao ng malayang kalooban ay kung ang kaniyang mga kilos ay itinakda o hindi. Ang mga tinatawag na "deterministang mahigpit," gaya nina d'Holbach, ay yaong mga inkompatibilista na tumatanggap sa determinismo at itinatanggi ang malayang kalooban. Sa kabilang panig, ang mga "metapisikal na libertaryano," gaya nina Tomas Reid, Peter van Inwagen, at Robert Kane, ay mga inkompatibilista na tumatanggap sa malayang kalooban at itinatanggi ang determinismo, sa paniniwalang may anyo ng hindi-pagtatakda (indeterminismo) na totoo.<ref name="Wagen">{{Cite book |last=van Invagen |first=P. |title=An Essay on Free Will |publisher=Clarendon Press |year=1983 |isbn=0-19-824924-1 |location=Oxford |language=en}}</ref> Mayroon ding tinatawag na inkompatibilistang mahigpit, na nagsasabing ang malayang kalooban ay hindi tugma sa parehong determinismo at indeterminismo.<ref name="Derk1">{{cite book |author=Pereboom, D. |url=https://books.google.com/books?id=9sKZ1rAO2BwC |title=Living without Free Will |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=978-0-521-79198-4 |language=en}}</ref> Ang tradisyonal na mga argumento para sa inkompatibilismo ay nakabatay sa tinatawag na "intuwitibong patibong": kung ang tao ay gaya ng mga mekanikal na bagay na itinakda ang kilos, gaya ng [[laruan]] na pinapaikot, bola sa [[bilyar]], papet, o [[Robotika|robot]], kung gayon ay wala tayong tunay na malayang kalooban.<ref name="Wagen" /><ref>{{cite journal |last1=Fischer |first1=J.M. |year=1983 |title=Incompatibilism |journal=Philosophical Studies |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=121–37 |doi=10.1007/BF01112527}}</ref> Tinanggihan ito ng mga kompatibilista gaya ni Daniel Dennett, sapagkat kahit na may pagkakahawig ang tao sa mga bagay na ito, maaari pa ring totoo at makatwirang tayo ay naiiba sa kanila sa mahahalagang paraan.<ref name="DD1">{{cite book |author=Dennett, D. |url=https://books.google.com/books?id=P4NtNzOKxycC |title=Elbow Room: The Varieties of Free Will Worth Wanting |publisher=Bradford Books |year=1984 |isbn=978-0-262-54042-1 |language=en}}</ref> Isa pang argumento para sa inkompatibilismo ay ang tinatawag na "kadena ng sanhi." Mahalaga ang inkompatibilismo sa idealistang teorya ng malayang kalooban. Karamihan sa mga inkompatibilista ay tumatanggi sa ideya na ang kalayaan sa pagkilos ay basta sadyang gawi lamang. Sa halip, ipinipilit nila na ang tunay na malayang kalooban ay nangangahulugang ang isang tao mismo ang "pinagmulan" o "pinagmumulan" ng kaniyang mga kilos. Dapat siyang maging ''causa sui'' (sanhi ng sarili), ayon sa tradisyonal na katawagan. Ang pananagutan sa sariling mga pagpili ay nangangahulugang siya ang unang sanhi ng mga ito, kung saan ang "unang sanhi" ay walang sinusundan na sanhi. Kung gayon, kung ang isang tao ay may malayang kalooban, siya ang tunay na pinagmulan ng kaniyang mga kilos. Subalit kung totoo ang determinismo, ang lahat ng pagpili ng tao ay dulot ng mga pangyayari at katotohanang wala siya sa kontrol. Kaya, kung lahat ng kaniyang ginagawa ay nakabatay sa mga bagay na wala sa kaniyang kapangyarihan, hindi siya maaaring maging pinagmulan ng sariling mga kilos. Samakatuwid, wala siyang malayang kalooban.<ref>{{Cite book |last=Kane |first=R. |title=The Significance of Free Will |url=https://archive.org/details/significanceoffr0000kane |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=0-19-512656-4 |location=Oxford |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Campbell |first=C.A. |title=On Selfhood and Godhood |publisher=George Allen and Unwin |year=2004 |isbn=0-415-29624-2 |location=London |language=en |orig-year=1957}}</ref><ref>{{Cite book |last=Sartre |first=J.P. |title=Being and Nothingness |publisher=Washington Square Press |year=1943 |edition=muling paglilimbag noong 1993 |location=New York |language=en}} Sartre also provides a psychological version of the argument by claiming that if man's actions are not his own, he would be in ''bad faith''.</ref> Ang ganitong argumento ay hinamon din ng iba't ibang pilosopong kompatibilista.<ref>{{Cite book |last=Fischer |first=R.M. |title=The Metaphysics of Free Will |url=https://archive.org/details/metaphysicsoffre0000fisc |publisher=Blackwell |year=1994 |location=Oxford |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Bok |first=H. |title=Freedom and Responsibility |url=https://archive.org/details/isbn_069101566 |publisher=Princeton University Press |year=1998 |isbn=0-691-01566-X |location=Princeton |language=en}}</ref> Isa pang argumento para sa inkompatibilismo ay binuo ni Carl Ginet noong dekada 1960, na tinawag na ''argumentong bunga'' (''consequence argument'').<ref>{{Cite book |last=Ginet |first=Carl |title=Freedom and Determinisim |url=https://archive.org/details/freedomdetermini0000lehr_j2x2 |publisher=Random House |year=1966 |editor-last=Lehrer |editor-first=Keith |pages=87–104 |language=en |chapter=Might We Have No Choice}}</ref><ref name="Ving">{{Cite book |last1=van Inwagen |first1=P. |title=Metaphysics: The Big Questions |last2=Zimmerman |first2=D. |publisher=Blackwell |year=1998 |location=Oxford |language=en}}</ref> Sa payak na anyo, sinasabi nito: kung totoo ang determinismo, wala tayong kontrol sa mga pangyayari ng nakaraan na tumukoy sa ating kasalukuyang kalagayan, at wala rin tayong kontrol sa mga batas ng kalikasan. Dahil dito, wala rin tayong kontrol sa mga ibinubungang hinatnan ng mga ito. Kung ang ating mga kasalukuyang kilos at pasiya ay kinakailangang bunga ng nakaraan at ng mga batas ng kalikasan, kung gayon wala tayong kontrol sa mga ito, at samakatwid, wala tayong malayang kalooban. Binanggit ni Peter van Inwagen na may anyo na rin ng argumentong ito si C.D. Broad noong dekada 1930.<ref>{{Citation |last=Inwagen |first=P. |title=How to think about free will |url=http://philosophy.nd.edu/people/all/profiles/van-inwagen-peter/documents/HowThinkFW.doc |archive-url=https://web.archive.org/web/20080911064556/http://philosophy.nd.edu/people/all/profiles/van-inwagen-peter/documents/HowThinkFW.doc |at=p. 15 |language=en |archive-date=2008-09-11}}</ref> Ang kahirapan ng argumentong ito para sa ilang kompatibilista ay nasa katotohanang ipinapahiwatig nitong di-posibleng makapamili ang tao nang iba kaysa sa ginawa niya. Halimbawa, kung si Juana ay isang kompatibilista at kakaupo lang sa sopa, kailangan niyang tanggapin na maaari sanang nanatili siyang nakatayo kung ginusto niya. Subalit ayon sa argumentong bunga, kung siya ay nanatiling nakatayo, makagagawa siya ng kontradiksiyon, lalabag sa batas ng kalikasan, o babaguhin ang nakaraan. Kaya, ayon kina Ginet at van Inwagen, napipilitan ang mga kompatibilista na tanggapin ang pagkakaroon ng "di-kapanipaniwalang kakayahan." Isa sa mga tugon sa argumentong ito ay nagsasabing malabo ang paggamit ng mga ideya ng kakayahan at pangangailangan, o na ang "malayang kalooban" na tila ginagamit sa pagpili ay isang ilusyon lamang at matagal nang naganap ang pagpili bago pa ito napag-isipan. Ayon naman kay David Lewis, ang mga kompatibilista ay tapat lamang sa kakayahang gumawa ng ibang bagay kung naganap sa nakaraan ang ibang mga pangyayari.<ref>{{cite journal |last1=Lewis |first1=D. |year=2008 |title=Are We Free to Break the Laws? |journal=Theoria |language=en |volume=47 |issue=3 |pages=113–21 |doi=10.1111/j.1755-2567.1981.tb00473.x |s2cid=170811962}}</ref> Ginamit ang titik na T para sa "totoo," M para sa "mali," at ? para sa "hindi tiyak," at mula rito ay may siyam na posisyon hinggil sa ugnayan ng determinismo at malayang kalooban na binubuo ng kahit anuman sa dalawa o tatlong posibilidad nito. {| class="wikitable" |+ Talaan ni Galen Strawson<ref name="Strawson">{{cite book |author=Strawson, Galen |url=https://archive.org/details/freedombelief00stra |title=Freedom and belief |publisher=Oxford University Press |year=2010 |isbn=978-0-19-924750-9 |edition=Binago |page=[https://archive.org/details/freedombelief00stra/page/n66 6] |language=en |url-access=limited}}</ref> | ! scope="col" |1 ! scope="col" |2 ! scope="col" |3 ! scope="col" |4 ! scope="col" |5 ! scope="col" |6 ! scope="col" |7 ! scope="col" |8 ! scope="col" |9 |- ! scope="row" |Determinismo ''D'' |T |M |T |M |T |M |? |? |? |- ! scope="row" |Malayang kalooban ''MK'' |M |T |T |M |? |? |M |T |? |- |} Maaaring pumuwesto ang inkompatibilismo sa alinman sa mga posisyon maliban sa (5), (8), o (3) — ang (3) ay tumutukoy sa ''malambot na determinismo''. Ang (1) ay ''determinismong mahigpit'', at ang (2) ay ''libertaryanismo''. Ang (1) ay nagsasabing kung totoo ang determinismo, hindi totoo ang malayang kalooban; samantalang ang (2) ay nagsasabing kung totoo ang malayang kalooban, hindi totoo ang determinismo. Ang (9) ay tinatawag na ''inkompatibilismong mahigpit'' kung itinuturing na parehong may pagdududa ang dalawang konsepto. Ang kompatibilismo naman ay maaaring umupo sa alinman sa siyam na posisyon, dahil walang [[Lohika|lohikong]] salungatan sa pagitan ng determinismo at malayang kalooban, at maaaring totoo o hindi totoo ang alinman sa mga ito. Gayunman, sa pinakakaraniwang gamit, tinutukoy ng kompatibilismo ang paniniwalang totoo ang ilang anyo ng determinismo at mayroon pa ring anyo ng malayang kalooban, ang posisyon (3).<ref name="FischerFour2009">{{cite book |author=Fischer, John Martin |title=Four Views on Free Will (Great Debates in Philosophy) |url=https://archive.org/details/fourviewsonfreew0000unse |publisher=Wiley-Blackwell |year=2009 |isbn=978-1-4051-3486-6 |pages=[https://archive.org/details/fourviewsonfreew0000unse/page/44 44]''ff'' |language=en |chapter=Chapter 2: Compatibilism}}</ref> [[File:Toppledominos.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Toppledominos.jpg|thumb|Ang galaw ng isang [[Domino (laro)|dominong]] bato ay ganap na itinatakda ng mga batas ng [[pisika]].]] Ayon kay Alex Rosenberg, maaaring ihalintulad ang determinismong pisikal sa kilos ng mga domino sa pagkakatumba. Kung ang [[utak]] ay isa lamang komplikadong pisikal na bagay na sakop ng mga batas ng pisika, kung gayon ang nangyayari sa ating isip ay itinakda at tinukoy ng mga nagdaang pangyayari tulad ng pagtumba ng isang domino sa kasunod nito.<ref name="Rosenberg">{{cite book |author=Alex Rosenberg |url=https://books.google.com/books?id=OenUbcvgoi4C&pg=PA8 |title=Philosophy Of Science: A Contemporary Introduction |publisher=Psychology Press |year=2005 |isbn=978-0-415-34317-6 |edition=2 |page=8 |language=en}}</ref> Gayunman, pinagtatalunan pa rin ang determinismong pisikal sa mga makabagong pagpapaliwanag ng [[mekaniks na kwantum]], na bagaman hindi tuwirang nagpapahiwatig ng ganap na hindi-pagtatakda sa kalikasan, nagpapakita ng hangganan sa katiyakan ng pagsukat sa ilalim ng prinsipyo ng kawalang-katiyakan.<ref name="Bohr1">{{cite web |author=Niels Bohr |title=The Atomic Theory and the Fundamental Principles underlying the Description of Nature; ''Based on a lecture to the Scandinavian Meeting of Natural Scientists and published in Danish in Fysisk Tidsskrift in 1929. First published in English in 1934 by Cambridge University Press.'' |url=http://www.informationphilosopher.com/solutions/scientists/bohr/fundamental_principles.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417041839/https://www.informationphilosopher.com/solutions/scientists/bohr/fundamental_principles.html |archive-date=2021-04-17 |access-date=2012-09-14 |work=The Information Philosopher, dedicated to the new information philosophy |publisher=Robert O. Doyle, publisher |language=en |quote=... any observation necessitates an interference with the course of the phenomena, which is of such a nature that it deprives us of the foundation underlying the causal mode of description.}}</ref> Ang kaugnayan ng mga ganitong posibleng di-tiyak na pangyayari sa malayang kalooban ay patuloy na pinagdedebatehan,<ref name="Bohr">{{cite book |author=Niels Bohr |title=Nature |year=1999 |isbn=978-0-444-89972-9 |volume=131 |pages=457–459 |language=en |chapter=Light and Life |bibcode=1933Natur.131..457B |doi=10.1038/131457a0 |quote=For instance, it is impossible, from our standpoint, to attach an unambiguous meaning to the view sometimes expressed that the probability of the occurrence of certain atomic processes in the body might be under the direct influence of the will. In fact, according to the generalized interpretation of the psycho-physical parallelism, the freedom of the will must be considered a feature of conscious life that corresponds to functions of the organism that not only evade a causal mechanical description, but resist even a physical analysis carried to the extent required for an unambiguous application of the statistical laws of atomic mechanics. Without entering into metaphysical speculations, I may perhaps add that an analysis of the very concept of explanation would, naturally, begin and end with a renunciation as to explaining our own conscious activity. |orig-date=Abril 1, 1933 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=4RStj6dJDSgC&pg=PA28 |issue=3309 |s2cid=4080545}} Full text on line at [http://www23.us.archive.org/stream/AtomicPhysicsHumanKnowledge/Bohr-AtomicPhysicsHumanKnowledge_djvu.txt us.archive.org].</ref> kahit na gamitin ang teorya ng kaguluhan (''chaos theory'') upang palakihin ang epekto ng mga mikroskopikong pangyayaring ito.<ref name="RKane1" /><ref>{{cite journal |last=Lewis |first=E.R. |author2=MacGregor, R.J. |year=2006 |title=On Indeterminism, Chaos, and Small Number Particle Systems in the Brain |url=http://www.eecs.berkeley.edu/~lewis/LewisMacGregor.pdf |url-status=live |journal=Journal of Integrative Neuroscience |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=223–47 |citeseerx=10.1.1.361.7065 |doi=10.1142/S0219635206001112 |pmid=16783870 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110608034826/http://www.eecs.berkeley.edu/~lewis/LewisMacGregor.pdf |archive-date=2011-06-08}}</ref> Nasa mga sumusunod ang pagsusuri ng mga posisyong ito nang mas masuri.<ref name="Strawson" /> ==== Determinismong mahigpit ==== [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4 (tl).svg|thumb|Isang pinasimpleng taksonomiya ng mga pampilosopiyang pananaw hinggil sa malayang kalooban at determinismo.]] Maaaring hatiin ang determinismo sa tatlong uri: determinismong sanhi, determinismong lohikal, at determinismong [[Teolohiya|teolohikal]].<ref name="Parkinson2012">{{cite encyclopaedia |year=2012 |title=determinism |encyclopedia=Encyclopaedia of Philosophy |publisher=Taylor & Francis |url=https://books.google.com/books?id=IqbJnEYKpW4C |access-date=26 December 2012 |pages=891–92 |language=en |isbn=978-0-415-00323-0 |author=G.H.R. Parkinson}}</ref> Kaugnay ng bawat isa sa mga kahulugang ito ay lumilitaw ang iba't ibang suliranin hinggil sa malayang kalooban.<ref name="Viv">{{Cite encyclopedia |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |access-date=2006-08-19 |date=2003 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe ng 2003 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414034628/http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2016-04-14 |last1=Vihvelin |first1=Kadri |url-status=live}}</ref> Ang determinismong mahigpit ay ang paniniwalang totoo ang determinismo at hindi ito magkatugma sa malayang kalooban, kaya't hindi umiiral ang malayang kalooban. Bagaman karaniwang tumutukoy ang determinismong mahigpit sa determinismong nomolohikal (tingnan ang ''determinismong sanhi'' sa ibaba), maaari rin nitong isama ang lahat ng anyo ng determinismong nagtatakda sa hinaharap nang ganap.<ref name="VanArragon2010">{{cite book |author=Raymond J. VanArragon |url=https://books.google.com/books?id=JyTohO1AMzwC |title=Key Terms in Philosophy of Religion |publisher=Continuum International Publishing Group |year=2010 |isbn=978-1-4411-3867-5 |page=21 |language=en |access-date=22 December 2012}}</ref> Kabilang sa mga kaugnay na anyo ng determinismo ang mga sumusunod: * Determinismong sanhi ** Ang pananaw na ang lahat ng bagay ay may sanhi mula sa mga naunang kalagayan, kaya't 'di maaaring mangyari ang kung ano pang iba.<ref name="stanfordmoralresponsibility">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Moral Responsibility |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2010/entries/determinism-causal |access-date=2012-12-24 |last=Eshleman |first=Andrew |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagniyebe ng 2009 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130131654/https://plato.stanford.edu/archives/spr2010/entries/determinism-causal/ |archive-date=2022-11-30 |url-status=live}}</ref> Sa pinakakaraniwang anyo nito, ang determinismong nomolohikal (o determinismong siyentipiko), ang mga pangyayaring magaganap ay kinakailangan ng mga nagdaang at kasalukuyang pangyayari na pinagsama sa mga batas ng kalikasan. Madalas itong inilalarawan sa pamamagitan ng ''eksperimentong-isip'' (''thought experiment'') ng demonyo ni [[Laplace]]. Isipin ang isang nilalang na alam ang lahat ng katotohanan hinggil sa nakaraan at kasalukuyan, gayundin ang lahat ng batas ng kalikasan na gumagabay sa [[sansinukob]]. Kung tiyak ang mga batas ng kalikasan, magagamit ng nilalang na ito ang kaalamang iyon upang makita ang hinaharap hanggang sa pinakamaliit na detalye nito.<ref>{{cite journal |last1=Suppes |first1=P. |year=1993 |title=The Transcendental Character of Determinism |journal=Midwest Studies in Philosophy |language=en |volume=18 |pages=242–57 |doi=10.1111/j.1475-4975.1993.tb00266.x |s2cid=14586058}}</ref><ref name="determinism">Ang pananaw ng ''determinismong siyentipiko'' ay mababakas kay [[Pierre-Simon Laplace|Laplace]]: "''We ought to regard the present state of the universe as the effect of its antecedent state.''" Para sa karagdagan diskusyon, tingnan si {{cite book |author=John T Roberts |title=The Philosophy of Science: An Encyclopedia. N–Z, Indeks, Volume 1 |publisher=Psychology Press |year=2006 |isbn=978-0-415-93927-0 |editor=Sahotra Sarkar |pages=197 ''ff'' |language=en |chapter=Determinism |editor2=Jessica Pfeifer |editor3=Justin Garson |chapter-url=https://books.google.com/books?id=od68ge7aF6wC&pg=PA198}}</ref> * Determinismong lohikal ** Ang pananaw na lahat ng pahayag, maging tungkol ito sa nakaraan, kasalukuyan, o hinaharap, ay alinman sa totoo o mali. Ang suliranin sa malayang kalooban sa kontekstong ito ay kung paano magiging malaya ang mga pagpili kung ang gagawin ng isang tao sa hinaharap ay nakatakda na bilang totoo o mali sa kasalukuyan.<ref name="Viv" /> * Determinismong teolohikal ** Ang paniniwalang nakatakda na ang hinaharap, alinman dahil sa isang diyos na lumikha na nagtakda o nakaaalam ng magiging kalalabasan nito nang pauna.<ref name="FischerGod1989">{{Cite book |last=Fischer |first=John Martin |title=God, Foreknowledge and Freedom |url=https://archive.org/details/bwb_Y0-ACD-558 |publisher=Stanford University Press |year=1989 |isbn=1-55786-857-3 |location=Stanford, CA |language=en}}</ref><ref name="Watt">{{Cite book |last=Watt |first=Montgomery |title=Free-Will and Predestination in Early Islam |publisher=Luzac & Co |year=1948 |location=London |language=en}}</ref> Ang suliranin ng malayang kalooban dito ay kung paano magiging malaya ang ating mga gawa kung may isang nilalang na itinakda na ang mga ito para sa atin, o kung ang mga ito ay naitatag na sa panahon. Ang iba pang mga anyo ng determinismo ay mas may kaugnayan sa kompatibilismo, tulad ng determinismong [[Biyolohiya|biyolohikal]], ang paniniwalang ang lahat ng [[asal]], [[paniniwala]], at pagnanais ay itinatakda ng ating namamanang katangian at [[Biyokimika|biyokimikal]] na kalikasan, na naaapektuhan ng parehong gene at kapaligiran; gayundin ang determinismong kultural at determinismong sikolohikal.<ref name="Viv2">{{Cite encyclopedia |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |access-date=2006-08-19 |date=2003 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tagniyebe ng 2003 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414034628/http://plato.stanford.edu/archives/win2003/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2016-04-14 |last1=Vihvelin |first1=Kadri |url-status=live}}</ref> Ang mga kombinasyon at pagsasanib ng mga tesis na determinista, tulad ng determinismong biyo-pangkapaligiran, ay higit pang karaniwan. May mga mungkahing hindi kailangang panatilihin ng determinismong mahigpit ang ganap na determinismo, at maaaring mas angkop ang isang malapit dito, gaya ng tinatawag na determinismong sapat.<ref name="stanfordincompatibilismarguments2">{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Arguments for Incompatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments |access-date=2012-12-23 |last=Vihvelin |first=Kadri |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagsibol ng 2011 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210625234442/https://plato.stanford.edu/archives/spr2011/entries/incompatibilism-arguments/ |archive-date=2021-06-25 |url-status=live}}</ref> Sa kabila nito, humina ang kasikatan ng determinismong mahigpit sa kasalukuyan dahil sa mga siyentipikong pahiwatig na hindi totoo ang determinismo, subalit nananatili ang [[diwa]] ng posisyong ito sa pamamagitan ng inkompatibilismong mahigpit.<ref name="stanfordcompatibilism2">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism |access-date=2012-12-21 |last=McKenna |first=Michael |editor=Edward N. Zalta |edition=Tagniyebe |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224073131/https://plato.stanford.edu/archives/win2009/entries/compatibilism/ |archive-date=2021-02-24 |url-status=live}}</ref> ==== Libertaryanismong metapisikal ==== [[Talaksan:FreewillConceptsBasedUponPhilosophyOfMindCausationViews (tl).svg|thumb|Iba't ibang kahulugan ng malayang kalooban ang iminungkahi para sa Libertaryanismong Metapisikal (sanhing ahente o substansiya,<ref name="stanfordincompatibilismtheories" /> mga pananaw na nakasentro sa ahente,<ref name="Kane2005">{{cite book |author=Robert Kane |url=https://books.google.com/books?id=9BRiQgAACAAJ |title=Free Will |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-514970-8 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> at teorya ng pagsisikap ng kalooban<ref name="RKane1" />), kasama ng mga halimbawa ng iba pang karaniwang posisyon hinggil sa malayang kalooban tulad ng Kompatibilismo,<ref name="Velmans2002" /> Determinismong Mahigpit,<ref>Paul Henri Thiry, Baron d'Holbach, ''System of Nature; or, the Laws of the Moral and Physical World'' (London, 1797), Bol. 1, p. 92 (sa Ingles)</ref> at Inkompatibilismong Mahigpit.<ref name="Derk1" /> Ang mga pulang bilog ay kumakatawan sa mga kalagayang mental, ang mga bughaw na bilog ay kumakatawan sa mga kalagayang pisikal, at ang mga palaso ay naglalarawan ng ugnayang sanhi.|389x389px]] Isa sa mga uri ng inkompatibilismo, ang libertaryanismong metapisikal ay pinanghahawakan ang isang pananaw ng malayang kalooban na nangangailangan na ang isang ahente ay may kakayahang pumili ng mahigit sa isang posibleng hakbang sa ilalim ng isang tiyak na kalagayan.<ref name="Georgiev-2021">{{cite journal |author=Danko D. Georgiev |year=2021 |title=Quantum propensities in the brain cortex and free will |journal=Biosystems |language=en |volume=208 |issue= |arxiv=2107.06572 |bibcode=2021BiSys.20804474G |doi=10.1016/j.biosystems.2021.104474 |issn=0303-2647 |pmid=34242745 |quote=Free will is the capacity of conscious agents to choose a future course of action among several available physical alternatives. |article-number=104474 |s2cid=235785726}}</ref> Ang mga pananaw hinggil sa libertaryanismo ay nahahati sa hindi-pisikal na mga teorya at sa pisikal o naturalistikong mga teorya. Itinataguyod ng mga hindi-pisikal na teorya na ang mga pangyayaring nagaganap sa utak na humahantong sa pagsasagawa ng mga kilos ay hindi ganap na maipapaliwanag sa pamamagitan ng pisika, kaya’t ipinapalagay nila na ang daigdig ay hindi lubusang saklaw ng mga batas ng pisika. Kabilang dito ang [[Dualismo|dualistang]] interaksyonismo, na nag-aangkin na may di-pisikal na isip, kalooban, o kaluluwa na nakalalampas sa mga sanhi ng pisikal na kalikasan. Ipinapalagay ng determinismong pisikal na iisa lamang ang posibleng hinaharap, kaya't hindi ito katugma ng libertaryanismong malayang kalooban. Bilang bunga ng inkompatibilismo, ang mga paliwanag ng libertaryanismong metapisikal na hindi isinasantabi ang pisikalismo ay nangangailangan ng indeterminismong pisikal, gaya ng [[Probabilistiko|probabilistikong]] pag-uugali ng mga subatomikong [[partikula]] — isang teoryang hindi pa nalalaman ng mga naunang manunulat hinggil sa malayang kalooban. Maaaring uriin ang mga teoryang inkompatibilista batay sa uri ng ''indeterminismo'' na kanilang isinasagawa: mga pangyayaring walang sanhi, mga pangyayaring sanhi sa paraang hindi-deterministiko, at mga pangyayaring sanhi ng ahente o substansiya.<ref name="stanfordincompatibilismtheories">{{cite encyclopedia |year=2008 |title=Incompatibilist (Nondeterministic) Theories of Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/incompatibilism-theories |access-date=2012-12-27 |last=Randolph |first=Clarke |editor=Edward N. Zalta |edition=Taglagas ng 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20240208233501/https://plato.stanford.edu/archives/fall2008/entries/incompatibilism-theories/ |archive-date=2024-02-08 |url-status=live}}</ref> ==== Mga teoryang di-sanhi ==== Ang mga di-sanhing paliwanag ng inkompatibilistang malayang kalooban ay hindi nangangailangan na ang isang malayang kilos ay dulot ng isang ahente o pisikal na pangyayari. Umaasa ang mga ito sa isang daigdig na hindi lubusang saklaw ng sanhi at bunga, o sa indeterminismong pisikal. Madalas nilang igiit na bawat sinasadyang kilos ay nangangailangan ng isang pagpili o bolisyon — isang kusang pagnanais o pagsisikap ng ahente (halimbawa, ang prosesong [[kognitibo]] sa pag-angat ng sariling [[kamay]]).<ref name="LumerNannini2007">{{cite book |author1=Christoph Lumer |url=https://books.google.com/books?id=4LzldxvSk4kC |title=Intentionality, Deliberation and Autonomy: The Action-Theoretic Basis of Practical Philosophy |author2=Sandro Nannini |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |year=2007 |isbn=978-0-7546-6058-3 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="McCann1998">{{cite book |author=Hugh McCann |url=https://archive.org/details/worksofagencyonh00mcca_0 |title=The Works of Agency: On Human Action, Will, and Freedom |publisher=Cornell University Press |year=1998 |isbn=978-0-8014-8583-1 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref> Ang mga ganitong sinasadyang kilos ay binibigyang-kahulugan bilang mga malalayang kilos. Gayunman, iminungkahi ng ilan na ang ganitong mga pagkilos ay hindi talaga nagpapakita ng kontrol sa anumang bagay. Ayon sa mga di-sanhing pananaw, ang sanhi ng isang ahente ay hindi maaaring suriin bilang sanhi ng mga kalagayang mental o mga pangyayari gaya ng pagnanais, paniniwala, o [[intensiyon]], kundi ito'y isang usapin ng kusang-loob at [[pagkamalikhain]]. Ang paggamit ng intensiyon sa mga sinasadyang kilos ay hindi ang mismong nagtatakda ng kanilang kalayaan — bagkus, ang mga sinasadyang kilos ay kusang nalilikha. Ang "pakiramdam ng pagkilos" sa ilang sinasadyang kilos ay hindi "bumubuo ng aktibong pagkilos na iyon, o ng paggamit ng aktibong kontrol ng ahente", kundi "maaari itong dulot ng direktang pagpapasigla sa utak ng isang tao, kahit walang kaukulang pagnanais o intensiyon mula sa taong iyon."<ref name="stanfordincompatibilismtheories" /> Isa pang tanong na ibinubunsod ng ganitong hindi-sanhing teorya ay kung paano nakikilos ang isang ahente batay sa katuwiran kung ang mga sinasadyang kilos na ito ay kusang-loob. Ang ilan sa mga di-sanhing paliwanag ay gumagamit ng panpsikismo, ang teoryang nagsasaad na may katangian ng isip na taglay ang lahat ng partikula, at sumasaklaw ito sa buong uniberso, maging sa mga [[may-buhay]] at walang-buhay na bagay. ==== Mga teoryang sanhing-pangyayari ==== Ang mga paliwanag na sanhing-pangyayari tungkol sa inkompatibilistang kalayaan ng kalooban ay karaniwang nakabatay sa mga pisikalistang modelo ng isipan (tulad ng sa mga kompatibilista), subalit ipinapalagay nila ang pisikal na hindi-tiyak o indeterminismo, kung saan sinasabing ang ilang hindi-tiyak na pangyayari ay sanhi ng ahente. Ilang paliwanag na sanhing-pangyayari ng kalayaan ng kalooban ang nalikha, na tinutukoy dito bilang ''indeterminismong deliberatibo'', ''nakasentrong pagpapaliwanag'', at ''teorya ng pagsisikap ng kalooban''.<ref name="stanfordincompatibilismtheories" /> Ang unang dalawang paliwanag ay hindi nangangailangan na ang kalayaan ng kalooban ay pangunahing bahagi ng sansinukob. Ang karaniwang kawalang-tiyakan ay ginagamit upang magbigay ng "puwang" na pinaniniwalaang kailangan ng mga libertaryo. Isang karaniwang pagtutol sa mga paliwanag na sanhing-pangyayari ay na maaaring sirain ng hindi-tiyakan ang ugnayan ng sanhi at epekto at mabawasan ang kontrol ng ahente sa halip na mapalakas ito (kaugnay ng suliranin ng pinagmulan). Isa pang pagtutol ay kung ang ganitong hindi-tiyakan ay talagang makapagdaragdag ng halaga sa pagpapasya kumpara sa mayroon na sa isang deterministikong daigdig. Ipinapahayag ng ''indeterminismong deliberatibo'' na ang indeterminismo ay nakapaloob lamang sa maagang yugto ng proseso ng [[pagpapasya]].<ref name="Ekstrom2000">{{cite book |author=Laura Waddell Ekstrom |url=https://books.google.com/books?id=oaOpa7qlz3kC |title=Free Will: A Philosophical Study |publisher=Westview Press |year=2000 |isbn=978-0-8133-9093-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Ekstrom20002">{{cite book |author=Laura Waddell Ekstrom |url=https://books.google.com/books?id=oaOpa7qlz3kC |title=Free Will: A Philosophical Study |publisher=Westview Press |year=2000 |isbn=978-0-8133-9093-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Layunin nitong magbigay ng hindi-tiyak na hanay ng mga posibilidad na mapagpipilian, nang hindi nagdudulot ng ''suwerte'' o walang-basehang pagpili. Ang proseso ng pagpili ay deterministiko, bagaman maaaring nakabatay sa mga naunang kagustuhang naitatag sa parehong paraan. Binanggit ang deliberatibong hindi-tiyak nina Daniel Dennett<ref name="Dennett1981">{{cite book |author=Daniel Clement Dennett |url=https://books.google.com/books?id=_xwObaAZEwoC |title=Brainstorms: Philosophical Essays on Mind and Psychology |publisher=MIT Press |year=1981 |isbn=978-0-262-54037-7 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> at John Martin Fischer.<ref name="L. PetersonFischer1995">{{cite journal |last1=L. Peterson |first1=Michael |last2=Fischer |first2=John Martin |year=1995 |title=Libertarianism and Avoidability: A Reply to Widerker |journal=Faith and Philosophy |language=en |volume=12 |pages=119–25 |doi=10.5840/faithphil199512123 |issn=0739-7046 |doi-access=free}}</ref> Isang malinaw na pagtutol sa ganitong pananaw ay na ang ahente ay hindi maaaring magkaroon ng ganap na pag-aari ng kanyang mga pasya (o mga kagustuhang ginamit sa pagpapasya) nang higit pa kaysa sa modelo ng kompatibilismo. Ipinapanukala ng mga ''nakasentrong pagpapaliwanag'' na sa anumang pasya sa pagitan ng dalawang posibilidad, isasaalang-alang ang lakas ng [[dahilan]] sa bawat opsyon, subalit may posibilidad pa ring piliin ang mas mahina.<ref name="Kane2005" /><ref name="Kane20052">{{cite book |author=Robert Kane |url=https://books.google.com/books?id=9BRiQgAACAAJ |title=Free Will |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-514970-8 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Balaguer1999">{{cite journal |author=Mark Balaguer |year=1999 |title=Libertarianism as a Scientifically Reputable View |url=https://archive.org/details/sim_philosophical-studies_1999-02_93_2/page/188 |journal=Philosophical Studies |language=en |volume=93 |issue=2 |pages=189–211 |doi=10.1023/a:1004218827363 |s2cid=169483672}}</ref><ref name="Nozick1981">{{cite book |author=Robert Nozick |url=https://archive.org/details/isbn_9780674664791 |title=Philosophical Explanations |publisher=Harvard University Press |year=1981 |isbn=978-0-674-66479-1 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref><ref name="Sorabji1980">{{cite book |author=Richard Sorabji |url=https://books.google.com/books?id=-8tmAAAACAAJ |title=Necessity, Cause, and Blame: Perspectives on Aristotle's Theory |publisher=Duckworth |year=1980 |isbn=978-0-7156-1549-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Inwagen1983">{{cite book |author=Peter Van Inwagen |url=https://books.google.com/books?id=of1sJaUSdcYC |title=An Essay on Free Will |publisher=Clarendon Press |year=1983 |isbn=978-0-19-824924-5 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Wiggins1973">{{cite book |author=Ted Honderich |url=https://books.google.com/books?id=_qY9AAAAIAAJ |title=Essays on Freedom of Action:Towards a Reasonable Libertarianism |publisher=Routledge & Kegan Paul |year=1973 |isbn=978-0-7100-7392-1 |pages=33–61 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Searle2001">{{cite book |author=John R. Searle |url=https://books.google.com/books?id=7GnfkbarMHsC |title=Rationality in Action |publisher=MIT Press |year=2001 |isbn=978-0-262-69282-3 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Isang malinaw na pagtutol sa ganitong pananaw ay na ang mga pasya ay lantad na iniiwan sa [[pagkakataon]], kaya’t hindi maaaring italaga ang pinagmulan o pananagutan sa anumang pasya. Ang ''teorya ng pagsisikap ng kalooban'' ay may kaugnayan sa papel ng lakas-ng-loob sa pagpapasya. Ipinapalagay nito na ang hindi-tiyak ng mga proseso ng bolisyon ng ahente ay maaaring tumugma sa hindi-tiyak ng ilang pisikal na pangyayari—at ang mga kinalabasan ng mga ito ay maaaring ituring na sanhi ng ahente. Nakabuo ng mga modelo ng bolisyon kung saan ito ay tinitingnang isang uri ng masalimuot na proseso na may elementong pisikal na hindi-tiyak. Isang halimbawa nito ang kay Robert Kane, na nagpalagay na "sa bawat kaso, ang hindi-tiyakan ay gumaganap bilang hadlang o balakid sa pagtupad ng isa sa kanyang mga layunin—isang hadlang o balakid sa loob ng kanyang kalooban na dapat mapagtagumpayan sa pamamagitan ng pagsisikap."<ref name="RKane1" /> Ayon kay Robert Kane, ang gayong "pinakamataas na pananagutan" ay isang kailangang kondisyon para sa kalayaan ng kalooban.<ref name="Kane1996">{{cite book |author=Robert Kane |url=https://books.google.com/books?id=hhuyeYKsWAkC |title=The Significance of Free Will |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-510550-6 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Isang mahalagang salik sa ganitong teorya ay na hindi maaaring ibaba ang ahente sa antas ng mga pisikal na pangyayari sa utak; sa halip, ang mga proseso ng pag-iisip ay nagbibigay ng kasinghalagang paliwanag sa pagtukoy ng kinalabasan gaya ng kanilang mga pisikal na proseso. Bagaman noong panahong iyon ang [[Mekaniks na kwantum|mekaniks]] [[Mekaniks na kwantum|na kwantum]] (at indeterminismong pisikal) ay nasa unang yugto pa lamang ng pagtanggap, sinabi ni [[C. S. Lewis|C.S. Lewis]] sa kanyang aklat na ''Miracles: A Preliminary Study'' ang lohikong posibilidad na kung mapatutunayang hindi-tiyak ang pisikal na daigdig, ito ay maaaring magsilbing lagusan upang ilarawan ang pagkilos ng isang hindi-pisikal na nilalang sa pisikal na realidad.<ref name="CSLewis1">{{Cite book |author=Lewis, C.S. |url=https://archive.org/details/giftofmiraclesma00mill/page/24 |title=Miracles |publisher=HarperCollins |year=1999 |isbn=978-0-688-17369-2 |page=[https://archive.org/details/giftofmiraclesma00mill/page/24 24] |language=en |orig-year=1947}}</ref> Ang mga hindi-tiyak na pisikal na modelo (lalo na yaong may kinalaman sa hindi-tiyak ng kwantum) ay nagpapakilala ng mga di-inaasahang pangyayari sa antas [[Atomo|atomiko]] o subatomiko. Ang mga pangyayaring ito ay maaaring makaapekto sa aktibidad ng utak, at maaaring magbigay-daan sa hindi-magkasundong kalayaan ng kalooban kung ang nakikitang hindi-tiyak ng ilang proseso ng isipan (halimbawa, ang pansariling persepsyon ng kontrol sa mulat na bolisyon) ay tumutugma sa nakapailalim na hindi-tiyak ng pisikal na kaayusan. Gayunman, ang ugnayang ito ay nangangailangan ng mapag-udyok na papel sa mga [[probabilidad]] na kaduda-duda,<ref name="quantum">{{cite book |author=Kane, Robert |title=Four Views on Free Will (Great Debates in Philosophy) |url=https://archive.org/details/fourviewsonfreew0000unse |publisher=Wiley-Blackwell |year=2007 |isbn=978-1-4051-3486-6 |page=[https://archive.org/details/fourviewsonfreew0000unse/page/9 9] |language=en |chapter=Libertarianism |quote=It would seem that undetermined events in the brain or body would occur ''spontaneously'' and would be more likely to ''undermine'' our freedom rather than ''enhance'' it.}}</ref> at malayo pa sa napapatunayan na ang aktibidad ng utak na responsable sa kilos ng tao ay maaaring maapektuhan ng gayong mga pangyayari. Bukod dito, ang mga hindi-magkasundong modelong ito ay nakasalalay sa ugnayan ng kilos at mulat na bolisyon, gaya ng pinag-aaralan sa [[neurosiyensiya]] ng kalayaan ng kalooban. Malinaw na ang [[pagmamasid]] ay maaaring makagambala sa kinalabasan ng mismong pagmamasid, kaya't nalilimitahan ang ating kakayahang matukoy ang sanhi-at-bunga.<ref name="Bohr1" /> Gayunman, iminungkahi ni [[Niels Bohr]], isa sa mga pangunahing tagapagtatag ng teoryang kwantum, na walang ugnayang maaaring maitakda sa pagitan ng hindi-tiyak ng kalikasan at kalayaan ng kalooban.<ref name="Bohr" /> ==== Mga teoryang ahente o sanhing-sustansiya ==== Ang mga paliwanag na ahente o sanhing-sustansiya tungkol sa hindi-magkasundong kalayaan ng kalooban ay nakasalig sa dualismong sustansiya sa kanilang paglalarawan ng [[Isip|isipan]]. Ipinapalagay na ang ahente ay may kapangyarihang makialam sa pisikal na daigdig.<ref name="Chisholm2004">{{cite book |author=Roderick M. Chisholm |url=https://books.google.com/books?id=2x2I93Ui9i4C |title=Person And Object: A Metaphysical Study |publisher=Psychology Press |year=2004 |isbn=978-0-415-29593-2 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="larke1996">{{cite journal |author=Randolph Clarke |year=1996 |title=Agent Causation and Event Causation in the Production of Free Action |journal=Philosophical Topics |language=en |volume=24 |issue=2 |pages=19–48 |doi=10.5840/philtopics19962427}}</ref><ref name="Donagan1987">{{cite book |author=Alan Donagan |url=https://books.google.com/books?id=7Zc9AAAAIAAJ |title=Choice: The Essential Element in Human Action |publisher=Routledge & Kegan Paul |year=1987 |isbn=978-0-7102-1168-2 |language=en |access-date=27 December 2012}}</ref><ref name="OConner2002">{{cite book |author=Timothy O'Connor |url=https://books.google.com/books?id=AeGC8k8xAOwC |title=Oxford Hb Of Free Will:Libertarian Views: Dualist and Agent-Causal Theories |publisher=Oxford Handbooks Online |year=2005 |isbn=978-0-19-517854-8 |editor=Robert Kane |pages=337–355 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Rowe1991">{{cite book |author=William L. Rowe |url=https://archive.org/details/thomasreidonfree00rowe |title=Thomas Reid on Freedom and Morality |publisher=Cornell University Press |year=1991 |isbn=978-0-8014-2557-8 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref><ref name="Taylor1966">{{cite book |author=Richard Taylor |url=https://books.google.com/books?id=ImgYAAAAIAAJ |title=Action and purpose |publisher=Prentice-Hall |year=1966 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref><ref name="Thorp1980">{{cite book |author=John Thorp |url=https://archive.org/details/freewilldefencea0000thor |title=Free will: a defence against neurophysiological determinism |publisher=Routledge & Kegan Paul |year=1980 |isbn=9780710005656 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012 |url-access=registration}}</ref><ref name="Zimmerman1984">{{cite book |author=Michael J. Zimmerman |url=https://books.google.com/books?id=BUMwAAAAYAAJ |title=An essay on human action |publisher=P. Lang |year=1984 |isbn=978-0-8204-0122-5 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Ang mga paliwanag na ahente o sanhing-sustansiya ay iminungkahi nina George Berkeley<ref name="BerkeleyDancy1998">{{cite book |author1=George Berkeley |url=https://books.google.com/books?id=cu7WAAAAMAAJ |title=A treatise concerning the principles of human knowledge |author2=Jonathan Dancy |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-875160-1 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> at Thomas Reid.<ref name="Reid2012">{{cite book |author=Thomas Reid |url=https://books.google.com/books?id=UdYxuQAACAAJ |title=Essays on the Active Powers of the Human Mind; An Inquiry Into the Human Mind on the Principles of Common Sense; And an Essay on Quantity |date=2012 |publisher=HardPress |isbn=978-1-4077-2950-3 |language=en |access-date=27 Disyembre 2012}}</ref> Kinakailangan na ang sanhi ng ahente ay hindi bunga ng mga naunang pangyayari. Kinakailangan din na ang pagdulot ng ahente sa nasabing pangyayari ay hindi rin sanhi ng mga naunang pangyayari. Ilang suliranin ang natukoy sa ganitong pananaw. Una, mahirap matukoy ang dahilan sa anumang pagpili ng ahente, na nagmumungkahi na maaaring ito ay sapalaran o bunga ng pagkakataon (nang walang batayang pinagmumulan ng malayang pasya). Ikalawa, pinagtatanungan kung ang mga pisikal na pangyayari ay maaaring sanhi ng isang panlabas na sustansiya o isipan, isang karaniwang suliranin na kaugnay ng dualismong interaksyonista. ==== Inkompatibilismong mahigpit ==== Ang inkompatibilismong mahigpit ay ang ideya na ang malayang kalooban ay hindi maaaring umiral, mapa-deterministiko man ang mundo o hindi. Ipinagtanggol ni Derk Pereboom ang inkompatibilismong mahigpit, na tinukoy ang iba't ibang posisyon kung saan hindi mahalaga ang malayang kalooban sa indeterminismo/determinismo, kabilang ang mga sumusunod:<ref name="Derk1" /> # Determinismo (D) ay totoo, D ay hindi nangangahulugang wala tayong malayang kalooban (MK), subalit sa katotohanan, wala talaga tayong F. # D ay totoo, D ay hindi nangangahulugang wala tayong MK, subalit sa katotohanan hindi natin alam kung mayroon tayong F. # D ay totoo, at mayroon tayong MK. # D ay totoo, mayroon tayong MK, at MK ay nangangahulugang D. # D ay hindi napatunayan, subalit mayroon tayong MK. # D ay hindi totoo, mayroon tayong MK, at magkakaroon pa rin tayo ng MK kahit na totoo ang D. # D ay hindi totoo, wala tayong MK, subalit ang MK ay tugma sa D. Tinatawag ni Pereboom ang posisyon 3 at 4 na ''determinismong maluwag'', posisyon 1 bilang isang anyo ng ''determinismong mahigpit'', posisyon 6 bilang isang anyo ng ''libertariyanismong klasiko'', at anumang posisyon na may MK bilang ''kompatibilismo''. Itinanggi ni [[John Locke]] na may kabuluhan ang pariralang "malayang kalooban" (ihambing sateolohikal na walang-kognitibismo, isang katulad na pananaw sa pag-iral ng [[Diyos]]). Ayon sa kanya, hindi mahalaga ang katotohanan ng determinismo. Naniniwala siya na ang pangunahing katangian ng kusang kilos ay ang kakayahan ng isang indibidwal na ''ipagpaliban'' ang isang desisyon nang sapat na oras upang pag-isipan o suriin ang mga kahihinatnan ng isang pagpili: "...ang kalooban sa katotohanan, ay walang ibig sabihin kundi kapangyarihan, o kakayahan, na pumili o magpabor."<ref>Locke, J. (1689). ''An Essay Concerning Human Understanding'' (1998, ed). Book II, Chap. XXI, Sec. 17. Penguin Classics, Toronto. (sa Ingles)</ref> Sang-ayon ang makabagong pilosopo na si Galen Strawson kay Locke na ang katotohanan o kamalian ng determinismo ay hindi mahalaga sa suliranin.<ref name="GStraw">Strawson, G. (1998, 2004). "Free will". In E. Craig (ed.), ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. London: Routledge. Nakuha noong Agosto 17, 2006, [http://www.rep.routledge.com/article/V014 ((online))] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070825055350/http://www.rep.routledge.com/article/V014|date=2007-08-25}} (sa Ingles)</ref> Pinagtatalunan niya na ang ideya ng malayang kalooban ay humahantong sa walang katapusang pag-urong at kaya [[walang saysay]]. Ayon kay Strawson, kung ang isang tao ay responsable sa kanyang ginagawa sa isang sitwasyon, dapat ay responsable rin siya sa paraan ng kanyang kaisipan sa ilang aspeto. Subalit imposible na maging responsable sa paraan ng kanyang kaisipan sa anumang aspeto. Ito ay dahil upang maging responsable sa isang sitwasyon S, dapat ay responsable ka sa paraan ng iyong sarili sa ''S⁻¹''. Upang maging responsable sa paraan ng iyong sarili sa ''S⁻¹'', dapat ay responsable ka sa paraan ng iyong sarili sa ''S⁻²'', at iba pa. Sa isang punto sa kadena, dapat ay may naganap na kilos ng pinagmumulan bagong kadena ng sanhi. Subalit imposible ito. Hindi maaaring likhain ng tao ang kanyang sarili o ang kanyang mga mental na estado mula sa wala. Ipinapahiwatig ng argumentong ito na ang malayang kalooban mismo ay katawa-tawa, subalit hindi na hindi tugma na ito sa determinismo. Tinatawag ni Strawson ang kanyang pananaw bilang "pessimismo," subalit maaari itong iklasipika bilang inkompatibilismong mahigpit.<ref name="GStraw" /> ===== Determinismong sanhi ===== Ang determinismong sanhi ay ang konsepto na nakatali ang mga pangyayari sa isang tiyak na konteksto sa sanhi sa paraan na ang anumang kalagayan (ng isang bagay o pangyayari) ay ganap na tinutukoy ng mga naunang kalagayan. Ipinapahayag ng determinismong sanhi na may tuloy-tuloy na kadena ng mga nakaraang pangyayari na umaabot pabalik sa pinagmulan ng uniberso. Naniniwala ang mga tagapagtaguyod ng determinismong sanhi na walang bagay na walang sanhi o kusang nilikha. Ang pinaka-karaniwang anyo ng determinismong sanhi ay ang determinismong nomolohikal (o determinismong siyentipiko), na ang nakaraan at kasalukuyan ay ganap at kinakailangang nagtatakda ng hinaharap ayon sa mahigpit na mga batas ng kalikasan, kung saan ang bawat pangyayari ay hindi maiiwasang resulta ng mga nakaraang pangyayari. Ang mekanikang kuwantum ay nagdudulot ng seryosong hamon sa pananaw na ito. Patuloy ang pangunahing pagtatalo kung ang pisikal na uniberso ay tunay na deterministiko. Bagaman hindi maaaring gamitin ang [[Pamamaraang makaagham|metodong siyentipiko]] upang ganap na ipawalang-bisa ang indeterminismo sa konteksto ng paglabag sa pagsasara ng sanhi, maaari itong gamitin upang tukuyin ang indeterminismo sa batas ng kalikasan. Sa kasalukuyan, ang mga interpretasyon ng mekanikang kuwantum ay parehong deterministiko at indeterministiko, at ito ay patuloy na sinusuri sa pamamagitan ng mga [[eksperimento]].<ref name="GroblacherPaterek2007">{{cite journal |last1=Groblacher |first1=Simon |last2=Paterek |first2=Tomasz |last3=Kaltenbaek |first3=Rainer |last4=Brukner |first4=Caslav |last5=Zukowski |first5=Marek |last6=Aspelmeyer |first6=Markus |last7=Zeilinger |first7=Anton |year=2007 |title=An experimental test of non-local realism |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2007-04-19_446_7138/page/870 |journal=Nature |language=en |volume=446 |issue=7138 |pages=871–75 |arxiv=0704.2529 |bibcode=2007Natur.446..871G |doi=10.1038/nature05677 |issn=0028-0836 |pmid=17443179 |s2cid=4412358}}</ref> ===== Tadhana at kapalaran ===== {{Pangunahin|Kapalaran}} Ang tadhana o kapalaran ay isang paunang itinakdang daloy ng mga pangyayari. Maaaring isipin ito bilang paunang itinakdang hinaharap, maging sa pangkalahatan o para sa isang indibiduwal. Isa itong konsepto batay sa paniniwala na may nakatakdang natural na kaayusan sa [[kosmos]]. Bagaman madalas na magkapalit ang paggamit ng mga salitang "kapalaran" at "tadhana," may magkakaibang kahulugan ang mga ito. Ang kapalaran ay karaniwang nagpapahiwatig na may isang itinakdang landas na hindi maaaring iwasan, at kung saan wala tayong kontrol. Kaugnay ito ng determinismo, subalit hindi nito sinasabi ang anumang tiyak tungkol sa pisikal na determinismo. Kahit na may pisikal na hindi-determinismo, ang isang pangyayari ay maaari pa ring italaga ng labas. Ang tadhana naman ay kaugnay din ng determinismo, subalit hindi rin naglalabas ng tiyak na pahayag tungkol sa pisikal na determinismo. Kahit na may pisikal na hindi-determinismo, ang isang pangyayari ay maaari pa ring itinakda na mangyari. Ang tadhana ay nagpapahiwatig na may isang itinakdang landas na hindi maaaring iwasan, subalitf hindi nito awtomatikong nagtatakda kung paano ang landas na iyon ay naitatag (hal., hindi ito direktang sumasalungat sa inkompatibilistang malayang kalooban). Kung umiiral ang malayang kalooban, maaari itong maging mekanismo kung paano napipili ang itinakdang kinalabasan (itinakda upang kumatawan sa tadhana).<ref name="Blackwell2011">{{cite book |author=Ben C. Blackwell |url=https://books.google.com/books?id=WDZxSq9nx4IC |title=Christosis: Pauline Soteriology in Light of Deification in Irenaeus and Cyril of Alexandria |publisher=Mohr Siebeck |year=2011 |isbn=978-3-16-151672-6 |page=50 |language=en |access-date=8 Disyembre 2012}}</ref> ===== Determinismong lohikal ===== Ang talakayan tungkol sa tadhana ay hindi nangangailangan ng pagkakaroon ng [[sobrenatural]] na kapangyarihan. Ang lohikal na determinismo o determinasyon ay ang ideya na lahat ng proposisyon, maging tungkol sa [[nakaraan]], [[kasalukuyan]], o [[hinaharap]], ay alinman sa totoo o mali. Lumilikha ito ng natatanging problema para sa malayang kalooban dahil ang mga proposisyon tungkol sa hinaharap ay may katotohanan na sa kasalukuyan (ibig sabihin, ito ay itinakda na bilang totoo o mali), at tinutukoy bilang problema ng mga hinaharap na nakadepende. ===== Omnisiyensiya ===== Ang Omnisiyensiya o kamalayan sa lahat ng bagay ay ang kakayahang malaman ang lahat ng maaaring malaman (kasama rito ang lahat ng hinaharap na pangyayari), at karaniwang itinuturing na katangian ng isang diyos na lumikha. Ang kamalayan sa lahat ng bagay ay nagpapahiwatig ng pagkakaroon ng tadhana. Ilang [[manunulat]] ang nagsasabing ang malayang kalooban ay hindi maaaring umiral kasama ng [[kamalayan]] sa lahat ng bagay. Isang argumento ang nagsasabing ang isang omniscient na lumikha ay hindi lamang nagpapahiwatig ng tadhana kundi ng isang uri ng mataas na antas ng predeterminismo tulad ng mahigpit na teolohikal na determinismo o predestinasyon – na itinakda na nila ang lahat ng pangyayari at kinalabasan sa uniberso nang pauna. Sa ganitong kaso, kahit na ang isang indibiduwal ay maaaring magkaroon ng impluwensya sa kanilang mababang antas na pisikal na sistema, ang kanilang mga pagpili tungkol dito ay hindi na kanila, tulad ng sa libertaryanong malayang kalooban. Ang kamalayan sa lahat ng bagay ay ginagamit bilang argumento ng hindi pagkakatugma ng mga katangian para sa pag-iral ng Diyos, kilala bilang argumento mula sa malayang kalooban, at malapit na kaugnay ng iba pang ganitong argumento, halimbawa ang hindi pagkakatugma ng kapangyarihan ng Diyos sa pagiging mabuting lumikha (ibig sabihin, kung alam ng diyos kung ano ang pipiliin nila, responsable siya sa pagpapaabot sa pagpili nito). ===== Predeterminismo ===== Ang predeterminismo ay ang ideya na ang lahat ng pangyayari ay itinakda nang pauna.<ref name="McKewan">{{cite encyclopedia |year=2009 |title=Predeterminism |encyclopedia=Encyclopedia of Time: Science, Philosophy, Theology, & Culture |publisher=SAGE Publications |last=McKewan |first=Jaclyn |editor=H. James Birx" |pages=1035–36 |language=en |doi=10.4135/9781412963961.n191 |isbn=978-1-4129-4164-8 |chapter=Evolution, Chemical}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |title=Predeterminism |encyclopedia=Oxford Dictionaries |url=http://oxforddictionaries.com/definition/english/predeterminism |access-date=20 Disyembre 2012 |date=2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20120904051839/http://oxforddictionaries.com/definition/english/predeterminism |archive-date=Setyembre 4, 2012 |url-status=dead}}. See also {{cite encyclopedia |title=Predeterminism |encyclopedia=Collins English Dictionary |publisher=Collins |url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/predeterminism |access-date=20 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130408100159/http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/predeterminism |archive-date=8 April 2013 |url-status=live}}</ref> Ang predeterminismo ay pilosopiya na nagsasabing lahat ng pangyayari sa [[kasaysayan]], nakaraan, kasalukuyan, at hinaharap, ay naitakda na o alam na (ng Diyos, tadhana, o iba pang puwersa), kabilang ang mga gawaing pantao. Karaniwan, ang predeterminismo ay tinutukoy na ang mga gawaing pantao ay hindi makakaapekto sa (o walang kinalaman sa) mga kinalabasan ng paunang itinakdang daloy ng mga pangyayari, at ang tadhana ng isang tao ay itinakda nang panlabas (hal., eksklusibo ng isang diyos na lumikha). Ang konsepto ng predeterminismo ay madalas na ipinapaliwanag gamit ang determinismong sanhi, na nagpapahiwatig na may tuloy-tuloy na kadena ng mga naunang pangyayari mula sa simula ng uniberso. Sa kaso ng predeterminismo, ang kadena ng mga pangyayaring ito ay paunang itinakda, at ang mga gawaing pantao ay hindi makakaapekto sa mga kinalabasan ng paunang itinakdang kadena. Maaari rin itong tukuyin bilang partikular na uri ng determinismo.<ref name="McKewan" /><ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=10 September 2009 <!-- date found by checking page's source code where format of date given as m.d.y --> |title=Some Varieties of Free Will and Determinism |url=http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013023921/http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |archive-date=13 Oktubre 2012 |access-date=19 Disyembre 2012 |work=Philosophy 302: Ethics |publisher=philosophy.lander.edu |language=en |quote=Predeterminism: the philosophical and theological view that combines God with determinism. On this doctrine events throughout eternity have been foreordained by some supernatural power in a causal sequence.}}</ref> Maaari rin itong gamitin nang magkasingkahulugan sa determinismong sanhi – sa konteksto ng kakayahan nitong tukuyin ang mga pangyayaring hinaharap.<ref name="McKewan" /><ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=10 Setyembre 2009 <!-- date found by checking page's source code where format of date given as m.d.y --> |title=Some Varieties of Free Will and Determinism |url=http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121013023921/http://philosophy.lander.edu/ethics/notes-determinism.html |archive-date=13 Oktubre 2012 |access-date=19 Disyembre 2012 |work=Philosophy 302: Ethics |publisher=philosophy.lander.edu |language=en |quote=Predeterminism: the philosophical and theological view that combines God with determinism. On this doctrine events throughout eternity have been foreordained by some supernatural power in a causal sequence.}}</ref> Sa kabila nito, ang predeterminismo ay madalas na itinuturing na hiwalay sa determinismong sanhi.<ref name="McKewan" /><ref>Tingnan ang halimbawa ni {{cite journal |author=Hooft, G. |year=2001 |title=How does god play dice? (Pre-)determinism at the Planck scale |journal=harvard.edu |language=en |arxiv=hep-th/0104219 |bibcode=2001hep.th....4219T |quote=Predeterminism is here defined by the assumption that the experimenter's 'free will' in deciding what to measure (such as his choice to measure the x- or the y-component of an electron's spin), is in fact limited by deterministic laws, hence not free at all}}, at {{cite journal |author=Sukumar, CV |year=1996 |title=A new paradigm for science and architecture |journal=City |language=en |volume=1 |issue=1–2 |pages=181–83 |bibcode=1996City....1..181S |doi=10.1080/13604819608900044 |quote=Quantum Theory provided a beautiful description of the behaviour of isolated atoms and nuclei and small aggregates of elementary particles. Modern science recognized that predisposition rather than predeterminism is what is widely prevalent in nature.}}</ref> Ang katawagang predeterminismo ay madalas ding gamitin sa konteksto ng biyolohiya at [[Pagmamana ng katangian|pagmamana]], kung saan ito ay kumakatawan sa isang uri ng determinismong biyolohikal.<ref>{{cite encyclopedia |title=Predeterminism |encyclopedia=Merriam-Webster Dictionary |publisher=Merriam-Webster, Incorporated |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/predeterminism |access-date=20 Disyembre 2012 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403050806/http://www.merriam-webster.com/dictionary/predeterminism |archive-date=3 Abril 2013 |url-status=live}} Tingnan ang halimbawa ni {{cite journal |author=Ormond, A.T. |year=1894 |title=Freedom and psycho-genesis |url=https://zenodo.org/record/1429090 |journal=Psychological Review |language=en |volume=1 |issue=3 |pages=217–29 |doi=10.1037/h0065249 |quote=The problem of predeterminism is one that involves the factors of heredity and environment, and the point to be debated here is the relation of the present self that chooses to these predetermining agencies}}, at {{cite journal |author=Garris, M.D. |display-authors=etal |year=1992 |title=A Platform for Evolving Genetic Automata for Text Segmentation (GNATS) |journal=Science of Artificial Neural Networks |language=en |volume=1710 |pages=714–24 |bibcode=1992SPIE.1710..714G |doi=10.1117/12.140132 |quote=However, predeterminism is not completely avoided. If the codes within the genotype are not designed properly, then the organisms being evolved will be fundamentally handicapped. |s2cid=62639035}}</ref> Ang katagang predeterminismo ay hindi lamang nangangahulugang pagtukoy ng lahat ng pangyayari, kundi ang paunang at sinasadyang may malay na pagtukoy sa lahat ng pangyayari (samakatuwid, ginagawa ito, marahil, ng isang may malay na nilalang). Habang ang determinismo ay karaniwang tumutukoy sa naturalistang maipaliwanag na sanhi ng mga pangyayari, ang predeterminismo ay sa kahulugan nito ay nagpapahiwatig ng isang tao o isang "may-ari" na kumokontrol o nagpaplano sa sanhi ng mga pangyayari bago ito mangyari at marahil naninirahan sa labas ng natural na unibersong sanhi. Ang predestinasyon ay nagsasaad na isang lubos na makapangyarihang nilalang ay tunay na nagtakda ng lahat ng pangyayari at kinalabasan sa uniberso nang pauna, at ito ay isang kilalang doktrina ng mga [[John Calvin|Calvinista]] sa [[teolohiyang Kristiyano]]. Ang [[predestinasyon]] ay madalas ituring bilang isang anyo ng mahigpit na teolohikal na determinismo. Dahil dito, ang predeterminismo ay inihahambing sa fatalismo.<ref>{{cite journal |author=Sherman, H. |year=1981 |title=Marx and determinism |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-economic-issues_1981-03_15_1/page/60 |journal=Journal of Economic Issues |language=en |volume=15 |issue=1 |pages=61–71 |doi=10.1080/00213624.1981.11503814 |jstor=4224996 |quote=Many religions of the world have considered that the path of history is predetermined by God or Fate. On this basis, many believe that what will happen will happen, and they accept their destiny with fatalism.}}</ref> Ang fatalismo ay ang ideya na lahat ay itinakdang mangyari, kaya ang mga tao ay walang kontrol sa kanilang hinaharap. ==== Determinismong teolohikal ==== Ang determinismong teolohikal ay isang anyo ng determinismo na nagsasaad na lahat ng pangyayaring nagaganap ay itinakda na o itinadhana na mangyari ng isang [[Monoteismo|monoteistikong]] diyos, o kaya naman, nakatakdang maganap batay sa Kanyang pagiging lubos na nakaaalam ng lahat ng bagay (omnisiyensya). May dalawang uri ng determinismong teolohikal, na tinutukoy dito bilang malakas at mahina.<ref name="JordanTate2004">{{cite book |author1=Anne Lockyer Jordan |url=https://books.google.com/books?id=uBVuNip8qjkC |title=Philosophy of Religion for A Level OCR Edition |author2=Anne Lockyer Jordan Neil Lockyer Edwin Tate |author3=Neil Lockyer |author4=Edwin Tate |publisher=Nelson Thornes |year=2004 |isbn=978-0-7487-8078-5 |page=211 |language=en |access-date=22 Disyembre 2012}}</ref> * Ang una, ang malakas na determinismong teolohikal, ay nakabatay sa konsepto ng isang diyos na manlilikha na nagtatakda ng lahat ng pangyayari sa kasaysayan: "ang bawat bagay na nagaganap ay itinadhana ng isang diyos na lubos na makapangyarihan at nakaaalam ng lahat."<ref name="Iannone2001">{{cite book |author=A. Pabl Iannone |title=Dictionary of World Philosophy |publisher=Taylor & Francis |year=2001 |isbn=978-0-415-17995-9 |page=194 |language=en |chapter=determinism |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=7wBmBO3vpE4C}}</ref> * Ang pangalawa, ang mahinang determinismong teolohikal, ay nakabatay naman sa konsepto ng banal na kaalaman sa hinaharap – "dahil ang pagkaalam ng Diyos ay ganap at walang pagkakamali, ang mga bagay na alam Niya tungkol sa hinaharap ay tiyak na mangyayari; samakatuwid, ang hinaharap ay nakatakda na."<ref name="Huyssteen2003">{{cite book |author=Wentzel Van Huyssteen |title=Encyclopedia of science and religion |publisher=Macmillan Reference |year=2003 |isbn=978-0-02-865705-9 |volume=1 |page=217 |language=en |chapter=theological determinism |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HIcYAAAAIAAJ}}</ref> May ilang bahagyang pagkakaiba sa ganitong pagkakahati. May ilan na nagsasabing ang determinismong teolohikal ay nangangailangan ng ganap na pagtatalaga ng lahat ng kaganapan at kinalabasan ng Diyos (ibig sabihin, hindi nila itinuturing ang mahinang bersyon bilang determinismong teolohikal maliban kung itinatanggi rin ang malayang pagpapasya), o kaya, hindi nila itinuturing na determinismong teolohikal ang mahinang bersyon.<ref name="VanArragon2010" /> Maaari ring ituring ang determinismong teolohikal bilang isang anyo ng determinismong sanhi, kung saan ang mga naunang kalagayan ay ang likas na katangian at kalooban ng Diyos.<ref name="stanfordmoralresponsibility" /> Kaugnay ng malayang pagpapasya at ng pag-uuri ng kompatibilismo o inkompatibilismong teolohikal, ang determinismong teolohikal ay ang [[tesis]] na umiiral ang Diyos at mayroon Siyang hindi nagkakamaling kaalaman sa lahat ng totoong proposisyon, kabilang ang mga proposisyon tungkol sa ating mga gagawing aksyon sa hinaharap; ito ang pinakasimpleng depinisyon na sumasaklaw sa lahat ng anyo ng determinismong teolohikal.<ref name="stanfordincompatibilismarguments" /> [[Talaksan:TheologicalDeterminismXFreeWill (tl).svg|thumb|Isang pinasimpleng taksonomiya ng mga pampilosopiya na paninindigan hinggil sa malayang kalooban at determinismong teolohikal.<ref name="stanfordforeknowledge" />]] May iba't ibang implikasyon ang determinismong teolohikal para sa metapisikal na malayang pagpapasya depende sa interpretasyong pampilosopiya. * Ang malakas na determinismong teolohikal ay hindi tugma sa metapisikal na malayang pagpapasya at isang anyo ito ng matigas na determinismong teolohikal (na katumbas ng tinatawag na ''fatalismong teolohikal''). Ipinapalagay nito na hindi umiiral ang malayang pagpapasya at ang Diyos ay may ganap na kontrol sa mga kilos ng tao. Ang matigas na determinismong teolohikal ay may kahalintulad na implikasyon sa matigas na determinismo, bagaman hindi nito kinakailangang pawalang-bisa ang kompatibilistang malayang pagpapasya.<ref name="stanfordforeknowledge" /> Isang anyo ito ng inkompatibilismong teolohikal. * Samantala, ang mahinang determinismong teolohikal ay maaaring maging tugma o hindi tugma sa metapisikal na malayang pagpapasya depende sa pampilosopiya na [[pagpapaliwanag]] ng pagkaalam ng Diyos. Dahil dito, maaari itong ituring na isang anyo ng matigas na determinismong teolohikal (fatalismong teolohikal) o malambot na determinismong teolohikal, isang terminong ginagamit para sa kalinawan. Ipinapalagay ng malambot na determinismong teolohikal na ang mga tao ay may kalayaang pumili ng kanilang mga aksyon; alam lamang ng Diyos kung ano ang kanilang pipiliin bago pa ito mangyari, subalit hindi Niya binabago ang kinalabasan. Ang pamamahala ng Diyos ay "kompatible" sa kusang-loob na pagpili. Ang malambot na determinismong teolohikal ay kilala rin bilang kompatibilismong teolohikal. Ang pagtanggi sa determinismong teolohikal (o sa banal na kaalaman sa hinaharap) ay itinuturing namang inkompatibilismong teolohikal, na kaugnay ng mas pangkalahatang talakayan tungkol sa malayang pagpapasya.<ref name="stanfordforeknowledge" /> Ang pangunahing argumento para sa fatalismong teolohikal sa kaso ng mahinang determinismong teolohikal ay ganito: # Ipagpalagay na umiiral ang banal na kaalaman sa hinaharap o ang pagkaalam ng Diyos sa lahat ng bagay. # Ang hindi nagkakamaling kaalaman sa hinaharap ay nagpapahiwatig ng tadhana (tiyak na alam na kung ano ang gagawin ng isang tao). # Ang tadhana ay nag-aalis ng posibilidad ng alternatibo (hindi maaaring kumilos nang iba). # Samakatwid, hindi tugma ito sa metapisikal na malayang pagpapasya. Madalas tanggapin ang argumentong ito bilang batayan ng inkompatibilismong teolohikal, na nagtatanggi alinman sa malayang pagpapasya o sa banal na kaalaman ng Diyos, at dahil dito, pati na rin sa determinismong teolohikal. Sa kabilang dako, kailangang hanapan ng tugon ito ng kompatibilismong teolohikal. Kabilang sa mga tugon ng mga kompatibilistang teolohikal ang sumusunod: * Pagtanggi sa pagkakaroon ng katotohanang halaga (''truth value'') ng mga pangyayaring panghinaharap, bagaman nagreresulta ito sa pagtanggi rin sa banal na kaalaman at samakatuwid sa determinismong teolohikal. * Pagpapatibay ng pagkakaiba ng hindi-nakabatay sa oras na kaalaman (''space-time independence''), isang pananaw na isinusulong halimbawa nina Boecio,<ref name="Huyssteen20032">{{cite book |author=Wentzel Van Huyssteen |title=Encyclopedia of science and religion |publisher=Macmillan Reference |year=2003 |isbn=978-0-02-865705-9 |volume=1 |page=217 |language=en |chapter=theological determinism |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=HIcYAAAAIAAJ}}</ref> [[Tomas ng Aquino|Tomas de Aquino]],<ref>{{cite book |author=Aquinas, St. Thomas |title=Summa Theologica |year=1923 |language=la |chapter=Ia, q. 14, art 13. |chapter-url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.126741}} </ref> at C.S. Lewis.<ref>{{cite book |author=C.S. Lewis |title=Mere Christianity |publisher=Touchstone:New York |year=1980 |page=149 |language=en}}</ref> * Pagtanggi sa Prinsipyo ng Alternatibong mga Posibilidad: "Kung hindi mo maaaring gawin ang kabaligtaran ng iyong ginawa, hindi ka malayang kumilos." Halimbawa, maaaring magkaroon ang isang tagamasid na tao ng [[makina]] na kayang tuklasin kung ano ang mangyayari sa hinaharap, subalit ang pag-iral o paggamit ng makinang ito ay walang impluwensiya sa kinalabasan ng mga pangyayari.<ref name="zagzebski1991">{{cite book |author=Linda Trinkaus Zagzebski |title=The Dilemma of Freedom and Foreknowledge |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-510763-0 |language=en |chapter=kabanata 6, seksyon 2.1 |access-date=22 Disyembre 2012 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=0v9nLMBtGYcC}}</ref> Sa kahulugan ng kompatibilismo at inkompatibilismo, madalas hindi pinaghihiwalay ng mga sanggunian ang determinismong pisikal at ang mas mataas na antas ng determinismo (tulad ng predeterminismo o determinismong teolohikal). Dahil dito, ang matigas na determinismo kaugnay ng determinismong teolohikal ay maaaring uriin bilang matigas na inkompatibilismo kaugnay ng determinismong pisikal (kung walang pahayag tungkol sa panloob na sanhi o determinismo ng sansinukob), o kahit bilang kompatibilismo (kung ang kalayaan mula sa determinismo ay hindi itinuturing na kailangan para sa malayang pagpapasya). Sa parehong prinsipyo, maaaring uriin ang metapisikal na libertariyanismo (isang anyo ng inkompatibilismo kaugnay ng determinismong pisikal) bilang kompatibilismo kaugnay ng determinismong teolohikal (kung ipinapalagay na ang mga malayang kaganapan ay itinakda na mangyari subalit hindi "itinadhana "o tinukoy ng Diyos ang kinalabasan ng mga ito). Kung tatanggapin naman ang matigas na determinismong teolohikal (kung ipagpapalagay na ang mga kinalabasan ay itinadhana mismo ng Diyos), kung gayon ay hindi na posible ang metapisikal na libertariyanismo at kakailanganin itong muling uriin (bilang matigas na inkompatibilismo, dahil ang sansinukob ay nananatiling itinuturing na hindi deterministiko – bagaman teknikal na tama pa rin ang pagtukoy dito bilang matigas na determinismo).<ref name="VanArragon2010" /> ==== Problema ng isip at katawan ==== Ang ideya ng malayang pagpapasya ay isang aspekto ng problema ng isip at katawan, ibig sabihin, ang pagtalakay sa ugnayan ng isip (halimbawa, kamalayan, [[alaala]], at paghatol) at [[Katawan ng tao|katawan]] (halimbawa, utak ng tao at [[sistemang nerbiyos]]). Ang mga pampilosopiyang modelo ng isip ay hinahati sa mga pisikal at di-pisikal na pagpapaliwanag. Ang duwalismong Cartesiyano ay naniniwalang ang isip ay isang di-pisikal na substansiya, ang luklukan ng kamalayan at [[talino]], at hindi ito kapareho ng mga pisikal na kalagayan ng utak o katawan. Iminumungkahi nito na bagaman nagkakaroon ng ugnayan ang dalawang daigdig (ang isip at ang katawan), ang bawat isa ay may ilang antas ng kasarinlan. Sa ilalim ng duwalismong Cartesiyano, ang panlabas na isip ay responsable sa pagkilos ng katawan, bagaman madalas ang di-malay na aktibidad ng utak ay dulot ng mga panlabas na pangyayari (halimbawa, ang agarang reaksyon kapag napaso).<ref name="Peruzzi">Tingnan ang halimbawa: {{cite book |author=Sandro Nannini |title=Mind and Causality |publisher=John Benjamins Publishing |year=2004 |isbn=978-1-58811-475-4 |editor=Alberto Peruzzi |pages=69 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 5: Mental causation and intentionality in a mind naturalizing theory |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zYEPifPTQK4C&pg=PA75}}</ref> Ipinapalagay ng duwalismong Cartesiyano na ang pisikal na daigdig ay hindi deterministiko&nbsp;– at na ang panlabas na isip ay may kontrol sa ilang pisikal na kaganapan, na nagbibigay ng paliwanag para sa inkompatibilistang malayang pagpapasya. Mula rito, umusbong ang isang anyo na tinatawag na duwalismong interaksiyonalista, na nagmumungkahi ng dalawang-paraang interaksyon: na may ilang pisikal na kaganapan na sanhi ng mga gawaing mental, at may ilang gawaing mental na sanhi ng mga pisikal na kaganapan. Isa sa mga makabagong pananaw hinggil sa posibleng paghihiwalay ng isip at katawan ay ang pormulasyong "tatlong daigdig" ni [[Karl Popper]].<ref name="Popper">{{cite book |author=Karl Raimund Popper |title=All Life is Problem Solving |publisher=Psychology Press |year=1999 |isbn=978-0-415-17486-2 |edition=1 panayam binigay sa Mannheim, 8 Mayo 1972 |pages=23 ''ff'' |language=en |chapter=Notes of a realist on the body-mind problem |quote=The body-mind relationship...includes the problem of man's position in the physical world...'World 1'. The world of conscious human processes I shall call 'World 2', and the world of the objective creations of the human mind I shall call 'World 3'. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Pa3cZYwdq28C&pg=PA23}}</ref> Ang duwalismong Cartesiyano at ang tatlong daigdig ni Popper ay dalawang anyo ng tinatawag na plurarlismong [[Epistemolohiya|epistemolohikal]], ang paniniwalang kailangan ng iba't ibang pamamaraang epistemolohikal upang ganap na mailarawan ang daigdig. Kabilang sa iba pang anyo ng plurarlismong epistemolohikal ang paralelismong sikopisikal at epiphenomenalismo. Sa pananaw na ito, ang problema ng isip at katawan ay hindi maibababa o maipapaliwanag lamang gamit ang mga konsepto ng [[likas na agham]]. Ang kasalungat na pananaw naman ay tinatawag na pisikalismo. Ang pisikalismo ay isang teoryang pampilosopiya na nagsasaad na ang lahat ng umiiral ay hindi hihigit sa mga pisikal nitong katangian, na walang mga di-pisikal na substansiya (halimbawa, mga isipan na ganap na hiwalay sa katawan). Maaaring reduktibo o di-reduktibo ang pisikalismo. Ang reduktibong pisikalismo ay nakabatay sa ideya na ang lahat ng bagay sa daigdig ay maaaring maibalik o maipaliwanag sa pinakapayak nitong pisikal o materyal na batayan. Sa kabilang dako, ang di-reduktibong pisikalismo ay nagsasaad na ang mga katangiang mental ay bumubuo ng hiwalay na [[Ontolohiya|ontolohikal]] na kategorya mula sa mga katangiang pisikal, na ang mga kalagayang mental (gaya ng ''qualia'') ay hindi maaaring ibaba sa mga kalagayang pisikal. Bagaman maaaring isipin na magkaibang uri ang mga kalagayang mental at mga kalagayang neorolohikal, hindi nito awtomatikong inaalis ang posibilidad na may korelasyon sa pagitan ng mga ito. Sa isa sa mga ganitong pormulasyon, ang anomalyang monismo, ang mga kaganapang mental ay ''supervene'' o umaasa sa mga kaganapang pisikal, na inilalarawan ang paglitaw ng mga katangiang mental na kaugnay ng mga katangiang pisikal&nbsp;– nagpapahiwatig ng kaugnayang sanhi (''causal reducibility''). Dahil dito, madalas uriin ang di-reduktibong pisikalismo bilang isang anyo ng duwalismong katangian sa halip na monismo, bagaman may mga anyo ng duwalismong katangian na hindi sumasang-ayon sa kaugnayang sanhi ng mga kalagayang mental. Ang inkompatibilismo ay nangangailangan ng pagkakaiba sa pagitan ng mental at pisikal, bilang komentaryo sa hindi pagkakatugma ng deterministikong pisikal na realidad at ng karanasang may malayang pagpapasya. Bilang dagdag, ang libertariyanismong metapisikal ay kailangang magpahayag ng impluwensiya sa pisikal na realidad; at kung ang isip ang may pananagutan sa impluwensiyang ito (sa halip na basta walang-piling sistema), dapat itong naiiba sa katawan upang magawa ito. Parehong duwalismong substansiya at duwalismong katangian ang nag-aalok ng ganitong pagkakaiba, at yaong mga bersyong hindi ganap na walang epekto sa pisikal na daigdig (halimbawa, ''duwalismong interaksiyonalista'' at ''di-reduktibong pisikalismo'') ay nagbibigay ng teoretikal na batayan para sa inkompatibilistang malayang pagpapasya. Napuna na hanggang ngayon, hindi pa nalulutas ng mga batas ng pisika ang tinatawag na mahigpit na suliranin ng kamalayan:<ref name="Kalat">Tingnan {{cite encyclopedia |title=The hard problem of consciousness |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.iep.utm.edu/hard-con/ |access-date=2015-04-27 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20150420211306/http://www.iep.utm.edu/hard-con/ |archive-date=2015-04-20 |author=Josh Weisberg |url-status=live}} o {{cite encyclopedia |title=Consciousness: §9.9 Non-physical theories |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2014 Edition) |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |access-date=Abril 27, 2015 |date=Ene 14, 2014 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20211227132808/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/#NonPhyThe |archive-date=Disyembre 27, 2021 |chapter-url=http://plato.stanford.edu/entries/consciousness/#NonPhyThe |author=Robert Van Gulick |chapter=Consciousness |url-status=live}}</ref> "Ang paglutas sa mahigpit na suliranin ng kamalayan ay kinabibilangan ng pagtukoy kung paano nagdudulot ng mga karanasan ang mga prosesong [[pisyolohikal]] tulad ng pagdaloy ng mga [[Ion|iono]] sa lamad ng nerbiyos." Ayon sa ilan, "na malapit na kaugnay ng mahigpit na problema ng kamalayan, ang mahigpit na problema ng malayang pagpapasya ay ang ubod ng isyung kamalayan at kalayaan: nakaaapekto ba talaga ang malay na pagpapasya sa materyal na daigdig?"<ref name="Baumeister2" /> Subalit, ayon naman sa iba, "ang kamalayan ay may higit na maliit na papel sa buhay ng tao kaysa sa karaniwang paniniwala ng [[Kalinangang Kanluranin|kulturang Kanluranin]]."<ref name="illusion">Banggit mula kay {{cite book |author=Tor Nørretranders |title=The user illusion: Cutting consciousness down to size |url=https://archive.org/details/userillusioncutt00nr |publisher=Penguin Books |year=1998 |isbn=978-0-14-023012-3 |edition=1 salin ni Jonathan Sydenham ng ''Maerk verden'' noong 1991 |page=ix |language=en |chapter=Paunang Salita}}</ref> === Kompatibilismo === [[File:Thomas_Hobbes_(portrait).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Thomas_Hobbes_(portrait).jpg|thumb|Isang klasikong kompatibalista si [[Thomas Hobbes]]]] Ipinapanatili ng mga kompatibilista na ang determinismo ay maaaring umayon sa malayang kalooban. Naniniwala sila na ang kalayaan ay maaaring umiral o mawala sa isang sitwasyon dahil sa mga dahilan na walang kinalaman sa metapisika. Halimbawa, ang mga [[hukuman]] ay nagbibigay ng hatol kung ang isang tao ay kumikilos ayon sa sarili niyang malayang kalooban sa ilang mga kalagayan nang hindi dinadala ang usaping metapisikal. Katulad nito, ang kalayaang [[pampolitika]] ay isang di-metapisikal na kaisipan.<ref>{{cite journal |last1=Rawls |first1=John |date=1985 |title=Justice as Fairness: Political not Metaphysical |url=https://www.jstor.org/stable/2265349 |journal=Philosophy & Public Affairs |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=223–251 |issn=0048-3915 |jstor=2265349 |access-date=4 Disyembre 2023}}</ref> Gayundin, may ilang kompatibilista na naglalarawan ng malayang kalooban bilang kalayaang kumilos ayon sa mga itinakdang motibo nang walang hadlang mula sa ibang tao, gaya ni [[Aristoteles]] sa kanyang ''Etikang Nikomakea''<ref>{{Cite book |last=Meyer |first=Susan Sauve |title=Aristotle on Moral Responsibility |year=2012 |location=Oxford |language=en}}</ref> at ng [[Stoiko]] na si Crisipo.<ref>Bobzien, Susanne, ''Freedom and Determinism in Stoic Philosophy'', Oxford 1998, Chapter 6. (sa Ingles)</ref> Sa kabaligtaran, ang mga inkompatibilista ay nakatuon sa isang uri ng "metapisikal na malayang kalooban" na ayon sa mga kompatibilista ay hindi pa kailanman malinaw na nailarawan. Ipinagtatanggol ng mga kompatibilista na hindi mahalaga kung umiiral man ang determinismo; bagaman hindi sila nagkakaisa kung ano nga ba ang tunay na mahalaga. Upang maging isang kompatibilista, hindi kailangang manindigan sa isang tiyak na kahulugan ng malayang kalooban, na ang kailangan lamang ay itanggi na ang determinismo ay salungat dito.<ref name="CompSEP">{{Cite encyclopedia |title=Compatibilism |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2004/entries/compatibilism/ |access-date=2006-08-16 |date=2004 |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition=Tag-araw 200 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20160414034626/http://plato.stanford.edu/archives/sum2004/entries/compatibilism/ |archive-date=2016-04-14 |last1=McKenna |first1=Michael |url-status=live}}</ref> Bagaman may iba't ibang hadlang sa paggamit ng sariling mga pagpili, hindi nangangahulugang ang malayang kalooban ay kalayaan sa pagkilos. Ang kalayaan sa pagpili (ang kalayaang pumili ng sariling kalooban) ay lohikong hiwalay sa kalayaan sa pagsasakatuparan ng pagpiling iyon (kalayaang isagawa ang sariling kalooban),<ref name="OConner2002" /> bagaman hindi lahat ng manunulat ay kinikilala ang pagkakaibang ito. Gayunman, may ilang pilosopo na naglalarawan ng malayang kalooban bilang kawalan ng mga hadlang. Ang ilang "makabagong kompatibilista" gaya nina Harry Frankfurt at Daniel Dennett, ay nagsasabing ang malayang kalooban ay simpleng kakayahang pumili nang malaya batay sa mga limitasyong mayroon ang isang tao. Sa ibang salita, maaaring manatiling malaya ang mga pagpili ng isang taong pinipilit kung ang ganitong pamimilit ay umaayon sa kanyang sariling mga layunin at pagnanasa.<ref name="DD1" /><ref name="Frankfurt">{{cite journal |last1=Frankfurt |first1=H. |year=1971 |title=Freedom of the Will and the Concept of the Person |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-philosophy_1971-01-14_68_1/page/4 |journal=Journal of Philosophy |language=en |volume=68 |issue=1 |pages=5–20 |doi=10.2307/2024717 |jstor=2024717}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang kawalan ng pisikal na hadlang ==== Karamihan sa mga "klasikong kompatibilista," gaya ni [[Thomas Hobbes]], ay nagsasabing ang isang tao ay kumikilos ayon sa sarili niyang kalooban lamang kung ito ang ninanasa niyang gawin, at kung maaari rin niyang piliing huwag gawin iyon ''kung nanaisin niya''. Iniuugnay minsan ni Hobbes ang ganitong uri ng kalayaang kompatibilista sa bawat indibiduwal at hindi sa isang abstraktong konsepto ng ''kalooban'', sa pagsasabing, halimbawa, na: {{quote|"Walang kalayaang maipapataw sa kalooban, [[pagnanasa]], o hilig, kundi sa mismong tao; na ang kalayaang ito ay nasusukat sa kawalan ng anumang hadlang sa paggawa ng bagay na kanyang kinalolooban, ninanasa, o hinahangad gawin." ''("No liberty can be inferred to the will, desire, or inclination, but the liberty of the man; which consisteth in this, that he finds no stop, in doing what he has the will, desire, or inclination to doe. [sic]")''<ref name="Hobbes">Hobbes, T. (1651) ''Leviathan'' [http://www.gutenberg.org/files/3207/3207-h/3207-h.htm Chapter XXI.: "Of the liberty of subjects"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190716194058/http://www.gutenberg.org/files/3207/3207-h/3207-h.htm|date=2019-07-16}} (edisyong 1968). London: Penguin Books. (sa Ingles)</ref>}} Sa pagpapaliwanag ng mahalagang kundisyong ito, isinulat ni [[David Hume]] na: {{quote|"Ang ganitong kalayaang hipotetikal ay karaniwang ipinagkakaloob sa sinumang hindi bilanggo at nakagapos sa tanikala." ''("This hypothetical liberty is universally allowed to belong to every one who is not a prisoner and in chains.")''<ref name="Hume">Hume, D. (1740). ''A Treatise of Human Nature'' Section VIII.: "[http://www.gutenberg.org/files/4705/4705-h/4705-h.htm Of liberty and necessity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190718142116/http://www.gutenberg.org/files/4705/4705-h/4705-h.htm|date=2019-07-18}}" (edisyong 1967). [[Oxford University Press]], Oxford. {{ISBN|0-87220-230-5}} (sa Ingles)</ref>}} Katulad nito, ipinahayag ni [[Voltaire]] sa kanyang ''Dictionnaire philosophique'' na: {{quote|"Ang kalayaan, kung gayon, ay walang iba kundi ang kapangyarihang gawin ang ninanasa ng isa." ''("Liberty then is only and can be only the power to do what one will.")''}} Tinanong pa niya, "Nais mo bang ang lahat ay mangyari ayon sa kapritso ng isang milyong bulag na pagnanasa?" ''("Would you have everything at the pleasure of a million blind caprices?")'' Para sa kanya, ang malayang kalooban o kalayaan ay: {{quote|"Walang iba kundi ang kapangyarihang kumilos; ano ang kapangyarihang ito? Bunga ito ng pagkakabuo at kasalukuyang kalagayan ng ating mga katawan." ''("Only the power of acting; what is this power? It is the effect of the constitution and present state of our organs.")''}} Ipinagtanggol din ni Christian List ang kompatibilismo. Ginawa niya ang pagkakaiba sa pagitan ng "pisikal na posibilidad" at "ahensyal na posibilidad", at pinagtibay niyang ang malayang kalooban ay isang kaganapang umiiral sa mas mataas na antas, katulad ng pagkakaroon ng ahensiya at intensyonalidad, sa halip na isang pangyayaring pisikal.<ref>{{cite journal |last1=List |first1=Christian |date=2014 |title=Free Will, Determinism, and the Possibility of Doing Otherwise |url=https://philpapers.org/rec/LISFWD |journal=Noûs |language=en |publisher=Wiley |volume=48 |issue= |pages=156–178 |doi=10.1111/nous.12019 |access-date=1 Hulyo 2025}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang kalagayang sikolohikal ==== Kadalasang itinuturing ng kompatibilismo na ang isang tao ay malaya dahil sa kanyang katuwiran. May ilang paliwanag tungkol sa malayang kalooban na nakatuon sa panloob na sanhi ng isipan kaugnay ng mas mataas na antas ng pagproseso sa utak&nbsp;– ang ugnayan ng mulat (''conscious'') at di-mulat (''unconscious'') na mga gawain ng utak.<ref name="Baumeister">{{cite book |author1=Roy F Baumeister |title=Oxford Handbook of Human Action |author2=Matthew T Galliot |author3=Dianne M Tice |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-530998-0 |editor1=Ezequiel Morsella |edition=Volume 2 of Social Cognition and Social Neuroscience |pages=487 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 23: Free Willpower: A limited resource theory of volition, choice and self-regulation |quote=The nonconscious forms of self-regulation may follow different causal principles and do not rely on the same resources as the conscious and effortful ones. |editor2=John A. Bargh |editor3=Peter M. Gollwitzer |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zFP1AZYlNmcC&pg=PA487}}</ref> Gayundin, may ilang makabagong kompatibilista sa larangan ng [[sikolohiya]] na nagsikap buhayin muli ang tradisyonal na pagtalakay tungkol sa tunggalian ng malayang kalooban at ang pagbuo ng pagkatao o [[Karakter ng tao|karakter]].<ref name="Baumeister0">{{cite book |author1=Roy F Baumeister |title=Oxford Handbook of Human Action |author2=Matthew T Galliot |author3=Dianne M Tice |publisher=Oxford University Press |year=2008 |isbn=978-0-19-530998-0 |editor=Ezequiel Morsella |edition=2 Bolyum ng Social Cognition and Social Neuroscience |pages=487 ''ff'' |language=en |chapter=Chapter 23: Free Willpower: A limited resource theory of volition, choice and self-regulation |quote=Yet perhaps not all conscious volition is an illusion. Our findings suggest that the traditional folk notions of willpower and character strength have some legitimate basis in genuine phenomena. |editor2=John A. Bargh |editor3=Peter M. Gollwitzer |chapter-url=https://books.google.com/books?id=zFP1AZYlNmcC&pg=PA487}}</ref> Ang malayang kalooban ng kompatibilismo ay iniuugnay din sa likas na pakiramdam ng tao na siya ay may ahensya, kung saan kailangang maniwala ang isang indibiduwal na ahente siya upang makakilos at makabuo ng teorya ng isipan.<ref name="Smilansky20002">{{cite book |author=Smilansky |first=Saul |url=https://books.google.com/books?id=uPUTQq7CUfwC |title=Free Will and Illusion |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-825018-0 |page=96 |language=en |access-date=6 Pebrero 2013}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Gallagher |first1=S. |year=2000 |title=Philosophical conceptions of the self: implications for cognitive science |journal=Trends in Cognitive Sciences |language=en |volume=4 |issue=1 |pages=14–21 |doi=10.1016/s1364-6613(99)01417-5 |pmid=10637618 |s2cid=451912}}</ref> Ang kaisipan ng mga antas ng pagpapasiya ay iniharap sa ibang paraan ni Frankfurt.<ref name="Frankfurt" /> Ipinagtanggol niya ang isang bersiyon ng kompatibilismo na tinawag niyang "hirarkikal na ugnayan" (''hierarchical mesh''). Ang ideya ay maaaring magkaroon ang isang indibiduwal ng magkakasalungat na pagnanasa sa unang-antas at magkaroon din ng pagnanais hinggil sa mga unang pagnanasang iyon (isang ikalawang-antas na pagnanais), upang isa sa mga ito ang manaig sa iba. Ang kalooban ng isang tao ay nakikilala sa kanyang mabisang unang-antas na pagnanais, ibig sabihin, yaong kanyang isinasagawa, at ang kaloobang ito ay malaya kung ito rin ang pagnanais na nais niyang pairalin, ibig sabihin, naging mabisa ang kanyang ikalawang-antas na pagnanais. Halimbawa, mayroong ''mga walang-pakialam na [[Adiksiyon sa gamot|adik]]'' (''wanton addicts''), ''mga adik na labag sa sariling kalooban'' (''unwilling addicts''), at mga kusang-loob na adik (''willing addicts''). Ang tatlong pangkat ay maaaring magkaroon ng magkakasalungat na unang-antas na pagnanais na gustuhin at ayawin ang paggamit ng [[Bawal na gamot|gamot]] na kanilang kinahuhumalingan. Ang unang pangkat, ang mga walang-pakialam na adik, ay walang ikalawang-antas na pagnanais na huwag gumamit ng gamot. Ang ikalawang pangkat, ang mga adik na labag sa sariling kalooban, ay may ikalawang-antas na pagnanais na huwag gumamit ng gamot, samantalang ang ikatlong pangkat, ang mga kusang-loob na adik, ay may ikalawang-antas na pagnanais na gamitin ito. Ayon kay Frankfurt, ang mga kasapi ng unang pangkat ay walang tunay na kalooban at sa gayon ay hindi na matatawag na mga tao. Ang mga kasapi ng ikalawang pangkat ay malayang nagnanais na huwag gumamit ng gamot, subalit napipigilan ang kanilang kalooban ng kanilang pagkagumon. Samantala, ang mga kasapi ng ikatlong pangkat ay kusang-loob na gumagamit ng gamot na kanilang kinahuhumalingan. Maaaring umabot sa maraming antas ang teorya ni Frankfurt. Gayunman, itinuro ng mga kritiko na walang katiyakan na hindi lilitaw ang mga tunggalian kahit sa mas matataas na antas ng pagnanais at kagustuhan.<ref>{{Cite book |last=Watson |first=D. |title=Free Will |url=https://archive.org/details/freewill0000unse_k1j4 |publisher=Oxford University Press |year=1982 |location=New York |language=en}}</ref> Ipinupunto rin ng iba na hindi sapat ang paliwanag ni Frankfurt kung paano nagkakatugma ang mga antas sa loob ng naturang hirarkikal na ugnayan.<ref>{{Cite book |last1=Fischer |first1=John Martin |title=Responsibility and Control: An Essay on Moral Responsibility |url=https://archive.org/details/responsibilityco0000fisc |last2=Ravizza |first2=Mark |publisher=Cambridge University Press |year=1998 |location=Cambridge |language=en}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang kawalang-kahulaan ==== Sa akdang ''Elbow Room'', inilahad ni Dennett ang isang argumento para sa isang kompatibilistang teorya ng malayang kalooban, na higit pa niyang pinalawig sa aklat na ''Freedom Evolves''.<ref name="DD2">Dennett, D. (2003) ''Freedom Evolves''. Viking Books. {{ISBN|0-670-03186-0}} (sa Ingles)</ref> Ang pangunahing pangangatwiran ay ganito: kung aalisin ang Diyos, isang lubos na makapangyarihang demonyo, at iba pang katulad na posibilidad, kung gayon, dahil sa kaguluhan (''chaos'') at sa epistemikong hangganan ng kasiguruhan ng ating kaalaman sa kasalukuyang kalagayan ng daigdig, ang hinaharap ay hindi tiyak o malinaw para sa lahat ng nilalang na may hangganan. Ang tanging malinaw na mga bagay ay ang mga "inaasahan". Ang kakayahang kumilos nang "naiiba" ay may saysay lamang kapag tumutukoy sa mga inaasahang ito, at hindi sa isang hindi alam o hindi malalamang hinaharap. Ayon kay Dennett, dahil may kakayahan ang mga indibiduwal na kumilos nang iba sa inaasahan ng sinuman, maaaring umiral ang malayang kalooban.<ref name="DD2" /> Ayon naman sa mga inkompatibilista, ang problema sa ganitong pananaw ay maaaring tayo ay mga "awtomata na tumutugon sa mga [[Estimulasyon|estimulo]] sa ating [[kapaligiran]] sa mahuhulang paraan." Samakatuwid, lahat ng ating mga kilos ay kontrolado ng mga puwersang nasa labas ng ating sarili, o ng pagkakataon lamang.<ref name="Kaney">Kane, R. ''The Oxford Handbook to Free Will''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-513336-6}}. (sa Ingles)</ref> May mga mas masalimuot na pagsusuri tungkol sa kompatibilistang malayang kalooban na inilahad, gayundin ang iba pang mga kritika rito.<ref name="stanfordcompatibilism2" /> Sa pilosopiya ng teorya ng pagpapasya, isang pangunahing tanong ang lumilitaw: Mula sa pananaw ng mga [[Estadistika|estadistikal]] na kinalabasan, hanggang saan may kakayahan ang mga pagpili ng isang may malay na nilalang na maimpluwensyahan ang hinaharap? Ang kabalintunaang Newcomb (''Newcomb’s paradox'') at iba pang mga suliraning pampilosopiya ay naglalatag ng mga tanong tungkol sa malayang kalooban at sa mga mahuhulang bunga ng mga pasya. ==== Pisikal na isipan ==== Ang mga kompatibilistang modelo ng malayang kalooban ay madalas na itinuturing na ang mga ugnayang deterministiko ay maaaring matuklasan sa pisikal na daigdig (kabilang ang utak). Ang kognitibong naturalismo<ref name="naturalism">Isang susing eksponente ng pananaw na ito si Willard van Orman Quine. Tingnan {{cite encyclopedia |title=Willard van Orman Quine |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Edisyong Taglagas ng 2010) |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2010/entries/quine/ |date=Abr 30, 2010 |editor=Edward N. Zalta |language=en |author=Hylton, Peter}}</ref> ay isang pisikalistang paraan sa pag-aaral ng katalinuhan at kamalayan ng tao kung saan ang isipan ay itinuturing na bahagi lamang ng kalikasan, marahil isang katangian lamang ng mga napakakomplikadong sistemang may kakayahang magprograma ng sarili (halimbawa, mga ''neural network'' o ugnayang ugat-nerbiyos at mga kognitibong robot). Dahil dito, kailangang pag-aralan ito gamit ang mga paraang [[Empirikal na ebidensya|empirikal]] ng agham, gaya ng mga agham na pang-asal at pangkognitibo (ibig sabihin, neurosiyensya at [[sikolohiyang pangkognitibo]]).<ref name="Peruzzi" /><ref name="physicalism">Isang masusing talaan ng mga maingat na pagbubukod tungkol sa paggamit ng emperikal na agham sa mga usaping ito ay makikita kay {{cite encyclopedia |title=Physicalism: §12 – Physicalism and the physicalist world picture |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Edisyong Taglags ng 2009) |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2009/entries/physicalism/#12 |access-date=Agosto 26, 2012 |date=Set 9, 2009 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131202071047/http://plato.stanford.edu/archives/fall2009/entries/physicalism/#12 |archive-date=Disyembre 2, 2013 |author=Stoljar, Daniel |url-status=live}}</ref> Binibigyang-diin ng kognitibong naturalismo ang papel ng mga agham ukol sa ugat o istrukturang nerbiyos. Ang pangkalahatang [[kalusugan]] ng utak, pagkalulong sa mga sangkap, [[depresyon]], at iba’t ibang [[Karamdaman|karamdamang]] pangkatauhan ay malinaw na nakaaapekto sa gawaing pangkaisipan, at mahalaga rin ang kanilang impluwensiya sa ''bolisyon'' (kakayahang pumili).<ref name="Baumeister" /> Halimbawa, maaaring maranasan ng isang taong lulong sa bisyo ang malay na pagnanais na makawala sa kanyang pagkalulong subalit hindi ito magawa. Sa gayong kalagayan, ang "kalooban" ay nahiwalay sa kalayaan upang kumilos. Ang sitwasyong ito ay may kaugnayan sa hindi normal na produksiyon at distribusyon ng [[dopamina]] sa utak.<ref name="Volkow">{{cite book |author1=Nora D Volkow |title=Science In Medicine: The JCI Textbook Of Molecular Medicine |author2=Joanna S Fowler |author3=Gene-Jack Wang |publisher=Jones & Bartlett Learning |year=2007 |isbn=978-0-7637-5083-1 |editor1=Andrew R Marks |pages=1061 ''ff'' |language=en |chapter=The addicted human brain: insights from imaging studies |editor2=Ushma S Neill |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ykvt1S9n8V0C&pg=PA1061}}</ref> Ang neurosiyensya ng malayang kalooban ay nagtatakda ng mga limitasyon sa parehong mga pananaw ng kompatibilista at inkompatibilista hinggil sa malayang kalooban. Ang mga kompatibilistang modelo ay nananatiling tapat sa mga modelo ng isipan kung saan ang gawaing pangkaisipan (tulad ng pagninilay o deliberasyon) ay maaaring mabawasan o maipaliwanag bilang gawaing pisikal nang walang pagbabago sa pisikal na kinalabasan. Bagaman ang kompatibilismo ay karaniwang iniuugnay (o hindi bababa sa, katugma) sa pisikalismo, may ilang kompatibilistang modelo na naglalarawan sa mga natural na pangyayaring deterministiko ng deliberasyon sa utak mula sa pananaw ng unang panauhan ng malay na ahente na gumagawa ng deliberasyon.<ref name="Baumeister2" /> Ang ganitong paraan ay itinuturing na isang anyo ng duwalismong pagkakakilanlan (''identity dualism''). May inilalarawang paliwanag kung "paano maaaring makaapekto ang malay na karanasan sa utak," kung saan "ang karanasan ng malay na malayang kalooban ay ang pananaw ng unang-panauhan (''first person'') sa pagpili ng mga ugat-nerbiyos na kaugnayan."<ref name="Baumeister2" /> ==== Di-naturalismo ==== Ang mga alternatibo sa mahigpit na naturalistang pisika, tulad ng duwalismong isip–katawan na nagpapalagay ng isang isip o kaluluwa na umiiral nang hiwalay sa katawan habang nakararanas, nag-iisip, malayang pumipili, at bilang resulta ng kumikilos nang may sariling kapangyarihan sa katawan, ay kinabibilangan ng parehong tradisyonal na metapisikang panrelihiyon at ng mga hindi karaniwang bagong kaisipang kompatibilista.<ref name="mnn">{{cite web |last1=Ridge |first1=Michael |date=3 Pebrero 2014 |title=Moral Non-Naturalism |url=https://plato.stanford.edu/entries/moral-non-naturalism/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240224195405/https://plato.stanford.edu/entries/moral-non-naturalism/ |archive-date=24 Pebrero 2024 |access-date=3 Hunyo 2019 |website=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en}}</ref> Kaayon din ng awtonomiya at [[Charles Darwin|Darwinismo]],<ref>{{cite journal |last1=Lemos |first1=John |date=2002 |title=Evolution and Free Will: A Defense of Darwinian Non–naturalism |url=https://archive.org/details/sim_metaphilosophy_2002-07_33_4/page/468 |journal=Metaphilosophy |language=en |volume=33 |issue=4 |pages=468–482 |doi=10.1111/1467-9973.00240 |issn=1467-9973}}</ref> pinahihintulutan ng mga ito ang malayang pagkilos ng tao batay sa mga praktikal na dahilan sa loob ng mga batas ng pisika.<ref>{{cite journal |last1=Nida-Rümelin |first1=Julian |date=1 Enero 2019 |title=The Reasons Account of Free Will A Libertarian-Compatibilist Hybrid |journal=Archiv für Rechts- und Sozialphilosophie |language=en |volume=105 |issue=1 |pages=3–10 |doi=10.25162/arsp-2019-0001 |s2cid=155641763}}</ref> Bagaman hindi na gaanong popular sa mga pilosopo ng [[Ika-21 dantaon|ika-21]] [[Ika-21 dantaon|dantaon]], ang kompatibilismong di-naturalistang ay matatagpuan pa rin sa karamihan, kung hindi man sa halos lahat, ng mga [[relihiyon]].<ref>{{cite book |last1=Stump |first1=Eleonore |title=Faith, Freedom, and Rationality |url=https://archive.org/details/faithfreedomrati0000unse |date=1996 |publisher=Rowman and Littlefield |editor1-last=Howard-Snyder |editor1-first=Daniel |location=Lanham, MD |pages=[https://archive.org/details/faithfreedomrati0000unse/page/72 73]–88 |language=en |chapter=Libertarian Freedom and the Principle of Alternative Possibilities |editor2-last=Jordan |editor2-first=Jeff}}</ref> === Iba pang mga pananaw === May ilang pilosopo na ang mga pananaw ay mahirap uriin bilang alinman sa kompatibilista o inkompatibilista, determinista o libertaryano. Halimbawa, pinuna ni [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] ang karaniwang mga konsepto ng malayang kalooban—na iginigiit na hindi matatakasan ang mga epekto ng tadhana—habang kasabay nito'y pinupuna rin ang determinismo at kompatibilismo. Isinulat niya ang tungkol sa ''amor fati'' — "ang pagmamahal sa sariling tadhana." Ipinaglalaban ni Ted Honderich na "ang determinismo ay totoo, samantalang parehong mali ang kompatibilismo at inkompatibilismo," at ang tunay na suliranin ay nasa ibang dako. Pinaninindigan niya na totoo ang determinismo sapagkat ang mga penomenong kwantiko ay hindi mga pangyayari o bagay na maaaring matagpuan sa [[espasyo at panahon]], kundi mga abstraktong entidad. Dagdag pa rito, kahit pa ituring na mga pangyayaring nagaganap sa antas-mikro, tila wala itong kaugnayan sa kung paano umiiral ang daigdig sa antas-makroskopiko. Ipinagtatanggol niya na mali ang inkompatibilismo dahil kahit pa totoo ang indeterminismo, hindi pa rin maibigay ng mga inkompatibilista ang sapat na paliwanag tungkol sa pinagmulan (orihinalidad), at tila imposibleng maibigay nila ito. Tinatanggihan naman niya ang kompatibilismo sapagkat, gaya ng inkompatibilismo, nagpapalagay ito ng iisa at pangunahing kahulugan ng kalayaan. Sa katotohanan, may dalawang konsepto ng kalayaan: kusang aksyon at pagkamula (orihinasiyon). Kinakailangan ang dalawang ito upang maipaliwanag ang kalayaan ng kalooban at pananagutang moral. Parehong banta sa kalayaang ito ang determinismo at indeterminismo. Ang talikuran ang dalawang konseptong ito ng kalayaan ay katumbas ng pagtalikod sa pananagutang moral. Sa isang panig ay naroon ang ating mga [[intuwisyon]] (kutob o pakiramdam); sa kabila naman ay naroon ang mga katotohanang siyentipiko. Ang "bagong" suliranin ay kung paano paglulunasan ang tunggaliang ito.<ref>{{Cite book |last=Honderich |first=T. |title=The Free Will Handbook |publisher=Oxford University Press |year=2001 |editor-last=Kane |editor-first=Robert |language=en |chapter=Determinism as True, Compatibilism and Incompatibilism as Both False and the Real Problem}}</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang ilusyon ==== [[File:Spinoza.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Spinoza.jpg|thumb|Inisip ni [[Baruch Spinoza]] na walang malayang kalooban.]] {{quote|"Tinuturuan tayo ng karanasan, hindi gaanong malinaw kaysa ng katuwiran, na naniniwala ang mga tao na malaya sila, sapagkat may kamalayan sila sa kanilang mga kilos, datapuwa't walang kamalayan sa mga sanhi kung saan itinakda ang mga kilos na iyon." ("''Experience teaches us no less clearly than reason, that men believe themselves free, simply because they are conscious of their actions, and unconscious of the causes whereby those actions are determined.''") Baruch Spinoza, ''Etika''<ref>{{Cite book |last=de Spinoza |first=Benedict |title=The Ethics |date=2008 |publisher=Bertrams Print On Demand |isbn=978-1-4209-3114-3 |language=en}}</ref>}} Tinalakay ni [[David Hume]] ang posibilidad na ang buong pagtatalo hinggil sa malayang kalooban ay walang iba kundi isang usaping "pasalita" lamang. Iminungkahi niyang ito ay maaaring ipaliwanag bilang isang maling damdamin o tila karanasang [[Sistemang pandama|pandama]] (isang ''velleity''), na kaakibat ng marami nating kilos kapag isinasagawa natin ang mga ito. Sa pagninilay-nilay, natatanto na kailangang mangyari ang mga ito at itinakda na mula sa simula pa lamang.<ref>Hume, D. (1765). ''An Enquiry Concerning Human Understanding'', Indianapolis: Hacket Publishing Co. Second edition. 1993. {{ISBN|0-87220-230-5}} (sa Ingles)</ref> Ipinahayag ni [[Arthur Schopenhauer]] na ang mga penomenon ay walang kalayaan ng kalooban, datapuwa't ang kalooban bilang ''noumenon'' ay hindi nasasaklaw ng mga batas ng pangangailangan (''causality'') at sa gayon, malaya. Ayon kay Schopenhauer, ang mga kilos ng tao, bilang mga penomenon, ay nasasailalim sa prinsipyo ng sapat na dahilan at samakatuwid, saklaw ng pangangailangan. Kaya iginiit niya na ang mga tao ay walang malayang kalooban sa karaniwang pagkaunawa. Gayunman, ang kalooban (ang paghahangad, pagnanais, at pagpupunyagi), bilang ''noumenon'' na nasa likod ng mundong makikita, ay walang pinagmulan: ibig sabihin, hindi ito nasasailalim sa panahon, espasyo, at sanhi (ang mga anyong namumuno sa mundo ng anyo). Kaya, ang kalooban mismo, sa labas ng anyo, ay malaya. [[File:Schopenhauer_by_Jules_Lunteschütz.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Schopenhauer_by_Jules_Luntesch%C3%BCtz.jpg|thumb|Ipinahayag ni [[Arthur Schopenhauer]] na ang mga penomenon (mga nagaganap na bagay) ay walang kalayaan ng kalooban, subalit ang kalooban bilang noumenon (di-nakikitang diwa o pinakapinagmulan ng realidad) ay hindi nasasaklaw ng mga batas ng pagkakailangan (''causality'' o sanhi-at-bunga) at sa gayon ay malaya.]] Tinalakay ni Schopenhauer ang palaisipan ng malayang kalooban at moral na pananagutan sa ''Die Welt als Wille und Vorstellung'' (''Ang Mundo bilang Kalooban at Representasyon''), Aklat II, Seksiyon 23: {{quote|"Subalit hindi napapansin ang katotohanan na ang indibiduwal, ang tao, ay hindi ang kalooban bilang bagay-sa-kanyang-sarili, kundi ang penomenon ng kalooban; kaya tinutukoy siya at nakapasok sa anyo ng penomenon, ang prinsipyo ng sapat na dahilan. Dahil dito, nagkakaroon tayo ng kagila-gilalas na katotohanan na itinuturing ng bawat isa ang kaniyang sarili na ''[[a priori]]'' na tunay na malaya, maging sa kanyang mga indibiduwal na kilos, at iniisip na maaari niyang anumang oras baguhin ang kanyang paraan ng pamumuhay... Subalit ''[[a posteriori]]'', sa pamamagitan ng karanasan, nadidiskubre niyang hindi siya malaya, kundi saklaw ng pangangailangan; na sa kabila ng lahat ng kanyang mga pasiya at pagninilay, hindi niya mabago ang kanyang asal, at mula sa simula hanggang sa wakas ng kanyang buhay, kailangan niyang akuin ang parehong pagkataong kanyang kinamumuhian, at sa wari'y kailangang gampanan hanggang huli ang papel na pinili niya para sa sarili." ("''But the fact is overlooked that the individual, the person, is not will as thing-in-itself,but is ''phenomenon'' of the will, is as such determined, and has entered the form of the phenomenon, the principle of sufficient reason. Hence we get the strange fact that everyone considers himself to be ''a priori'' quite free, even in his individual actions, and imagines he can at any moment enter upon a different way of life... But ''a posteriori'' through experience, he finds to his astonishment that he is not free, but liable to necessity; that notwithstanding all his resolutions and reflections he does not change his conduct, and that from the beginning to the end of his life he must bear the same character that he himself condemns, and, as it were, must play to the end the part he has taken upon himself.''")<ref>Schopenhauer, Arthur. ''The World as Will and Representation'', Vol. 1., trans. E. F. J. Payne, p. 113-114 (sa Ingles)</ref>}} Pinalawig pa ni Schopenhauer ang paksa sa Aklat IV ng parehong akda at nang mas malalim pa sa kanyang sanaysay na ''Ueber die Freiheit des Willens'' (''Sa Kalayaan ng Kalooban''). Sa akdang iyon, sinabi niya: {{quote|"Magagawa mo ang iyong nais, subalit sa anumang sandali ng iyong buhay, maaari ka lamang ''magnasa'' ng isang tiyak na bagay, at ganap na wala nang iba pa." ("''You can do what you will, but in any given moment of your life you can will only one definite thing and absolutely nothing other than that one thing.''") <ref>[[Schopenhauer]], Arthur, ''On the Freedom of the Will'', Oxford: Basil Blackwell {{ISBN|0-631-14552-4}} (sa Ingles)</ref>}} ==== Malayang kalooban bilang "imahinasyong moral" ==== Si Rudolf Steiner, na nakipagtulungan sa paggawa ng ganap na edisyon ng mga akda ni Arthur Schopenhauer,<ref>{{cite web |last=Steiner |first=Rudolf |title=Arthur Schopenhauers sämtliche Werke in zwölf Bänden. Mit Einleitung von Dr. Rudolf Steiner, Stuttgart: Verlag der J.G. Cotta'schen Buchhandlung Nachfolger, o.J. (1894–96) |url=http://www.pitt.edu/~kafka/k_s_bibII.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181006113213/http://www.pitt.edu/~kafka/k_s_bibII.html |archive-date=2018-10-06 |access-date=2007-08-02 |language=de}}</ref> ay sumulat ng ''The Philosophy of Freedom'' (''Ang Pilosopiya ng Kalayaan''), na nakatuon sa suliranin ng malayang kalooban. Sa simula, hinati ni Steiner (1861–1925) ang kalayaan sa dalawang aspeto: ''kalayaan sa pag-iisip'' at ''kalayaan sa pagkilos''. Sa gayon, ang mga nasusupil at di-nasusupil na aspeto ng pagpapasya ay nagiging lohikal na magkahiwalay, gaya ng binigyang-diin sa panimula. Ang ganitong paghiwalay ng kalooban mula sa pagkilos ay may napakahabang kasaysayan, na maaaring matunton hanggang sa [[Estoisismo]] at sa mga aral ni Crisipo (279–206 BK), na naghati sa mga panlabas na sanhi bago ang kilos (''external antecedent causes'') at sa panloob na disposisyong tumatanggap ng sanhi (''internal disposition receiving this cause'').<ref name="Chrysippus">{{cite book |author=Keimpe Algra |title=The Cambridge History of Hellenistic Philosophy |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-25028-3 |page=529 |language=en |chapter=Chapter VI: The Chyrsippean notion of fate: soft determinism |chapter-url=https://books.google.com/books?id=9lRD6feR3hEC&pg=PA529}}</ref> Pagkatapos ay ipinagtanggol ni Steiner na ang panloob na kalayaan ay nakakamit kapag pinagsama natin ang ating mga pandamang impresyon, na sumasalamin sa panlabas na anyo ng daigdig, sa ating mga kaisipan, na nagbibigay ng pagkakaugnay sa mga impresyong ito at sa gayon ay naghahayag sa atin ng isang mauunawaang daigdig. Bagaman kinikilala niya ang maraming impluwensya sa ating mga pagpili, itinuro niya na hindi nito inaalis ang kalayaan maliban na lamang kung hindi natin ito nakikilala. Pinagtitibay naman ni Steiner na ang panlabas na kalayaan ay natatamo sa pamamagitan ng pagpuno ng ''imahinasyong moral'' sa ating mga gawa. Ang salitang "moral" sa pagkakataong ito ay tumutukoy sa mga kilos na may kusang pagpapasya, samantalang ang tumutukoy ang "imahinasyon" sa kakayahan ng isipan na [[Paglalarawan|magsalarawan]] ng mga kalagayang hindi pa umiiral. Ang dalawang tungkuling ito ay kapwa kinakailangang kondisyon ng kalayaan. Layunin ni Steiner na ipakita na ang dalawang aspeto ng panloob at panlabas na kalayaan ay mahigpit na magkaugnay, at na ang tunay na kalayaan ay nakakamtan lamang kapag pinag-isa ang mga ito.<ref>Steiner, R. (1964). Rudolf Steiner Press, London, 1964, 1970, 1972, 1979, 230 pp., sinalin mula sa ika-12 edisyong Aleman noong 1962 ni Michael Wilson. [http://www.rsarchive.org/Books/GA004/ ((online))] (sa Ingles)</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang pragmatikong kapaki-pakinabang na konsepto ==== Ang mga pananaw ni William James ay may halong pag-aalinlangan. Bagaman naniniwala siya sa malayang kalooban batay sa "[[Etika|etikal]] na dahilan," hindi siya naniniwala na mayroong ebidensiya nito sa siyentipikong batayan, at maging ang kaniyang sariling [[pagmumuni]] ay hindi ito sinusuportahan. Sa huli, pinanindigan niyang ang suliranin ng malayang kalooban ay isang metapisikal na usapin at, dahil dito, hindi ito malulutas ng [[agham]]. Higit pa rito, hindi niya tinanggap ang inkompatibilismo sa anyo nitong binuo ng iba; hindi siya naniwala na ang kawalang-tiyak ng mga kilos ng tao ay isang kinakailangan upang magkaroon ng moral na pananagutan. Sa kaniyang akdang ''Pragmatism'', isinulat niya na "ang likas na damdamin at kapakinabangan ay sapat na mapagkakatiwalaan upang ipagpatuloy ang [[Lipunan|panlipunang]] gawain ng pagpaparusa at pagpupuri," anuman ang mga teoryang metapisikal.<ref name="JW" /> Naniniwala siya na ang indeterminismo ay mahalaga bilang isang "doktrina ng pag-aliw" sapagkat nagbibigay ito ng pananaw na kahit na maaaring masama sa maraming paraan ang daigdig, maaari pa rin itong mapabuti sa pamamagitan ng mga gawa ng indibidwal. Ipinanig niya na ang determinismo ay humahadlang sa meliorismo&nbsp;– ang paniniwalang ang pag-unlad ay isang tunay na konseptong nagdudulot ng pagpapabuti sa daigdig.<ref name="JW">James, W. (1907) ''Pragmatism'' (edisyong 1979). Cambridge, MA: Harvard University Press (sa Ingles)</ref> ==== Malayang kalooban at mga pananaw sa sanhi at bunga ==== Noong 1739, sa kaniyang ''A Treatise of Human Nature'' (''Isang Tratado ng Kalikasang Pantao''), hinarap ni David Hume ang usapin ng malayang kalooban sa pamamagitan ng konsepto ng sanhi at bunga (''causality''). Ayon sa kaniya, ang sanhi at bunga ay isang konseptong pang-isip na ginagamit upang ipaliwanag ang paulit-ulit na ugnayan ng mga pangyayari. Kailangan umanong siyasatin nang mas malalim ang ugnayan sa pagitan ng mga ''bagay na regular na sumusunod'' sa isa't isa (mga paglalarawan ng pagkakaugnay-ugnay sa kalikasan) at ng mga bagay na ''nagdudulot'' ng iba pang bagay (ang mga sanhi o dahilan ng pangyayari).<ref name="Kane">{{cite book |author=Robert Kane |title=The significance of free will |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-512656-3 |edition=Paperback |page=226 |language=en |chapter=Notes to pages 74–81, note 22 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dBlXH3FtwJIC&pg=PA226}}</ref> Ayon kay Hume, ang "pagiging sanhi" (''causation'') ay mahina ang pundasyon: {{quote|"Kapag napagtanto nating ang 'A ay dapat magbunga ng B' ay walang iba kundi ang 'Dahil sa kanilang palagiang pagkakaugnay, tayo ay sikolohikal na natitiyak na susunod si B kay A,' kung gayon ay mayroon tayong napakahinang pananaw ng pangangailangan." ("''Once we realise that 'A must bring about B' is tantamount merely to 'Due to their constant conjunction, we are psychologically certain that B will follow A,' then we are left with a very weak notion of necessity.''") <ref name="Lorkowski">{{cite encyclopedia |title=David Hume: Causation |encyclopedia=Internet Encyclopedia of Philosophy |url=http://www.iep.utm.edu/hume-cau/ |access-date=December 18, 2013 |date=Nobyembre 7, 2010 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20131113014702/http://www.iep.utm.edu/hume-cau/ |archive-date=Nobyembre 13, 2013 |author=CM Lorkowski |url-status=live}}</ref>}} Ang ganitong pananaw na empirisista ay madalas pinasinungalingan sa pamamagitan ng mga pagtatangka na patunayan ang tinatawag na ''apriority'' ng batas ng sanhi (ibig sabihin, ito ay nauna sa lahat ng karanasan at nakaugat sa pagkakabuo ng nakikitang daigdig), gaya ng: * Ang patunay ni [[Immanuel Kant|Kant]] sa ''Critique of Pure Reason'' (''Kritika ng Dalisay na Katwiran''), na tumutukoy sa panahon at sa pagkakasunud-sunod ng mga sanhi at bunga.<ref>Ipinahayag ni Kant na upang ang buhay ng tao ay hindi maging isang "panaginip" (isang walang-hugis o guni-guning pagsasama-sama ng mga sandali), kailangang masunod sa isang tuntunin ang pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari, kung ang pangyayaring A ay nauna o kasunod ng B. Ang pagkakaroon ng nakatakdang kaayusan ay nagpapahiwatig ng pag-iral ng ilang kailangang kondisyon at sanhi, o mga sapat na batayan (ang tinatawag na sapat na dahilan ay ang pagsasakto ng lahat ng kailangang kondisyon). Kung walang itinatag na kaugnayang sanhi at bunga, maging sa kamalayan ng paksa o sa panlabas na daigdig, ang pagdaloy ng panahon ay magiging imposible, sapagkat ito ay likas na may direksiyon. Tingnan ang [[wikisource:Critique of Pure Reason/Volume 1/Division 1#B._Second_Analogy._Principle_of_the_Succession_of_Time_According_to_the_Law_of_Causality._All_changes_take_place_according_to_the_law_of_the_connection_of_Cause_and_Effect.|teksto ng patunay online]]</ref> * Ang patunay ni Schopenhauer sa ungkol sa ''Apat na Anyong-Ugat ng Prinsipyo ng Sapat na Dahilan'' (''Ueber die vierfache Wurzel des Satzes vom zureichenden Grunde''), na tumutukoy sa tinatawag na [[Intelektuwalisasyon|intelektuwalidad]] ng mga representasyon — sa ibang salita, sa mga bagay at ''qualia'' na nakikilala ng mga pandama.<ref>Si Schopenhauer, na ipinagpatuloy at pinasimple ang sistema ni Kant, ay nagsabing (batay, bukod sa iba pa, sa mga ilusyon sa paningin at sa "paunang pagproseso") ang talino o maging ang utak ang siyang lumilikha ng imahe ng daigdig mula sa ibang bagay, sa pamamagitan ng ''pagbibigay-kahulugan mula sa mga epekto, halimbawa, mga optikal, tungo sa mga nararapat na sanhi'', gaya ng mga kongkretong pisikal na bagay. Sa kanyang mga akda, ang talino ay mahigpit na kaugnay ng pagkilala at pag-uugnay ng mga sanhi at bunga, na may pagkakahawig sa makabagong pananaw tungkol sa korteks serebral at sa pagbuo ng mga asosasyon. Dahil dito, ipinahiwatig ng pagka-intelektuwal ng lahat ng persepsyon na ang ugnayang sanhi at bunga ay nakaugat sa daigdig, na nauuna at nagbibigay-daan sa karanasan. Tingnan ang [[wikisource:Page:On the Fourfold Root, and On the Will in Nature.djvu/90|teksto ng kanyang patunay online]]</ref> Noong dekada 1780, iminungkahi ni Immanuel Kant na, sa pinakamababa, ang ating mga proseso ng pagpapasiya na may moral na implikasyon ay nasa labas ng saklaw ng pang-araw-araw na sanhi at bunga, at nasa labas ng mga batas na gumagabay sa mga materyal na bagay.<ref name="Hill">{{cite book |author=R Kevin Hill |title=Nietzsche's Critiques: The Kantian Foundations of His Thought |publisher=Clarendon Press |year=2003 |isbn=978-0-19-928552-5 |edition=Paperback |pages=196–201 |language=en |chapter=Chapter 7: The critique of morality: The three pillars of Kantian ethics |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Y1CHkFRdYD4C&pg=PA196}}</ref> {{quote|"May malinaw na pagkakaiba sa pagitan ng mga moral na paghuhusga at ng mga paghuhusga ng katunayan... Ang mga moral na paghuhusga... ay dapat na mga ''a priori'' na paghuhusga." ("''There is a sharp difference between moral judgments and judgments of fact... Moral judgments... must be a priori judgments.''")<ref name="Paton">{{cite book |author=Herbert James Paton |title=The Categorical Imperative: A Study in Kant's Moral Philosophy |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1971 |isbn=978-0-8122-1023-1 |page=20 |language=en |chapter=§2 Moral judgements are ''a priori'' |chapter-url=https://books.google.com/books?id=8Y7RS1cM9KUC&pg=PA20}}</ref>}} Ipinakilala naman ni Freeman ang tinatawag niyang "ugnayang nagpapabalik ng sanhi at bunga" (''circular causality'') upang "pahintulutan ang ambag ng sariling organisasyon ng dinamika," ang "pagbuo ng mga makroskopikong dinamika ng populasyon na humuhubog sa mga padron ng gawain ng mga indibidwal na kalahok," na maaaring ilapat sa "mga ugnayan sa pagitan ng mga [[neuron]] at mga masang neural... at sa pagitan ng gumaganang hayop at ng kaniyang kapaligiran."<ref name="Freeman">{{cite book |author=Freeman, Walter J. |title=Does Consciousness Cause Behavior? |publisher=MIT Press |year=2009 |isbn=978-0-262-51257-2 |editor1=Susan Pockett |page=88 |language=en |chapter=Consciousness, intentionality and causality |quote=Circular causality departs so strongly from the classical tenets of necessity, invariance, and precise temporal order that the only reason to call it that is to satisfy the human habitual need for causes.... The very strong appeal of agency to explain events may come from the subjective experience of cause and effect that develops early in human life, before the acquisition of language...the question I raise here is whether brains share this property with other material objects in the world. |editor2=WP Banks |editor3=Shaun Gallagher |chapter-url=https://books.google.com/books?id=G5CaTnNksgkC&pg=PA88}}</ref> Sa pananaw na ito, ang isip at mga tungkuling neurolohikal ay mahigpit na magkaugnay sa isang kalagayan kung saan ang tugon pabalik o ''feedback'' sa pagitan ng mga sama-samang gawain (isip) at ng mga indibiduwal na subsistema (halimbawa, mga neuron at kanilang mga [[sinapse]]) ay magkatuwang na nagtatakda ng kilos ng pareho. ==== Malayang kalooban ayon kay Tomas de Aquino ==== [[Talaksan:Thomas Aquinas by Carlo Crivelli.png|thumb|Ipinahayag ni [[Tomas ng Aquino|Tomas de Aquino]] na ang tao ay pinamumunuan ng ''intelekto'', ''kalooban'', at ''mga damdamin''.]] Itinuturing ng pilosopong nabuhay noong [[Ika-13 dantaon|ika-13]] [[Ika-13 dantaon|dantaon]] na si [[Tomas ng Aquino|Tomas de Aquino]] na ang mga tao ay paunang naiprograma (sa pamamagitan ng pagiging tao) upang hanapin ang ilang mga layunin, subalit may kakayahang pumili ng iba't ibang daan upang makamit ang mga layuning ito (ang ating Aristoteliko telos). Ang kaniyang pananaw ay iniuugnay kapwa sa kompatibilismo at libertariyanismo.<ref>{{Cite journal |last=Staley |first=Kevin M. |date=2005 |title=Aquinas: Compatibilist or Libertarian |url=http://www.anselm.edu/Documents/Institute%20for%20Saint%20Anselm%20Studies/Abstracts/4.5.3.2h_22Staley.pdf |url-status=dead |journal=The Saint Anselm Journal |language=en |volume=2 |issue=2 |page=74 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221073832/http://www.anselm.edu/Documents/Institute%20for%20Saint%20Anselm%20Studies/Abstracts/4.5.3.2h_22Staley.pdf |archive-date=2015-12-21 |access-date=2015-12-09}}</ref><ref>{{Cite thesis|last=Hartung|first=Christopher|title=Thomas Aquinas on Free Will|access-date=2015-12-09|date=Mayo 2013|publisher=University of Delaware|url=http://udspace.udel.edu/handle/19716/12979|type=Thesis|archive-date=2020-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105020330/http://udspace.udel.edu/handle/19716/12979|url-status=live|language=en}}</ref> Sa pagharap sa mga pagpili, ipinahayag ni Aquino na ang tao ay pinamumunuan ng ''intelekto'', [[Kalooban|''kalooban'']], at ''mga damdamin''. Ang kalooban ay "ang pangunahing tagapagpagalaw ng lahat ng kapangyarihan ng kaluluwa... at ito rin ang mabisa o epektibong sanhi ng pagkilos ng katawan."<ref name="Stump">Matatagpuan ang isang talakayan tungkol sa mga tungkulin ng kalooban, talino, at mga pagnanasa sa mga aral ni Tomas de Aquino kay {{cite book |author=Stump, Eleonore |title=Aquinas, ''Arguments of the philosophers series'' |publisher=Routledge (Psychology Press) |year=2003 |isbn=978-0-415-02960-5 |pages=278 ''ff'' |language=en |chapter=Intellect and will |chapter-url=https://books.google.com/books?id=1GvL3eKhoM8C&pg=PA278}}</ref> Nahahati ang pagpili sa limang yugto:<ref name="OConnor0">{{cite encyclopedia |title=Free Will |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Summer 2011 Edition) |publisher=The Metaphysics Research Lab Center for the Study of Language and Information, Stanford University |url=http://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |access-date=Setyembre 25, 2012 |date=Oktubre 29, 2010 |editor=Edward N. Zalta |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210314200535/https://plato.stanford.edu/archives/sum2011/entries/freewill/ |archive-date=Marso 14, 2021 |quote=Philosophers who distinguish ''freedom of action'' and ''freedom of will'' do so because our success in carrying out our ends depends in part on factors wholly beyond our control. Furthermore, there are always external constraints on the range of options we can meaningfully try to undertake. As the presence or absence of these conditions and constraints are not (usually) our responsibility, it is plausible that the central loci of our responsibility are our choices, or "willings". |author=Timothy O'Connor |url-status=live}}</ref> # pagninilay ng intelekto kung kanais-nais ang isang layunin, # pagninilay ng intelekto sa mga paraan upang makamit ang layunin, # ang kalooban ay nagkakaroon ng hangaring tuparin ang layunin, # magkasamang pinagpapasiyahan ng kalooban at intelekto ang pagpili ng paraan, at # ang kalooban ay pumipili ng pagsasakatuparan. Papasok ang malayang kalooban sa ganitong paraan: ito ay isang kapangyarihang nauukol sa pagnanasa (''appetitive power''), na hindi kapangyarihang pangkaisipan ng intelekto (ang salitang "pagnanasa" sa depinisyon ni Aquino ay "sumasaklaw sa lahat ng anyo ng panloob na paghilig").<ref>{{cite web |date=1907 |title=Catholic Encyclopedia: Appetite |url=http://www.newadvent.org/cathen/01656a.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121020120819/http://www.newadvent.org/cathen/01656a.htm |archive-date=2012-10-20 |access-date=2012-08-13 |publisher=Newadvent.org |language=en}}</ref> Ipinahayag niya na ang paghatol ay "nagwawakas at nagtatapos sa pagpapayo. Ang pagpapayo ay nagwawakas, una, sa paghatol ng katuwiran; ikalawa, sa pagtanggap ng pagnanasa [na siyang malayang kalooban]."<ref>{{cite web |title=Summa Theologica: Free-will (Prima Pars, Q. 83) |url=http://www.newadvent.org/summa/1083.htm |access-date=2012-08-13 |publisher=Newadvent.org |language=en}}</ref> Isang kompatibilistang interpretasyon sa pananaw ni Aquino ay ipinagtatanggol sa ganitong paraan: "Ang malayang kalooban ay sanhi ng sarili nitong pagkilos, sapagkat sa pamamagitan ng kaniyang malayang kalooban ay ginagalaw ng tao ang sarili upang kumilos. Subalit hindi kailangang ang isang bagay na malaya ay siya ring unang sanhi ng sarili nito, gaya ng hindi kailangang ang isang sanhi ng iba ay siyang unang sanhi. Samakatuwid, ang Diyos ang unang sanhi, na siyang gumagalaw sa mga sanhi maging yaong likas at kusang-loob. At kung paanong sa paggabay Niya sa mga likas na sanhi ay hindi Niya hinahadlangan ang pagiging likas ng kanilang mga kilos, gayon din, sa paggabay Niya sa mga kusang-loob na sanhi ay hindi Niya inaalis ang pagiging kusang-loob ng kanilang mga kilos. Sa halip, Siya mismo ang sanhi ng bagay na ito sa kanila, sapagkat Siya ay kumikilos sa bawat nilalang ayon sa likas nitong kalikasan."<ref>Thomas Aquinas, ''Summa Theologiae'', Q83 A1. (sa [[Wikang Latin|Latin]])</ref><ref>Ang karagdagang talakayan tungkol sa teoryang ito ng pagiging magkatugma (''compatibilism'') ay matatagpuan sa ''Summa contra gentiles'' ni Tomas de Aquino, Aklat III hinggil sa ''Providence'', kabanata 88–91 (260–267), kung saan ipinapalagay na ang lahat ng bagay ay may sanhi, at muli't muling tinutukoy nang detalyado pati na rin ang bawat indibiduwal na pagpili ng tao, atbp., maging sa pamamagitan ng pagtutol sa mga kabaligtarang pananaw. [http://dhspriory.org/thomas/ContraGentiles3b.htm#88 Narito ang teksto ng ''Summa'' online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123185058/http://dhspriory.org/thomas/ContraGentiles3b.htm#88|date=2017-11-23}} Upang maiwasan, kahit sa kaisipan man lamang, ang ganap na pag-alis sa tao ng anumang pananagutan, kanyang binanggit ang ''contingency'' o pagkakataon ng lahat ng nagaganap, ibig sabihin, ang kawalan ng tuwirang pangangailangan mula sa Diyos pagdating sa isang tiyak na (''"contingent''") gawa. Ang isang karaniwang pagpili ay hindi itinalaga nang hiwalay upang maging ganoon ng Diyos; sinabi ni Santo Tomas na ang pagpili ay hindi kinakailangan, subalit sa katunayan ay nangangahulugan iyon na ito ay ''tuwirang'' kaugnay ng Diyos at ng batas ng kalikasan (bilang isang natatanging pangyayari na maaaring hindi naganap sa ibang mga kalagayan), at ''kinakailangan'' naman kaugnay ng tuwirang naunang sanhi nito sa kalooban at talino. (Ang pagkakataon o nagkataong pangyayari ay maging sa kasalukuyang teorya ng kaguluhan [''chaos''] ay nakikita bilang isang bagay na likas na maunawaan, kung saan maaaring ipakita na ang mga lalong umuunlad na produkto sa ebolusyon ng isang uniberso o, sa mas payak na halimbawa, ng isang awtomasyon, ay magulo o hindi matiyak [''chaotic''] kaugnay ng mga prinsipyo nito.)</ref> ==== Malayang kalooban bilang isang seudo-problema ==== Sa kasaysayan, karamihan sa mga pampilosopiya na pagsisikap upang lutasin ang suliranin ay nakatuon sa masusing pagsusuri ng mga kahulugan at kalabuan ng mga salitang tinutukoy ng "malaya," "kalayaan," "kalooban," "pagpili," at iba pa. Ang paglalagom sa "malayang kalooban" ay madalas umiinog sa kahulugan ng mga katagang tulad ng "kakayahang kumilos nang iba" o "ibang mga posibilidad." Ang pagbibigay-diin sa mga salita ay nag-udyok sa ilang pilosopo na sabihing ang suliranin ay sa salita lamang at kaya isang seudo-problema.<ref name="Deery">{{cite book |author1=Paul Russell |title=The Philosophy of Free Will: Essential Readings from the Contemporary Debates |author2=Oisin Deery |publisher=Oxford University Press |year=2013 |isbn=978-0-19-973339-2 |page=5 |language=en |chapter=I. The free will problem – real or illusory |chapter-url=https://books.google.com/books?id=CLyi7nmzr28C&pg=PA5}}</ref> Bilang tugon, ipinunto naman ng iba ang kasalimuotan ng proseso ng pagpapasiya at ang kahalagahan ng mga maliliit na pagkakaiba sa mga terminolohiya.<ref>{{cite journal |last1=May |first1=Joshua |date=Marso 6, 2014 |title=On the very concept of free will |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s11229-014-0426-1 |journal=Synthese |language=en |volume=191 |issue=12 |pages=2849–2866 |doi=10.1007/s11229-014-0426-1 |access-date=Hulyo 3, 2025}}</ref> == Pamamaraang maagham == === Pisikang kuwantum === Ang makabagong [[agham]] ay pinaghalong mga deterministiko at istokastikong teorya.<ref>{{Cite book |last1=Boniolo |first1=G. |title=Filosofia della Scienza |last2=Vidali |first2=P. |publisher=Mondadori |year=1999 |isbn=88-424-9359-7 |location=Milan |language=en}}</ref> Sa ngayon, hindi pa kayang sagutin ng mga umiiral na teoryang pisikal kung totoo ngang deterministiko ang mundo, sapagkat malayo pa ito sa tinatawag na teorya ng lahat ng bagay at bukas pa sa iba't ibang pagpapakahulugan.<ref name="stanfordcausaldeterminism">{{cite encyclopedia |title=Causal Determinism |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/entries/determinism-causal/ |access-date=2008-11-01 |last=Hoefer |first=Carl |date=2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080509131853/http://plato.stanford.edu/entries/determinism-causal/ |archive-date=2008-05-09 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Vedral |first=Vlatko |date=2006-11-18 |title=Is the Universe Deterministic? |url=https://archive.org/details/sim_new-scientist_november-18-24-2006_192_2578/page/52 |journal=New Scientist |language=en |volume=192 |issue=2578 |pages=52–55 |doi=10.1016/S0262-4079(06)61122-6 |quote=Physics is simply unable to resolve the question of free will, although, if anything, it probably leans towards determinism.}}</ref> Kung ipagpapalagay na tama ang isang hindi deterministikong pagbasa ng [[Mekanikang quantum|mekanikang kuwantum]], maaari pa ring tutulan na ang ganitong kawalang-determinismo ay, sa praktikal na pananaw, nakapaloob lamang sa mikroskopikong mga penomenon.<ref>{{cite web |author=Honderich, E. |title=Determinism as True, Compatibilism and Incompatibilism as Both False, and the Real Problem |url=http://www.ucl.ac.uk/~uctytho/dfwVariousHonderichKanebook.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090123002505/http://ucl.ac.uk/~uctytho/dfwVariousHonderichKanebook.htm |archive-date=2009-01-23 |access-date=2010-11-21 |publisher=Ucl.ac.uk |language=en}}</ref> Isang mas mahalagang tanong kung pinahihintulutan ba ng kawalang-determinismo ng mekanikang kuwantum ang tradisyonal na ideya ng malayang kalooban (na nakabatay sa persepsiyon ng pagkakaroon nito). Kung ang kilos ng isang tao ay bunga lamang ng ganap na sapalarang kuwantum (''quantum randomness''), walang impluwensiya ang mga prosesong mental, gaya ng bolisyon o kusang-pasiya, sa mga [[Probabilistiko|probabilistikong]] kinalabasan.<ref name="RKane1" /> Ayon sa maraming pagpapakahulugan, ang kawalang-determinismo ay nagbibigay-daan sa pag-iral ng malayang kalooban,<ref>{{Cite web |title=The Quantum Physics of Free Will |url=https://www.scientificamerican.com/article/quantum-physics-free-will/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230527203507/https://www.scientificamerican.com/article/quantum-physics-free-will/ |archive-date=2023-05-27 |access-date=2018-04-14 |website=Scientific American |language=en}}</ref> samantalang ang iba naman ay nagsasabing kabaligtaran nito (sapagkat ang kilos ay hindi kontrolado ng pisikal na nilalang na nag-aangkin ng nasabing kalayaan).<ref>{{cite web |date=25 August 2000 |title=Infidels. "Metaphysical Freedom" |url=http://www.infidels.org/library/modern/features/2000/lujan1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090110225026/http://www.infidels.org/library/modern/features/2000/lujan1.html |archive-date=2009-01-10 |access-date=2010-11-21 |publisher=Infidels.org |language=en}}</ref> === Henetika === Gaya ng mga [[Pisika|pisiko]], madalas ding tinatalakay ng mga [[biyologo]] ang mga tanong na may kinalaman sa malayang kalooban. Isa sa mga pinakainit na pagtatalo sa biyolohiya ay ang "kalikasan laban sa paghubog" (''nature versus nurture''), na tumatalakay sa kaukulang bigat ng [[henetika]] at biyolohiya kumpara sa [[kultura]] at kapaligiran sa paghubog ng [[ugali]] ng tao.<ref name="Pin">{{Cite book |last=Pinel |first=P.J. |title=Biopsychology |url=https://archive.org/details/biopsychology0000pine_w3x8 |publisher=Prentice Hall Inc. |year=1990 |isbn=88-15-07174-1 |language=en}}</ref> Ayon sa pananaw ng maraming [[Pananaliksik|mananaliksik]], maaaring ipaliwanag ang maraming asal ng tao sa pamamagitan ng kanyang utak, mga [[Hene (biyolohiya)|hene]], at kasaysayang [[Ebolusyon|ebolusyonaryo]].<ref>{{Cite book |last1=DeFries |first1=J.C. |title=Behavioral Genetics |last2=McGuffin |first2=P. |last3=McClearn |first3=G.E. |last4=Plomin |first4=R. |publisher=W.H. Freeman and Company |year=2000 |edition=4th |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Morris |first=D. |title=The Naked Ape |url=https://archive.org/details/bwb_S0-EKX-007 |publisher=McGraw-Hill |year=1967 |isbn=0-385-33430-3 |location=New York |language=en}}</ref><ref name="Dawk">{{Cite book |last=Dawkins |first=R. |title=The Selfish Gene |publisher=Oxford University Press |year=1976 |isbn=88-04-39318-1 |location=Oxford |language=en}}</ref> Nagbubunsod naman ang ganitong pananaw ng pangamba na baka hindi na maging makatuwiran ang pananagutan ng tao sa kanyang mga gawa. Ayon kay Steven Pinker, maling akala ang pangamba sa determinismo sa konteksto ng "henetika" at "ebolusyon"; ito raw ay isang pagkakalito ng ''pagpapaliwanag'' sa ''pagpapawalang-sala''. Hindi kailangan na ang asal ay walang sanhi upang magkaroon ng pananagutan, basta't tumutugon ito sa papuri at sisi.<ref name="Pink">{{Cite book |last=Pinker |first=S. |title=The Blank Slate: The Modern Denial of Human Nature' |url=https://archive.org/details/blankslatemodern0000pink_a0y0 |publisher=Penguin |year=2002 |isbn=0-14-200334-4 |location=London |page=[https://archive.org/details/blankslatemodern0000pink_a0y0/page/179 179] |language=en}}</ref> Bukod dito, hindi rin tiyak na ang determinasyong pangkapaligiran ay mas kaunti ang banta sa malayang kalooban kaysa sa determinasyong henetiko.<ref name="Lew">{{Cite book |last=Lewontin |first=R. |title=It Ain't Necessarily So: The Dream of the Human Genome and other Illusions |publisher=NYREV Inc. |year=2000 |isbn=88-420-6418-1 |location=New York |language=en}}</ref> === Neurosiyensiya at neuropilosopiya === Naging posible na ngayon ang pag-aral sa buhay na utak, at nagagawa na ng mga mananaliksik na obserbahan mismo ang proseso ng pagpapasya nito. Isang makasaysayang eksperimento sa larangang ito ang isinagawa ni Benjamin Libet noong dekada 1980, kung saan hiniling niya sa bawat kalahok na pumili ng isang walang-piling sandali upang igalaw ang kanilang pulso habang sinusukat niya ang kaukulang aktibidad sa kanilang utak; partikular ang pagbuo ng elektrikal na senyas na tinatawag na potensyal ng kahandaan (''Bereitschaftspotential'' sa [[Wikang Aleman|Aleman]]), na unang natuklasan nina Kornhuber at Deecke noong 1965.<ref>Kornhuber & Deecke, 1965. Hirnpotentialänderungen bei Willkürbewegungen und passiven Bewegungen des Menschen: Bereitschaftspotential und reafferente Potentiale. Pflügers Arch 284: 1–17. (sa Aleman)</ref> Bagaman alam na noon pa na ang potensyal ng kahandaan ay karaniwang nauuna sa aktwal na kilos, tinanong ni Libet kung maaari itong maitala bago pa man maramdaman ng kalahok ang malay na intensiyon na gumalaw. Upang matukoy kung kailan nila naramdaman ang intensiyon, pinapanood niya sila sa [[orasan]]; matapos gumalaw, isinasabi ng kalahok kung anong oras nila unang naramdaman ang intensiyon. Tinawag itong oras na W ni Libet.<ref name="LGW">{{cite journal |last1=Libet |first1=Benjamin |last2=Gleason |first2=Curtis A. |last3=Wright |first3=Elwood W. |last4=Pearl |first4=Dennis K. |year=1983 |title=Time of Conscious Intention to Act in Relation to Onset of Cerebral Activity (Readiness-Potential) |journal=Brain |language=en |volume=106 |issue=3 |pages=623–42 |doi=10.1093/brain/106.3.623 |pmid=6640273}}</ref> Natuklasan ni Libet na ang ''walang-malay'' na aktibidad ng utak na nauugnay sa potensyal ng kahandaan ay nagsisimula mga kalahating [[segundo]] bago pa man magkaroon ng kamalayan ang tao sa intensiyon niyang gumalaw.<ref name="LGW" /><ref>{{cite journal |last1=Libet |first1=B. |year=1985 |title=Unconscious cerebral initiative and the role of conscious will in voluntary action |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_1985-12_8_4/page/528 |journal=Behavioral and Brain Sciences |language=en |volume=8 |issue=4 |pages=529–66 |doi=10.1017/S0140525X00044903 |s2cid=6965339}}</ref> Ipinapakita ng mga pag-aaral na ito tungkol sa ugnayan ng oras sa pagitan ng mga kilos at ng malay na desisyon ang papel ng utak sa pag-unawa sa malayang kalooban. Lumalabas na ang pagpapahayag ng kalahok ng intensiyong gumalaw ay nangyayari lamang ''matapos'' simulan ng utak ang aksyon, na nagdudulot sa ilan ng paniniwalang ang desisyon ay nagaganap sa walang-malay na bahagi ng utak bago pa ang malay na pagnanais. Para sa ilan, nangangahulugan ito na ang malayang kalooban ay ilusyon lamang. Ang una sa mga eksperimento ay nag-ulat na nakapagtala ng aktibidad ang utak na may kaugnayan sa pagkilos ng mga 0.2 segundo bago magsimula ang aktuwal na galaw.<ref name="Libet">{{cite journal |author=Benjamin Libet |display-authors=etal |year=1983 |title=Time of conscious intention to act in relation to onset of cerebral activity (readiness-potential) |url=http://trans-techresearch.net/wp-content/uploads/2012/02/Brain-1983-LIBET.pdf |url-status=dead |journal=Brain |language=en |volume=106 |issue=3 |pages=623–42 |doi=10.1093/brain/106.3.623 |pmid=6640273 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526054605/http://trans-techresearch.net/wp-content/uploads/2012/02/Brain-1983-LIBET.pdf |archive-date=2013-05-26}}</ref> Gayunman, natuklasan din ng mga may-akda na ang kamalayan sa pagkilos ay ''nauuna'' sa aktibidad ng kalamnan na nagsasagawa ng galaw; ang buong prosesong nagreresulta sa pagkilos ay binubuo ng higit pang mga hakbang kaysa sa simpleng pagsisimula lamang ng aktibidad ng utak. Tila masalimuot ang implikasyon ng mga resultang ito sa mga konsepto ng malayang kalooban.<ref name="Strother">{{cite journal |author1=Lars Strother |author2=Sukhvinder Singh Obhi |year=2009 |title=The conscious experience of action and intention |url=http://publish.uwo.ca/~lstroth/StrotherObhi_EBR_2009.pdf |url-status=dead |journal=Exp Brain Res |language=en |volume=198 |issue=4 |pages=535–39 |doi=10.1007/s00221-009-1946-7 |pmid=19641911 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141217013640/http://publish.uwo.ca/~lstroth/StrotherObhi_EBR_2009.pdf |archive-date=2014-12-17 |s2cid=43567513}}</ref><ref name="Rosenbaum">Maikling talakayan tungkol sa mga posibleng pagpapakahulugan sa mga resultang ito ay matatagpuan kay {{cite book |author=David A. Rosenbaum |url=https://books.google.com/books?id=MsFmds_ACBwC&pg=PA86 |title=Human Motor Control |publisher=Academic Press |year=2009 |isbn=978-0-12-374226-1 |edition=2 |page=86 |language=en}}</ref> May ilan ding nagsasabing masyadong makitid ang paglalagay ng isyu ng malayang kalooban sa konteksto ng kontrol ng galaw (''motor control''),<ref>{{Cite journal |last=Lavazza |first=Andrea |date=2016 |title=Free Will and Neuroscience: From Explaining Freedom Away to New Ways of Operationalizing and Measuring It |url=https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4887467/ |journal=Frontiers in Human Neuroscience |language=en |volume=10 |pages=262 |doi=10.3389/fnhum.2016.00262 |issn=1662-5161 |pmc=4887467 |pmid=27313524}}</ref> dahil ang mga kilos-galaw ay nagaganap sa napakaikling panahon at kadalasang hindi namamalayan. Ayon sa kanila, "ang malayang kalooban ay hindi maaaring ipaloob sa pagitan ng 150–350 millisegundo; ito ay pangmatagalang kababalaghan",<ref name="Gallagher">{{cite book |author=Gallagher, Shaun |title=Does Consciousness Cause Behavior? |publisher=MIT Press |year=2009 |isbn=978-0-262-51257-2 |editor=Susan Pockett |pages=119–21 |language=en |chapter=Chapter 6: Where's the action? Epiphenomenalism and the problem of free will |editor2=William P. Banks |editor3=Shaun Gallagher |chapter-url=https://books.google.com/books?id=G5CaTnNksgkC&pg=PA119}}</ref> at isang mas mataas na antas ng aktibidad na hindi lubos na maipapaliwanag sa pamamagitan lamang ng neural o aktibidad [[Pangkalamnang sistema|pangkalamnan]]. Patuloy pa ring pinagtatalunan kung ano talaga ang ipinahihiwatig ng mga eksperimento sa oras hinggil sa malayang kalooban. Ilan sa mga sumunod na pag-aaral ay nagtangkang: * patunayan ang mga orihinal na natuklasan ni Libet, * ipakita na maging ang pag-bawi o pagsansala sa isang kilos ("''veto''") ay maaaring magsimula sa walang-malay na antas, * ipaliwanag ang mga estruktura ng utak na kasangkot, at * bumuo ng mga modelo na naglilinaw sa ugnayan ng malay na intensiyon at aktwal na pagkilos. Bagaman ginagamit ang mga resulta ni Libet<ref>{{Cite book |last=Wegner |first=D. |title=The Illusion of Conscious Will |url=https://archive.org/details/illusionofconsci0000wegn |publisher=MIT Press |year=2002 |location=Cambridge, MA |language=en}}</ref> upang suportahan ang epipenomenalismo, naniniwala siya na may "pagbeto ng may malay" pa rin ang mga tao dahil hindi lahat ng potensyal ng kahandaan ay humahantong sa pagkilos. Sa ''Freedom Evolves'', tinutulan ni Daniel Dennett ang konklusyong "walang malayang kalooban," sapagkat ito ay nakabatay sa mga maling palagay tungkol sa lokasyon ng kamalayan at sa interpretasyon ng mga resulta ni Libet. Ipinunto naman nina Kornhuber at Deecke na ang kawalan ng malay na kalooban sa unang bahagi ng potensyal ng kahandaan (tinatawag na BP1) ay hindi nangangahulugang hindi umiiral ang malayang kalooban, sapagkat maging ang mga walang-malay na hangarin ay maaaring malaya at hindi deterministiko. Ayon sa kanila, taglay ng tao ang kamag-anak na kalayaan, isang kalayaang maaaring tumaas o bumaba depende sa mga sinasadyang pagpili na kinasasangkutan ng parehong malay at walang-malay (panensepalikong) na proseso.<ref>Kornhuber & Deecke, 2012. ''The will and its brain – an appraisal of reasoned free will''. University Press of America, Lanham, MD, {{ISBN|978-0-7618-5862-1}}. (sa Ingles)</ref> May ilan namang nagsasabing ang mga datos tulad ng potensyal ng kahandaan ay nagpapahina mismo sa epipenomenalismo, dahil nakasalalay ang mga eksperimento sa kakayahan ng kalahok na may malay na iulat kung kailan nangyari ang isang karanasang pangkamalayan, isang kakayahang tila salungat sa pananaw ni Thomas Huxley, na nagsabing ang kamalayan ay "lubusang walang kapangyarihan… gaya ng sipol ng [[singaw]] ng [[tren]] na walang impluwensya sa galaw ng [[makina]] nito."<ref name="Flanagan1992">{{cite book |last=Flanagan |first=O.J. |url=https://books.google.com/books?id=yFOqQgAACAAJ |title=Consciousness Reconsidered |publisher=MIT Press |year=1992 |isbn=978-0-262-56077-1 |series=Bradford Books |page=131 |language=en |lccn=lc92010057}}</ref> Tinuligsa rin nina Adrian G. Guggisberg at Annaïs Mottaz ang mga naturang konklusyon.<ref>{{cite journal |last1=Guggisberg |first1=AG |last2=Mottaz |first2=A |year=2013 |title=Timing and awareness of movement decisions: does consciousness really come too late? |journal=Front Hum Neurosci |language=en |volume=7 |pages=385 |doi=10.3389/fnhum.2013.00385 |pmc=3746176 |pmid=23966921 |doi-access=free}}</ref> Ipinakita ng isang pag-aaral nina Aaron Schurger at mga kasamahan (sa ''Proceedings of the National Academy of Sciences'')<ref>{{cite journal |last1=Schurger |first1=Aaron |last2=Sitt |first2=Jacobo D. |last3=Dehaene |first3=Stanislas |date=16 Oktubre 2012 |title=An accumulator model for spontaneous neural activity prior to self-initiated movement |journal=PNAS |language=en |volume=109 |issue=42 |pages=16776–77 |bibcode=2012PNAS..109E2904S |doi=10.1073/pnas.1210467109 |pmc=3479453 |pmid=22869750 |doi-access=free}}</ref> na maaaring mali ang mga palagay tungkol sa sanhi ng potensyal ng kahandaan at ng tinatawag na ''pre-movement buildup'' o pag-ipon bago ang paggalaw ng aktibidad neural, kaya, nagdudulot ito ng pagdududa sa mga interpretasyon ng mga pag-aaral nina Libet<ref name="LGW" /> at Fried.<ref name="Fried">{{cite journal |last1=Fried |first1=Itzhak |last2=Mukamel |first2=Roy |last3=Kreiman |first3=Gabriel |year=2011 |title=Internally Generated Preactivation of Single Neurons in Human Medial Frontal Cortex Predicts Volition |journal=Neuron |language=en |volume=69 |issue=3 |pages=548–62 |doi=10.1016/j.neuron.2010.11.045 |pmc=3052770 |pmid=21315264}}</ref> Samantala, natuklasan din sa ibang pag-aaral na kapag sinadya ang mga desisyon, hindi lumilitaw ang mga maagang palatandaan ng pagpili na karaniwang nakikita sa mga arbitraryo o hindi-sinadyang desisyon.<ref>{{Cite journal |last1=Maoz |first1=Uri |last2=Yaffe |first2=Gideon |last3=Koch |first3=Christof |last4=Mudrik |first4=Liad |date=2019-02-28 |title=Neural precursors of decisions that matter—an ERP study of deliberate and arbitrary choice |journal=eLife |language=en |volume=8 |doi=10.7554/elife.39787 |pmc=6809608 |pmid=31642807 |doi-access=free |article-number=e39787}}</ref> Halimbawa, ang mga taong may sindromeng Tourette at mga kaugnay na sindrome ng tik (o ''tics'') ay gumagawa ng mga kilos at pagbigkas na hindi nila sinasadya (tinatawag na tik), kahit na mas gusto nilang huwag gawin iyon lalo na kung hindi ito naaangkop sa lipunan. Ang mga tik ay inilalarawan bilang bahagyang boluntaryo o ''di-boluntaryo'',<ref name="TSADef">Tourette Syndrome Association. [https://web.archive.org/web/20050322170245/http://www.tsa-usa.org/research/definitions.html Definitions and Classification of Tic Disorders.]. Nakuha noong 19 Agosto 2006. (sa Ingles)</ref> sapagkat hindi sila ganap na ''hindi sinasadya'': madalas silang maranasan bilang isang ''kusang'' tugon sa isang hindi kanais-nais na pakiramdam o paunang pagnanasa. Ang mga tik ay itinuturing na hindi mapigilan at sa bandang huli ay kailangang mailabas.<ref name="TSADef" /> Minsan, nagagawang pigilan ng mga taong may sindromeng Tourette ang kanilang mga tik sa maikling panahon, subalit madalas itong nauuwi sa mas malakas na pagbugso ng mga tik pagkatapos. Ang kontrol na naipapatupad (mula sa ilang segundo hanggang ilang oras) ay maaaring pansamantala lamang at nagdudulot ng mas matindi pang pagpapakita ng tik sa bandang huli.<ref name="Zinner">{{cite journal |last1=Zinner |first1=S.H. |year=2000 |title=Tourette disorder |url=https://archive.org/details/sim_pediatrics-in-review_2000-11_21_11/page/372 |journal=Pediatrics in Review |language=en |volume=21 |issue=11 |pages=372–83 |doi=10.1542/pir.21-11-372 |pmid=11077021 |s2cid=7774922}}</ref> Sa sindrome ng banyagang kamay (''alien hand syndrome''), ang apektadong bahagi ng katawan ng tao ay gumagawa ng mga kilos na hindi sinasadya at wala sa kalooban ng tao. Ipinapakita ng apektadong kamay o bahagi ng katawan na tila mayroon itong "sariling kagustuhan." Ang pakiramdam ng pagkilos sa sariling kagustuhan (''sense of agency'') ay hindi sabay na lumilitaw sa aktuwal na pagkilos, kahit na nananatili pa rin ang pakiramdam ng pag-aari (''sense of ownership'') sa bahagi ng katawan. Ang penomenong ito ay kaugnay ng kapansanan sa paunang motor na mekanismo (''premotor mechanism'') na makikita sa pamamagitan ng potensyal ng kahandaan, isang senyas na maaaring masukat sa anit ilang daang milisegundo bago maganap ang isang kusang pagkilos. Sa pamamagitan ng pagpapaandar na ''functional magnetic resonance imaging'' o fMRI na may espesyal na pagsusuri sa dimensyong temporal ng ugnayang utak (''cortical network'') na kaugnay ng kusang pagkilos sa tao, natuklasan ang isang sunod-sunod na proseso ng pag-aktibo mula sa unahan patungong likuran: nagsisimula ito sa karagdagang bahagi ng motor sa loob ng [[Harapang lobo|harap na umbok]] (''frontal lobe''), nagpapatuloy sa pangunahing bahagi ng motor (''primary motor cortex''), at pagkatapos ay sa paryetal na umbok (''parietal cortex'').<ref name="Kayser">{{cite journal |last1=Kayser |first1=A.S. |last2=Sun |first2=F.T. |last3=D'Esposito |first3=M. |year=2009 |title=A comparison of Granger causality and coherency in fMRI-based analysis of the motor system |journal=Human Brain Mapping |language=en |volume=30 |issue=11 |pages=3475–94 |doi=10.1002/hbm.20771 |pmc=2767459 |pmid=19387980}}</ref> Dahil dito, lumilitaw na ang pakiramdam ng pagkilos sa sariling kagustuhan ay karaniwang umuusbong kasabay ng maayos na pagkakasunod ng pag-aktibo ng mga bahaging ito, kabilang ang mga kaugnay na paunang motor na korteks (''premotor association cortices'') at ang pangunahing korteks ng motor. Partikular, ang karagdagang kompleks ng motor (''supplementary motor complex'') sa loob ng harap na umbok ay tila umaaktibo bago pa ang pangunahing korteks ng motor, marahil bilang bahagi ng paghahandang proseso bago ang pagkilos. Sa isang kamakailang pag-aaral gamit ang fMRI, natuklasang ang mga banyagang pagkilos (''alien movements'') ay may kaugnayan sa halos hiwalay na pag-aktibo ng pangunahing korteks ng motor na nasa kabaligtarang bahagi ng utak ng banyagang kamay, samantalang ang mga kusang pagkilos ng parehong bahagi ng katawan ay nagpapakita ng likas na pag-aktibo ng korteks ng kaugnay na motor na kasangkot sa paunang proseso ng motor (''premotor process'').<ref name="Assal">{{cite journal |last1=Assal |first1=F. |last2=Schwartz |first2=S. |last3=Vuilleumier |first3=P. |year=2007 |title=Moving with or without will: Functional neural correlates of alien hand syndrome |url=https://archive.org/details/sim_annals-of-neurology_2007-09_62_3/page/300 |journal=Annals of Neurology |language=en |volume=62 |issue=3 |pages=301–06 |doi=10.1002/ana.21173 |pmid=17638304 |s2cid=14180577}}</ref> Ayon sa klinikal na depinisyon, ang sindrome ng banyagang kamay ay nangangahulugang "ang pakiramdam na ang isang bahagi ng katawan ay banyaga o ''may sarili nitong kagustuhan'', kasabay ng nakikitang di-boluntaryong paggalaw" (mula sa orihinal na diin).<ref name="Doody">{{cite journal |last1=Doody |first1=RS |last2=Jankovic |first2=J. |year=1992 |title=The alien hand and related signs |journal=Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry |language=en |volume=55 |issue=9 |pages=806–10 |doi=10.1136/jnnp.55.9.806 |pmc=1015106 |pmid=1402972}}</ref> Madalas na nagaganap ang sindromang ito dahil sa pinsala sa kalabigkisan ng katawan (''corpus callosum''), alinman sa pagkakaputol nito bilang lunas sa matinding [[epilepsiya]] o dahil sa atake sa utak (''[[stroke]]''). Ayon sa karaniwang paliwanag sa neurolohiya, ang sinasabing "kagustuhan" na nararanasan ng nagsasalitang kaliwang hemispero ay hindi tumutugma sa mga kilos na isinasagawa ng hindi nagsasalitang kanang hemispero, kaya nagpapahiwatig ito na maaaring may kanya-kanyang pakiramdam ng kagustuhan ang dalawang hemispero ng utak.<ref name="Scepkowski">{{cite journal |last1=Scepkowski |first1=L.A. |last2=Cronin-Golomb |first2=A. |year=2003 |title=The alien hand: cases, categorizations, and anatomical correlates |journal=Behavioral and Cognitive Neuroscience Reviews |language=en |volume=2 |issue=4 |pages=261–77 |doi=10.1177/1534582303260119 |pmid=15006289}}</ref><ref name="Bundick">{{cite journal |last1=Bundick |first1=T. |last2=Spinella |first2=M. |year=2000 |title=Subjective experience, involuntary movement, and posterior alien hand syndrome |journal=Journal of Neurology, Neurosurgery, and Psychiatry |language=en |volume=68 |issue=1 |pages=83–85 |doi=10.1136/jnnp.68.1.83 |pmc=1760620 |pmid=10601408}}</ref> Bukod dito, isa sa pinakamahalagang (unang-antas) sintomas ng [[iskisoprenya]] ay ang maling akala ng pasyente na siya ay kontrolado ng isang panlabas na puwersa.<ref name="Schneider">{{Cite book |last=Schneider |first=K. |title=Clinical Psychopathology |url=https://archive.org/details/clinicalpsychopa0000schn |publisher=Grune and Stratton |year=1959 |location=New York |language=en}}</ref> Minsan, sinasabi ng mga taong may iskisoprenya na bagaman sila ay kumikilos sa mundo, hindi nila matandaan na sinimulan nila ang mga partikular na kilos na iyon. Inihahambing ito minsan sa pagiging parang robot na pinapatakbo ng iba. Bagaman hindi pa malinaw ang eksaktong mekanismo ng iskisoprenya, isang tanyag na [[palaisipan]] ang nagsasabing nagkakaroon ng pagkasira sa mga sistema ng utak na nagtatambal ng mga utos ng pagkilos (''motor commands'') at ng tugong natatanggap mula sa katawan (''feedback''), na tinatawag na sariling pakiramdam ng galaw (''proprioception''), na nagreresulta sa mga [[halusinasyon]] at maling akala ng pagkakaroon ng kontrol mula sa labas.<ref name="frith">{{cite journal |last1=Frith |first1=CD |last2=Blakemore |first2=S |last3=Wolpert |first3=DM |year=2000 |title=Explaining the symptoms of schizophrenia: abnormalities in the awareness of action |url=https://archive.org/details/sim_brain-research-reviews_2000-03_31_2-3/page/357 |journal=Brain Research. Brain Research Reviews |language=en |volume=31 |issue=2–3 |pages=357–63 |doi=10.1016/S0165-0173(99)00052-1 |pmid=10719163 |s2cid=206021496}}</ref> === Sikolohiyang eksperimental === Ang mga ambag ng sikolohiyang eksperimental sa pagtalakay ng malayang kalooban ay pangunahing nagmula sa gawa ng sikolohistang panlipunan na si Daniel Wegner hinggil sa may malay na kalooban (''conscious will''). Sa kanyang aklat na ''The Illusion of Conscious Will'',<ref name=":0">{{Cite book |last=Wegener |first=Daniel Merton |url=https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf |title=The Illusion of Conscious Will |publisher=MIT Press |year=2002 |isbn=978-0-262-23222-7 |language=en |access-date=2018-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181212162904/https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf |archive-date=2018-12-12 |url-status=dead}}</ref> buod ni Wegner ang mga karanasang maka-empirikal na, ayon sa kanya, ay sumusuporta sa pananaw na ang pakiramdam ng tao na siyang kumokontrol na may malay sa kanyang mga kilos ay isang ilusyon lamang. Ipinapakita rin ni Wegner na maaaring baguhin (o manipulahin) ang persepsyon ng tao hinggil sa pagkakaroon ng may malay na pagkontrol. Napansin ni Wegner na karaniwang ipinapalagay ng tao na ang isang pangyayari ay sanhi ng isa pang pangyayari kapag natutugunan ang dalawang kundisyon: # Ang unang pangyayari ay kaagad na sinusundan ng ikalawang pangyayari, at # Ang unang pangyayari ay ayon o tugma sa pagiging sanhi ng ikalawang pangyayari. Halimbawa, kung makarinig ang isang tao ng pagsabog at makakita siya ng puno na bumagsak, ipagpapalagay niyang ang pagsabog ang dahilan ng pagbagsak ng puno. Subalit kung naganap ang pagsabog pagkatapos bumagsak ang puno (hindi natugunan ang unang kundisyon), o kung sa halip na pagsabog ay [[tunog]] ng [[telepono]] ang narinig (hindi natugunan ang ikalawa), hindi niya ipagpapalagay na alinman sa dalawang tunog ang sanhi ng pagbagsak ng [[puno]]. Inilapat ni Wegner ang prinsipyong ito sa kung paano iniisip ng mga tao ang tungkol sa kanilang may malay na kalooban. Kadalasan, nararanasan ng tao ang isang pag-iisip na tumutugma sa isang kilos, at pagkatapos ay napapansin niyang ginagawa niya ang kilos na iyon. Dahil dito, ipinapalagay niyang ang kanyang iniisip ang nagdulot ng nasabing kilos. Gayunman, napatunayan ni Wegner na maaari niyang manipulahin ang mga pag-iisip at pag-uugali ng tao upang ito ay sumunod o sumalungat sa dalawang kundisyon ng pagkaka-ugnay ng sanhi at bunga.<ref name=":0" /><ref>{{cite journal |last1=Wegner |first1=D.M. |last2=Wheatley |first2=T. |year=1999 |title=Apparent mental causation: sources of the experience of will |url=https://archive.org/details/sim_american-psychologist_1999-07_54_7/page/480 |journal=American Psychologist |language=en |volume=54 |issue=7 |pages=480–91 |citeseerx=10.1.1.188.8271 |doi=10.1037/0003-066X.54.7.480 |pmid=10424155}}</ref> Sa pamamagitan ng ganitong mga eksperimento, naipakita ni Wegner na madalas maranasan ng tao ang may malay na kalooban sa mga kilos na hindi naman talaga niya pinasimulan&nbsp;– at sa kabilang banda, maaari ring maranasan ng tao ang kawalan ng kalooban sa mga kilos na totoo niyang ginawa. Halimbawa, kapag naipakilala sa isang kalahok ang [[impormasyon]] tungkol sa isang resulta bago ang kilos, tumataas ang posibilidad na mali niyang paniwalaan na siya ang sanhi nito.<ref>{{Cite journal |last1=Aarts |first1=H. |last2=Custers |first2=R. |last3=Wegner |first3=D. |year=2005 |title=On the inference of personal authorship: enhancing experienced agency by priming effect information. |journal=Consciousness and Cognition |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=439–58 |doi=10.1016/j.concog.2004.11.001 |pmid=16091264 |s2cid=13991023}}</ref> Ipinahihiwatig ng ganitong mga pag-aaral na ang persepsyon ng may malay na kalooban (na tinawag ni Wegner bilang "emosyon ng pagiging may-akda") ay hindi tuwirang nakakabit sa aktuwal na pagsasagawa ng kilos, kundi binubuo mula sa iba't ibang palatandaan sa pamamagitan ng masalimuot na proseso ng pag-iisip, na tinawag niyang ''authorship processing'' o pagpoproseso ng pagka-may-akda. Bagaman itinuturing ng ilan ang mga resulta nito bilang pagsalungat sa ideya ng malayang kalooban, maraming sikolohista<ref>{{cite journal |last=Kihlstrom |first=John |year=2004 |title=An unwarrantable impertinence |url=https://archive.org/details/sim_behavioral-and-brain-sciences_2004-10_27_5/page/666 |journal=Behavioral and Brain Sciences |language=en |volume=27 |issue=5 |pages=666–67 |doi=10.1017/S0140525X04300154 |s2cid=144699878}}</ref><ref>{{cite book |author1=John Baer |url=http://socrates.berkeley.edu/~kihlstrm/AutomaticityJuggernaut.htm |title=Are We Free? Psychology and Free Will |author2=James C. Kaufman |author3=Roy F. Baumeister |publisher=Oxford University Press. |year=2008 |isbn=978-0-19-518963-6 |location=New York |pages=155–80 |language=en |access-date=2011-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150310133623/http://socrates.berkeley.edu/~kihlstrm/AutomaticityJuggernaut.htm |archive-date=2015-03-10 |url-status=live}}</ref> at pilosopo<ref>{{cite journal |last=Nahmias |first=Eddy |year=2002 |title=When consciousness matters: a critical review of Daniel Wegner's The illusion of conscious will |url=http://www2.gsu.edu/~phlean/papers/When_Consciousness_Matters.pdf |url-status=dead |journal=Philosophical Psychology |language=en |volume=15 |issue=4 |pages=527–41 |doi=10.1080/0951508021000042049 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813113509/http://www2.gsu.edu/~phlean/papers/When_Consciousness_Matters.pdf |archive-date=2011-08-13 |s2cid=16949962}}</ref><ref name="Power">{{cite book |last=Mele |first=Alfred R. |url=http://ukcatalogue.oup.com/product/academic/pn/9780199764686.do?sortby=bookTitleAscend |title=Effective Intentions: The Power of Conscious Will |publisher=Oxford University Press |year=2009 |isbn=978-0-19-538426-0 |location=US |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20111113052610/http://ukcatalogue.oup.com/product/academic/pn/9780199764686.do?sortby=bookTitleAscend |archive-date=2011-11-13 |url-status=dead}}</ref> ang kumukontra sa teorya ni Wegner. Iminungkahi naman ni Emily Pronin na ang kumikiling na karanasan ng malayang kalooban ay pinalalakas ng tinatawag na ilusyon ng [[introspeksiyon]], ang hilig ng tao na magtiwala sa sariling pagninilay subalit hindi magtiwala sa pagninilay ng iba. Ipinapahiwatig ng teoryang ito na mas madali para sa mga tao na iuugnay ang malayang kalooban sa kanilang sarili kaysa sa iba. Napatunayan ito sa tatlong [[eksperimento]] nina Pronin at Kugler. Kapag tinanong ang mga [[estudyante]] tungkol sa mga desisyon nila at ng kanilang mga kasama sa [[Silid-aralan|silid]], itinuturing nilang mas hindi mahulaan ang sariling mga pasya. Sa mga kawani sa [[Restoran|restawran]], inilalarawan nila ang mga kasamahan bilang mas deterministiko (kaunting pagpipilian sa hinaharap) kaysa sa sarili nila. Kapag tinanong kung anong salik ang may pinakamalaking impluwensiya sa kilos, itinuturing nilang hangarin at layunin ang pinakamahalaga sa sarili nilang kilos, subalit ugali o personalidad naman para sa iba.<ref>{{Cite book |last=Pronin |first=Emily |title=Advances in Experimental Social Psychology, Vol. 41 |publisher=Academic Press |year=2009 |isbn=978-0-12-374472-2 |editor=Mark P. Zanna |volume=41 |pages=42–43 |language=en |chapter=The Introspection Illusion |doi=10.1016/S0065-2601(08)00401-2}}</ref> Gayunman, may mga babala sa pag-aaral tungkol sa kamalayan ng tao sa mga pangkaisipang pangyayari, dahil ang introspeksiyon mismo ay maaaring baguhin ang karanasan.<ref name="Pockett">{{cite book |author=Susan Pockett |title=Does Consciousness Cause Behavior? |publisher=MIT Press |year=2009 |isbn=978-0-262-51257-2 |editor1=Susan Pockett |page=19 |language=en |chapter=The neuroscience of movement |quote=...it is important to be clear about exactly what experience one wants one's subjects to introspect. Of course, explaining to subjects exactly what the experimenter wants them to experience can bring its own problems–...instructions to attend to a particular internally generated experience can easily alter both the timing and the content of that experience and even whether or not it is consciously experienced at all. |editor2=WP Banks |editor3=Shaun Gallagher |chapter-url=https://books.google.com/books?id=G5CaTnNksgkC&pg=PA19}}</ref> Anuman ang katotohanan ng paniniwala sa malayang kalooban, makabuluhang maunawaan kung saan nagmula ang ideyang ito. Isa sa mga ambag ay ang ''randomness'' o kawalang-tiyak.<ref>{{cite journal |last1=Ebert |first1=J.P. |last2=Wegner |first2=D.M. |year=2011 |title=March 1). Mistaking randomness for free will |url=https://dash.harvard.edu/bitstream/1/9029778/1/Ebert%2c%20J.%20P.%2c%20and%20D.%20M.%20Wegner.%20Mistaking%20randomness%20for%20free%20will.%20Consciousness%20and%20Cognition%2020%20%282011%29%20965-971.pdf |journal=Consciousness and Cognition |language=en |volume=20 |issue=3 |pages=965–71 |doi=10.1016/j.concog.2010.12.012 |pmid=21367624 |s2cid=19502601}}</ref> Bagaman hindi lamang ito ang salik, napatunayan na minsan ay napagkakamalan ng tao ang kawalang-tiyak bilang malayang kalooban dahil sa kawalang-ayusan nito, kapwa sa sarili at sa iba. Isa pang ambag ay ang pagpili.<ref>{{cite journal |last1=Feldman |first1=G. |last2=Baumeister |first2=R.F. |last3=Wong |first3=K.F. |year=2014 |title=Hulyo 30). Free will is about choosing: The link between choice and the belief in free will |journal=Journal of Experimental Social Psychology |language=en |volume=55 |pages=239–45 |doi=10.1016/j.jesp.2014.07.012}}</ref> Ipinakita ng mga pag-aaral na tumataas ang paniniwala ng tao sa malayang kalooban kapag ipinapakita sa kanya ang isang simpleng antas ng pagpili. Mahalaga ang espesipikong dami ng pagpipilian, sapagkat kung masyadong kakaunti o masyadong marami, maaaring bumaba ang paniniwala. Malamang din na ang ugnayan sa pagitan ng antas ng pagpili at persepsyon ng malayang kalooban ay dalawang direksyon. Posible ring ang pagnanais ng tao sa pagkontrol o iba pang motibasyunal na salik ay gumaganap bilang ikatlong [[baryable]]. === Paniniwala sa malayang kalooban === Mula pa noong hindi bababa sa 1959,<ref name="Nettler1959">{{cite journal |last1=Nettler |first1=Gwynn |date=Hunyo 1959 |title=Cruelty, Dignity, and Determinism |url=https://archive.org/details/sim_american-sociological-review_1959-06_24_3/page/n80 |journal=American Sociological Review |language=en |volume=24 |issue=3 |pages=375–384 |doi=10.2307/2089386 |jstor=2089386}}</ref> ang paniniwala ng mga indibiduwal sa malayang kalooban ay sinusuri na kaugnay ng mga katangian sa asal panlipunan. Sa pangkalahatan, ang konsepto ng malayang kalooban na pinag-aralan sa kontekstong ito ay yaong nasa anyong inkompatibilista, o mas partikular, ang anyong libertariyano, na nangangahulugang kalayaan mula sa determinismo. ==== Paniniwala ng mga tao ==== Tinalakay sa mga pananaliksik kung likas bang kumakapit ang mga tao sa isang inkompatibilistang modelo ng malayang kalooban. Natuklasan ni Eddy Nahmias na ang inkompatibilismo ay hindi likas na intuwitibo&nbsp;– hindi ito sinusunod, sapagkat hindi binubuwag ng determinismo ang paniniwala sa moral na pananagutan (batay sa isang empirikal na pag-aaral ng mga tugon ng mga tao sa mga moral na dilema sa ilalim ng isang deterministikong modelo ng realidad).<ref>{{Cite journal |last=Nahmias |first=Eddy |author2=Stephen G Morris |author3=Thomas Nadelhoffer |author4=Jason Turner |date=2006-07-01 |title=Is Incompatibilism Intuitive? |url=https://archive.org/details/sim_philosophy-and-phenomenological-research_2006-07_73_1/page/28 |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=73 |issue=1 |pages=28–53 |citeseerx=10.1.1.364.1083 |doi=10.1111/j.1933-1592.2006.tb00603.x |issn=1933-1592}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Samantala, natuklasan naman ni Edward Cokely na ang inkompatibilismo ay intuwitibo&nbsp;– na likas itong sinusunod, sapagkat binubuwag nga ng determinismo ang paniniwala sa moral na pananagutan sa pangkalahatan.<ref>{{Cite journal |last=Feltz |first=Adam |author2=Edward T. Cokely |author3=Thomas Nadelhoffer |date=2009-02-01 |title=Natural Compatibilism versus Natural Incompatibilism: Back to the Drawing Board |journal=Mind & Language |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=1–23 |doi=10.1111/j.1468-0017.2008.01351.x |issn=1468-0017}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Iminungkahi nina Joshua Knobe at Shaun Nichols na maaaring intuwitibo o hindi ang inkompatibilismo, at pangkalahatang nakasalalay ito sa situwasyon; kung ang isang [[krimen]] ay nagpapasiklab ng [[emosyonal]] na tugon&nbsp;– gaya halimbawa kung may pananakit ng kapwa tao.<ref>{{Cite journal |last=Nichols |first=Shaun |author2=Joshua Knobe |date=2007-12-01 |title=Moral Responsibility and Determinism: The Cognitive Science of Folk Intuitions |url=https://archive.org/details/sim_nous_2007-12_41_4/page/663 |journal=Noûs |language=en |volume=41 |issue=4 |pages=663–85 |citeseerx=10.1.1.175.1091 |doi=10.1111/j.1468-0068.2007.00666.x}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Natuklasan din nila na ang paniniwala sa malayang kalooban ay isang unibersal na kultural na kaganapan, at karamihan ng mga kalahok ay nagsabing (a) hindi deterministiko ang ating uniberso at (b) hindi tugma ang moral na pananagutan sa determinismo.<ref>{{Cite journal |last=Sarkissian |first=HAGOP |author2=Amita Chatterjee |author3=Felipe de Brigard |author4=Joshua Knobe |author5=Shaun Nichols |author6=Smita Sirker |date=2010-06-01 |title=Is Belief in Free Will a Cultural Universal? |url=https://philpapers.org/rec/CHAIBI-2 |url-status=live |journal=Mind & Language |language=en |volume=25 |issue=3 |pages=346–58 |doi=10.1111/j.1468-0017.2010.01393.x |issn=1468-0017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220815171439/https://philpapers.org/rec/CHAIBI-2 |archive-date=2022-08-15 |access-date=2022-07-09 |s2cid=18837686}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Ipinakikita ng mga pag-aaral na hindi palagian ang paniniwala ng mga tao sa malayang kalooban. Natuklasan nina Emily Pronin at Matthew Kugler na naniniwala ang mga tao na sila ay may higit na malayang kalooban kaysa sa iba.<ref>{{Cite journal |last=Pronin |first=Emily |author2=Matthew B. Kugler |date=2010-12-28 |title=People believe they have more free will than others |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=107 |issue=52 |pages=22469–74 |bibcode=2010PNAS..10722469P |doi=10.1073/pnas.1012046108 |pmc=3012523 |pmid=21149703 |doi-access=free}}</ref> Ipinakita rin ng mga pag-aaral ang ugnayan sa pagitan ng posibilidad ng pagtanggap sa deterministikong modelo ng pag-iisip at ng uri ng personalidad. Halimbawa, natuklasan nina Adam Feltz at Edward Cokely na ang mga taong may personalidad na ekstoberte ay mas malamang na ihiwalay ang paniniwala sa determinismo mula sa paniniwala sa moral na pananagutan.<ref>{{Cite journal |last=Feltz |first=Adam |author2=Edward T. Cokely |date=March 2009 |title=Do judgments about freedom and responsibility depend on who you are? Personality differences in intuitions about compatibilism and incompatibilism |journal=Consciousness and Cognition |language=en |volume=18 |issue=1 |pages=342–50 |doi=10.1016/j.concog.2008.08.001 |issn=1053-8100 |pmid=18805023 |s2cid=16953908}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Sinuri nina Roy Baumeister at ng kanyang mga kasamahan ang mga pag-aaral hinggil sa mga sikolohikal na epekto ng paniniwala (o kawalan ng paniniwala) sa malayang kalooban, at natuklasan nilang karamihan sa mga tao ay naniniwala sa isang uri ng "simpleng kompatibilistikong malayang kalooban."<ref name="BAC">{{cite journal |last1=Baumeister |first1=R. |last2=Crescioni |first2=A.W. |last3=Alquist |first3=J. |year=2009 |title=Free will as advanced action control for human social life and culture |journal=Neuroethics |language=en |volume=4 |pages=1–11 |doi=10.1007/s12152-010-9058-4 |s2cid=143223154}}</ref><ref>Paulhus, D.L. and Margesson. A., (1994). ''Free Will and Determinism (FAD) scale''. Unpublished manuscript, Vancouver, British Columbia, Canada: University of British Columbia. (sa Ingles)</ref> Natuklasan din ng mga mananaliksik na itinuturing ng mga tao na "mas malaya" ang mga kilos kapag kinapapalooban ito ng pagsalungat sa panlabas na [[puwersa]], [[pagpaplano]], o paggawa ng mga kilos na tila sapalaran.<ref>Paulhus, D.L. and Margesson. A., (1994). ''Free Will and Determinism (FAD) scale''. Unpublished manuscript, Vancouver, British Columbia, Canada: University of British Columbia. (sa Ingles)</ref> Gayunman, maaaring hindi talaga posible ang huling pag-uugali na "sapalaran" (o ''random''); kapag sinubukan ng mga kalahok na gumawa ng mga kilos nang sapalaran (gaya ng pagbuo ng mga walang-piling numero), lumilitaw sa kanilang mga kilos ang maraming padron.<ref>Bar-Hillel, M. 2007. Randomness is too important to trust to chance. Presented at the 2007 Summer Institute in Informed Patient Choice, Dartmouth Medical School, NH (sa Ingles)</ref><ref>{{cite journal |last1=Wagenaar |first1=W.A. |year=1972 |title=Generation of random sequences by human subjects: A critical survey of literature |url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_1972-01_77_1/page/64 |journal=Psychological Bulletin |language=en |volume=77 |pages=65–72 |citeseerx=10.1.1.211.9085 |doi=10.1037/h0032060}}</ref> ==== Sa mga pilosopo ==== Ayon sa isang bagong surbey noong 2020, ang kompatibilismo ay isang tanyag na pananaw sa hanay ng mga dalubhasa sa pilosopiya (59.2%). Ang paniniwala sa libertariyanismo ay umabot sa 18.8%, samantalang ang kawalan ng paniniwala sa malayang kalooban ay 11.2%.<ref>{{cite web |date=November 2021 |title=What Philosophers Believe: Results from the 2020 PhilPapers Survey |url=https://dailynous.com/2021/11/01/what-philosophers-believe-results-from-the-2020-philpapers-survey/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029044946/https://dailynous.com/2021/11/01/what-philosophers-believe-results-from-the-2020-philpapers-survey/ |archive-date=2023-10-29 |access-date=2022-09-03 |language=en}}</ref> ==== Sa mga biyolohistang ebolusyonaryo ==== Ayon sa isang surbey noong 2007, 79 porsiyento ng mga biyolohistang ebolusyonaryo ang nagsabing naniniwala sila sa malayang kalooban, 14 porsiyento ang pumili ng kawalan ng malayang kalooban, at 7 porsiyento ang hindi sumagot sa tanong.<ref>Gregory W. Graffin and William B. Provine, "Evolution, Religion, and Free Will," American Scientist 95 (Hulyo–Agosto 2007), 294–97; results of Cornell Evolution Project survey, http://faculty.bennington.edu/~sherman/Evolution%20in%20America/evol%20religion%20free%20will.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160617222104/http://faculty.bennington.edu/~sherman/Evolution%20in%20America/evol%20religion%20free%20will.pdf|date=2016-06-17}} (sa Ingles)</ref> ==== Mga epekto ng paniniwala mismo ==== Natuklasan nina Baumeister at ng kanyang mga kasamahan na ang pagpukaw ng kawalan ng paniniwala sa malayang kalooban ay tila nagdudulot ng iba't ibang negatibong epekto. Tinukoy ng mga may-akda sa kanilang papel na ang paniniwala sa determinismo ang sanhi ng mga negatibong epektong iyon.<ref name="BAC" /> Natuklasan ni Kathleen Vohs na yaong mga nabawasan ang paniniwala sa malayang kalooban ay mas malamang na mandaya.<ref name="Vohs&Sschooler2008">{{cite journal |last1=Vohs |first1=K.D. |last2=Schooler |first2=J.W. |year=2008 |title=The value of believing in free will: Encouraging a belief in determinism increases cheating |url=https://archive.org/details/sim_psychological-science_2008-01_19_1/page/48 |journal=Psychological Science |language=en |volume=19 |issue=1 |pages=49–54 |doi=10.1111/j.1467-9280.2008.02045.x |pmid=18181791 |s2cid=2643260}}</ref> Sa isang pag-aaral ni Roy Baumeister, matapos basahin ng mga kalahok ang isang artikulong tumututol sa malayang kalooban, mas malamang silang [[magsinungaling]] hinggil sa kanilang resulta sa isang pagsusulit na may gantimpalang [[salapi]].<ref name="Baumeister 2009">{{cite journal |last1=Baumeister |first1=R.F. |last2=Masicampo |first2=E.J. |last3=DeWall |first3=C.N. |year=2009 |title=Prosocial benefits of feeling free: Disbelief in free will increases aggression and reduces helpfulness |url=https://archive.org/details/sim_personality-and-social-psychology-bulletin_2009-02_35_2/page/260 |journal=Personality and Social Psychology Bulletin |language=en |volume=35 |issue=2 |pages=260–68 |doi=10.1177/0146167208327217 |pmid=19141628 |s2cid=16010829}}</ref> Ang pagpukaw ng pagtanggi sa malayang kalooban ay iniuugnay din sa pagtaas ng [[agresyon]] at pagbawas ng pagtulong sa kapwa.<ref name="Baumeister 2009" /> Gayunman, bagaman ipinahiwatig ng mga unang pag-aaral na ang paniniwala sa malayang kalooban ay may kaugnayan sa mas moral na pag-uugali, ipinakita ng mas bagong mga pag-aaral (kabilang ang malalaking mga replikasyon sa maraming lugar) na may salungat na mga resulta, karaniwang walang ugnayan sa pagitan ng paniniwala sa malayang kalooban at asal moral, na nagdudulot ng pagdududa sa mga unang konklusyon.<ref>{{cite journal |last1=Monroe |first1=Andrew E. |last2=Brady |first2=Garrett L. |last3=Malle |first3=Bertram F. |date=21 Setyembre 2016 |title=This Isn't the Free Will Worth Looking For |journal=Social Psychological and Personality Science |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=191–199 |doi=10.1177/1948550616667616 |s2cid=152011660}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Crone |first1=Damien L. |last2=Levy |first2=Neil L. |date=28 Hunyo 2018 |title=Are Free Will Believers Nicer People? (Four Studies Suggest Not) |journal=Social Psychological and Personality Science |language=en |volume=10 |issue=5 |pages=612–619 |doi=10.1177/1948550618780732 |pmc=6542011 |pmid=31249653 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Caspar |first1=Emilie A. |last2=Vuillaume |first2=Laurène |last3=Magalhães De Saldanha da Gama |first3=Pedro A. |last4=Cleeremans |first4=Axel |date=17 Enero 2017 |title=The Influence of (Dis)belief in Free Will on Immoral Behavior |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=8 |pages=20 |doi=10.3389/FPSYG.2017.00020 |pmc=5239816 |pmid=28144228 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Nadelhoffer |first1=Thomas |last2=Shepard |first2=Jason |last3=Crone |first3=Damien L. |last4=Everett |first4=Jim A.C. |last5=Earp |first5=Brian D. |last6=Levy |first6=Neil |date=Oktubre 2020 |title=Does encouraging a belief in determinism increase cheating? Reconsidering the value of believing in free will |url=https://philarchive.org/rec/NADDEA |journal=Cognition |language=en |volume=203 |doi=10.1016/j.cognition.2020.104342 |pmid=32593841 |article-number=104342 |s2cid=220057834 }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Buttrick |first1=Nicholas R. |last2=Aczel |first2=Balazs |last3=Aeschbach |first3=Lena F. |last4=Bakos |first4=Bence E. |last5=Brühlmann |first5=Florian |last6=Claypool |first6=Heather M. |last7=Hüffmeier |first7=Joachim |last8=Kovacs |first8=Marton |last9=Schuepfer |first9=Kurt |last10=Szecsi |first10=Peter |last11=Szuts |first11=Attila |date=Setyembre 2020 |title=Many Labs 5: Registered Replication of Vohs and Schooler (2008), Experiment 1 |journal=Advances in Methods and Practices in Psychological Science |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=429–438 |doi=10.1177/2515245920917931 |doi-access=free |last12=Szöke |first12=Orsolya |last13=Thomae |first13=Manuela |last14=Torka |first14=Ann-Kathrin |last15=Walker |first15=Ryan J. |last16=Wood |first16=Michael J. |s2cid=227095775}}</ref> {{Quotebox|align=right|width=40%|quoted=1|quote=''An alternative explanation builds on the idea that subjects tend to confuse determinism with fatalism... What happens then when agents' self-efficacy is undermined? It is not that their basic desires and drives are defeated. It is rather, I suggest, that they become skeptical that they can control those desires; and in the face of that skepticism, they fail to apply the effort that is needed even to try. If they were tempted to behave badly, then coming to believe in fatalism makes them less likely to resist that temptation.'' ("Isang alternatibong paliwanag ang nakabatay sa ideya na may tendensiya ang mga kalahok na ikalito ang determinismo sa fatalismo… Ano ang nangyayari kapag napahina ang sariling epektibidad ng mga ahente? Hindi nito ibig sabihin na natalo ang kanilang mga pangunahing pagnanasa at hangarin. Sa halip, iminumungkahi ko, nagiging mapanuri sila sa kanilang kakayahang kontrolin ang mga pagnanasa; at sa harap ng ganitong pag-aalinlangan, nabibigo silang ilapat ang kinakailangang pagsisikap kahit para subukan lamang. Kung sila ay naaakit na kumilos nang masama, ang paniniwala sa fatalismo ay nagiging dahilan upang mas mababa ang kanilang tsansang labanan ang tukso.")|source=—Richard Holton<ref name=Holton/>}}Bukod dito, pinagtatalunan kung ang mga natuklasang eksperimental na ito ay talagang bunga ng mga manipulasyon sa paniniwala sa malayang kalooban.<ref name="Holton">{{cite journal |last1=Holton |first1=Richard |year=2011 |title=Response to 'Free Will as Advanced Action Control for Human Social Life and Culture' by Roy F. Baumeister, A. William Crescioni and Jessica L. Alquist |url=https://dspace.mit.edu/bitstream/1721.1/71223/1/Holton_Baumeister.commentary.pdf |journal=Neuroethics |language=en |volume=4 |pages=13–16 |doi=10.1007/s12152-009-9046-8 |hdl-access=free |hdl=1721.1/71223 |s2cid=143687015}}</ref> Una sa lahat, maaaring tumukoy ang malayang kalooban sa alinman sa libertariyano (indeterministikong) malayang kalooban o sa kompatibilistikong (deterministikong) malayang kalooban. Ang pagpapabasa sa mga kalahok ng mga artikulong basta-basta "sumasalungat sa malayang kalooban” ay malamang na hindi nagpapalalim ng kanilang pagkaunawa sa determinismo, o sa kompatibilistikong malayang kalooban na pinahihintulutan pa rin nito.<ref name="Holton" /> Sa madaling sabi, ang mga manipulasyong eksperimental na kunwaring "nagpapukaw ng kawalan ng paniniwala sa malayang kalooban" ay maaaring sa katunayan ay nagbubunga ng paniniwala sa fatalismo, na maaaring magpaliwanag sa mga naunang natuklasan.<ref name="Holton" /><ref>{{cite journal |last1=Miles |first1=J.B. |year=2011 |title='Irresponsible and a Disservice': The integrity of social psychology turns on the free will dilemma |journal=British Journal of Social Psychology |language=en |volume=52 |issue=2 |pages=205–18 |doi=10.1111/j.2044-8309.2011.02077.x |pmc=3757306 |pmid=22074173 |doi-access=free}}</ref> Upang masuri ang mga epekto ng paniniwala sa determinismo, iminungkahi na sa mga susunod na pag-aaral ay dapat ipaliwanag ang determinismo at kompatibilismo sa halip na basta atakihin ang paniniwala sa malayang kalooban.<ref name="Holton" /><ref>May ilang pag-aaral na isinagawa na nagpapakita na matindi ang reaksyon ng mga tao depende sa kung paano inilalarawan ang determinismong mental, lalo na kapag iniuugnay ito sa moral na pananagutan. Napansin ni Eddy Nahmias na kapag inilalarawan ang kilos ng tao batay sa kanilang paniniwala at pagnanasa, mas malamang na ihiwalay nila ang determinismong mental sa moral na pananagutan. Tingnan: {{Cite journal |last=Nahmias |first=Eddy |author2=D. Justin Coates |author3=Trevor Kvaran |date=2007-09-01 |title=Free Will, Moral Responsibility, and Mechanism: Experiments on Folk Intuitions |journal=Midwest Studies in Philosophy |language=en |volume=31 |issue=1 |pages=214–42 |doi=10.1111/j.1475-4975.2007.00158.x |issn=1475-4975 |s2cid=15648622}}<!--| access-date = 2011-04-29--></ref> Napansin din nina Baumeister at mga kasamahan na ang mga kalahok na hindi naniniwala sa malayang kalooban ay hindi gaanong mahusay sa pag-iisip na kontrapaktuwal.<ref name="BAC" /> Nakababahala ito sapagkat ang ganitong pag-iisip ("Kung iba ang ginawa ko...") ay mahalaga sa pagkatuto mula sa sariling mga pasiya, kabilang yaong nakasakit sa iba.<ref>{{cite journal |last1=Epstude |first1=K. |last2=Roese |first2=N. J. |year=2008 |title=The Functional Theory of Counterfactual Thinking |journal=Personality and Social Psychology Review |language=en |volume=12 |issue=2 |pages=168–192 |doi=10.1177/1088868308316091 |pmc=2408534 |pmid=18453477}}</ref> Muli, hindi ito nangangahulugang ang paniniwala sa determinismo ang may [[kasalanan]]; ito ang mga resulta na maaaring inaasahan mula sa pagtaas ng paniniwala sa [[fatalismo]].<ref name="Holton" /> Sa kahalintulad na paraan, natuklasan ni Tyler Stillman na ang paniniwala sa malayang kalooban ay nakapaghuhula ng mas mabuting pagganap sa [[trabaho]].<ref>{{Cite journal |last=Stillman |first=Tyler F. |author2=Roy F. Baumeister |author3=Kathleen D. Vohs |author4=Nathaniel M. Lambert |author5=Frank D. Fincham |author6=Lauren E. Brewer |date=2010-01-01 |title=Personal Philosophy and Personnel Achievement: Belief in Free Will Predicts Better Job Performance |journal=Social Psychological and Personality Science |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=43–50 |doi=10.1177/1948550609351600 |s2cid=3023336}}</ref> == Sa teolohiya == === Kristiyanismo === [[File:Antonio_Rodríguez_-_Saint_Augustine_-_Google_Art_Project.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Antonio_Rodr%C3%ADguez_-_Saint_Augustine_-_Google_Art_Project.jpg|thumb|Ang pananaw ni [[Agustin ng Hipona|Agustin]] sa kalayaan ng kalooban at predestinasyon ay nagkaroon ng malaking impluwensya sa teolohiyang Kristiyano.|273x273px]] Ang mga konsepto ng kalayaan ng kalooban at [[predestinasyon]] ay malalim na pinagtatalunan sa hanay ng mga [[Kristiyano]]. Ang kalayaan ng kalooban sa Kristiyanong kahulugan ay ang kakayahang pumili sa pagitan ng mabuti at masama. Sa mga [[Katoliko]], may mga sumusunod sa Tomismo, na inangkin mula sa itinuro ni Tomas de Aquino sa ''Summa Theologica''. Mayroon ding ilan na sumusunod sa Molinismo, na itinatag ng [[Pari|paring]] [[Heswita]] na si Luis de Molina. Sa hanay ng mga [[Protestantismo|Protestanteng]] Kristiyano, mayroon Arminianismo, na pangunahing sinusunod ng mga Simbahang [[Metodista]] at inilahad ni [[Teologo|teologong]] [[Olandes]] na si Jacobus Arminius; at mayroon ding Calvinismo na sinusunod ng karamihan sa [[Repormang Protestante|Narepormang]] tradisyon, na inilahad ng [[Pransiya|Pranses]] na teologong Nareporma na si [[John Calvin]]. Malaki ang impluwensya kay John Calvin ng mga pananaw ni [[Agustin ng Hipona]] sa predestinasyon, na inilathala sa kanyang akdang ''On the Predestination of the Saints'' (Sa Predestinasyon ng mga [[Santo]]). Tila, may katulad na pananaw si [[Martin Luther]] sa predestinasyon ayon sa Calvinismo sa kanyang ''On the Bondage of the Will'' (Tungkol sa Pagkaalipin ng Kalooban), kaya tinatanggihan ang kalayaan ng kalooban. Sa pagtutol sa mga pananaw nina Calvin at Luther, idineklara ng [[Konsilyo ng Trento]] ng [[Simbahang Katolikong Romano|Simbahang Katolika]] na: {{quote|"Ang malayang kalooban ng tao, na pinagalaw at pinukaw ng Diyos, ay maaaring makipagtulungan sa Diyos sa pamamagitan ng pahintulot nito, at kaya nito ay maihahanda at maiuugnay ang sarili upang makamit ang biyaya ng katuwiran. Maaaring labanan ng kalooban ang biyaya kung ito ang pipiliin. Hindi ito tulad ng walang-buhay na bagay, na nananatiling ganap na pasibo. Bagaman pinahina at nabawasan ng pagkakasala ni [[Adan]], ang malayang kalooban ay hindi pa rin nawasak sa [[lahi]]." ("''The free will of man, moved and excited by God, can by its consent co-operate with God, Who excites and invites its action; and that it can thereby dispose and prepare itself to obtain the grace of justification. The will can resist grace if it chooses. It is not like a lifeless thing, which remains purely passive. Weakened and diminished by Adam's fall, free will is yet not destroyed in the race.''") — Sess. VI, cap. i at v}} Itinuro ni John Wesley, ama ng tradisyong Metodista, na ang tao, sa pamamagitan ng biyayang nauna (''prevenient grace''), ay may malayang kalooban kung saan maaari nilang piliin ang Diyos at gumawa ng mabubuting gawa, na may layuning makamit ang perpektong Kristiyano.<ref name="TGC2021">{{cite news |title=The Battle of the Will, Part 4: John Wesley and Jonathan Edwards |language=English |newspaper=The Gospel Coalition |url=https://www.thegospelcoalition.org/essay/battle-will-part-4-john-wesley-jonathan-edwards/ |url-status=live |access-date=6 Agosto 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210806015041/https://www.thegospelcoalition.org/essay/battle-will-part-4-john-wesley-jonathan-edwards/ |archive-date=6 Agosto 2021}}</ref> Sa pagpapanatili ng sinergismo (paniniwala na nakikipagtulungan ang Diyos at tao sa [[Kaligtasan (relihiyon)|kaligtasan]]), itinuturo ng Metodismo na: {{quote|"Ang ating Panginoong Jesucristo ay namatay para sa lahat ng tao upang maaabot ang kaligtasan sa bawat tao na pumapasok sa mundo. Kung ang tao ay hindi naligtas, ang pagkukulang ay sa kanya mismo, na nagmumula sa kanyang sariling pag-ayaw na makamtan ang kaligtasang iniaalok sa kanya. ([[Ebanghelyo ni Juan|Juan]] 1:9; [[Unang Sulat sa mga taga-Tesalonica|I Tesalonica]] 5:9; [[Sulat kay Tito|Tito]] 2:11-12)." ("''Our Lord Jesus Christ did so die for all men as to make salvation attainable by every man that cometh into the world. If men are not saved that fault is entirely their own, lying solely in their own unwillingness to obtain the salvation offered to them. (John 1:9; I Thess. 5:9; Titus 2:11-12).''")<ref name="IMC1986">{{cite book |title=Discipline of the Immanuel Missionary Church |date=1986 |publisher=Immanuel Missionary Church |location=Shoals, [[Indiana]] |page=7 |language=English}}</ref>}} Tinalakay ni [[Apostol Pablo]] ang Predestinasyon sa ilang Kanyang Sulat: {{quote|''"Sapagkat ang mga nakilala niya nang una pa ay itinalaga naman niya na maging katulad sa larawan ng kanyang Anak, upang siya ang maging panganay sa maraming magkakapatid; at yaong mga itinalaga niya ay kanya namang tinawag at ang mga tinawag niya ay itinuring niyang ganap; at ang mga itinuring na ganap ay niluwalhati din naman niya."'' — [[Sulat sa mga taga-Roma|Roma]] 8:29–30}} {{quote|''"Tayo'y itinalaga sa pagkukupkop upang maging kanyang mga anak sa pamamagitan ni Jesu-Cristo, ayon sa kabutihan ng kanyang kalooban."'' — [[Sulat sa mga taga-Efeso|Efeso]] 1:5}} Mayroon ding pagbanggit ng moral na kalayaan sa mga tinatawag ngayong '[[Deuterokanoniko|Deuterokanonical]]' na akda na ginagamit ng [[Simbahang Ortodokso ng Silangan|Simbahang Ortodokso]] at Katolika. Sa [[Sirac]] 15 sinasabi: {{quote|''"Huwag mong sisihin ang Panginoon dahil sa iyong kasalanan, hindi niya gagawin ang kanyang kinamumuhian. Huwag mong sabihing iniligaw ka niya. Hindi niya kailangan ang tulong ng mga imbi sa pagsasakatuparan ng kanyang mga panukala. Namumuhi ang Panginoon sa lahat ng uri ng kasalanan; ang may paggalang sa kanya ay hindi naaakit ng anumang uri ng kabuktutan. Sa pasimula pa, nang lalangin niya ang tao, ginawa na niya itong malaya na pumili ng kanyang nais. Kung gusto mo, masusunod mo ang utos ng Panginoon, ikaw ang magpapasya kung magiging tapat ka sa kanya o hindi. Naglagay siya sa harapan mo ng tubig at ng apoy, kunin mo ang iyong magustuhan. Makakapili ka ng alinman sa dalawa: buhay o kamatayan, ang iyong mapili ang siya mong patutunguhan. Dakila ang Karunungan at kapangyarihan ng Panginoon; nakikita niya ang lahat ng bagay. Nalalaman niya ang lahat ng ginagawa ng bawat tao, at kinakalinga niya ang mga may takot sa kanya. Kailanma'y wala siyang inutusang magpakasama, o pinahintulutang magkasala."'' — Ben Sira 15:11-20}} Ang tiyak na kahulugan ng mga talatang ito ay pinagtalunan ng mga teologo sa Kristiyanismo sa buong kasaysayan. Sa makabagong panahon, ang mga teologo ng Simbahang Romano Katoliko ay karaniwang yumayakap sa kaisipan ng malayang kalooban, subalit sa pangkalahatan, hindi ito itinuturing na umiiral nang hiwalay o salungat sa grasya. Ayon sa Simbahang Romano Katoliko, "Sa Diyos, ang lahat ng sandali ng panahon ay kasalukuyan sa kanilang kagyat na anyo. Kaya, kapag itinatag Niya ang Kanyang walang hanggang plano ng 'predestinasyon,' isinasama Niya rito ang malayang tugon ng bawat tao sa Kanyang grasya."<ref>Katesismo ng Simbahang Romano Katoliko, seksyon 600</ref> Itinataguyod ng Katesismo ng Simbahang Romano Katoliko na "Ang kalayaan ay ang kapangyarihang nakaugat sa katuwiran at kalooban."<ref>{{cite web |title=1731 |url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s1c1a3.htm |access-date=21 Abril 2012 |work=Catechism of the Catholic Church |language=en}}</ref> Dagdag pa rito, "Nilikha ng Diyos ang tao bilang isang makatuwirang nilalang, na iginagawad sa kanya ang dangal ng pagiging isang persona na makapagsisimula at makapagpapatnubay ng kanyang sariling mga gawa. Ipinagkaloob ng Diyos na ang tao ay 'maiwan sa kamay ng sarili niyang payo,' upang siya, ayon sa sariling kagustuhan, ay hanapin ang kanyang Lumikha at malayang makamit ang ganap at pinagpalang kasakdalan sa pamamagitan ng pagkapit sa Kanya."<ref>{{cite web |title=1730 |url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s1c1a3.htm |access-date=21 Abril 2012 |work=Catechism of the Catholic Church |language=en}}</ref> Nagtatapos ang seksiyon sa pagtalakay sa gampanin ng grasya: "Sa pamamagitan ng paggawa ng grasya, tinuturuan tayo ng [[Espiritu Santo]] sa espirituwal na kalayaan upang tayo'y maging mga malayang katuwang sa Kanyang gawain sa Simbahan at sa sanlibutan."<ref>{{cite web |title=1742 |url=https://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p3s1c1a3.htm |access-date=21 Abril 2012 |work=Catechism of the Catholic Church |language=en}}</ref> ==== Pananaw ng mga akademiko ==== Ang pinagkaisahang pananaw ng mga iskolar na nakatuon sa pag-aaral ng malayang kalooban sa [[Sinaunang panahon|sinaunang daigdig]] ay na ang [[Bibliya]] ay hindi tahasang tumatalakay sa malayang kalooban.<ref name="tomblackson.com">{{cite book |last1=Frede |first1=Michael |url=https://www.tomblackson.com/Ancient_topic_2/free_will.pdf |title=A Free Will: Origins of the Notion in Ancient Thought |publisher=University of California Press |year=2011 |isbn=978-0-520-26848-7 |editor-last1=Long |editor-first1=A.A. |publication-place=Berkeley |page=103 |language=en |chapter=7. An Early Christian View on a Free Will: Origen |quote=The answer to the first question seems relatively easy. The Christians got their notion of a free will from Platonism and, most of all, from Stoicism. |access-date=2022-12-03 |editor-last2=Sedley |editor-first2=David |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128025814/https://www.tomblackson.com/Ancient_topic_2/free_will.pdf |archive-date=2022-01-28 |url-status=dead}}</ref><ref name="k643">{{cite book |last=Linjamaa |first=Paul |url=https://brill.com/display/book/9789004407763/BP000012.xml |title=The Ethics of The Tripartite Tractate (NHC I, 5): A Study of Determinism and Early Christian Philosophy of Ethics |date=7 Hunyo 2019 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-40775-6 |page=119 |language=en |doi=10.1163/9789004407763_005 |quote=The notion of free will is not discussed explicitly in the New and Old Testament. Nor are the technical terms used associated with the discourse on free will.}}</ref><ref name="p295">{{cite book |last=Karamanolis |first=George |url=https://books.google.com/books?id=91cmEAAAQBAJ&pg=PT148 |title=The Philosophy of Early Christianity |publisher=Taylor & Francis |year=2021 |isbn=978-0-429-62823-8 |series=Ancient Philosophies |volume=4 |page=unpaginated |language=en |quote=Scripture not only lacks a discussion of all the important issues in this area but also lacks the relevant terminology, which early Christians employ in their writings. |access-date=28 June 2024}}</ref> Ayon sa nangungunang iskolar sa paksang ito hinggil sa malayang kalooban noong sinaunang panahon, si Michael Frede, napansin niya na "ang kalayaan at malayang kalooban ay hindi matatagpuan alinman sa [[Septuagint|Septuaginta]] o sa [[Bagong Tipan]] at marahil ay nagmula sa mga Kristiyano sa pamamagitan ng Estoisismo."<ref>{{Cite journal |title=Review of: A Free Will: Origins of the Notion in Ancient Thought. Sather Classical Lectures 68 |url=https://bmcr.brynmawr.edu/2011/2011.10.24/ |journal=Bryn Mawr Classical Review |language=en}}</ref> Isinulat ni Frede na hindi niya natagpuan sa Bagong Tipan o sa Griyegong [[Lumang Tipan]] ang wika ng malayang kalooban, ni ang anumang palagay hinggil dito.<ref name="tomblackson.com" /> Ayon kay Frede, tiyak na binuo ng mga ama ng unang Simbahan ang kanilang [[doktrina]] ng malayang kalooban mula sa mga [[pagano]].<ref name="tomblackson.com" /> Isa pang iskolar mula sa Oxford, si Dr. Alister McGrath, ay lubos na sumasang-ayon kay Frede: "Ang terminong 'malayang kalooban' ay hindi makikita sa Bibliya, kundi nagmula sa Estoisismo. Ipinakilala ito sa Kristiyanismong Kanluranin ng teologong si Tertuliano noong [[Ika-2 dantaon|ikalawang]] [[Ika-2 dantaon|dantaon]]."<ref>Alister McGrath, Christian Theology, 351. (sa Ingles)</ref> Samantala, ayon sa dalubhasa sa mga sulat ni San Pablo na si Troels Engberg-Pedersen, "Matibay na pinaniniwalaan ni Pablo ang banal na pagtatakda (''divine determination'') bilang isang likas na bahagi ng kabuuang pagkaunawa niya sa Diyos."<ref>Troels Engberg-Pedersen, ''Fate, Providence and Free Will: Philosophy and Religion in Dialogue in the Early Imperial Age'' (2020) (sa Ingles)</ref> === '''Hudaismo''' === [[File:Flickr_-_USCapitol_-_Maimonides_(1135-1204).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flickr_-_USCapitol_-_Maimonides_(1135-1204).jpg|thumb|188x188px|''Bas-relief'' ni Maimonides sa [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos|Kapulungan ng mga Kinatawan ng]] [[Kapulungan ng mga Kinatawan ng Estados Unidos|Estados Unidos]]]] Sa kaisipang [[Mga Hudyo|Hudyo]], ang konsepto ng "malayang kalooban" ({{Langx|he|בחירה חפשית|translit=bechirah chofshit}}; {{Lang|he|בחירה}}, {{Transliteration|he|bechirah}}) ay pansaligan. Ang pinakamaikling paglalahad ay mula kay [[Maimonides]], sa dalawang bahaging paliwanag, kung saan tinukoy ang kalayaan ng kalooban ng tao bilang bahagi ng disenyo ng Diyos sa sansinukob: # Ipinaliwanag ni Maimonides<ref>Rambam Teshuvah 5:4 (sa Ebreo)</ref> na dapat may malayang kalooban ang tao (lalo na sa pagpili sa mabuti o masama), sapagkat kung wala ito, magiging walang kahulugan ang mga kautusan ng mga [[propeta]], hindi kailangan ang [[Torah]] at ''Mitzvot'' ("mga utos"), at hindi maisasakatuparan ang katarungan. # Kasabay nito, kinikilala ni Maimonides&nbsp;– at iba pang palaisip&nbsp;– ang paradoksong lilitaw batay sa (i) kinikilala ng Hudaismo ang kabuuang kaalaman ng Diyos, at (ii) ang likas na katangian ng Banal na probidensya ayon sa [[Hudaismo]]. (Sa katunayan, ang problema ay maaaring sumalubong sa iba pang isyu sa [[pilosopiyang Hudyo]].) === Islam === Sa [[Islam]], ang isyung teolohikal ay karaniwang hindi kung paano pagsasamahin ang malayang kalooban sa kaalaman ng Diyos, kundi sa ''jabr'' ng Diyos, o banal na kapangyarihan ng utos. Bumuo si al-Ash'ari ng anyo ng kompatibilismi na tinatawag na "akwisisyon" o "dalawahang-ahensya", kung saan parehong pinagtibay ang malayang kalooban ng tao at ''jabr'' ng Diyos, na naging pundasyon ng dominanteng posisyon ng Ash'ari.<ref>{{Cite book |last=Watt |first=Montgomery |title=Free-Will and Predestination in Early Islam |publisher=Luzac & Co. |year=1948 |location=London |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |last=Wolfson |first=Harry |title=The Philosophy of Kalam |url=https://archive.org/details/philosophyofkala0000wolf |publisher=Harvard University Press |year=1976 |language=en}}</ref> Sa [[Shia Islam]], ang pag-unawa ng Ash'ari sa mas mataas na balanse patungo sa predestinasyon ay kinukwestiyon ng karamihan sa mga teologo.<ref>{{cite web |title=Man and His Destiny |url=http://www.al-islam.org/mananddestiny/3.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120415173216/http://www.al-islam.org/mananddestiny/3.htm |archive-date=2012-04-15 |access-date=2010-11-21 |publisher=Al-islam.org |language=en}}</ref> Ang malayang kalooban, ayon sa doktrina ng Islam, ay pangunahing batayan ng pananagutan ng tao sa kanyang mga aksyon sa buong buhay. Ang mga aksyon na ginawa sa pamamagitan ng malayang kalooban ay binibilang sa Araw ng Paghuhukom sapagkat sariling kilos ito ng tao; gayunpaman, ang malayang kalooban ay nagaganap sa pahintulot ng Diyos.<ref>{{cite book |last=Tosun |first=Ender |url=http://www.islamicinformationcenter.info/understandingislam.pdf |title=Guide to Understanding Islam |year=2012 |isbn=978-605-63198-1-5 |location=Istanbul |page=209 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20130528093600/http://www.islamicinformationcenter.info/understandingislam.pdf |archive-date=2013-05-28 |url-status=live}}</ref> Sa kabaligtaran, ang Mu'tazila, kilala bilang paaralang rasyonalista ng Islam, ay may pananaw na kabaligtaran ng Ash'arite at iba pang teolohiya ng Islam sa pagtingin sa malayang kalooban at katarungan ng Diyos.<ref>{{Cite web |title=Ash'ariyya and Mu'tazila - Routledge Encyclopedia of Philosophy |url=https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/ash-ariyya-and-mu-tazila/v-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240803001911/https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/ash-ariyya-and-mu-tazila/v-1 |archive-date=2024-08-03 |access-date=2024-12-18 |website=www.rep.routledge.com |language=en}}</ref> Dahil may doktrina ang Mu'tazila na nagbibigay-diin sa katarunang ng Diyos (''<nowiki/>'Adl'').<ref>{{Cite book |last=al-Asadābādī |first=ʻAbd al-Jabbār ibn Aḥmad |url=https://books.google.com/books?id=_PilAQAACAAJ |title=Sharḥ al-uṣūl al-khamsah |date=1965 |publisher=Maktabat wahbah |language=ar |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220041523/https://books.google.co.id/books/about/Sharh_al_usul_al_khamsah.html%3Fid%3D_PilAQAACAAJ%26redir_esc%3Dy |archive-date=December 20, 2024 |url-status=usurped}}</ref><ref>{{Cite web |title=Mu'tazilah {{!}} History, Doctrine, & Meaning {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Mutazilah |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180621175819/https://www.britannica.com/topic/Mutazilah |archive-date=2018-06-21 |access-date=2024-12-18 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> Para sa Mu'tazila, ang tao mismo ang lumilikha ng kanilang kalooban at kilos, kaya ang aksyon at kilos ng tao ay hindi tadhana lamang na pinapatnubayan ng Diyos at hindi kinakailangang may pahintulot ng Diyos. Sa Mu'tazila, ang tao mismo ay naglalapat ng malayang kalooban sa kanilang aksyon at pag-uugali sa pamamagitan ng utak at [[Sistemang nerbiyos|sistema ng nerbiyos]].<ref>{{Cite journal |last=Seyithan |first=C. A. N. |date=2021 |title=An Anatomic and Physiologic Analysis of the Discussions on the Locus of Human Power Among the Schools of Kalām |url=https://philpapers.org/rec/SEYAAA |url-status=live |journal=Kader |language=en |volume=19 |issue=2 |pages=631–644 |doi=10.18317/kaderdergi.971440 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219192534/https://philpapers.org/rec/SEYAAA |archive-date=2024-12-19 |access-date=2024-12-18 |doi-access=free}}</ref><ref>Cengiz, Yunus, [https://nazariyat.org/content/5-sayilar/8-cilt-4-sayi-2/2-m0056/m_cengiz.pdf “Two Competing Approaches in the Mu‘tazilite View of the Human Being: The Traditions of Abu al-Hudhayl and al-Nazzam"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240815054102/https://nazariyat.org/content/5-sayilar/8-cilt-4-sayi-2/2-m0056/m_cengiz.pdf|date=2024-08-15}}, Nazariyat Journal for the History of Islamic Philosophy and Sciences 4/2 (Mayo 2018): 57-7 (sa Ingles)</ref> Sa ganitong paraan, ginagarantiya nito ang katarungan ng Diyos sa paghuhukom sa bawat tao sa Araw ng Paghuhukom.<ref>{{Cite journal |last=Allison |first=George |title=Between Justice and Judgment: An Analysis of Free Will in Mu'tazilism |url=https://keep.lib.asu.edu/items/131053 |url-status=dead |journal=Arizona State University Library |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20250123161116/https://keep.lib.asu.edu/items/131053 |archive-date=2025-01-23 |access-date=2024-12-18}}</ref> === Iba pa === Ipinahayag ng pilosopong si [[Søren Kierkegaard]] na ang banal na pagkamakapangyarihan sa lahat ay hindi maaaring ihiwalay sa kabutihang banal. Bilang isang tunay na makapangyarihan at mabuting nilalang, maaaring likhain ng Diyos ang mga nilalang na may tunay na kalayaan laban sa Kanya. Higit pa rito, kusang gagawin ito ng Diyos sapagkat "ang pinakadakilang kabutihan… na maaaring gawin para sa isang nilalang, na higit sa anumang bagay na maaaring gawin para rito, ay ang maging tunay na malaya."<ref>Kierkegaard, Søren. (1848) ''Journals and Papers'', vol. III. Muling nilimbag sa Indiana University Press, Bloomington, 1967–78. (sa Ingles)</ref> Ang pagtatanggol sa kalayaan ng kalooban ni Alvin Plantinga ay isang makabagong pagpapalawig ng paksang ito, na nagpapakita kung paanong ang Diyos, kalayaan ng kalooban, at kasamaan ay maaaring magkatugma.<ref>Mackie, J.L. (1955) "Evil and Omnipotence", ''Mind'', new series, vol. 64, pp. 200–12. (sa Ingles)</ref> May ilang pilosopo na sumusunod kay [[William ng Ockham]] sa paniniwalang ang pangangailangan at posibilidad ay natutukoy ayon sa isang tiyak na sandali ng panahon at sa isang takdang kalagayang empirikal. Dahil dito, ang isang bagay na posibleng mangyari ayon sa pananaw ng isang tagamasid ay maaaring ituring na kinakailangan mula sa pananaw ng isang may ganap na kaalaman (omnisiyente).<ref name="ockham">Ockham, William. Predestination, God's Knowledge, and Future Contingents, maagang ika-14 dantao, salin nina Marilyn McCord Adams at Norman Kretzmann 1982, Hackett, esp pp. 46–47 (sa Ingles)</ref> Mayroon ding mga pilosopong sumusunod kay [[Philo|Philo ng Alejandria]], isang pilosopong kilala sa kanyang antroposentrismo, sa paniniwalang ang kalayaan ng kalooban ay katangian ng kaluluwa ng tao, kaya ang mga hayop na hindi tao ay walang ganitong kalayaan.<ref>H.A. Wolfson, ''Philo'', 1947 Harvard University Press; Religious Philosophy, 1961 Harvard University Press; and "St. Augustine and the Pelagian Controversy" sa Pilosopiyang Panrelihiyon (sa Ingles)</ref> == Mga sanggunian == === Mga sipi === {{Reflist}} === Bibliograpiya === * Hawking, Stephen, and Mlodinow, Leonard, ''The Grand Design'', New York, Bantam Books, 2010. (sa INgles) * Horst, Steven (2011), [https://web.archive.org/web/20150427115321/http://www.themontrealreview.com/2009/Freedom-and-the-laws-of-nature.php ''Laws, Mind, and Free Will.''] (MIT Press) {{ISBN|0-262-01525-0}} (sa Ingles) * [https://web.archive.org/web/20171011231645/http://www.sriaurobindoashram.org/ashram/sriauro/downloadpdf.php?id=41 Sri Aurobindo about freedom and free will](PDF) (sa Ingles) * {{cite journal|last1=Cave|first1=Stephen|title=There's No Such Thing as Free Will|journal=The Atlantic|date=Hunyo 2016|url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2016/06/theres-no-such-thing-as-free-will/480750/|language=en}} == Karagdagang pagbabasa == {{div col}} * Dennett, Daniel C. (2003). ''Freedom Evolves''. New York: Viking Press {{ISBN|0-670-03186-0}} (sa Ingles) * Epstein J.M. (1999). ''Agent Based Models and Generative Social Science.'' Complexity, IV (5). (sa Ingles) * Gazzaniga, M. & Steven, M.S. (2004) Free Will in the 21st Century: A Discussion of Neuroscience and Law, in Garland, B. (pat.) ''Neuroscience and the Law: Brain, Mind and the Scales of Justice'', New York: Dana Press, {{ISBN|1-932594-04-3}}, pp.&nbsp;51–70. (sa Ingles) * Gleick, James, "The Fate of Free Will" (review of Kevin J. Mitchell, ''Free Agents: How Evolution Gave Us Free Will'', Princeton University Press, 2023, 333 pp.), ''The New York Review of Books'', vol. LXXI, no. 1 (18 Enero 2024), pp. 27–28, 30. (sa Ingles) "Agency is what distinguishes us from machines. For biological creatures, [[reason]] and purpose come from acting in the world and experiencing the consequences. [[Artificial intelligence]]s – disembodied, strangers to blood, sweat, and tears – have no occasion for that." (p. 30.) * {{cite journal | last1 = Goodenough | first1 = O.R. | year = 2004 | title = Responsibility and punishment | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society B | volume = 359 | issue = 1451| pages = 1805–09 | doi = 10.1098/rstb.2004.1548 | pmid = 15590621 | pmc = 1693460 |language=en}} * {{cite journal | last1 = Harnad | first1 = Stevan | year = 1982 | title = Consciousness: An Afterthought | url = http://cogprints.org/1570/ | journal = Cognition and Brain Theory | volume = 5 | pages = 29–47|language=en }} * {{cite journal | last1 = Harnad | first1 = Stevan | year = 2001 | title = No Easy Way Out | url = http://cogprints.org/1624/ | journal = The Sciences | volume = 41 | issue = 2| pages = 36–42 | doi = 10.1002/j.2326-1951.2001.tb03561.x | url-access = subscription |language=en}} * Harnad, Stevan (2009) The Explanatory Gap #''[http://philpapers.org/ PhilPapers]'' (sa Ingles) * Harris, Sam. 2012. ''Free Will''. Free Press. {{ISBN|978-1-4516-8340-0}} (sa Ingles) * Hofstadter, Douglas. (2007) ''I Am A Strange Loop.'' Basic Books. {{ISBN|978-0-465-03078-1}} (sa Ingles) * Kane, Robert (1998). ''The Significance of Free Will.'' New York: Oxford University Press {{ISBN|0-19-512656-4}} (sa Ingles) * Lawhead, William F. (2005). ''The Philosophical Journey: An Interactive Approach.'' McGraw-Hill Humanities/Social Sciences/Languages {{ISBN|0-07-296355-7}}. (sa Ingles) * Libet, Benjamin; Anthony Freeman; and Keith Sutherland, mga pat. (1999). ''The Volitional Brain: Towards a Neuroscience of Free Will''. Exeter, UK: Imprint Academic. Mga [[sanaysay]] ng mga siyentipiko at pilosopo. (sa Ingles) * Muhm, Myriam (2004). Abolito il libero arbitrio&nbsp;– Colloquio con Wolf Singer. ''L'Espresso'' 19.08.2004 [https://web.archive.org/web/20060516090209/http://www.larchivio.org/xoom/myriam-singer.htm larchivio.org] (sa Ingles) * Nowak A., Vallacher R.R., Tesser A., Borkowski W. (2000). Society of Self: The emergence of collective properties in self-structure. ''Psychological Review.'' 107 (sa Ingles) * Riskin, Jessica, "Turtles All the Way Up" (pagsusuri ni Robert M. Sapolsky, ''Determined: A Science of Life Without Free Will'', Penguin Press, 2023, 511 pp.), ''The New York Review of Books'', bol. LXXII, blg. 2 (13 Pebrero 2025), pp. 23–25. The reviewer, Riskin, writes: "[[Science]] can't prove there's no free will [Sapolsky's thesis is that there is no free will] because the question of free will is not a scientific question but a philosophical one. To misrepresent it as a scientific question is a prime example of scientism – of extending the claims of science beyond its bounds." (p. 25.) (sa Ingles) * {{Cite book |last=Sapolsky |first=Robert M. |title=Determined: A Science of Life Without Free Will |url=https://archive.org/details/determinedscienc0000sapo |publisher=Penguin Press |location=New York |year=2023 |isbn=978-0-5255-6097-5|language=en}} * [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer, Arthur]] (1839). ''On the Freedom of the Will.'', Oxford: Basil Blackwell {{ISBN|0-631-14552-4}}. (sa Ingles) * {{cite book | last=Stapp | first=Henry P. | title=Quantum theory and free will : how mental intentions translate into bodily actions | publication-place=Cham, Switzerland |publisher=Springer| date=2017 | isbn=978-3-319-58301-3 | oclc=991595874 | language=en}}}} * Tosun, Ender (2020). [http://www.islamicinformationcenter.info/fwp.pdf Free Will Under the Light of the Quran], {{ISBN|978-605-63198-2-2}} (sa Ingles) * Van Inwagen, Peter (1986). ''An Essay on Free Will.'' New York: Oxford University Press {{ISBN|0-19-824924-1}}. (sa Ingles) * Velmans, Max (2003) ''How Could Conscious Experiences Affect Brains?'' Exeter: Imprint Academic {{ISBN|0-907845-39-8}}. (sa Ingles) * Dick Swaab, Wij Zijn Ons Brein, Publishing Centre, 2010. {{ISBN|978-90-254-3522-6}} (sa Ingles) * {{Cite book|url=https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf|title=The Illusion of Conscious Will|last=Wegener|first=Daniel Merton|publisher=MIT Press|year=2002|isbn=978-0-262-23222-7|access-date=2018-12-12|archive-date=2018-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181212162904/https://zodml.org/sites/default/files/%5bDaniel_M._Wegner%5d_The_Illusion_of_Conscious_Will.pdf|url-status=dead|language=en}} * Williams, Clifford (1980). ''Free Will and Determinism: A Dialogue''. Indianapolis: Hackett Publishing Company (sa Ingles) * John Baer, James C. Kaufman, Roy F. Baumeister (2008). ''Are We Free? Psychology and Free Will''. Oxford University Press, New York {{ISBN|0-19-518963-9}} (sa Ingles) * George Musser, "Is the Cosmos Random? ([[Albert Einstein|Einstein]]'s assertion that God does not play dice with the universe has been misinterpreted)", ''Scientific American'', bol. 313, blg. 3 (Setyembre 2015), pp.&nbsp;88–93. (sa Ingles) {{div col end}} == Mga panlabas na link == * {{Cite SEP|freewill|Free Will|Timothy O’Connor, Christopher Franklin}} * {{Cite IEP|url-id=freewill|title=Free Will|author=Kevin Timpe}} * {{Cite IEP|url-id=freewi-m|title=FMedieval Theories of Free Will|author=Colleen McClusky}} * {{Commons category-inline|Free will|Malayang kalooban}} * {{Wikiquote-inline|Free will|Malayang kalooban}} {{Philosophy topics}} {{authority control}} [[Kategorya:Teolohiya]] [[Kategorya:Etika]] [[Kategorya:Kausalidad]] [[Kategorya:Malayang kalooban]] [[Kategorya:Metapisika]] [[Kategorya:Pilosopiya ng relihiyon]] [[Kategorya:Pilosopiya ng buhay]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] 70yl6qldef8k1x64nslcn926a47tgac 0 249004 2220354 2220297 2026-08-13T22:01:02Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220354 wikitext text/x-wiki Ang '''1998 sa Pilipinas''' ay mga pangyayaring mahalaga sa Pilipinas sa taong 1998. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Fidel V. Ramos]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) <small>(Hanggang Hunyo 30)</small>; [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) <small>(Simula Hunyo 30)</small> * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) <small>(Hanggang Hunyo 30)</small>; [[Gloria Macapagal-Arroyo]] ([[Lakas–CMD|Lakas]]) <small>(Simula Hunyo 30)</small> * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Neptali Gonzales]] * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Jose de Venecia]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Andres Narvasa]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-10 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-10 na Kongreso]] <small>(Hanggang Hunyo 5)</small>; [[Ika-11 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 na Kongreso]] <small>(Simula Hulyo 27)</small> == Kaganapan == ===Enero=== * Iniutos ng [[Autonomous Region in Muslim Mindanao]] acting governor na si Guimid Matalam ang 60-araw na suspensyon kay [[Gobernador ng Lanao del Sur|gobernador ng Lanao del Sur]] Mahid Mutilan sa maraming kaso. Inutusan ng [[Manila]] [[Regional Trial Court]] (RTC) na arestuhin si Mutilan dahil sa ilegal na recruitment.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 1, 1998 |title=Muling sinuspinde ang gobernador ng Lanao del Sur |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000180.htm |work=Philippine Headline News Online (PHNO) |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226105245/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000180.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Pumirma ang Tribal Communities Association of the Philippines ng limang kasunduan sa mga asosasyon ng mga katutubong negosyante sa Canada, bahagi ng 27 kasunduan sa negosyo na nilagdaan sa pagitan ng Pilipinas at [[Canada]]. Saklaw nito ang eksplorasyon ng mineral, pagpapaunlad ng isang plantasyon ng [[abaca]], paggawa ng isang [[fireboard]], at pag-install ng dalawang pasilidad ng komunikasyon.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 2, 1998 |title=RP, Pumirma ang mga tribo ng Canada ng mga proyektong nagkakahalaga ng $469-M |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000183.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226092423/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000183.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Ang [[Olongapo]] RTC, na kumikilos batay sa isang reklamo ng isang kumpanya ng [[Subic Freeport]], ay naglabas ng isang [[temporary restraining order]] na nagpapahinto sa pagpapatupad ng ''Executive Order No. 444'' na nagdulot ng limitadong operasyon at pagbaba ng kita ng [[duty-free shop]]s sa [[Clark Freeport at Special Economic Zone|Clark]] at Subic.<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 8, 1998 |title=Tagumpay sa Korte para sa mga tindahang walang duty |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000192.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226115257/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000192.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Nag-utos ang pambansang pamahalaan ng [[moratorium]] sa mga aktibidad sa pagmimina sa Mount Diwalwal sa [[Monkayo]], [[Davao del Norte]].<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 9, 1998 |title=Ipinatigil ang pagmimina sa Davao |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000195.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20051226102347/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000195.htm |archive-date=Disyembre 26, 2005 |access-date=Marso 25, 2023 }}</ref> * Nagsimula ang isang pagtatalo sa [[Alkalde ng Pasay|pagka-alkalde sa Pasay]], na kinasasangkutan ni [[Pablo Cuneta]], na bumalik mula sa medical leave, at ng bise alkalde na si [[Wenceslao Trinidad|Peewee Trinidad]], na nanunungkulan bilang acting capacity na tumangging umalis sa pwesto. Sinasabi ng [[Kagawaran ng Interyor at Pamahalaang Lokal]] na ang alitan ay "una sa uri nito."<ref>{{cite news |last=Jose Vanzi |first=Sol |date=Enero 26, 1998 |title=Aayusin ng Korte ang alitan sa pagitan ng alkalde ng Pasay |url=http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000227.htm |work=PHNO |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20000519054019/http://www.newsflash.org/199801/ht/ht000227.htm |archive-date=Mayo 19, 2000 |access-date=Marso 25, 2023}}</ref> * Enero 28 – Binihag ng mga armado ang hindi bababa sa 400 mga bata at mga guro sa loob ng ilang oras, sa isang mababang paaralan sa [[Maynila]]. ===Pebrero=== * Pebrero 2 – Bumagsak ang ''Cebu Pacific Flight 387'' sa mga dalisdis ng Bundok Sumagaya sa [[Claveria, Misamis Oriental]], 104 pasahero ang namatay. * Pebrero 11 – Ang Talisay ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng Negros Occidental sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8489''. * Pebrero 14 – Ang katayuan ng [[Santiago, Isabela|Santiago]] bilang isang lungsod na bahagi ng lalawigan ay ibinaba sa pamamagitan ng pagsasabatas ng ''Republic Act 8528'' na nag-amyenda sa ilang seksyon ng ''Republic Act 7720'' tungo sa isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]]. * Pebrero 23 – Nilagdaan na ang ''Batas Republika 8535'' na lumilikha sa Lungsod ng [[Novaliches]].<ref>{{Banggitin ang balita|last=Samonte|first=Severino|petsa=Setyembre 12, 2020|title=Pagtaas ng bilang ng mga lungsod sa Pilipinas mula 60 noong 1987 patungong 146 noong 2020 traced|work=Philippine News Agency|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1115219|access-date=Oktubre 22, 2021}}</ref> * Huling bahagi ng Pebrero hanggang unang bahagi ng Marso – Isang pagsiklab ng malaria sa dalawang isla sa [[Siasi, Sulu]] ang nagdulot ng naiulat na pagkamatay ng mahigit 140 residente.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199803/ht/ht000281.htm "149 patay sa pagsiklab ng malaria sa Sulu"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401144937/http://www.newsflash.org/199803/ht/ht000281.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 03-01-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199803/hl/hl000511.htm "Bumaba sa 140 ang bilang ng mga namatay sa malaria, tigdas ang susunod"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401144937/http://www.newsflash.org/199803/hl/hl000511.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 03-04-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref> * Marso 8 – Ang [[Compostela Valley]], ay itinatag bilang ika-78 lalawigan, sa pamamagitan ng [[Batas Republika ng Pilipinas|Batas Republika]] Bilang 8470. * Marso 14 – Ang [[Passi, Iloilo|Passi]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Iloilo]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8469''. * Marso 20 – Ang [[San Fernando, La Union|San Fernando]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[La Union]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8509''. * Marso 21 ** Ang [[Calapan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Oriental Mindoro]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8475''. **Ang [[Urdaneta, Pangasinan|Urdaneta]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Pangasinan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8480''.<ref>{{Cite web|title=Kasaysayan ng Lungsod ng Urdaneta|url=https://urdaneta-city.gov.ph/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Lungsod ng Urdaneta|archive-url=https://web.archive.org/web/20010417042105/http://www.urdaneta-city.gov.ph:80/ |archive-date=2001-04-17 }}</ref> **Ang [[Victorias]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Negros Occidental]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8488''. * Marso 22 **Ang [[Kidapawan]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Cotabato]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8500''.<ref>{{Banggitin ang web|title=Historical Origin|url=https://www.kidapawancity.gov.ph/historical-origin/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=City of Kidapawan|archive-url=https://web.archive.org/web/20200928035457/https://www.kidapawancity.gov.ph/historical-origin/ |archive-date=2020-09-28 }}</ref> **Ang [[Malaybalay]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Bukidnon]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Republic Act 8490''.<ref>{{Banggitin web|title=KASAYSAYAN NG KASAYSAYAN|url=https://malaybalaycity.gov.ph/malaybalay-dev/historical-background/|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=ANG PAMAHALAANG LUNGSOD NG MALAYBALAY {{!}} OPISYAL NA WEBSITE|archive-url=https://web.archive.org/web/20200713070800/http://malaybalaycity.gov.ph/malaybalay-dev/historical-background/ |archive-date=2020-07-13 }}</ref> **[[Parañaque]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng Republic Act 8507 na inaprubahan noong Pebrero 13. ===Abril=== * Abril 4 – Ang [[Antipolo]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Rizal (lalawigan)|Rizal]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8508''. * Abril 19 – Ang [[Lungsod ng Tarlac|Tarlac]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Tarlac]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8593''. ===Mayo=== * [[Mayo 11]] – [[Pangkalahatang halalan sa Pilipinas, 1998|Halalang pampanguluhan sa Pilipinas, 1998]]. * Mayo 16 – Isang sunog ang tumupok sa [[Lung Center of the Philippines]], kung saan hindi bababa sa 22 pasyente ang namatay, pati na rin ang katabing [[National Kidney and Transplant Institute]], sa [[Lungsod Quezon]].<ref>''[http://www.newsflash.org/199805/hl/hl000671.htm "22 ang namatay sa sunog sa Lung Center, pinaghihinalaan ang arson"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220402153842/http://www.newsflash.org/199805/hl/hl000671.htm |date=2022-04-02 }}'' PHNO. 05-17-1998. Nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/3cf7187968bd1baaf3c8941c19f4a31e "Pilipinas: Maynila: 8 pasyente ang namatay sa sunog sa ospital"]'' [[Associated Press|AP Archive]]. 05-16-1998.<br>—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-may-17-mn-50821-story.html "10 ang namatay sa sunog sa ospital sa Pilipinas"]'' [[Associated Press|AP]] (sa pamamagitan ng [[Los Angeles Times]]). 05-17-1998.<br>—''[https://kahimyang.com/kauswagan/articles/1802/today-in-philippine-history-may-16-1998-a-fire-swept-through-the-lung-center-of-the-philippines-killing-25-people "Mayo 16, 1998: isang sunog ang sumiklab sa Lung Center of the Philippines na ikinamatay ng 25 katao"]'' Ang Proyektong Kahimyang.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> ===Hunyo=== * Hunyo 6 – Si Carmela Arcolas–Gamboa ng [[Negros Occidental]], ay kinoronahan bilang Miss Philippines Centennial noong 1998. * [[Hunyo 12]] – Ipinagdiriwang ang Sentenaryo ng Kalayaan o ang Ika-100 Anibersaryo ng [[Araw ng Kalayaan]] ng [[Pilipinas]] mula sa [[Espanya]]. * Hunyo 30 – Nanumpa si dating [[Pangalawang Pangulo ng Pilipinas|Pangalawang Pangulo]] [[Joseph Estrada]] bilang [[Talaan ng mga Pangulo ng Pilipinas|ika-13]] [[Pangulo ng Pilipinas|Pangulo]] ng Pilipinas. ===Hulyo=== * Unang bahagi ng Hulyo – Iniulat ng [[Kagawaran ng Agrikultura (Pilipinas)|Kagawaran ng Agrikultura]] na ang tagtuyot at paglaganap ng peste sa mga pananim sa rehiyon ng [[Rehiyon ng Davao|Timog Mindanao]] sa pagitan ng Nobyembre 1997 at Hunyo 1998 ay nakaapekto sa humigit-kumulang 254,000 ektarya ng mga lupang sakahan, at sumira sa 360,037 metrikong tonelada ng mga pananim na nagkakahalaga ng hindi bababa sa {{Philippine peso|2}}-bilyon; Ang mga lupang tinatamnan ng palay at mais ang lubhang napinsala.<ref>''[http://www.newsflash.org/199807/ht/ht000445.htm "Pagkatapos ng tagtuyot: baha, mga pagkamatay sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084524/http://www.newsflash.org/199807/ht/ht000445.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 07-09-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref> ===Setyembre=== * Setyembre 18 – Lumubog sa dagat malapit sa [[Fortune Island (Philippines)|Fortune Island]], [[Nasugbu, Batangas]] ang pampasaherong lantsa na ''[[MV Princess of the Orient]]'', na tinatahak ang rutang Maynila-Cebu sa kasagsagan ng [[Typhoon Vicki (1998)|Typhoon Vicki (''Gading'')]], sa [[Fortune Island (Philippines)|Fortune Island]], [[Nasugbu, Batangas]]; 150 ang naiulat na patay o nawawala.<ref>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000899.htm "NEWSFLASH: Lumubog ang barkong patungong Cebu, nawawala ang mga pasahero"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000899.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-19-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000904.htm "54 ang patay, 75 ang nawawala pa rin sa sakuna sa Sulpicio"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000904.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-21-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>—''[https://www.nytimes.com/1998/09/20/world/23-dead-many-missing-in-manila-ferry-sinking.html "23 Patay, Marami ang Nawawala sa Paglubog ng Ferry ng Maynila"]'' [[Associated Press|AP]] (via [[The New York Times]]). 09-20-1998.<br>—''[https://safety4sea.com/cm-princess-of-the-orient-erroneous-maneuvering-leads-to-deadly-sinking/ "Prinsesa ng Silangan: Ang maling pagmamaniobra ay humantong sa nakamamatay na paglubog"]'' Safety4Sea. 12-10-2019.<br><br>Para sa timeline ng mga kaugnay na aksidente:<br>—''[https://mobile.reuters.com/article/amp/idUSMAN5211320080623 "TIMELINE: Pinakamatinding mga sakuna sa barko sa Pilipinas"]'' [[Reuters]]. 06-23-2008.<br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>Tingnan ang mga detalye ng [https://www.wrecksite.eu/wreck.aspx?151182 aksidenteng ito] mula sa database ng [[Wrecksite]]. Nakuha noong 04-01-2022.</ref> * Setyembre 23 – Sinuspinde ng [[Philippine Airlines]] (PAL) ang operasyon nito nang ilang araw simula hatinggabi, ayon sa inanunsyo nito noong Setyembre 17 na "permanenteng" paghinto, bilang resulta ng [[Krisis sa pananalapi ng Asya noong 1997|Krisis sa pananalapi sa Asya]] at aksyong industriyal ng mga unyon nito. Dalawang magkahiwalay na welga ang isinagawa, ng humigit-kumulang 600 piloto noong Hunyo, dahil sa mga paratang ng hindi patas na kasanayan sa paggawa at pagsira sa unyon ng PAL, na nakakaapekto sa mga operasyon ng PAL; at ng halos 2,000 miyembro ng unyon noong Hulyo, kasunod ng pagtanggal sa trabaho noong Hunyo 15 ng humigit-kumulang 5,000 empleyado bilang bahagi ng hakbang nito upang matugunan ang mga pagkalugi sa pananalapi. Gumawa si Pangulong Estrada ng serye ng mga interbensyon sa pagsisikap na malutas ang hindi pagkakaunawaan sa paggawa hanggang sa magkaroon ng ilang kasunduan sa pagitan ng PAL Employees Association at ng pamamahala ng airline. Noong Oktubre 7, bahagyang ipinagpatuloy ng PAL ang operasyon, ayon sa inanunsyo ni Pangulong... Estrada, Setyembre 28. Pinagtibay ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] noong 2016 ang pagtanggal sa trabaho sa 24 na piloto ng PAL, at noong 2018 ang pagtanggal sa trabaho sa humigit-kumulang 1,400 cabin crew.<ref>—''[https://web.archive.org/web/20051109132132/http://www.newsflash.org/199807/hl/hl000791.htm (UNANG PAGSUSURI NG PHNO) "Tapos na ang welga ng PAL, itinigil na ang mga piket"]'' PHNO. 07-26-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000896.htm "NEWSFLASH: Tuluyan nang magsasara ang Philippine Airlines sa susunod na linggo"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084524/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000896.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-17-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000928.htm "NEWSFLASH: Nalutas na! Muling magbubukas ang PAL sa Oktubre 7"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401084523/http://www.newsflash.org/199809/hl/hl000928.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 09-28-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>Para sa kaganapang ito:<br>—''[https://www.nytimes.com/1998/09/25/business/international-business-island-nation-loses-a-bridge-as-philippine-airlines-fails.html "INTERNASYONAL NA NEGOSYO; Nawalan ng Tulay ang Bansang Isla Dahil Nabigo ang Philippine Airlines"]'' [[The New York Times]]. 09-25-1998.<br>—''[https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1998-sep-25-fi-26413-story.html "Nakumpiska ang Jet ng Philippine Airline sa LAX"]'' [[Los Angeles Times]]. 09-25-1998.<br>—''[https://web.archive.org/web/20110129083806/http://edition.cnn.com/ASIANOW/time/asia/magazine/1998/981005/philippine_airlines.html "NEGOSYO: Masamang Balitang Ibon"]'' [[Time (magazine)|Time Asia]] isyu ng 10-05-1998.<br><br>Mga kaugnay na pangyayari:<br>—''[https://www.philstar.com/metro/2016/02/05/1550132/sc-upholds-dismissal-pal-pilots-1998-strike/ "Pinagtibay ng SC ang pagtanggal sa mga piloto ng PAL sa welga noong 1998"]'' [[Philstar.com]]. 02-05-2016.<br>—''[https://www.pna.gov.ph/articles/1030102 "Legal na ang pagtanggal sa trabaho ng 1,400 cabin crew ng PAL noong 1998"]'' [[Philippine News Agency]]. 03-26-2018.<br>—''[https://www.abs-cbn.com/insights/08/05/10/pals-labor-woes-then-and-now "Mga problema sa paggawa ng PAL: noon at ngayon"]'' [[Newsbreak (magazine)|Newsbreak]] via [[ABS-CBN News]]. 08-05-2010.<br><br>Para sa mga detalye ng kaso:<br>—''[https://mirror.officialgazette.gov.ph/2009/10/02/fasap-v-philippine-airlines-g-r-no-178083-october-2-2009/ "G.R. No. 178083"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406220947/https://mirror.officialgazette.gov.ph/2009/10/02/fasap-v-philippine-airlines-g-r-no-178083-october-2-2009/ |date=2023-04-06 }}'' (10-02-2009) [[Opisyal na Pahayagan (Pilipinas)|Opisyal na Pahayagan]].<br>—''[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/63895 "G.R. No. 200088"]'' (02-26-2018) [[Korte Suprema ng Pilipinas|E-Library ng Korte Suprema]].<br><br>Timeline:<br>—''[https://www.philippineairlines.com/AboutUs/HistoryAndMilestone "Kasaysayan at mga Milestone"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160331042455/http://www.philippineairlines.com/AboutUs/HistoryAndMilestone |date=2016-03-31 }}'' Website ng Philippine Airlines.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> ===Oktubre=== * Oktubre 6 – Bumoto ang [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]], 8–5, upang pawalang-sala ang dating [[Unang Ginang ng Pilipinas|Unang Ginang]] [[Imelda Marcos]] at baligtarin ang hatol noong 1993 [[Sandiganbayan]] na nagpapatunay na siya ay pinawalang-sala sa kasong katiwalian kaugnay ng pagtatayo ng [[Philippine General Hospital]].<ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000955.htm "NEWSFLASH: Pinawalang-sala si Imelda!"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250926080055/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000955.htm |date=2025-09-26 }}'' PHNO. 10-06-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000959.htm "Pinawalang-sala ng Korte Suprema si Imelda sa 3 batayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071144/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000959.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-07-1998.<br><br>Lahat ay narekober noong 03-31-2022.</ref> * Oktubre 14 – [[Oktubre 15|15]] – [[Typhoon Zeb|Super typhoon Zeb (''Iliang'')]] ay tumama sa [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] at humampas sa Hilagang Luzon pati na rin sa ilang bahagi ng [[Nueva Ecija]] at [[Rizal (lalawigan)|Rizal]]; nagdulot ng malaking pinsala na nagkakahalaga ng humigit-kumulang isang bilyong [[Piso ng Pilipinas|piso]]; ang naiulat na bilang ng mga namatay ay 83.<ref name="tcZB">—''[https://apnews.com/article/d9a9cdbe1d56dfef8d233fd949dfe968 "2 Namatay sa Bagyong Pilipinas"]'' [[Associated Press|AP News]]. 10-22-1998.<br>—''[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/0a7083b07363037ce094c5562ef3a9ab "Pilipinas: Mga Resulta ng Bagyong Bab"]'' AP Archive. 10-24-1998.<br>—''[https://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/201209.stm "Ibinaba ang antas ng Bagyong Bab"]'' [[BBC News]]. 10-26-1998.<br>—''[https://www.typhoon2000.ph/oct98.txt "Buwanang buod ng pandaigdigang bagyong tropikal, Oktubre 1998"]'' Typhoon2000. 1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref><ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000992.htm "Iliang toll: 33 patay, sarado ang mga haywey, binaha ang mga bayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150606230716/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000992.htm |date=2015-06-06 }}'' PHNO. 10-16-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000995.htm "Bagyong Zeb: Daan-daang kinatatakutang patay, winasak ng Luzon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl000995.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-17-1998.<br><br>Nakuha ang lahat noong 03-31-2022.</ref> * Oktubre 21 – [[Oktubre 23|23]] – [[Bagyong Loleng|Super typhoon Babs (''Loleng'')]] landfalls sa [[Catanduanes]] at [[Aurora (lalawigan)|Aurora]] at mga rampages sa buong [[Metrozon][Central] Luzon at mga lalawigan sa [[Metrozon][Central] Luzon at Luzon. [[Eastern Visayas]], [[Negros]] pati na rin ang [[Baguio]] at ilang bahagi ng [[Ilocos Sur]]; kumpirmadong bilang ng nasawi ay 221; Ang mga pinsala ay nagkakahalaga ng humigit-kumulang [[₱]]3-bilyon sa kabuuan.<ref name="tcZB" /><ref>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001019.htm "Pinsala ng bagyo: Inilabas ang P200-M na pondo para sa kalamidad"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001019.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-23-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001024.htm "Bilang ng namatay sa Babs, 145, at pag-akyat, malawakang pagkawasak"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071144/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001024.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-24-1998.<br>—''[http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001025.htm "Sinuri ni Erap ang pinsala sa Bicol, nagkaloob ng P50-M para sa rehab ng Catanduanes"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071143/http://www.newsflash.org/199810/hl/hl001025.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 10-25-1998.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-31-2022.</ref> ===Disyembre=== * Disyembre 3 – Isang sunog ang sumira sa pribadong ampunan na ''Bahay Kalinga'', na pinapatakbo ng organisasyon ng kababaihan na ''Asociacion de Damas de Filipinas Inc.'', sa [[Paco, Maynila]], kung saan hindi bababa sa 30 katao ang kumpirmadong patay, karamihan ay mga batang na-admit doon.<ref>{{cite web | url=http://interaksyon.com/article/13880/today-in-history-in-1913-the-association-de-damas-filipinas-was-established | title=NGAYON SA KASAYSAYAN: Noong 1913, itinatag ang Association de Damas Filipinas | publisher=InterAksyon | date=Setyembre 26, 2011 | access-date=Setyembre 26, 2011 | archive-date=Setyembre 27, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110927054048/http://www.interaksyon.com/article/13880/today-in-history-in-1913-the-association-de-damas-filipinas-was-established | url-status=dead }}</ref><ref>''[http://www.newsflash.org/199812/hl/hl001127.htm "Sunog sa ampunan sa Maynila: 29 patay, 9 nawawala"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181111090549/http://www.newsflash.org/199812/hl/hl001127.htm |date=2018-11-11 }}'' PHNO. 12-04-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref><ref>—''[https://www.cbsnews.com/news/fire-ravages-manila-orphanage/ "Sinasalanta ng Sunog ang Bahay-ampunan sa Maynila"]'' [[CBS News]]. 12-03-1998.<br>—''[https://www.deseret.com/1998/12/3/19416099/fire-kills-28-in-manila-orphanage "28 ang namatay sa sunog sa bahay-ampunan sa Maynila"]'' [[Associated Press|AP]] (sa pamamagitan ng [[Deseret News]]). 12-03-1998.<br>—''[https://apnews.com/article/396c75acc6903df76563623f53dee481 "Iniimbestigahan ang Sunog sa Bahay-ampunan sa Pilipinas"]'' AP. 12-04-1998.<br><br>Para sa listahan ng mga kaugnay na sakuna:<br>—''[https://www.esquiremag.ph/culture/the-7-deadliest-fires-in-the-philippines-in-the-last-50-years-a1729-20180327-lfrm "Ang 7 Pinaka-Nakamamatay na Sunog sa Pilipinas sa Huling 50 Taon"]'' [[Esquire (magazine)|Esquire Philippines]]. 03-27-2018.<br><br>Lahat ay nakuha noong 04-01-2022.</ref> * Disyembre 18 – Isang engkwentro sa pagitan ng pinuno ng [[Abu Sayyaf]] at ng pinaka-pinaghahanap na bandido ng bansa, si [[Abdurajak Janjalani]], kasama ang 20 rebelde, at ang 12-miyembrong pwersa ng gobyerno, ang naganap sa [[Lamitan, Basilan]]; Si Janjalani at dalawa sa kanyang mga tauhan ay napatay, habang dalawang tauhan ng gobyerno ang napatay at dalawa ang naiulat na nawawala.<ref name="dASG">''[http://www.newsflash.org/199812/ht/ht000620.htm "Hepe ng Abu Sayyaf, pampublikong kaaway bilang 1, napatay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401071142/http://www.newsflash.org/199812/ht/ht000620.htm |date=2022-04-01 }}'' PHNO. 12-19-1998. Nakuha noong 03-31-2022.</ref> * Disyembre 30 – Ang [[Valenzuela, Metro Manila|Valenzuela]] ay naging isang lungsod na lubos na urbanisado sa [[Metro Manila]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng ''Batas Republika 8526''.<ref>{{Banggitin ang web|title=Modernong Kasaysayan|url=https://www.valenzuela.gov.ph/the_city/history|url-status=live|access-date=Pebrero 15, 2022|website=Tayo na, Valenzuela!|archive-url=https://web.archive.org/web/20170127171330/http://www.valenzuela.gov.ph:80/the_city/history |archive-date=2017-01-27 }}</ref> ==Palakasan== * [[Enero 17]] – Nakamit ng [[Stag Pale Pilseners|Tanduay Gold Rhum Masters]] ang kanilang ika-6 na titulo sa PBL matapos nilang manalo laban sa Laro 5 ng 1998 ng mga Wakas ng Kopa ng Lahat-Pilipino, 82–76. * [[Marso 7]] – Ang mga laro sa inagurasyon ng [[Samahan ng Basketbol ng Metropolitano]] ay ginanap sa Don Narciso Ramos Sports Complex sa Lingayen, Pangasinan. * [[Mayo 8]] – Nabawi ng [[Alaska Milkmen]] ang korona ng [[Mga Wakas ng Kopa ng Lahat-Pilipino]] sa pamamagitan ng 4-3 na panalo sa serye laban sa [[Mga beermen ng San Miguel]] at naulit bilang magkasunod na titulo, kung saan napanalunan ng Alaska ang kanilang ika-8 titulo sa PBA. * [[Hulyo 6]] – Kinoronahan ang Tanduay Centennial Rhum Masters bilang kampeon ng PBL Basketball ng 1998 Yakult PBL Centennial Cup matapos talunin ang Batang Red Bull sa Game 3 ng serye ng finals, 71–65. at sinira rin ang ikapitong tagtuyot nito sa titulo. * [[Agosto 14]] – Napanalunan ng [[Alaska Milkmen]] ang kanilang ika-9 na sunod-sunod na titulo sa PBA, tinalo ang [[Mga beermen ng San Miguel]] sa pangalawang pagkakataon sa season, na nanalo sa anim na laro. * [[Oktubre 6]] – Napanalunan ng [[Mga Kaibigan sa Teleponong Pang-mobile]] ang titulo sa PBA Centennial Cup, matapos talunin ang Formula Shell Super Unleaded sa obertaym, 67–66. * [[Oktubre 31]] – Nanalo ang [[Mga dragon ng Pampanga]] bilang unang kampeon ng MBA, laban sa [[Mga Tagahampas sa Negros]] sa iskor na 4–1. Nakuha ng Dragons ang unang pambansang kampeonato ng MBA. * [[Disyembre 6]]–[[Disyembre 20|20]] – Ang '''[[Pilipinas]]''' ay lumalahok sa [[Mga Larong Asyano noong 1998]] na ginanap sa [[Bangkok]], [[Thailand]] Ang bansa ay nasa ika-21 pwesto na may isang gintong medalya, limang pilak na medalya at 12 tansong medalya na may kabuuang 18 medalya sa kabuuan.<ref>[http://www.ocasia.org/13AG.asp 1998 Asian Games medal tally] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213172322/http://ocasia.org/13AG.asp |date=2009-02-13 }}</ref> * [[Disyembre 9]] – Nakuha ng Formula Shell Super Unleaded ang kanilang ikatlong titulo sa PBA at ang kanilang una sa loob ng anim na taon, na may 4–3 na tagumpay sa serye laban sa [[Mga Kaibigan sa Teleponong Pang-mobile]]. ==Kapanganakan== * Enero 4 - [[Liza Soberano]], aktres * Enero 10 - Ayra Mariano, aktres * Pebrero 3 - James Teng, aktor * Pebrero 16 - Jack Reid, aktor at modelo * Pebrero 24 - Mariel Pamintuan, aktres * Marso 27 - BJ Forbes, aktor * Marso 30 - [[Janella Salvador]], aktres * Abril 16 - Paul Salas, aktor * [[Mayo 4]] – Camille Trinidad, vlogger * [[Mayo 15]]: ** [[Kokoy de Santos]], aktor, mang-aawit, mananayaw at [[modelong pangkomersyo]] ** Chloe Isleta, manlalangoy * [[Mayo 18]] – [[Eunice Lagusad]], aktres at vlogger * [[Mayo 22]]: ** [[Kath Arado]], manlalaro ng volleyball ** Jai Asuncion, vlogger * [[Mayo 25]] – [[Ricci Rivero]], aktor at basketball player * [[Mayo 26]] – [[Pinoy Big Brother: Otso|Wealand Ferrer]] * Mayo 27 - Sachzna Laparan, modelo at aktres * [[Mayo 28]] – [[Luis Gabriel Moreno]], archer at medalist sa Youth Olympic Games * [[Mayo 29]] – Riva Quenery, aktres, vlogger, mang-aawit at mananayaw * [[Hunyo 3]] – [[Markus Paterson]], aktor * [[Hunyo 22]] – [[Maureen Wroblewitz]], nagwagi ng ''[[Asia's Next Top Model (season 5)|Asia's Next Top Model]]'' at co-host sa TV * [[Hulyo 7]] – [[Tots Carlos]], manlalaro ng volleyball * [[Hulyo 16]] – [[Carlo Paalam]], boksingero * [[Hulyo 25]] – [[Paolo Gumabao]], aktor at modelo * [[Hulyo 27]] – [[Javi Gómez de Liaño]], manlalaro ng basketball * Agosto 1 – Barbie Imperial, aktres at mananayaw * [[Agosto 4]] – Jayzam Manabat, vlogger * [[Agosto 11]] – Claire Castro, artista * [[Agosto 12]] – Ron Angeles, aktor at modelo * [[Agosto 17]] – [[Gel Cayuna]], volleyball player * Agosto 19 - Ella Guevara, aktres * Agosto 21 - Prince Villanueva, aktor * Agosto 24 - [[Sofia Andres]], aktres * [[Agosto 27]] – Mikylla Ramirez, aktres * [[Setyembre 1]] – [[Pinoy Big Brother: Otso|Argel Saycon]], aktor * [[Setyembre 2]] – [[Dwight Ramos]], manlalaro ng basketbol * [[Setyembre 6]] – [[Angel Guardian]], aktres * [[Setyembre 9]] - Kaniel Magsino, Instagram star at dancer * [[Setyembre 19]] – Lloyd Agustin, aktor * Setyembre 21 - [[Miguel Tanfelix]], aktor * Oktubre 1 - Ryle Paolo Santiago, aktor, miyembro ng Hashtags * Oktubre 10 - [[Nash Aguas]], aktor * [[Oktubre 24]] – Daniel "Tugue Zombie" Oke, tagalikha ng nilalaman na ipinanganak sa Nigeria * Nobyembre 10: ** [[Claudine Co]], mang-aawit at influencer ** Renz Valerio, aktor * Nobyembre 11 - Carlo Lacana, aktor * [[Nobyembre 22]] – [[Jane de Leon]], aktres * [[Nobyembre 28]] – [[Jeremias Lisbo]], aktor * [[Nobyembre 30]] – Kim Perez, aktor at modelo * Disyembre 2 - [[Gabbi Garcia]], aktres at endorser * Disyembre 9 - Mika Dela Cruz, aktres * Disyembre 26 - Ashley Ortega, aktres * Disyembre 28 - Aaron Junatas, aktor ==Kamatayan== * [[Enero 9]] – [[Charito Solis]], aktres (ipinanganak 1935) * [[Pebrero 6]] – [[Miguel Rodriguez]], aktor at modelo (ipinanganak 1961) * [[Abril]] – [[Pancho Magalona]], aktor (ipinanganak 1921) * [[Hunyo 11]] – [[Leopoldo Salcedo]], aktor (ipinanganak 1912) ==Mga sanggunian== {{Taon sa Pilipinas}} {{stub|Taon}} [[Kategorya:1998]] 9zb8aj2wtxw59plhyv2cr9fqbxxc0tv 0 256952 2220436 2087390 2026-08-14T11:29:41Z TentingZones1 122212 /* Talaang alpabetiko */ 2220436 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Central African Republic-CIA WFB Map.png|thumb|right|250px|Mapa ng Republika ng Gitnang Aprika]] Ito ay isang talaan ng '''mga lungsod at bayan sa [[Republika ng Gitnang Aprika]]'''. ==Mga pinakamalaking lungsod== [[Talaksan:Bangui Shopping District.jpg|thumb|[[Bangui]], kabisera ng bansa]] [[Talaksan:Mercado Central Bangassou.JPG|thumb|[[Bangassou]]]] [[Talaksan:Birao burnt down.jpg|thumb|[[Birao]]]] {| class="wikitable sortable" !Ranggo!!Lungsod!![[Mga prepektura ng Republika ng Gitnang Aprika|Préfecture]]!!Populasyon<br /> <small>(Senso 2003)</small> |- |<center>1||[[Bangui]] ||{{n/a}}||align="right"| {{nts|622771}} |- |<center>2||[[Bimbo, Republika ng Gitnang Aprika|Bimbo]] ||[[Ombella-M'Poko]]||align="right"| {{nts|124176}} |- |<center>3||[[Berbérati]] ||[[Mambéré-Kadéï]]||align="right"| {{nts|76918}} |- |<center>4||[[Carnot, Republika ng Gitnang Aprika|Carnot]] *||Mambéré-Kadéï||align="right"| {{nts|45421}} |- |<center>5||[[Bambari]] ||[[Ouaka]]||align="right"| {{nts|41356}} |- |<center>6||[[Bouar]] ||[[Nana-Mambéré]]||align="right"| {{nts|40353}} |- |<center>7||[[Bossangoa]] ||[[Ouham]]||align="right"| {{nts|36478}} |- |<center>8||[[Bria, Republika ng Gitnang Aprika|Bria]] ||[[Haute-Kotto]]||align="right"| {{nts|35204}} |- |<center>9||[[Bangassou]] ||[[Mbomou]]||align="right"| {{nts|31553}} |- |<center>10||[[Nola, Republika ng Gitnang Aprika|Nola]] ||[[Sangha-Mbaéré]]||align="right"| {{nts|29181}} |- |<center>11||[[Kaga-Bandoro]] ||[[Nana-Grébizi]]||align="right"| {{nts|24661}} |- |<center>12||[[Sibut]] ||[[Kémo]]||align="right"| {{nts|22419}} |- |<center>13||[[Mbaïki]] ||[[Lobaye]]||align="right"| {{nts|22166}} |- |<center>14||[[Bozoum]] ||[[Ouham-Pendé]]||align="right"| {{nts|20655}} |} <small><nowiki>*</nowiki> hindi kabisera ng prepektura</small> ==Talaang alpabetiko== *[[Alindao (bayan)|Alindao]] *[[Baboua, Republika ng Gitnang Aprika|Baboua]] *[[Bahamo, Republika ng Gitnang Aprika|Bahamo]] *[[Bambari]] *[[Bangassou]] *[[Bangui]] *[[Baoro]] *[[Batangafo]] *[[Berbérati]] *[[Bimbo, Republika ng Gitnang Aprika|Bimbo]] *[[Birao]] *[[Boali]] *[[Bobangui]] *[[Boda, Lobaye|Boda]] *[[Bossangoa]] *[[Bossembélé]] *[[Bouar]] *[[Bouca]] *[[Bozoum]] *[[Bria, Republika ng Gitnang Aprika|Bria]] *[[Carnot, Republika ng Gitnang Aprika|Carnot]] *[[Damara, Republika ng Gitnang Aprika|Damara]] *[[Gambo, Republika ng Gitnang Aprika|Gambo]] *[[Gamboula]] *[[Guen]] *[[Ippy]] *[[Kabo, Republika ng Gitnang Aprika|Kabo]] *[[Kaga-Bandoro]] *[[Kembé]] *[[Kouango]] *[[Mbaïki]] *[[Mobaye]] *[[Mongoumba]] *[[N'Délé]] *[[Nola, Republika ng Gitnang Aprika|Nola]] *[[Obo]] *[[Ouadda]] *[[Ouango (paglilinaw)|Ouango]] *[[Paoua]] *[[Rafaï]] *[[Sibut]] *[[Zinga, Lobaye|Zinga]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} {{Central African Republic topics}} {{Africa in topic|Talaan ng mga lungsod sa}} [[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod ayon sa bansa|Gitnang Aprika, Republika ng]] [[Kategorya:Mga talaan ng mga lungsod sa Aprika|Gitnang Aprika, Republika ng]] [[Kategorya:Republika ng Gitnang Aprika]] pbm4qjdzqv2yb670s0nl8dxe6zzjmop 0 272566 2220378 2091646 2026-08-14T01:19:23Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2220378 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Jordan University Hospital 1.jpg|thumb|250x250px|Jordan University Hospital and Medical Center]] [[Talaksan:Faculty_of_Engineering_1,_Jordan_University.jpeg|thumb|250x250px|Ang gusali ng Inhinyeriya sa Unibersidad ng Jordan]] Ang '''Unibersidad ng Jordan''' ({{Lang-ar|الجامعة الأردنية}}, [[Wikang Ingles|Ingles]]: ''University of Jordan''), madalas dinadaglat na '''UJ''', ay isang pampublikong unibersidad na matatagpuan sa [[Aman|Amman]], Jordan<ref>{{Cite web |title=LinkedIn Login, Sign in |url=https://www.linkedin.com/login |access-date=2026-08-14 |website=LinkedIn |language=en}}</ref>. Itinatag noong 1962, ito ang pinakamalaki at pinakamatandang institusyon ng mas mataas na edukasyon sa Jordan. Ang unibersidad ay may pinakamataas na reyt ng admisyon sa bansa at itinuturing na pinakapretihiyoso sa Jordan at isa sa pinakaprestihiyoso sa mundong Arabe at sa Gitnang Silangan.<ref>{{Cite web|title=Ranking Web of World Universities|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110803063500/http://www.webometrics.info/top100_continent.asp?cont=aw|deadurl=yes|url=http://www.webometrics.info/top100_continent.asp?cont=aw|access-date=2011-07-31|archivedate=2011-08-03}}</ref> Ito ay matatagpuan sa erya ng Jubaiha sa University District ng [[Aman|Amman]]. Ang unibersidad ay kasalukuyang may 1400 kawani at higit sa 37,000 mag-aaral.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.ju.edu.jo/Pages/AboutUJ/UJinFigures/Figures%20for%20the%20Year%202009-2010.pdf |access-date=2017-10-01 |archive-date=2011-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313233450/http://ju.edu.jo/Pages/AboutUJ/UJinFigures/Figures%20for%20the%20Year%202009-2010.pdf |url-status=dead }}</ref> Ang university ay itinatag noong 1962 sa pamamagitan ng isang maharlikang atas. Ang lugar na nakapalibot sa unibersidad ay isa sa mga distritong urban ng Amman na tinatawag na University District. Ayon sa QS World University Rankings 2026, isa ito ang sa 350 na nangungunang unibersidad sa mundo<ref>{{Cite web |title=University of Jordan : Rankings, Fees & Courses Details {{!}} TopUniversities |url=https://www.topuniversities.com/universities/university-jordan |access-date=2026-08-14 |website=www.topuniversities.com |language=en}}</ref>. ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan]] 3qr18tc81pxt418sccqumrvhfxku0sc 0 287985 2220375 2092075 2026-08-14T01:07:02Z TentingZones1 122212 /* Kasaysayan */ 2220375 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Am Timan |other_name = |native_name = أم تيمان <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Marche du dimanche à AM-TIMAN.jpg |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Chad <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_mapsize=300 |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption = Location in Chad <!-- Location ------------------> |subdivision_type = [[Talaan ng mga bansa|Bansa]] |subdivision_name = {{flag|Chad}} |subdivision_type1 = [[Mga rehiyon ng Chad|Rehiyon]] |subdivision_type2 = [[Mga departamento ng Chad|Departmento]] |subdivision_type3 = [[Mga sub-prepektura ng Chad|Sub-Prepektura]] |subdivision_name1 = [[Rehiyon ng Salamat|Salamat]] |subdivision_name2 = Barh Azoum |subdivision_name3 = Am Timan |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |area_footnotes = |area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2012 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 38261 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = + 1 |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|11|2|N|20|17|E|region:TD|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = 407 |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Am Timan''' ({{lang-ar|أم تيمان}}, ''ʾUmm Tīmān'') ay isang lungsod sa [[Chad]] at kabisera ng [[rehiyon ng Salamat]]. Kilala rin ang Am Timan bilang Dabengat sa Chad, na nagngangahulugang yaman ng mga produkto. Ito ang sentro ekonomiko ng rehiyon ng Salamat, at kabilang sa mga kabuhayan nito ang isda, mga gulay at karne. Bilang kabisera ng prepektura, saklaw nito ang lawak ng maraming mga nayong sa paligid nito, pati ang Pambansang Liwasan ng Zakuma. Walang pamantasan ang lungsod ngunit mayroon itong mga paaralan at kolehiyo at isang [[klinka]], at nagdadaos ng isang malaking araw ng tiyangge at mga pagdiriwang ng pista. Ang mabuhanging paliparan ng lungsod, Paliparan ng Am Timan {{airport codes|AMC|FTTN}} ay pinaganda ng French Foreign Legion noong 1971 upang maisangalang-alang ang mga padala ng militar gamit ang himpapawid upang matustusan ang pagpupunyagi laban sa mga rebelde. Sa mga panahong iyon, tanging sa himpapawid lamang ang praktikal na paraan papunta o palabas ng lungsod. Sapagkat tumatagal ang [[tagtuyo]] sa humigit-kumulang pitong buwan kada taon, nagiging suliranin ang tubig habang tumatagal ang tagtuyo. Mararating ang mga balon ng tubig sa pamamagitan ng paghukay nang mas-malalim sa pinababaw ng ilog ng [[Bahr Salamat]]. Nagsisimulang dumaloy ang ilog sa simula ng [[tag-ulan]]. ==Kasaysayan== Sa [[wikang Arabe]], ang Am Timan ay nagngangahulugang "ina ng mga kambal," sapagkat sa lugar na ito nagsilang ng kambal ang isang inang [[bupalo]]. Noong panahon ng kaguluhan, nawasak ang isang taniman at planta ng pagpoproseso ng [[kapok]] na nasa labas lamang ng lungsod. Iginiit noong ika-23 ng Oktubre 2006, na ang lungsod ay kinuha ng [[Union of Forces for Democracy]], ang pangunahing pangkat ng manghihimagsik sa Chad. Ngunit hindi sinang-ayunan ng pamahalaan ng Chad ang paggiit na ito.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6079772.stm BBC NEWS | Africa | Army alert to counter Chad rebels<!-- Bot generated title -->]</ref> ==Ekonomiya== Agrikultura, pagsasaka ng mga hayop, at turismo. Kilala ang Salamat sa masaganang produksiyon nito. Ang Salamat ay binansagang "bukal ng tinapay ng Chad".<ref>https://tribuneechos.com/salamat-le-grenier-du-tchad-completement-coupe-du-pays-pendant-la-saison-pluvieuse/</ref> ==Demograpiya== {{Historical populations |align=left |1993 |21269 |2008 |30443 |align-fn=center |footnote=Reperensiya: <ref>[https://web.archive.org/web/20070930182845/http://bevoelkerungsstatistik.de/wg.php?x=&men=gcis&lng=de&dat=32&geo=-205&srt=pnan&col=aohdq&pt=c&va=x World Gazetteer: Chad]</ref> }} {{clear}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pamayanan sa Chad]] iafkz9xzprmbg91phy36hw5e4da6em9 0 290139 2220376 1724233 2026-08-14T01:12:30Z Aubreyjanev 159817 Nagdagdag ng impormasyon na may sanggunian 2220376 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Baker_Dome.png|thumb|Ang simboryo sa tuktok ng gusali ng unyon ng mag-aaral.]] [[Talaksan:OU_Ping_Center.JPG|thumb|Charles J. Ping Recreation Center]] [[Talaksan:Heritage_College.JPG|thumb|Ang Heritage College ng Osteopathic Medicine]] Ang '''Unibersidad ng Ohio''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''Ohio University'', '''OU''' o '''Ohio''') ay isang pampublikong unibersidad sa pananaliksiksa Athens, Ohio, Estados Unidos. Ito ang unang unibersidad na nabigyan ng tsarter ng noo'y unikameral na Kongreso ng Kompederasyon ng Estados Unidos at ang unang nabigyan ng tsarter sa [[Ohio]]. Ang Unibersidad ay ang pinakamatandang unibersidad sa Ohio, ang ikawalong pinakamatandang pampublikong unibersidad sa Estados Unidos at ang ika-30 pinakamatanda sa mga pampubliko at pribadong unibersidad sa bansa. Nagbukas ang unibersidad noong 1808 na may isang gusali, tatlong mag-aaral at isang propesor<ref>{{Cite web |title=Ohio University History & Traditions |url=https://www.ohio.edu/about/history-traditions |access-date=2026-08-14 |website=www.ohio.edu}}</ref>. Ang Unibersidad ay mayroong selektibong admisyon partikular sa larangan ng peryodismo at sa iba pang mga paaralan nito. Ang Heritage College of Medicine ay nagpapanatili ng hiwalay na admisyon ng mag-aaral. {{coord|format=dms|display=title}} {{Stub|Edukasyon}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Estados Unidos]] 5laz4omtbuivlx4zfolq0rdtkjv5n01 0 291435 2220420 2187541 2026-08-14T09:15:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220420 wikitext text/x-wiki Ang '''pagpapasigla ng wika''' ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''language revitalization'') na maaaring tukuyin din bilang '''muling pagsilang ng wika''' o '''pagbaliktad ng pagbabago ng wika''', ay isang pagtatangka na ihinto o baligtarin ang paghina ng isang wika o upang muling buhayin ang isang wikang lipol.<ref>Tsunoda, Tasaku. Language Endangerment and Language Revitalization. Berlin: Mouton De Gruyter, 2005. 169. Print.</ref><ref>{{Cite book|url=http://oxfordre.com/linguistics/view/10.1093/acrefore/9780199384655.001.0001/acrefore-9780199384655-e-8|title=Language Revitalization|last=Pine|first=Aidan|last2=Turin|first2=Mark|date=2017-03-29|publisher=Oxford University Press|volume=1|language=en|doi=10.1093/acrefore/9780199384655.013.8}}</ref> Kabilang sa mga posibleng kasangkot ang mga dalubwika, grupo pangkultura o ng komunidad, o mga pamahalaan. Iminumungkahi ng ilan ang paghihiwalay ng '''muling pagsilang ng wika''' (ang muling pagkabuhay ng isang [[Dead language|wikang patay]] na walang buhay na katutubong nagsasalita) at '''pagpapasigla ng wika''' (ang pagsagip ng isang wikang "naghihingalo"). Napahiwatig na mayroon lamang isang matagumpay na halimbawa ng kumpletong pagsilang muli ng wika, ang [[wikang Ebreo]] na lumilikha ng isang bagong henerasyon ng mga katutubong nagsasalita nang walang buhay na katutubong nagsasalita bilang modelo.<ref>Laura Redish (2001), ‘Native Languages of the Americas: Endangered Language Revitalization and Revival’. http://www.native-languages.org/revive.htm</ref> Kasama sa mga pinapasiglang wika ang mga may [[Endangered language|napakalimitadong paggamit at katanyagan]]. Minsan, maaari pang magamit ang iba't ibang mga taktika ng pagpapasigla ng wika upang tangkaing buhayin muli ang mga [[Extinct language|wikang lipol]]. Kahit na nag-iiba-iba ang mga layunin ng pagpapasigla ng wika depende sa kaso, kinapapalooban nila nang kadalasan ang pagtatangkang palawakin ang bilang ng mga nagsasalita at paggamit ng isang wika, o sinusubukang mapanatili ang kasalukuyang antas ng paggamit upang maprotektahan ang wika mula sa pagkalipol o [[Language death|pagkamatay ng wika]]. Iba't iba ang mga dahilan para sa pagpapasigla. Sa kamakailang panahon{{when|date=January 2015}}, tinatantya na mahigit sa 2000 wika na ang namatay. Tinatantya ng UN na higit sa kalahati ng mga wikang sinasalita sa ngayon ay may mas kaunti sa 10,000 nagsasalita at na ang isang sangkapat ay may mas kaunti sa 1,000 nagsasalita at na, maliban kung may mga pagsisikap na mapanatili ang mga ito, sa susunod na daang taon mawawala ang karamihan sa mga ito.<ref name="UNESCO2">{{cite web|title=Endangered Languages|url=http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/endangered-languages/|accessdate=2014-04-20|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140409141047/http://www.unesco.org/new/en/culture/themes/endangered-languages/|archivedate=2014-04-09|df=}}</ref> Madalas na binabanggit ang mga numerong ito bilang dahilan kung bakit kinakailangan ang pagpapasigla ng wika upang mapanatili ang kayamuan ng wika. Madalas na binabanggit din ang mga dahilang kultura at pagkakakilanlan para sa pagpapasigla ng wika, kapag itinuturing ang isang wika bilang natatanging "kultural na kayamanan."<ref name="Grenoble, Lenore A. 2006. p. 20">Grenoble, Lenore A., and Lindsay J. Whaley. Saving Languages: An Introduction to Language Revitalization. Cambridge, UK: Cambridge UP, 2006. p. 20. Print.</ref> Madalas na isinasaalang-alang ng isang komunidad ang wika bilang natatanging bahagi ng kanilang kultura, na kumokonekta sa kanila sa kanilang mga ninuno o sa lupain, na bumubuo ng isang mahalagang bahagi ng kanilang kasaysayan at pansariling imahe.<ref name="Grenoble, Lenore A. 2006. p. 20"/> Malapit din ang pagpapasigla ng wika sa larangan ng [[Language documentation|dokumentasyon ng wika]]. Sa larangang ito, nagtatangka ang mga dalubwika na lumikha ng buong talaan ng balarila, bokabularyo, at mga katangian ng wika. Kadalasan, maaaring humantong ang pagsasagawang ito sa higit pang pag-aalala para sa pagpapasigla ng isang partikular na wika na pinag-aaralan. Higit pa rito, kadalasang nilalayon ng pagdokumento ang layunin ng pagpapasigla.<ref>New Perspectives on Endangered Languages. Ed. José A.F. Farfán and Fernando F. Ramallo. Amsterdam: John Benjamins, 2010. pp. 1-7. Print.</ref> == Ang lima na antas ng panganib sa wika == ; Malusog/malakas : Ginagamit ng lahat ng henerasyon ang wika sa iba't ibang mga tagpuan ; Nanghihina/maysakit : Sinasalita ng mga matatandang tao; hindi ginagamit ng lahat sa mga nakababatang henerasyon ; Namamatay/himalatyon : Kaunti na lamang ang nananatiling nagsasalita (di-bata); hindi na ginagamit ng mga bata bilang [[katutubong wika]] ; Patay : hindi na ginagamit bilang katutubong wika ; Lipol : hindi na nagsasalita o posibleng magsalita == Teorya == Nagsasangkot ang isa sa mga pinakamahalagang panimulang hakbang sa pagpapasigla/pagbabawi ng wika ng pagtatatag ng antas ng "paglunsad" ng isang partikular na wika. Tinutulungan nito ang mga kasangkot na partido na hanapin ang pinakamahusay na paraan upang tulungan o muling buhayin ang wika.<ref>{{cite book|last=Tsunoda|first=Tasaku|title=Language Endangerment and Language Revitalization|year=2005|publisher=Mounton de Gruyter|location=Berlin|page=170}}</ref> === Mga hakbang sa pagbabaliktad ng pagbabago ng wika === Mayroong maraming iba't ibang mga teoryang o mga modelong nagtatangkang maglagay ng plano para sa pagpapasigla ng wika. Ibinibigay ang isa sa mga ito ni [[Joshua Fishman]], isang bantog na dalubwika. Binubuo ang modelo ni Fishman para sa muling pagbabalik ng mga napapanganib (o natutulog) na mga wika, o para sa pagpapanatili ng mga ito,<ref>Fishman, J. A. (1991). ''Reversing language Shift: Theory and Practice of Assistance to Threatened Languages''. Clevedon : Multilingual Matters.</ref><ref>Fishman, J. A. (ed.) (2001). ''Can Threatened Languages Be Saved? Reversing Language Shift, Revisited: A 21st Century Perspective''. Clevedon : Multilingual Matters.</ref> ng prosesong may walong yugto. Dapat konsentrado ang mga pagsisikap sa mga naunang mga yugto ng pagpapanumbalik hanggang maging matibay sila bago magpatuloy sa mga huling yugto. Ang walong yugto ay: # Pagtatamo ng wika ng mga adulto, na kumikilos sa aktwalidad bilang mga baguhan ng wika (inirerekomenda kung saan matatanda ang karamihan ng mga natitirang mga nagsasalita ng wika at nakahiwalay mula sa iba pang mga nagsasalita ng wika). # Bumuo ng isang pinagsamang populasyon ng mga aktibong nagsasalita (o mga tagagamit) ng wika (sa yugtong karaniwang pinakamainam na tumuon muna sa pasalitang wika kaysa sa nakasulat na wika). # Sa mga lokalidad kung saan may makatwirang bilang ng mga tao na karaniwang gumagamit ng wika, hikayatin ang impormal na paggamit ng wika sa mga tao sa lahat ng mga pangkat ng edad at sa loob ng mga pamilya at palakasin ang pang-araw-araw na paggamit nito sa pamamagitan ng pagtatatag ng mga lokal na institusyong kapitbahayan kung saan ang wika ay hinihikayat, protektado at (sa ilang mga konteksto) ginagamit nang eksklusibo. # Sa mga lugar kung saan nakamit ang kakayahang pasalita sa wika sa lahat ng mga pangkat ng edad, hikayatin ang [[karunungang bumasa't sumulat]] sa wika, ngunit sa isang paraan na hindi nakasalalay sa tulong mula sa (o mabuting kalooban ng) sistemang edukasyon ng estado. # Kung saan pinahihintulutan ito ng estado, at kung saan nagbibigay-katwiran ang mga numero, hikayatin ang paggamit ng wika sa sapilitang edukasyon ng estado. # Kung saan nakamit ang mga yugto sa itaas at pinagsama-sama, hikayatin ang paggamit ng wika sa trabaho. # Kung saan nakamit ang mga yugto sa itaas at pinagsama-sama, hikayatin ang paggamit ng wika sa mga serbisyo ng lokal na pamahalaan at midyang pangmasa. # Kung saan nakamit ang mga yugto sa itaas at pinagsama-sama, hikayatin ang paggamit ng wika sa mas mataas na edukasyon, pamahalaan, atbp. Nilalayon ng modelo ng pagpapasigla ng wika ang pagdirekta ng mga kahahantungan kung saan pinakaepektibo sila at upang maiwasan ang pag-aaksaya ng sipag sa pagtangka na makamit ang mga huling yugto ng pagbawi kapag hindi pa nakamit ang mga naunang yugto. Halimbawa, malamang na sayang ang kampanya para gumamit ng isang wika sa telebisyon o sa mga serbisyo ng gobyerno kung halos walang sinumang pamilya ang gumagamit ng wika. Bukod pa rito, inilalarawan ni Tasaku Tsunoda ang iba't ibang mga pamamaraan o diskarte na maaaring gamitin ng mga nagsasalita upang subukang mapasigla ang isang wika, kabilang ang mga pamamaraan upang maibalik ang mga wikang lipol at mapanatili ang mahihinang wika. Madalas na limitado ang mga diskarteng inilista niya sa kasalukuyang sigla ng wika. Sinasabi niya na hindi maaaring gamitin ang paraan ng [[Language immersion|paglulubog]] upang pasiglahin ang isang lipol o namamatay na wika. Sa kabaligtaran, maaaring magamit ang dalubhasa-baguhan na paraan ng isa-sa-isang pag-aaral sa kasanayan sa wika sa mga namamatay na wika. Mayroong iba pang mga paraan ng pagpapasigla, kabilang ang mga nakasalalay sa teknolohiya tulad ng mga pagtatala o midya, na maaaring gamitin para sa mga wika sa anumang estado ng kasiglahan.<ref name="illustrate2">Tsunoda, Tasaku. Language Endangerment and Language Revitalization. Berlin: Mouton De Gruyter, 2005. 201. Print</ref> === Mga salik sa matagumpay na pagpapasigla ng wika === Nagmumungkahi si [[David Crystal]], sa kanyang aklat na ''Language Death'' ("Pagkakamatay ng Wika"), na mas mataas ang pagkakataon na maging matagumpay ang pagpapasigla ng wika kung ang mga nagsasalita nito ay * nagdaragdag sa [[Language's prestige|prestihiyo ng wika]] sa loob ng nangingibabaw na komunidad; * nagdaragdag sa kanilang yaman at kita; * nagpapalaki ng kanilang lehitimong kapangyarihan sa mga mata ng nangingibabaw na komunidad; * mayroong malakas na dating sa sistemang edukasyon; * may kakayahang sulatin ang wika; * may kakayahang gumamit ng elektronikong teknolohiya.<ref>Crystal, D. (2000). ''Language Death''. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 130-141. {{ISBN|0-521-65321-5}}</ref> === Lingguwistikang pangmuling pagsilang === Iminumungkahi ni [[Ghil'ad Zuckermann]] ang "Lingguwistikang Pangmuling Pagsilang" (Ingles: revival linguistics) bilang bagong lingguiwistikang disiplina at tularan.{{Pagbanggit|Nakamodelo ang katawagan ni Zuckermann, 'Lingguwistikang Pangmuling Pagsilang', mula sa 'Lingguwistikang Pampakikipag-ugnayan'. Sinisiyasat ng lingguwistikang pangmuling pagsilang bukod sa iba pang mga bagay ang mga pangkalahatang hadlang at mekanismo na kasangkot sa pagbabawi, pagpapanibago at pagpapasigla ng wika. Kumukuha ito ng mga mapag-unawang pahambing na kabatiran mula sa isang pagtatangka ng muling pagsilang patungo sa iba, sa gayon ay nagiging epistemolohikal na plataporma ng mga magkahilerang diskurso sa mga iba't ibang lokal na pagtatangka upang gisingin ang mga natutulog na wika sa buong mundo.<ref>[[Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil'ad]] and Walsh, Michael 2011. [https://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures 'Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120315090700/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures |date=2012-03-15 }}, ''Australian Journal of Linguistics'' Vol. 31, No. 1, pp. 111-127.</ref>}} Ayon kay Zuckermann, "pinagsasama ng lingguwistikang pangmuling pagsilang ang mga siyentipikong pag-aaral ng pagtatamo ng katutubong wika at pag-aaral ng wikang banyaga. Sa huli, ang pagbawi ng wika ay ang pinakamatinding kaso ng pag-aaral ng pangalawang wika. Umaakma ang lingguwistikang pangmuling pagsilang ng itinatag na larangan ng [[Dokumentasyon ng wika|lingguwistikang pandokumentaryo]], na nagtatala ng mga nanganganib na wika bago sila matulog."<ref name="autogenerated1">Ghil'ad Zuckermann, [http://www.theaustralian.com.au/higher-education/opinion/stop-revive-and-survive/story-e6frgcko-1226385194433 "Stop, revive and survive"], ''The Australian, Higher Education'', June 6, 2012.</ref> Inimumungkahi ni Zuckermann na ang "nagbabago ang lingguwistikang pangmuling pagsilang sa larangan ng makasaysayang lingguwistika sa pamamagitan ng, bilang halimbawa, pagpapahina sa [[modelo ng puno]] ng pamilya, na nagpapahiwatig na may isang magulang lamang ang isang wika."<ref name="autogenerated1"/> Mayroong hindi pagkakasundo sa larangan ng pagpapasigla ng wika: kung dapat nakatuon ang muling pagsilang sa pagpapanatili ng tradisyunal na wika, kumpara sa pagpapahintulot sa pagpapapayak o laganap na paghiram mula sa [[pambansang wika]]. ==== Pagkompromiso ==== Inaamin ni Zuckermann ang pagkakaroon ng "lokal na kakaiba at katangi-tanging ugali"<ref name="autogenerated1"/> ngunit nagmumungkahi na <blockquote> "may mga lingguwistikang hadlang na naaangkop sa lahat ng mga tangka sa muling pagsilang. Makatutulong ang pagpapakadalubhasa ng mga ito sa mga rebibalista at sa mga pinuno ng unang bansa na magtrabaho nang mas mahusay. Halimbawa, mas madaling buhayin muli ang mga basikong bokabularyo at pagbabanghay ng pandiwa kaysa sa mga tunog at pagkakaayos ng salita. Dapat maging makatotohanan ang mga rebibalista at aalisin ang mga pamansag na nakapanghihina ng loob at kontra-produktibo tulad ng "Bigyan kami ng awtentisidad o bigyan kami ng kamatayan!"<ref name="autogenerated1"/> </blockquote> Itinuro ni [[Nancy Dorian]] na ang mga konserbatibong saloobin sa mga [[salitang hiram]] at mga pagbabago sa gramatika ay kadalasang nakakasagabal sa pagtatangka na pagsiglahin ang mga napapanganib na wika (tulad ng [[Wika ng Tiwi|Tiwi]] sa Australya), at maaaring magkaroon ng salungatan ang mga edukadong rebitalisador na interesado sa pagkatotoo, at ang mga natitirang nagsasalita na interesado sa katutubong at tunay na kawikaan (tulad ng naganap minsan sa [[Wikang Irlandes|Irlandes]]). Ayon sa iba, maaaring, sa katunayan, mapahusay ng istruktural na kompromiso sa pag-asa ng kaligtasan, tulad ng maaaring nangyari sa Ingles sa panahon pagkatapos ng mga [[Kongkistang Normando|Normando]].<ref>Nancy C. Dorian, ‘Purism v. compromise in language revitalisation and language revival’ in ''Language in Society'' 23, pp. 479-494.</ref> ==== Tradisyonalista ==== Nakipagtalo ang iba pang mga dalubwika na kapag humihiram nang marami ang pagpapasigla ng isang wika mula sa wika ng karamihan, bagong wika ang resulta, marahil isang [[creole|kreolo]] o [[pidgin]]. Halimbawa, ipinanukala ang pagkakaroon ng "Bagong Hawayano" bilang hiwalay na wika mula sa "Hawayanong Tradisyunal", dahil sa mabigat na impluwensya ng Ingles sa bawat aspeto ng nabuhay na wikang Hawayano. Iminungkahi rin ito para sa Irlandes, na may matalim na paghahati sa "Tagalungsod na Irlandes" ng mga nagsasalita ng Irlandes bilang pangalawang wika at tradisyunal na Irlandes na sinasalita bilang unang wika sa mga lugar ng [[Gaeltacht]]. Sinabi ni Ó Béarra: "... [ang] pagsunod ng palaugnayan at pansalitaing kombensyon ng Ingles, [ay gagawa] ng hindi ganoon kaiba sa Ingles na may bahid ng Irlandes." Tungkol sa [[wikang Manes]] na dating namamatay, sinabi ng iskolar na si TF O'Rahilly, "Kapag sumusuko ang isang wika sa banyagang idyoma, at kapag [[bilingguwalismo|bilingguwal]] ang lahat ng nagsasalita nito, kamatayan ang parusa."  Sinabi ni Neil McRae na unti-unting nagiging tokenistiko ang paggamit ng [[Scottish Gaelic|Eskosyang Gaeliko]], at nawawala ang katutubong wika ng Gaeliko katig sa mga artipisyal na termino na nililikha ng mga nagsasalita ng pangalawang wika. == Mga tiyak na halimbawa == Isang beses lang nangyari ang kabuoang muling pagsilang ng isang [[Patay na wika|wikang patay]] (sa diwa ng pagkakaroon ng walang [[Katutubong wika|katutubong nagsasalita]]) para maging komunidad ng ilang milyong [[Katutubong wika|katutubong nagsasalita]] na nagtutukod sa sarili, sa kaso ng wikang [[Wikang Ebreo|Ebreo]], ang pambansang wika ng [[Israel]] ngayon. Sa kasong ito, mayroong mga natatanging katangiang makasaysayan at kultural na nagpabilis sa muling pagsilang (tingnan ang [[Pagbabagong-buhay ng Hebreo|muling pagsilang ng wikang Ebreo]]). Ang Ebreo, na dating [[Liturgiyang wika|wikang liturhiko]] lamang, ay muling itinatag bilang paraan ng pang-araw-araw na komunikasyon ng mga Hudyo na lumilipat sa kasalukuyang Estado ng Israel at ng [[mga teritoryong Palestino]], simula noong ikalabinsiyam na siglo: ito ang pinakasikat at matagumpay na halimbawa ng muling pagsilang ng wika. Gayunpaman, nag-ambag ang Sionistang paghimok ng Ebreo sa paglalagay ng hinaharap ng [[Wikang Yidis|Yidis]] at [[Judeo-Espanyol|Hudyo-Espanyol]] sa panganib. Sa isang kaugnay na pag-unlad, nagtamasa ang mga [[wikang pampanitikan]] na walang mga katutubong nagsasalita ng prestihiyo at praktikal na kahalagahan bilang mga [[lingguwa prangka]], kadalasang mayroong milyun-milyong matatas na nagsasalita sa isang pagkakataon. Sa maraming gayong mga kaso, ang paghina sa paggamit ng wikang pampanitikan, matarik na matarik kung minsan, ay kalaunang sinamahan ng malakas na pagkakaulit. Nangyari ito, bilang halimbawa, sa muling pagsilang ng [[Klasikong Latin]] sa [[Renasimiyento]], at ang muling pagsilang ng [[Wikang Sanskrito|Sanskrito]] noong mga unang siglo PK. Ang isang kahalintulad na kababalaghan sa mga kontemporaryong lugar na nagsasalita ng wikang [[Wikang Arabe|Arabe]] ay pagpapalawak ng paggamit ng wikang pampanitikan ([[Makabagong Pamantayang Arabo|Modernong Pamantayang Arabe]], isang uri ng [[Klasikong Arabe]] ng ika-6 siglo PK). Itinuturo ito sa lahat ng edukadong nagsasalita at ginagamit sa mga brodkast sa radyo, pormal na talakayan, atbp.<ref>Kaye, Alan S. "Arabic." Morphologies of Asia and Africa. Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 2007. 560-77. Print.</ref> Bilang karagdagan, nakataas minsan ang mga wikang pampanitikan sa antas ng pagiging [[Katutubong wika|pangunahing wika]] ng mga napakalawak na komunidad ng wika. Ang isang halimbawa ay pamantayang [[Wikang Italyano|Italyano]], na nagmula bilang isang wikang pampanitikan mula sa wika ng [[Lungsod ng Florencia|Firenze]] noong ika-13 siglo, lalo na ang ginamit ng mga mahalagang Florentinong manunulat tulad nila [[Dante Alighieri|Dante]], [[Petrarca]] at [[Giovanni Boccaccio|Boccaccio]]. Nabuhay ang wikang ito sa loob ng maraming siglo lalo na bilang behikulong pampanitikan, na may kaunting katutubong nagsasalita; kahit na noong 1861, bago ang [[Pag-iisa ng Italya|pagkakaisa ng Italyano]], 500,000 lamang ang bilang ng nagsasalita, karamihang di-katutubo, sa kabuoang populasyon ng s. 22,000,000. Ang kasunod na tagumpay ng wika ay sa pamamagitan ng sadyang pag-unlad, kung saan tinuruan ang mga nagsasalita ng alinman sa mga maraming [[Mga wikang Italyano|wikang Italyano]] ng pamantayang Italyano bilang [[pangalawang wika]] at kasunod na ibinahagi ito sa kanilang mga anak, na natutunan ito bilang unang wika.{{Fact|date=March 2013}} Malamang na nagbunga ito sa kapinsalaan ng mga lokal na wikang Italyano, karamihan sa mga ito ay [[Mga Wika ng Italya|napapanganib]] ngayon. Naging matagumpay rin sa mga katulad na kalagayan ng [[Wikang Aleman|Mataas na Aleman]], [[Wikang Tseko|pamantayang Tseko]], [[Wikang Kastila|Kastilang Espanyol]] at iba pang mga wika. === Asya === Nangyari ang muling pagsilang ng [[Wikang Sanskrito|Sanskrit]] sa Indya. Sa sensus ng Indya noong 2001, 14,135 katao ang nagdeklara ng Sanskrit bilang kanilang sariling wika. Nadagdagan at naging 24,821 katao ito sa sensong 2011&nbsp;ng Indya. Nakaranas ang Sanskrit ng isang paglago nang higit sa 70 porsiyento sa isang dekada dahil sa [[Sanskrit revival|Pagpapanibagong-buhay ng Sanskrit]]. Gayunpaman, 0.00198 porsyento lamang ang nagsasalita ng Sanskrit sa kabuoang populasyon ng Indya.. Binuo rin ang maraming baryong nagsasalita ng Sanskrit. Kasalukuyang namamatay ang [[wikang Ainu]] ng mga katutubong Ainu ng hilagang Hapon, ngunit mayroong mga tangkaing muling buhayin ito. Nagpahiwatig ang isang palatanungan noong 2006&nbsp;ng [[mga Ainu]] ng [[Hokkaidō|Hokkaido]] na 4.6% lamang ng naitanong na Ainu ang nakakapag-usap o "nakakapagsasalita ng kaunting" Ainu. Mula noong 2001, hindi tinuturuan ang Ainu sa anumang paaralang elementarya o sekondarya sa Hapon, ngunit tinuturo ito sa maraming sentro ng wika at unibersidad sa Hokkaido, gayundin sa [[Unibersidad ng Chiba]] sa Tokyo. Sa Tsina, isa sa mga pinakanapapanganib na wika ang [[wikang Manchu]] kung saan nasa tatlong maliliit na lugar na lamang sa Manchuria ang mga natitirang nagsasalita. Nagsisikap ang ilang mga tagahanga na muling buhayin ang wika ng [[Taong Manchu|kanilang mga ninuno]] sa pamamagitan ng mga talahuluganan at mga aklat-aralin, at kahit mga paminsan-minsang pagbisita sa [[Nagsasariling Kondehan ng Qapqal Xibe]] sa [[Xinjiang]], kung saan katutubong sinasalita pa rin ang kaugnay na [[wikang Xibe]]. Sa Pilipinas, ang isang [[Wikang Kastila sa Pilipinas|baryante ng Kastila]] na nakabatay sa [[Mehikanong Espanyol]] ang dating [[lingguwa prangka]] ng bansa mula noong kolonisasyon ng Kastila noong 1565 at isang opisyal na wika kasama ang [[Wikang Filipino|Filipino]] (isang pamantayang anyo ng [[wikang Tagalog]]) at Ingles hanggang 1987 kasunod ng isang ratipikasyon ng bagong Saligang-Batas kung saan muling itinalaga ito bilang boluntaryong wika. Bilang resulta ng pagkawala nito bilang wikang opisyal at mga taon ng marginalisasyon sa opisyal na antas sa panahon ng kolonisasyon ng Amerikano at pagkatapos nito, kapansin-pansing bumaba ang paggamit ng wikang Kastila sa pangkalahatang populasyon at naging himalatyon sa natitirang katutubong nagsasalita, karamihang mga matatanda.<ref>{{Cite web |url=http://lgpolar.com/page/read/119 |title=Archive copy |access-date=2010-08-06 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604061553/http://lgpolar.com/page/read/119 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604061553/http://lgpolar.com/page/read/119 |date=2011-06-04 }}</ref><ref>https://elpais.com/cultura/2016/04/12/actualidad/1460464651_728256.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/19991009202835/http://www.oneworld.org/ips2/june98/05_37_013.html</ref> Gayunpaman, kasalukuyang nagkakaroon ng mabagal na pagsilang muli dahil sa nakaraang promosyon ng pamahalaan sa ilalim ng pangangasiwa ni dating Pangulong [[Gloria Macapagal Arroyo|Gloria Macapagal-Arroyo]].<ref>{{Cite web |url=http://www.congress.gov.ph/download/ra_12/RA09187.pdf |title=Archive copy |access-date=2010-07-15 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604061454/http://www.congress.gov.ph/download/ra_12/RA09187.pdf |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110604061454/http://www.congress.gov.ph/download/ra_12/RA09187.pdf |date=2011-06-04 }}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070902192237/http://www.ulap.gov.ph/reso2006-28.html</ref> Pinaka-kapansin-pansin, nagpanumbalik ang Resolution No. 2006-028&nbsp;ng Kastila bilang sapilitang asignatura sa mga sekundaryong paaralan at unibersidad.<ref>{{Cite web |url=http://www.schoolsandcourses.com/noticias_ver.asp?idNoticia=238 |title=Archive copy |access-date=2010-07-14 |archive-date=2011-07-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716014340/http://www.schoolsandcourses.com/noticias_ver.asp?idNoticia=238 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716014340/http://www.schoolsandcourses.com/noticias_ver.asp?idNoticia=238 |date=2011-07-16 }}</ref> Agarang nakita ang mga resulta dahil nadagdagan ang pangangailangan ng trabahador na nagsasalita ng wikang Kastila mula noong 2008.<ref>{{Cite web |url=http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20081119-173154/Demand-for-Spanish-speakers-growing |title=Archive copy |access-date=2010-07-14 |archive-date=2012-09-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120905182822/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20081119-173154/Demand-for-Spanish-speakers-growing |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905182822/http://globalnation.inquirer.net/news/breakingnews/view/20081119-173154/Demand-for-Spanish-speakers-growing |date=2012-09-05 }}</ref> Noong 2010, iniulat ng Suriang Cervantes na humigit-kumulang sa 3 milyon ang bilang ng mga Filipinong Hispanopono na may katutubong o di-katutubong kaalaman (kabilang ang mga nagsasalita ng Chavacano, isang katutubong kreolo na nakabatay sa wikang Kastila).<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=505 |access-date=2019-09-22 |archive-date=2010-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629084919/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=505 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100629084919/http://www.elcastellano.org/noticia.php?id=505 |date=2010-06-29 }}</ref> Bilang karagdagan sa mga pagtatangka ng pamahalaan, nagkaroon din muli ng kaunting interes sa Kastila sa midya salamat sa pag-angkat ng mga [[telenobela]] at [[musika mula sa Lating Amerika]].<ref>{{Cite web |url=http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/columns/view/20071206-105314/Spanish_on_comeback_trail_in_Philippines |title=Archive copy |access-date=2010-07-14 |archive-date=2011-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110619103528/http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/columns/view/20071206-105314/Spanish_on_comeback_trail_in_Philippines |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110619103528/http://opinion.inquirer.net/inquireropinion/columns/view/20071206-105314/Spanish_on_comeback_trail_in_Philippines |date=2011-06-19 }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_in%2Fzonas_in%2Fspanish+language+culture%2Fari27-2009 |title=Archive copy |access-date=2021-10-30 |archive-date=2021-10-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211024173624/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_in%2Fzonas_in%2Fspanish+language+culture%2Fari27-2009 |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211024173624/http://www.realinstitutoelcano.org/wps/portal/rielcano_en/contenido?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Felcano%2Felcano_in%2Fzonas_in%2Fspanish+language+culture%2Fari27-2009 |date=2021-10-24 }}</ref> Ang inisyatibo ng pagpapasigla ng [[Kodrah Kristang]] sa [[Singapore]] ay naglalayong buhayin ang wikang [[Wikang Kristang|Kristang]], isang wikang nanganganib nang kritikal. Sa Taylandiya, mayroong proyekto ng pagpapasigla ng wika ng [[wikang Chong]] na pinamumunuan ni Suwilai Premsrirat.{{Fact|date=May 2018}} === Australasya === ==== Australya ==== Malala ang epekto ng kolonisasyon ng Europa sa Australya, at ang kahihinatnang pinsala na naranasan ng mga pamayanang [[Mga Indibidwal na Australia|katutubo]] sa mga katutubong wika lalo na sa timog-silangan at timog ng bansa. Nawalan ang ilan ng mga tradisyunal na katutubong nagsasalita. Sinusubukan ng iilang mga pamayanang Aboriginal sa [[Victoria]] at sa ibang lugar na muling buhayin ang mga wikang ito. Karaniwang minamatnugot ang gawain ng isang pangkat ng mga matatanda at iba pang mga taong may alam, kasama ng mga manggagawa ng komunidad sa wika na gumagawa ng karamihan sa pananaliksik at pagtuturo. Sinusuri nila ang datos, bumuo ng mga sistema ng pagbaybay at bokabularyo at naghahanda ng mga rekurso. Sabay-sabay ginagawa ang [[pagpapasya]]. Nagpapatulong nag ilang mga komunidad sa mga dalubwika, at mayroon ding mga dalubwika na nakapagtrabaho nang nakapag-iisa,<ref>Dr Christina Eira, community linguist with the Victorian Aboriginal Corporation for Languages (VACL), ‘Aboriginal Revival Languages,’ Lingua Franca, 27 June 2009, Radio National: http://www.abc.net.au/radionational/programs/linguafranca/aboriginal-revival-languages/3066470. Retrieved 21 June 2014.</ref> tulad nina [[Luise Hercus]] at [[Peter K. Austin]]. Ang Pertame Project ay isang halimbawa sa [[Gitnang Australia|Gitnang Australya]]. Ang [[Timog Arrernte]], na kilala rin bilang ''Pertame'', mula sa bansa sa timog ng [[Alice Springs]], kasama ang [[Ilog Finke]], ay isang [[diyalekto]] sa [[Wikang Arrernte|Arrenteng pangkat ng mga wika]]. Nang may 20 natitirang matatas na nagsasalita na lamang sa 2018, naghahangad ang Proyektong Pertame na panatilihin at buhayin ang wika na pinamumunuan ni Christobel Swan, isang nakakatatandang Pertame. Mayroong aktibong programa ang [[wikang Diyari]] ng malayong hilaga ng [[Timog Australya]] na may mga materyales para sa pagtuturo sa mga paaralan at mas malawak na komunidad. ==== Bagong Silandiya ==== Isa sa mga pinakamatagumpay na kaso ng pagpapasigla ng wika ay ang kaso ng [[wikang Māori]], na kilala rin bilang ''te reo Māori''. Ito ang wika ng mga ninuno ng katutubong mamamayan ng Bagong Silandiya at isang padaluyan para sa salaysay-prosa, tulang inaawit, at talaangkanang resaytal. Itinuturo ang kasaysayan ng mga taong Māori sa ''te reo Māori'' sa mga sagradong paaralan sa pasalitang pamamaraan. Kahit pagkatapos na naging wikang sinusulat ang ''te reo Maori'', pinapanatili pa rin ang tradisyong pasalita. Sa sandaling nagsimula ang kolonisasyon ng Europa, maraming isinabatas upang itaguyod ang paggamit ng Ingles sa halip ng ''te reo Maori'' ng mga katutubong tao. Minandato ng ''Education Ordinance Act'' ''of 1847'' ang pagtuturo gamit ang wikang Ingles sa paaralan at nagtatag ng mga paaralan pangaserahan upang mapabilis ang asimilasyon ng mga kabataang Māori sa kultura ng Europa. Ipinagbawal ng ''Native School Act of 1858'' ang pagsasalita ng wika ''Māori'' sa mga eskuwelahan. Itinaguyod din ng mga mananakop ang paggamit ng Ingles sa mga tahanan ng Māori, na nakakumbinsi ang maraming magulang na hindi makakakuha ng trabaho ang kanilang mga anak maliban kung nagsasalita sila ng Ingles. Noong dekadang 1970, isang pangkat ng mga kabataan ng Māori, ang [[Ngā Tamatoa]], ay matagumpay na nagkampanya upang maituro ang wikang Māori sa mga paaralan. Gayundin, itinatag ang mga Kohanga Reo, mga ''preschool'' ng wikang Māori na tinawag na pugad ng wika. Ang diin ay sa pagtuturo sa mga bata ng wika sa batang edad, isang napakaepektibong diskarte para sa pag-aaral ng wika. Nabuo ang Komisyon ng Wikang Māori noong 1987, na humantong sa mga pambansang reporma na naglalayong muling mapasigla ang ''te reo Māori''. Kasama rito ang mga programang medya na ibinobrodkast sa wikang ''Māori'', mga programang ''undergraduate'' sa kolehiyo na itinuro sa ''te reo Māori'', at isang taunang linggo ng wikang Māori. Naglikha ang bawat ''[[iwi]]'', o lipi ng sariling programa ng pagpaplano ng wika na bagay sa kanyang kalagayan. Nagresulta ang mga pagtatangkang ito sa patuloy-tuloy na pagtaas ng mga batang tinuturuan sa ''te reo'' ''Māori'' sa mga paaralan mula noong 1996, at nakabuo ito ng makabuluhang bilang ng mga taong nagsasalita nang matatas at ginagawang bantog at kapaki-pakinabang ang Māori sa pang-araw-araw na buhay ng mga tao. Sobrang matagumpay ang programa na nakabatay ang mga katulad na programa rito. Tingnan ang [[Ang muling pagbuhay ng wikang Māori|muling pagsilang ng wikang Māori]]. === Europa === Sa [[Europa]], noong ika-19 at unang bahagi ng ika-20 siglo, dumalisdis ang paggamit ng mga lokal at natutunang [[Mga Wika ng Europa|wika]] habang nagpataw ang mga sentral na pamahalaan ng iba't ibang estado ng kanilang bernakular na wika bilang pamantayan sa buong edukasyon at opisyal na paggamit (ito ang nangyari sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], [[Pransiya|Pransya]], [[Espanya]], [[Italya]] at [[Gresya]], at sa ilang antas, sa [[Alemanya]] at [[Austria-Hungary|Awstrya-Unggarya]]).{{Fact|date=March 2013}} Sa mga huling dekada, nagbunga ang [[pagkamakabansa]]ng lokal at mga kilusang [[karapatang pantao]] ng isang pamantayang [[Multiculturalism|multikultural]] sa patakaran sa mga estado ng Europa; ipinahayag ang matalim na pagkondena sa mga naunang kasanayan ng pagsugpo sa mga wikang panrehiyon sa paggamit ng mga salita tulad ng "[[Kamatayan sa wika|lingguwisida]]". Pinasikat ng mga kampanya ang katanyagan ng mga wikang lokal hanggang sa punto na sa ilang mga rehiyon ng Europa, naging [[Opisyal na wika|wikang opisyal]] ang mga lokal na wika, kasama ng pambansang wika. Kaiba ang aksyon ng [[Konseho ng Europa]] sa larangang ito (tingnan ang [[European Charter para sa Mga Rehiyong Pang-rehiyon o Minorya|Europeong Karta para sa Mga Wikang Panrehiyon o Pangminorya]]) sa pagbibigay ng [[Unyong Europeo]] ng opisyal na katayuan sa limitadong bilang ng mga wikang opisyal (tingnan ang [[Mga Wika ng European Union|Mga Wika ng Unyong Europeo]]).{{Fact|date=March 2013}} Kasalukuyan, ang mga pagtatangkang opisyal upang buhayin ang mga napapanganib wika – tulad ng pagsulong ng [[Wikang Gales|Gales]], [[Wikang Galisyano|Galisyano]], [[Pangunahing wika|Basko]] at [[Wikang Catalan|Katalan]] sa kani-kanilang sariling mga rehiyon – ay nagkaroon ng iba't ibang antas ng pagtatagumpay. ==== Irlandes ==== Ang isa sa mga pinakakilalang Europeong pagtatangka sa pagpapasigla ng wika ay ang sa [[wikang Irlandes]]. Habang nangingibabaw ang Ingles sa karamihan ng Irlanda, sinasalita pa rin ang Irlandes, isang [[Mga wikang Keltiko|wikang Seltiko]], sa ilang mga lugar na tinatawag na ''[[Gaeltacht]]aí'',<ref name="autogenerated2">Carnie, Andrew. "Modern Irish: Modern Irish: A Case Study in Language Revival Failure." (1995).</ref> ngunit humihina ito doon. Kabilang sa mga hamon na kinakaharap ng wika sa mga nakalipas na siglo ang pagbubukod mula sa mga mahahalagang larangan, denigrasyong panlipunan, pagkawala o paglipat ng mararaming mga nagsasalita ng Irlandes sa panahon ng [[Great Famine (Ireland)|taggutom sa Irlandes]] noong dekada 1840, at patuloy-tuloy na paglilipat mula noon. Nagtangka na muling buhayin ang Irlandes, gayunpaman, mula sa kalagitnaan ng siglo 1800, iniugnay ito sa pagnanais para sa kalayaang pulitikal ng Irlanda. Higit na kinasasangkutan ang kontemporaryong pagpapasigla ng wikang Irlandes ng pagtuturo ng Irlandes bilang isang sapilitang wika sa mga pangunahing paaralan na nagsasalita ng Ingles. Ngunit nangangahulugan ang pagkukulang sa pagturo nito sa mabisang at nakakaakit na paraan na (tulad ng itinala ni Andrew Carnie, isang dalubwika) hindi nakakakuha ng [[katatasan]] na kinakailangan para sa pangmatagalang biabilidad ng wika, at humantong ito sa pagkabagot at sama ng loob. Nabanggit din ni Carnie na kulang ang midya na nasa wikang Irlandes (2006), pero hindi na ito totoo. Kinontra ang pagbagsak ng Gaeltachtaí at ang kabiguan ng muling pagsilang ng estado ng isang lunsuring kilusan ng muling pagsilang. Halos batay ito sa isang independiyenteng sistema ng paaralan na nakabase sa komunidad na karaniwang kilala bilang [[Gaelscoil]]eanna. Ipinanturo nang buo ang wikang Irlandes sa mga paaralang ito at lumalaki ang kanilang bilang, na may higit sa tatlumpung paaralan sa Dublin lamang.<ref>Gaelscoileanna Teo – Statistics: http://www.gaelscoileanna.ie/en/about/statistics/</ref> Mahahalaga ang mga elementong ito sa paglikha ng kabalagan ng mga lunsuring nagsasalita ng Irlandes (na kilala bilang Gaeilgeoirí), na karniwang bata, edukado at gitnang-klase. Marahil ngayon na nakamtan ng grupong ito ng kahalagahan, isang katotohanan na naipapakita sa pagpapalawak ng midya sa wikang Irlandes.<ref name="gaelport">http://www.gaelport.com/default.aspx?treeid=37&NewsItemID=3726{{Dead link|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: ‘Schism fears for Gaeilgeoirí,’ Brian Ó Broin, 16 January 2010, ''The Irish Times''.</ref> Kapansin-panis na nagtagumpay ang telebisyon sa wikang Irlandes.<ref>See the website of TG4: http://www.tg4.ie/.</ref> Pinagtatalunan na posibleng na mas edukado sila kaysa sa mga monolingguwal na nagsasalita ng Ingles lamang at mas mataas na katayuan nila sa lipunan.<ref>‘Language and Occupational Status: Linguistic Elitism in the Irish Labour Market,’ The Economic and Social Review, Vol. 40, No. 4, Winter, 2009, pp. 435–460: https://ideas.repec.org/a/eso/journl/v40y2009i4p435-460.html</ref> Kinakatawan nila ang pagbago ng Irlandes patungo sa isang modernong lunsuring mundo na may kasamang pagtaas ng prestihiyo. ==== Eskosyang Gaeliko ==== Mayroon ding mga kasalukuyang pagtatangka upang buhayin muli ang kamag-anak na wika ng [[Scottish Gaelic|Eskosyang Gaeliko]], na pinigilan kasunod ng pagbuo ng Reyno Unido, at dumalisdis pa lalo dahil sa mga [[Mga clearance ng Highland|Pagpapalayas sa Paltok]]. Sa kasalukuyan, laganap na sinasalita lamang ang Gaeliko sa [[Mga Isla sa Kanluran|Kanlurang Kapuluan]] at ilang maliliit na lugar ng [[Highlands at Islands|Paltok at Isla]]. Bumagal ang pagkakaunti ng matatas na nagsasalita ng Gaeliko; gayunpaman, lumipat ang sentro ng populasyon sa mga L2 nagsasalita sa mga lunsuring pook lalo na sa [[Glasgow]]. ==== Manes ==== Ang wikang [[Wikang Manes|Manes]], isa pang wikang Seltiko, ay nawalan ng huling katutubong nagsasalita noong 1974 at idineklara na patay ng [[UNESCO]] noong 2009, ngunit hindi kailanman siya nalipol. Itinuturo ngayon ang wika sa mga pangunahing at sekundaryong paaralan, minsan bilang wika ng pagtuturo sa [[Bunscoill Ghaelgagh]]. Ginamit din ito sa ilang mga pampublikong kaganapan at sinasalita bilang pangalawang wika ng humigit-kumulang 1800 katao. Kabilang sa mga pagsisikap sa muling pagsilang ang mga palabas sa radyo sa Gaelikong Manx at mga rekurso sa ''social media'' at ''online''. Kasangkot din ang gobyernong Manx sa pagtatangka sa pamamagitan ng paglikha ng mga organisasyon tulad ng Pundasyon ng Pamanang Manx ([[Kultura Vannin|Culture Vannin]]) at ang posisyon ng Opisyal ng Wikang Manx. Nakapaghiwatig ang gobyerno ng opisyal na Diskarte sa Wikang Manx para sa 2017-2021. ==== Korniko ==== Nagkaroon ng mga mararaming pagtatangka upang muling buhayin ang [[wikang Korniko]], ilan pribado at ilan sa ilalim ng [[Kasosyo sa Wika ng Cornish|Kasosyo ng Wikang Korniko]]. Kasama sa mga aktibidad ang pagsasalinwika ng mga banal na kasulatan,<ref>[http://www.evertype.com/books/testament-noweth-ucr.html Cornish New Testament]</ref> isang samahan ng mga musikero, at pagtataguyod ng mga [[Mahusay na panitikan|panitikang Korniko]] sa modernong Korniko, kabilang ang mga nobela at tula. ==== Caló ==== Nakabuo ang mga [[Ang mga Romani na tao sa Espanya|Hitanong]] nakarating sa Peninsula ng Iberian ng isang Iberikong diyalekto ng [[Wikang Romani|Romani]]. Nang lumipas ang panahon, huminto ang pagiging isang buong wika ang Romani at naging [[Wika ng Caló|Caló]] ito, isang bernakular na naghahalo ng balarila ng Iberikong Romanse at bokabularyo ng Romani. Dahil sa sedentarisasyon at sapilitang pagtuturo sa mga wikang opisyal, bumihira nang bumihira ang paggamit ng Caló. Sapagka't lipol na ang wastong Iberikong Romani at napapanganib ang Caló, sinusubkan ng ilang mga tao na muling buhayin ang wika. Nagtataguyod si [[Juan de Dios Ramírez Heredia]], isang politko ng Espanya, ng [[Romanò-Kalò]], isang baryante ng [[Pagsasaayos ng wika ng Romani|Pandaigdigang Romani]] na pinayaman ng mga salitang Caló.<ref name="CursoRamírez">[https://unionromani.org/notis/2006/noti2006-12-29a.htm ''"Unión Romaní imparte el primer curso de romanò-kalò"''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181222034210/https://unionromani.org/notis/2006/noti2006-12-29a.htm |date=2018-12-22 }} {{in lang|Es}}, Union Romani, 29 December 2006</ref> Ang kanyang layunin ay upang muling pagsamahin ang mga ugat ng Caló at Romani. === Hilagang Amerika === Sa mga nagdaang taon, lumalago ang bilang ng mga tribong [[Amerikanong Indiyano]] na nagsisikap na muling buhayin ang kanilang mga wika. Halimbawa, mayroong Apple iPhone/iPod app para sa wikang [[Wikang Halkomelem|Halkomelem]] ng Malawakang Vancouver na rehiyon ng Canada. Bilang karagdagan, mayroong mga app (kasama ang mga parirala, mga talaan ng salita at diksiyonaryo) sa mga maraming katutubong wika na nagmula sa [[Wikang Cree|Cree]], [[Wikang Cherokee|Cherokee]] at [[Wika ng Chickasaw|Chickasaw]], hanggang sa [[Wikang Lakota|Lakota]], [[Wikang Ojibwe|Ojibway]] at [[Wikang Oneida|Oneida]], [[Wikang Massachusett|Massachusett]], [[Wikang Navajo|Navajo]] at [[Wikang Gwich’in|Gwych'in]]. Ang [[Wikang Massachusett|Wampanoag]], isang wikang sinasalita ng mga taong pinangalanan nito sa Massachusetts, ay sumailalim sa isang proyektong muling pagsilang na hinantong ni [[Jessie Little Doe Baird]]. Dahil sa proyekto, mayroon ng mga bata na nagsasalita ng wika nang matatas sa unang pagkakataon sa higit sa 100 taon.<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://www.yankeemagazine.com/article/features/wampanoag-language |access-date=2019-09-22 |archive-date=2016-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504113646/http://www.yankeemagazine.com/article/features/wampanoag-language |url-status=dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504113646/http://www.yankeemagazine.com/article/features/wampanoag-language |date=2016-05-04 }}</ref> Bilang karagdagan, may mga kasalukuyang pagtatangka na muling buhaying ang [[wikang Chochenyo]] ng California na naging lipol. === Timog Amerika === Ang [[Wikang Kichwa|Kichwa]] ay isang uri ng wikang [[Wikang Quechua|Quechua]] na sinasalita sa [[Ecuador]] at isa sa pinakasinasalita na wikang katutubo sa Timog Amerika. Sa kabila ng katotohanang ito, napapanganib na wika ang Kichwa, halos dahil sa pagpapalago ng Kastila sa Timog Amerika. Ang isang pamayanan ng mga dating nagsasalita ng Kichwa, ang mga Lagunas, ay isa sa mga unang katutubong komunidad na lumipat sa wikang Kastila. Ayon kay King, ito ay dahil sa pagtaas ng kalakalan at negosyo sa malapit na bayan na nagsasalita ng Kastila. Iginigiit ng mga taga-Lagunas na hindi ito dahil sa mga layuning pang-asimulasyon sa kultura, dahil pinahahalagahan nila ang pagkakakilanlan ng kanilang kultura. Gayunpaman, sa sandaling nagawa itong pakikipag-ugnay, nagbago nang nagbago ang wika ng mga taga-Lagunas sa mga henerasyon, patungo sa bilingguwalismo sa Kichwa at Kastila at ngayon sa halos monolingguwalismo sa Kastila. Nagpapahiwatig ang damdamin ng mga taga-Lagunas ng isang dikotomya ng paggamit ng wika, bilang karamihan sa mga miyembro ng Lagunas ay tanging nagsasalita ng Kastila at nakakaalam lamang ng ilang mga salita sa Kichwa. Mapanglaw ang hinaharap ng muling pagsilang ng wikang Kichwa, dahil nakasalalayang mga magulang sa edukasyon para sa hangaring ito, na di-ganoo kaepektibo kumpara sa patuloy-tuloy na paglulubog sa wika sa tahanan. Bagaman may sadyang pokus sa pagtuturo sa Kichwa sa mga paaralan sa pamayanan ng Lagunas, binubuo ito ng halos alintiyak pna akikipag-ugnay, pagbabasa, at pagsulat sa Kichwa. Bilang karagdagan sa mga katutubong pagsisikap, nakatuon ng pansin ang mga pambansang samahan ng pagpapasigla ng wika, tulad ng [[KONSEE|CONAIE]], sa mga katutubong bata na hindi nagsasalita ng Kastila na kumakatawan sa malaking minorya sa bansa. Hindi naging epektibo ang isa pang pambansang inisyatibo, ''Bilingual Intercultural Education Project'' (PEBI), sa pagpapasigla sa wika dahil ipinanturo ang Kichwa at itinuro ang Kastila bilang pangalawang wika sa mga bata na halos natatanging monolingguwal sa Kastila. Bagaman tila hindi epektibo ang ilang mga pamamaraan, nagbibigay ng ilang mga mungkahi si Kendall A. King: # Ang paglalantad sa at pagkamit ng wika sa batang edad. # # Matinding diskarte sa paglulubog. # # Maramihang at magkakaibang mga pagtatangka upang abutin ang mga matatanda. # # Pagkahutukin at koordinasyon sa pagpaplano at pagpapatupad. # # Direktang pagtutugon sa iba't ibang mga uri ng wika. # # Pagbibigay-diin ng mga tagaplano na mahabang proseso ang pagpapasigla ng wika. # # Pag-aanyaya ng mararaming tao hangga't maaari. # # Ginagamit ng mga magulang ang wika sa kanilang mga anak. # # Pag-aatake ng problema ng mga tagaplano at tagapagtaguyod sa lahat ng dako. Kabilang sa mga tiyak na mungkahi ang pagbibigay ng prestihiyosong pang-unawa sa wika sa mga paaralan, pagpopokus sa mga katutubong pagsisikap sa paaralan at sa bahay, at pagpapanatili ng pansin sa pambansang at panrehiyonal na antas. == Mga kasalukuyang pagsisikap sa pagpapasigla == Nagpapatuloy ang mga pagpupunyagi sa pagpapasigla ng wika sa buong mundo. Gumagamit ang mga koponan ng pagpapasigla ng mga modernong teknolohiya upang madagdagan ang pakikipag-ugnay sa mga katutubong wika at upang maitala ang [[Kaalaman sa tradisyonal|tradisyunal na kaalaman]]. Sa Mehiko, nakababad ang wika ng mga taong [[Mixtec]] sa pakikipag-ugnayan ng klima, kalikasan, at kahalagahan nito sa kanilang kabuhayan. Kamakailang nagsagawa ang programang LINKS (Lokal at Katutubong Kaalaman) ng [[UNESCO]] ng proyektong makabuo ng isang talahulunganan ng mga terminong Mixtec na may kaugnayan sa klima. Naniniwala ang UNESCO na makabibigay ang tradisyunal na kaalaman ng mga taong Mixtec sa pamamagitan ng kanilang malalim na koneksyon sa mga kababalaghan ng panahon ng pananaw sa mga paraan upang matugunan ang [[pagbabago ng klima]]. Ang kanilang hangarin sa paglikha ng talahulunganan ay upang "mapadali ang mga talakayan ng mga dalubhasa at mga may hawak ng tradisyunal na kaalaman". Sa Canada, naglalakbay ang proyektong [[Wapikoni Mobile]] sa mga katutubong pamayanan at nagbibigay ng mga aralin sa paggawa ng pelikula. Naglilibot ang mga pinuno ng programa sa iba't ibang dako ng Canada na may mga ''mobile audiovisual production units'', at naglalayong bigyan ang mga katutubong kabataan ng paraan upang kumonekta sa kanilang kultura sa pamamagitan ng isang paksa ng pelikula na pipiliin nila. Nagsusumite ang proyektong Wapikona ng kanilang mga pelikula sa mga kaganapan sa buong mundo bilang pagtatangka upang maikalat ang kaalaman tungkol sa katutubong kultura at wika. Sa mga kabataan sa Rapa Nui ([[Pulo ng Paskuwa]]), sampung porsyento ang nakakaaral ng kanilang katutubong wika. Nag-aaral ang natitirang bahagi ng komunidad ng Kastila upang makipag-usap sa mga banyaga at suportahan ang industriya ng turismo. Sa pamamagitan ng pakikipagtulungan ng UNESCO at ang Tsilenong [[CONADI|Corporación Nacional de Desarrollo Indigena]], nilikha ang Kagawaran ng Wikang at Kulturang Rapa Nui sa Paaralang Lorenzo Baeza Vega. Mula noong 1990, lumikha ang departamento ng mga teksto pampangunahing edukasyon sa [[wikang Rapa Nui]]. Noong 2017, nilikha rin ang Nid Rapa Nui, isang [[organisasyong di-pampamahalaan]], na may layunin na magpatayo ng paaralan na nagtuturo ng mga kurso sa Rapa Nui. == Mga kritisismo == Ayon kay [[John McWhorter]], hindi magiging epektibong epektibo ang mga programa upang muling buhayin ang mga katutubong wika dahil sa mga kasangkot na praktikal na sagabal. Ayon din sa kanya, hindi tiyak ang pagkamatay ng isang kultura kung mamatay ang isang wika. Posible pa rin ang katutubong pagpapahayag kahit nawala na ang orihinal na wika, tulad ng mga pangkat ng Amerikanong Indiyano at tulad ng ipinapakitang kasiglahan ng [[Kulturang Itim na Amerikano|kultura ng Amerikanong itim]] sa Estados Unidos sa mga taong hindi nagsasalita ng [[Wikang Yoruba|Yoruba]] kundi Ingles. Ipinagtatapat niya na ang pagkamatay ng wika, bilang kabalintunaan, ay isang senyas hanggang ngayon ng paghahalubilo ng mga nakahiwalay na mga grupo: "Nagaganap lamang ang pagpapanatili ng mga natatanging wika sa ibayo ng mga henerasyon kung may di-pangkaraniwang pagbubukod ng mga sarili — tulad ng mga [[Amish]]— o napakalalang paghihiwalay".<ref><John McWhorter, ‘The Cosmopolitan Tongue: The Universality of English’ in World Affairs Journal, Fall 2009: http://worldaffairsjournal.org/article/cosmopolitan-tongue-universality-english {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171024043529/http://worldaffairsjournal.org/article/cosmopolitan-tongue-universality-english |date=2017-10-24 }}</ref> Pinagtatalunan din ni [[Kenan Malik]] na "hindi makatwiran" upang subukang mapanatili ang lahat ng mga wika sa mundo, dahil natural ang pagkakamatay ng mga wika at madalas na hindi maiiwasan, kahit mayroong pakikialam. Ipinapanukala niya na nagpapabuti ang pagkamatay ng wika sa komunikasyon dahil natitiyak niya na mas marami ang nagsasalita ng parehong wika. Maaaring makikinabang ito sa ekonomiya at mabawasan ang salungatan. Ibinabahgi ng iba pa{{who|date=April 2018}} na hindi nakapigil ang pagkakapareho sa wika at kultura sa mga brutal na digmaang sibil. Ang proteksyon ng mga wikang minorya mula sa pagkalipol ay madalas na hindi aligata sa mga nagsasalita ng nangingibabaw na wika. Kadalasan, mayroong kapinsalaanat sinasadya ngpag-uusig sa mga wika g minorya, upang nibulsaang kpuhunangpangkultura at pang-ekonomiya ng mga pangkat ng minorya.<ref>Ellis, Peter Berresford. 1985. The Celtic Revolution: A Study in Anti-imperialism. Talybont: Y Lolfa.</ref> Minsan naman, itinuturing ng mga pamahalaan na masyadong malaki ang gastos ng mga programa sa pagpapasigla at paglikha ng mga iba't ibang linggwistikong materyal.<ref>Tsunoda, Tasaku. Language Endangerment and Language Revitalization. Berlin: Mouton De Gruyter, 2005. 158-159. Print.</ref> == Tingnan din == * Kategorya: Mga aktibista ng wika * [[Mapanganib na mga wika|Mga wikang napapanganib]] * [[Dokumentasyon ng wika]] * [[Pugad ng wika]] * [[Pagpaplano ng wika]] * [[Batas Pangwika|Batas pangwika]] * [[Lismistikong purismo|Purismong lingguwistika]] * [[Wika ng Minorya|Wikang minorya]] * [[Regional Wika|Wikang rehiyonal]] * [[Rosetta Project|Proyektong Rosetta]] * [[Sagradong wika]] * [[Pagkuha ng pangalawang wika|Pagkamit ng pangalawang wika]] * [[Kayamanan ng wika|Wikang pinahahalagahan]] * [[Mga wika sa census|Mga wika sa mga senso]] === Mga organisasyon === * [[Pasiyahan para sa Mga Pinanganib na Wika|Saligan para sa Mga Wikang Napapanganib]] * [[Ang Konsiyensya sa Wika|Ang Konserbansya ng Wika]] * [[Pūnana Leo]], mga paaralan ng wikang Hawayano * [[Resource Network para sa Linguistic Diversity|Resource Network for Linguistic Diversity]] * [[Kultura Vannin|Culture Vannin]], samahan ng wikang Gaelikong Manx * ''[[SIL International]]'' === Mga talaan === * [[Listahan ng mga endangered na wika|Talaan ng mga wikang napapanganib]] * [[Listahan ng mga endangered na wika gamit ang mga mobile app|Talaan ng mga wikang napapanganib na may mga mobile app]] * [[Listahan ng mga natapos na wika|Talaan ng mga lipol na wika]] * [[Listahan ng mga regulator ng wika|Talaan ng mga regulador ng wika]] * [[Listahan ng mga nabuhay na wika|Talaan ng mga wikang nabuhay muli]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Karagdagang pagbabasa == * Grenoble, L. A. and Whaley, L. J. (1998). ''Endangered Languages: Language Loss and Community Response''. Cambridge University Press. ({{ISBN|0-521-59712-9}}) * Nettle, D. and Romaine, S. (2000). ''Vanishing Voices''. Oxford University Press. ({{ISBN|0-19-515246-8}}) * Reyhner, J. (ed.) (1999). ''Revitalizing indigenous languages''. Flagstaff, AZ : Northern Arizona University, Center for Excellence in Education. ({{ISBN|0-9670554-0-7}}) * [[Ghil'ad Zuckermann|Zuckermann, Ghil‘ad]] (2020). [[w:en:Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond'']], [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790 Oxford University Press]. {{ISBN|9780199812790}} / {{ISBN|9780199812776}} == Mga kawing panlabas == * [http://rpm.fm/podcast/rpm-podcast-012-revitalization/ Podcast tungkol sa Kilusang Pagpapasigla ng Mga Katutubong Wika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190918180733/http://rpm.fm/podcast/rpm-podcast-012-revitalization/ |date=2019-09-18 }}, 22 min. * "RPM YouTube Playlist – "Revitalization" " . RPM.fm. Nakuha 2012-08-08 . === Mga Organisasyon === * [http://travel.nationalgeographic.com/travel/enduring-voices/ Enduring Voices Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402014404/http://travel.nationalgeographic.com/travel/enduring-voices/ |date=2015-04-02 }}, ''National Geographic'' * [http://www.livingtongues.org/hotspots.html Living Tongues Institute for Endangered Languages] * [http://www.hrelp.org Hans Rausing Endangered Languages Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120729162403/http://www.hrelp.org/ |date=2012-07-29 }} * [http://www.endangeredlanguages.com/ Google Endangered Languages Project] * [http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/colloques/3l_2012/index.asp?Langues=EN&Page=Home Fourth International 3L Summer School] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211205112837/http://www.ddl.ish-lyon.cnrs.fr/colloques/3l_2012/index.asp?Langues=EN&Page=Home |date=2021-12-05 }} * [http://www.rnld.org/ Resource Network for Linguistic Diversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150315144039/http://www.rnld.org/ |date=2015-03-15 }} * [http://www.oralliterature.org/ World Oral Literature Project, Voices of Vanishing Worlds] === Estados Unidos === * Documenting Endangered Languages, ''National Science Foundation'' * [http://www.saivus.org Society to Advance Indigenous Vernaculars of the United States] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120227063740/http://www.saivus.org/ |date=2012-02-27 }}, (Savius.org) * [http://www.uaf.edu/anlc/resources/focus-groups/revitalizationprograms/ Programs Concerned with Alaska Native Language (ANL) Revitalization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171024043330/http://www.uaf.edu/anlc/resources/focus-groups/revitalizationprograms/ |date=2017-10-24 }} * "The Young Ancestors, Camino Verite Films". Retrieved 2012-08-08. * Patia Stephens (2006). "Language 911: UM helps rescue fading indigenous voices". Vision, Research, Scholarship & Innovation, The University of Montana. Retrieved 2012-08-08. ==== California ==== * [http://aicls.org/ Advocates for Indigenous California Language Survival] * [http://www.ilinative.org/ Indigenous Language Institute] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120517154720/http://www.ilinative.org/ |date=2012-05-17 }} * [http://www.liveyourlanguagealliance.org/ Live Your Language Alliance (LYLA)] "It is the desire of the Live Your Language Alliance to hear and speak the traditional languages of the [[Wikang Tolowa|Tolowa]], [[Wikang Karuk|Karuk]], Yurok, [[Wikang Hupa|Hupa]], Tsnungwe, [[Wikang Wiyot|Wiyot]], Mattole, and Wailaki." * Marisa Agha (2012-03-18). "Language preservation helps American Indian students stick with college" (PDF). The Sacramento Bee. Retrieved 2012-08-08. === Mga teknolohiya === * [https://www.youtube.com/watch?v=uwLNc-QFUlE&list=UUQElH-OXARO_PycfKd6HPUg&index=1&feature=plcp Recording your elder/Native speaker], practical vocal recording tips for non-professionals * [https://www.youtube.com/watch?v=qAUgc5hHAHU&list=UUQElH-OXARO_PycfKd6HPUg&index=9&feature=plcp Learning indigenous languages on Nintendo] * [http://www.altalang.com/beyond-words/2012/03/26/texting-endangered-languages/ Texting endangered languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170525143823/https://www.altalang.com/beyond-words/2012/03/26/texting-endangered-languages/ |date=2017-05-25 }} * [http://www.firstvoices.com/en/apps First Nations endangered languages chat applications] * [http://www.mpi.nl/DOBES/dobesprogramme/ DOBES Documentation of Endangered Languages] === Mga pamamaraan === * [http://kawaiisu.org/KLCC_service.html Kawaiisu Language and Cultural Center training] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121128011323/http://www.kawaiisu.org/KLCC_service.html |date=2012-11-28 }} * [http://aicls.org/ Pointers on How to Learn Your Language] (scroll to link on page) * [http://aicls.org/breathoflife/talks.php Do-it-yourself grammar and reading in your language] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306100131/http://www.aicls.org/breathoflife/talks.php |date=2016-03-06 }}, Breath of Life 2010 presentations * [http://www.languagehunters.org/ Language Hunters] * [http://www.whereareyourkeys.org/ Where Are Your Keys] * [http://www.lostwordsdocumentary.com/ Lost Words - The Documentary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140627223026/http://www.lostwordsdocumentary.com/ |date=2014-06-27 }}, covers Dr. Stephen Greymorning's Accelerated Second Language Learning [[Kategorya:Purismong lingguwistiko]] mmqbb8qd7ra40aiacz8vqg7qtgk6ubj 0 301938 2220349 2220203 2026-08-13T14:42:22Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2220349 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">http://demo.istat.it/pop2018/index3.html</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] noa9clp92jo4jdpep38k0y1xlo3ruqr 0 302009 2220374 2206922 2026-08-14T00:27:27Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220374 wikitext text/x-wiki {{Infobox Artist|name=Caravaggio|image=Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|caption=Dibuho sa tisa ni Caravaggio ni [[Ottavio Leoni]], bandang 1621.|birth_name=Michelangelo Merisi o Amerighi|birth_date=29 Setyembre 1571|birth_place=[[Milano]], [[Dukado ng Milano]], [[Imperyo ng Espanya]]<ref name=carm>{{cite news|last1=Carminati|first1=Marco|title=Caravaggio da Milano|url=http://www.ilsole24ore.com/art/SoleOnLine4/Tempo%20libero%20e%20Cultura/2007/06/carminati-caravaggio.shtml?uuid=4d415878-19a4-11dc-ac19-00000e251029|accessdate=28 July 2016|date=25 February 2007|language=Italian}}</ref>|death_date={{death date and age|1610|07|18|1571|09|29|df=y}}|death_place=[[Porto Ercole]], [[Estado ng Presidi]], Imperyo ng Espanya|field=[[Pagpipinta]]|training=[[Simone Peterzano]]|movement=[[Baroque]]|works=Tingnan [[Kronolohiya ng mga obra ni Caravaggio]]|patrons=Kardinal [[Francesco Maria del Monte]]<br />[[Alof de Wignacourt]]|awards=}} Si '''Michelangelo Merisi''' ('''Michele Angelo Merigi''' o '''Amerighi''') '''da Caravaggio''' ({{IPAc-en|,|k|ær|ə|'|v|æ|dʒ|i|əʊ}}, {{IPAc-en|US|-|'|v|a:|dʒ|(|i|)|əʊ}}, bigkas sa Italyano: [mikeˈlandʒelo meˈriːzi da kkaraˈvaddʒo]; 29 Setyembre 1571<ref>{{Cite web|url=https://www.caravaggio-foundation.org/|title=Caravaggio - The Complete Works - caravaggio-foundation.org|website=www.caravaggio-foundation.org|access-date=2020-10-07|archive-date=2023-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20230930125417/https://www.caravaggio-foundation.org/|url-status=dead}}</ref> – 18 Hulyo 1610) ay isang [[Talaan ng mga Italyanong pintor|Italyanong pintor]] na aktibo sa [[Roma]] sa halos lahat ng kaniyang buhay-artista. Sa huling apat na taon ng kaniyang buhay ay lumipat siya sa pagitan ng [[Napoles]], [[Malta]], at [[Sicilia]] hanggang sa kaniyang kamatayan. Ang kaniyang mga pinta na gawa ay pinagsama ang isang makatotohanang pagmamasid sa katangian ng tao, kapuwa pisikal at emosyonal, na may dramatikong paggamit ng ilaw, na may isang makabuluhang impluwensiya sa [[pagpipintang Baroque]].<ref>{{cite book|author=Vincenzio Fanti|title=Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein|url=https://books.google.com/books?id=_dROAAAAcAAJ&pg=PA21|year=1767|publisher=Trattner|page=21|language=Italian}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291|title=Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio|publisher=Gettyimages.it|accessdate=20 July 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&role=&nation=&prev_page=1&subjectid=500115312|title=Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)|publisher=Getty.edu|accessdate=18 November 2012}}</ref> Gumamit si Caravaggio ng matapat na pisikal na pagmamasid sa dramatikong paggamit ng [[chiaroscuro]] na naging kilala bilang [[tenebrismo]]. Ginawa niya ang technique bilang nangingibabaw na sangkap ng estilo, nagpapadilim ng mga anino at nag-aayos ng mga paksa sa maliwanag na mga silahis ng ilaw. Malinaw na ipinahayag ni Caravaggio ang mga kritikal na sandali at eksena, na madalas na nagtatampok ng marahas na pakikibaka, pagpapahirap, at pagkamatay. Mabilis siyang nagtrabaho, kasama ang mga buhay na modelo, na ginugusto na iwasang gumuhit at direktang gumana sa canvas. Matindi ang kaniyang impluwensya sa bagong istilong Baroque na lumitaw mula sa Manyerismo ay. Maaari itong makita nang direkta o di-direkta sa obra nina [[Peter Paul Rubens]], [[Jusepe de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]], at [[Rembrandt]], at ang mga artista sa sumusunod na henerasyon na sa ilalim ng kaniyang impluwensya na tinawag na "Caravaggisti" o "Caravagesques", pati na rin tenebrists o ''tenebrosi'' ("shadowists"). == Mga sanggunian == <references /> ==Mga panlabas na kawing== === Talambuhay === * [http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/E/ Caravaggio, Ang Prinsipe ng Gabi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181112063730/http://www.bergerfoundation.ch/Caravage/E/ |date=2018-11-12 }} === Mga artikulo at sanaysay === * Christiansen, Keith. [http://www.metmuseum.org/toah/hd/crvg/hd_crvg.htm "Caravaggio (Michelangelo Merisi) (1571–1610) at ang kanyang mga Sumusunod."] Sa ''Heilbrunn Timeline ng Kasaysayan ng Sining'' . New York: Ang Metropolitan Museum of Art, 2000–. (Oktubre 2003) * [https://web.archive.org/web/20100316185329/http://www.fbi.gov/hq/cid/arttheft/europe/italy/italyart.htm Paunawa ng Pagnanakaw ng FBI Art para sa ''Kapanganakan'' ni Caravaggio] * [https://web.archive.org/web/20131203001449/http://vecchiaforma.com/uploads/3/3/3/5/3335127/e21-passion-cvgg.pdf ''Ang Passion ng Caravaggio''] * [https://web.archive.org/web/20131203002442/http://vecchiaforma.com/uploads/3/3/3/5/3335127/e4-cvgg-velz.pdf ''Pag-deconstruct ng Caravaggio at Velázquez''] * [https://web.archive.org/web/20060207004930/http://www.duffyandsnellgrove.com.au/extracts/m_interview.htm Panayam kay Peter Robb, may-akda ng ''M''] * [https://web.archive.org/web/20060413211634/http://www.rijksmuseum.nl/formats/container_remcar_en.html Ihambing ang] Rembrandt kay Caravaggio. * [http://www.webexhibits.org/hockneyoptics/post/grundy7.html Caravaggio at ang Camera Obscura] * [http://www.vandewerken.nl/teksten/caravaggio%20english.html Ang mga incision ni Caravaggio ni Ramon van de Werken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230607044538/http://www.vandewerken.nl/teksten/caravaggio%20english.html |date=2023-06-07 }} * [http://www.physorg.com/news155889108.html Paggamit ni Caravaggio ng Camera Obscura: Lapucci] * [http://painterpatrickswift.blogspot.co.uk/1970/03/some-notes-on-caravaggio-nimbus-1956.html Ang ilang mga tala sa Caravaggio - Patrick Swift] * [http://www.robertalapucci.com Ang website ni Roberta Lapucci at ang karamihan sa kanyang mga publication sa Caravaggio bilang malayang maida-download na PDF] === Mga likhang-sining === * [http://www.caravaggio-foundation.org caravaggio-foundation.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240629202446/https://www.caravaggio-foundation.org/ |date=2024-06-29 }} 175 ay gumagana ni Caravaggio * [https://www.caravaggio.org caravaggio.org] Pagsusuri ng 100 mahahalagang gumagana sa Caravaggio * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/caravaggio/ Caravaggio, Michelangelo Merisi da Caravaggio WebMuseum, webpage ng Paris] * [https://web.archive.org/web/20130516081827/http://www.eyegate.com/showgal.php?id=33 EyeGate Gallery ni Caravaggio] === Himig === * [http://www.answers.com/topic/jordi-savall-dominique-fernandez-lachrimae-caravaggio Lachrimae Caravaggio, ni Jordi Savall, ginanap ng Le Concert des Nations & Hesperion XXI (Artikulo sa Answers.com)] === Bidyo === * [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html ''Ang Pagtawag kay Caravaggio kay Saint Matthew''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141023233737/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggio-matthew.html |date=2014-10-23 }} sa Smarthistory, na-access noong 13 Pebrero 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html ''Ang Crusifixion ni Caravaggio ng Saint Peter''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141008035208/http://smarthistory.khanacademy.org/crucifixion-of-st.-peter.html |date=2014-10-08 }}, na-access noong 13 Pebrero 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html ''Ang Pagkamatay ng Birhen ni Caravaggio''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211252/http://smarthistory.khanacademy.org/caravaggios-death-of-the-virgin.html |date=2014-11-01 }}, na-access noong 13 Pebrero 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html ''Ang Caravaggio's Narcissus sa Pinagmulan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141101211943/http://smarthistory.khanacademy.org/narcissus-at-the-source.html |date=2014-11-01 }}, na-access noong 13 Pebrero 2013 * [https://web.archive.org/web/20130116124302/http://smarthistory.khanacademy.org/contarelli-chapel.html ''Ang mga kuwadro na gawa ni Caravaggio sa Contarelli Chapel, San Luigi dei Francesi''], ay na-access noong 13 Pebrero 2013 * [http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html ''Ang Hapunan ni Caravaggio sa Emmaus''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141011221851/http://smarthistory.khanacademy.org/supper-at-emmaus.html |date=2014-10-11 }}, na-access noong Pebrero 13, 2013 [[Kategorya:Mga Italyanong Katoliko]] [[Kategorya:Namatay noong 1610]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1571]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Latin ng CS1 (la)]] pcuofsbvhcbxk0ox7kcbcs1ce5pp7yj 0 305111 2220348 1934062 2026-08-13T14:20:09Z Saroj 88312 Synced 2 categories from enwiki ([[:m:User:Saroj/CatSync|CatSync]]) 2220348 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = <!-- use common name/article title --> | image = Camila Mendes (48478818547) (cropped).jpg | alt = <!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --> | caption = | birth_name = Camila Carraro Mendes | birth_date = {{Birth date and age|1994|06|29}} | birth_place = [[Charlottesville, Virginia]], U.S. | death_date = <!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (DEATH date then BIRTH date) --> | death_place = | nationality = Amerikano | other_names = | occupation = Aktres, mang-aawit | years_active = 2017 – kasalukuyan | known_for = ''Riverdale'' | notable_works = }} Si '''Camila Carraro Mendes''' (ipinanganak noong Hunyo 29, 1994) ay isang Amerikanong aktres at mang-aawit na may tubong Brasilyano at siya ay kilala sa paglalarawan kay Veronica Lodge sa The CW teen drama series sa telebisyon na ''Riverdale''. [[Kategorya:Ipinanganak noong 1994]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] ommyqtcd8gnzohp119b9va98m1mawir 0 312653 2220327 2091593 2026-08-13T12:00:35Z ~2026-44397-40 165264 Doha 2220327 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Chateau, HEC Paris, Jouy-en-Josas, South view 20160501 1.jpg|thumb|HEC Paris]] Ang '''HEC Paris''' ([[wikang Ingles|Ingles]]: ''HEC School of Management'') isang institusyong mas mataas na edukasyon sa Europa na nagbibigay ng pagsasanay sa postgraduate sa mga agham sa negosyo. Mayroon itong limang campus sa [[Paris]], [[Jouy-en-Josas]] at [[Doha]]. Noong 2015, ang HEC ay niraranggo sa nangungunang 2 mga paaralang pang-negosyo sa Europa ng ''Financial Times''.<ref>{{Cite web |title=European Business School Rankings 2015 |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/european-business-school-rankings-2015 |access-date=2021-10-03 |archive-date=2016-05-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504204453/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/european-business-school-rankings-2015 |url-status=dead }}</ref> Ang programa ng Executive MBA ng institusyon ay nasa pang-3.<ref>{{Cite web |title=Executive MBA Ranking 2015 |url=http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/executive-mba-ranking-2015 |access-date=2021-10-03 |archive-date=2019-04-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420093635/http://rankings.ft.com/businessschoolrankings/executive-mba-ranking-2015 |url-status=dead }}</ref> Ang mga programa ng paaralan ay mayroong AMBA, EQUIS, at AACSB triple accreditation.<ref>[http://www.mba.today/guide/triple-accreditation-business-schools Triple accredited business schools (AACSB, AMBA, EQUIS)]</ref> Ang mga kilalang nagtapos sa institusyon ay may kasamang mga personalidad tulad ni [[François Hollande]] (Pangulo ng Pransiya). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mga pamantasan sa Pransiya]] [[Kategorya:HEC Paris]] mgag0nlfuo9o9c9jxol6qh3oh55m8x6 0 315566 2220379 2207319 2026-08-14T01:28:43Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220379 wikitext text/x-wiki {{Infobox anthem |title = {{nq|دا د باتورانو کور}} |transcription = Dā də bātorāno kor |prefix = Pambansang |country = {{Flagicon|Afghanistan|size=23px}} [[Apganistan]] |author = |lyrics_date = |composer = [[Abdul Ghani Baradar]] |music_date = |adopted = 1996 ([[de facto]])<br>2021 ([[de jure]]) | sound = |sound_title = '''Da de batorano kor<br>(Ito ang Tahanan ng Magiting)''' }} Ang '''Da de batorano kor''' ([[Wikang Pastun|Pastun]]: ''دا د باتورانو کور''; [[Romanisasyon]]: ''Dā də bātorāno kor''; [[Wikang Filipino|Filipino]]: ''Ito ang Tahanan ng Magiting'') ay isang nasheed sa wikang Pastun na itinuturing bilang ang [[pambansang awit]] ng [[Apganistan]]. Ito ay awiting [[a kapela]], na nangangahulugang hindi ito naglalaman ng mga [[instrumento|instrumentong pangmusika]], dahil ang mga instrumento ay itinuturing na [[haram]] (relihiyosong ipinagbabawal) ng karamihan sa mga iskolar ng Islam sa Apganistan. Ang pinakakaraniwang bersyon na ginagamit para sa awitin ay nagtatampok ng boses ni [[Mullah]] Faqir Muhammad Darwesh, isang sikat na munshid (mang-aawit ng nasheed) ng Taliban.<ref>{{Cite web|url=https://www.rferl.org/a/1098672.html|title=Afghanistan: Sufi Brotherhoods Reemerge After the Fall of the Taliban}}</ref><ref>{{Cite web|date=2018-01-16|title=ملا فقیر محمد درویش د جهادي ترنم منل شوی سرخیل|url=https://www.nunn.asia/113730/%d9%85%d9%84%d8%a7-%d9%81%d9%82%db%8c%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%af%d8%b1%d9%88%db%8c%d8%b4-%d8%af-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d8%af%d9%8a-%d8%aa%d8%b1%d9%86%d9%85-%d9%85%d9%86%d9%84-%d8%b4%d9%88%db%8c/|access-date=2021-08-18|website=نن ټکی اسیا|language=ps|quote=د طالبانو د حاکمیت په مهال د شریعت غږ راډیو د نشراتي پروګرام پیلیدونکې ترانه هم د ده په انقلابی غږ کې ویل شوې: (ساتو یې په سرو وینو دا د شهیدانو کور..دا د باتورانو کور دا د باتورانو کور)|archive-date=2020-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920102707/https://www.nunn.asia/113730/%d9%85%d9%84%d8%a7-%d9%81%d9%82%db%8c%d8%b1-%d9%85%d8%ad%d9%85%d8%af-%d8%af%d8%b1%d9%88%db%8c%d8%b4-%d8%af-%d8%ac%d9%87%d8%a7%d8%af%d9%8a-%d8%aa%d8%b1%d9%86%d9%85-%d9%85%d9%86%d9%84-%d8%b4%d9%88%db%8c/|url-status=dead}}</ref> Mayroon ng mga pormal na batas ang Islamikong Emirato ng Apganistan na tumutukoy sa watawat at sagisag nito, ngunit walang pambansang awit na tinukoy. Ang nasheed na ito ay karaniwang ginamit sa mga kreditong pambungad ng mga brodkast ni Da Shariat Zhagh ([[wikang Filipino|Filipino]]: "Boses ng [[Sharia|Shariya]]"), ang opisyal na istasyong radyo ng [[Taliban]], mula noong huling bahagi ng mga 1990, nang kontrolin ng grupo ang karamihan sa teritoryo ng Apganistan, gayundin sa mga bidyo na inilathala ng Komisyon ng Ugnayang Pangkalinangan ng Taliban. Ginamit din ito sa mga seremonyang opisyal, isang halimbawa ay noong 2013 nang buksan ng Islamikong Emirato ang tanggapang pampolitika nito sa [[Doha]], [[Katar]], kung saan tinugtog ang kanta sa seremonya ng pagtataas ng watawat. Dahil sa mga dahilang binanggit, ito ay itinuturing na [[de facto|de factong]] [[pambansang awit]] ng [[Apganistan|Islamikong Emirato ng Apganistan]] at ng [[Taliban]].<ref>{{Cite web |url=http://law.acku.edu.af/fa/download/file/fa/12686/77746 |title=Flag and Emblem Law of the Islamic Emirate of Afghanistan |access-date=2022-02-13 |archive-date=2019-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190603201955/http://law.acku.edu.af/fa/download/file/fa/12686/77746 |url-status=dead }}</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=0QVAAvYE3PY Afghan peace plans in limbo after opening of Taliban office], YouTube</ref><ref>{{Cite news|last=Tharoor|first=Ishaan|date=2013-06-19|title=The Taliban's Qatar Office: Are Prospects for Peace Already Doomed?|language=en-US|work=Time|url=https://world.time.com/2013/06/19/the-talibans-qatar-office-are-prospects-for-peace-already-doomed/|access-date=2021-08-19|issn=0040-781X|quote=They cut a ribbon, played their anthem, hoisted the Taliban flag and signaled their readiness to meet for talks with foreign delegations.|archive-date=2021-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20210819021327/https://world.time.com/2013/06/19/the-talibans-qatar-office-are-prospects-for-peace-already-doomed/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|title=BBCNazer.com {{!}} زندگى و آموزش {{!}} حرف های مردم: سرود ملی|url=http://www.bbc.co.uk/nazer/lifeandlearning_dari/story/2007/08/070830_ws-aep-pt-national-anthem.shtml|access-date=2021-08-18|website=www.bbc.co.uk|quote=بعد از 5سال حکومت مجاهدين از هم پاشيد و حکومت طا لبان در افغانستان روی کار آمد، آنها با تغيير در ساير عرصه ها سرد ملی را تغيير دادند: ساتو يې په سرو وينو – دا د باتورانو کور...}}</ref><ref>{{Cite web|last=Dr. Weyal|first=N. M.|title=د ملي سرود تاریخ {{!}} روهي|url=https://rohi.af/news/35829|access-date=2021-08-18|website=Rohi.Af|language=ps|archive-date=2021-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210817072227/https://rohi.af/news/35829|url-status=dead}}</ref> ==Liriko== {| class="wikitable" !Lirikong [[Wikang Pastun|Pastun]]!!Transkripsyon!!width=550|Pagsasalin sa [[Wikang Filipino|Filipino]]{{fact}} |- |<poem lang="nq" align="right">'''[کورس]''' ساتو يې پۀ سرو وينو، دا د شهيدانو کور دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور ستا کاڼي او بوټي ټول، مونږه ته لعلونه دي وينه پرې توی شوې ده، سرۀ لکه گلونه دي کله يې څوک نيولای شي؟ دا دی د زمريانو کور دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور '''(کورس)''' تا به تل آزاد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ ستا تاريخ به ياد ساتو، څوچې وي ژوندون زمونږ دې کښې به بازان اوسي، دا دی د بازانو کور دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور '''(کورس)''' ای گرانه وطن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ ای ښايسته چمن زما، ځار شمه لۀ تا نه زۀ خلاص که لۀ انگرېز نه وو، شو د اورسانو گور دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور '''(کورس)''' ډېرۍ ککرۍ گوره، پاتي د روسانو شوې شنډېدۀ هر يو دښمن، واړۀ ارزوگانې شوې هرچا ته معلوم شولو، دا د افغانانو کور دا د باتورانو کور، دا د باتورانو کور '''(کورس)'''</poem> |<poem>'''(Kurs)''' Sātu-ye pə sro wino, dā də šahidāno kor Dā də bātorāno kor, dā də bātorāno kor Stā kāṇi aw boṭi ṭol, munga-ta laʿluna di Wina pre toy-šəwe da, srə ləka guluna di Kəla-ye tsok niwəlay ši? Dā day də zmaryāno kor Dā də bātorāno kor, dā də bātorāno kor '''(Kurs)''' Tā-ba təl āzād sātu, tsoče wi žwandun zamung Stā tārix ba yād sātu, tsoče wi žwandun zamung De-ke ba bāzān osi, dā day də bāzāno kor Dā də bātorāno kor, dā də bātorāno kor '''(Kurs)''' Ay grāna watan zama, dzar šəma lə tā-na zə Ay xaysta čaman zama, dzar šəma lə tā-na zə Xlās ka lə Angrez-na wu, šu də Urusāno gor Dā də bātorāno kor, dā də bātorāno kor '''(Kurs)''' Ḍerəy kakarəy gora, pāti də Rusāno šwe Šanḍedə haryəw dux̌man, wāṛə arzogāne šwe Harčā-ta maʿlum šwəlo, dā də Afǧānāno kor Dā də bātorāno kor, dā də bātorāno kor '''(Kurs)'''</poem> | <poem> '''[Koro]''' Ipinagtatanggol natin ito ng ating dugo, ito ang tahanan ng mga martir!<br>Ito ang tahanan ng magiting, ito ang tahanan ng magiting! Ang lahat ng iyong bato't palumpong ay parang mga rubi sa amin! Dugo ang binubuhos sa kanila, lahat sila'y pula na parang rosas! Sa tingin mo ba ito'y malulupig? Ito ang tahanan ng mga leon! Ito ang tahanan ng magiting, ito ang tahanan ng magiting! '''(Koro)''' Poprotektahan namin ang iyong kalayaan hangga't kami'y nabubuhay! Aalahanin namin ang iyong kasaysayan hangga't kami'y nabubuhay! Titirhan ka ng mga agila, ito ang tahanan ng mga agila! Ito ang tahanan ng magiting, ito ang tahanan ng magiting! '''(Koro)''' O, aking bayan, inialay ko ang aking buhay para sa iyong kapakanan! O, aking magandang damuhan, inialay ko ang aking buhay para sa iyong kapakanan! Nang tayo'y napalaya mula sa Ingles, naging libingan tayo para sa mga Ruso! Ito ang tahanan ng magiting, ito ang tahanan ng magiting! '''(Koro)''' Tingnan ang napakaraming bungo na ito, ito ang naiwan ng mga Ruso! Ang bawat kaaway ay nabigo, ang lahat ng kanilang pag-asa ay nasira! Ngayon ay halata na sa lahat, ito ang tahanan ng mga Apgano! Ito ang tahanan ng magiting, ito ang tahanan ng magiting! '''(Koro)''' </poem> |} ==Mga Sanggunian== {{reflist}} oanl6r3vpsmg6rrgdfkg6raemmqe72n 0 315862 2220398 2058418 2026-08-14T05:30:35Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220398 wikitext text/x-wiki Si '''Manubhai Lallubhai Jodhani''' (Oktubre 28, 1902 - Disyembre 29, 1979) ay isang [[Wikang Guharati|Gujarati]] na manunulat, folklorista, ornitologo, botanista, at patnugot mula sa [[Gujarat]], India. Siya ay naglathala ng higit sa 15 libro.<ref name="who2">{{Cite book|last=Akademi|first=Sahitya|url=https://books.google.com/books?id=56PWDwAAQBAJ&q=manubhai+jodhani&pg=PA143|title=Whos Who Of Indian Writers|publisher=Dalcassian Publishing Company|language=en}}</ref> == Talambuhay == Si Jodhani ay ipinanganak noong Oktubre 28, 1902 sa [[Barvala, distrito ng Botad|Barwala]] (ngayon ay nasa [[distrito ng Botad]][[distrito ng Ahmedabad|,]] [[Gujarat]], India).<ref name=":142">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=56PWDwAAQBAJ&q=manubhai+jodhani&pg=PA143|title=Whos Who Of Indian Writers|publisher=Sahitya Akademi|year=1961|location=New Delhi|pages=143}}</ref><ref name="GSP4">{{Cite web|title=મનુભાઈ જોધાણી|url=http://www.gujaratisahityaparishad.com/prakashan/photo-gallery/sahitya-sarjako/Manubhai-Jodhani.html|publisher=[[Gujarati Sahitya Parishad]]|language=gu|access-date=2020-04-28}}</ref><ref name=":242">{{Cite book|last=Desai|first=Ratilal Deepchand|title=Amruta-Sameepe|publisher=Gurjar Granthratna Karyalaya|year=2003|editor-last=Desai|editor-first=Nitin R.|location=Ahmedabad|pages=373–374|language=gu|chapter=7. ધિંગા લોકસાહિત્યકાર શ્રી મનુભાઈ જોધાણી}}</ref> Natanggap niya ang kaniyang edukasyon sa elementarya sa [[Limbdi]]. Naging guro siya sa paaralan sa Barwala noong 1920. Noong 1930 siya ay nagbitiw upang sumali sa [[Kilusang Pagpapalaya ng India]].<ref name="GSP4"/> Kasunod ng [[Martsa ng Asin|Satyagrahang Asin]] ni [[Mahatma Gandhi]], nagpasya ang isang aktibista pangkalayaan na si Amrutlal Sheth na magsagawa ng [[Satyagraha]] sa [[Dholera]]. Si Jodhani ay gumanap ng isang nangungunang papel sa Dholera Satyagrahang Asin at ang Britanikong Pulisya ay nagbigay ng [[Warrant sa pag-aresto|warrant]] ng pag-aresto para kay Jodhani.{{fact}} Kalaunan ay sumali siya sa Jivanlal Amarshi Booksellers. Nagtrabaho din siya sa iba't ibang mga magasin kabilang ang ''[[Stribodh]]'' bilang isang subpatnugot gayundin ''si Strijivan'' bilang isang editor sa loob ng 39 na taon.<ref name="GSP4"/><ref name=":242"/> Siya ay miyembro ng isang komite na binuo ng [[Pamahalaan ng Gujarat]] upang itaguyod ang katutubong panitikan.<ref name=":242"/><ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=o7xjAAAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=The Indian P.E.N.|date=1968|publisher=P.E.N. All-India Centre.|language=en}}</ref> Namatay siya noong Disyembre 29, 1979.<ref name=":03">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=g4oMAQAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Gujarat|publisher=Smt Hiralaxmi Navanitbhai Shah Dhanya Gurjari Kendra, Gujarat Vishvakosh Trust|year=2007|location=Ahmedabad|pages=235, 426}}</ref> Ang kaniyang anak na si Vasantkumar Jodhai ay isa ring manunulat na naglathala ng mga gawa sa agham at hayop.<ref name=":142"/> == Mga akda == Malaki ang naiambag ni Jodhani sa larangan ng panitikang-pambayan.<ref name="GSP4"/><ref name=":03"/><ref>{{Cite journal|url=https://books.google.com/books?id=MxraAAAAMAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Contribution of Gujarat to the Field of Folklore|journal=Indian Folklore Research Journal|publisher=National Folklore Support Centre|year=2002|pages=77|issue=2–5}}</ref> Siya ay isang ornitolgo at botanista.<ref name="JAMUNA">{{Cite book|last=JAMUNA|first=K. A.|url=https://books.google.com/books?id=KS0nDwAAQBAJ&q=manubhai+jodhani&pg=PT59|title=Children's Literature in Indian Languages|date=2017-06-01|publisher=Publications Division Ministry of Information & Broadcasting|isbn=978-81-230-2456-1|language=en}}</ref> Pinasimunuan niya ang mga pagsulat ng kuwento sa [[Gujarat|flora at fauna ng Gujarat]].<ref name=":242"/><ref name="JAMUNA"/><ref>{{Cite book|last1=Jamunā|first1=Ke E.|url=https://books.google.com/books?id=g45NAQAAIAAJ&q=manubhai+jodhani|title=Children's literature in Indian languages|last2=Division|first2=India Ministry of Information and Broadcasting Publications|date=1982|publisher=Publications Division, Ministry of Information and Broadcasting, Govt. of India|language=en}}</ref> Kabilang sa kaniyang mga akda sa katutubong panitikan ang ''Sorathi Javahir'' (1930), ''Sorathi Vibhuto'' (1964), ''Randalna Geeto'', ''Gujarati Loksahitya Mala'' (isinulat kasama ni Manjula Majmudar, Bachubhai Raval), at ''Janpad'' (1940, 1944, 1955; mga borador).<ref>{{Cite journal|last=Magara|first=Naresh|date=January–February 2019|title=ગુજરાતી લોકસાહિત્યક્ષેત્રે થયેલ સંશોધન – સંપાદનની કામગીરીની રૂપરેખા|url=http://www.sahityasetu.co.in/issue49/magara.php|journal=Sahitya Setu|language=gu|publisher=Tanvi Shukla|volume=9|issue=49|issn=2249-2372|access-date=2022-03-03|archive-date=2022-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220303204240/http://www.sahityasetu.co.in/issue49/magara.php|url-status=dead}}</ref> Kabilang sa kaniyang mga maikling kwento ang ''Shilvati'' (1928) at ''Sundariona Shangar''. Ang ''Nagmati'' (1932) ang kaniyang nag-iisang nobela. Ang ''Khatimithi Balavato'' at ''Kumaroni Pravaskatha'' ay mga akda niyang panitikang pambata.<ref name=":142"/> Ang ''Padarni Vanaspati'' I-II (1954–55), ''Anganana Pankhi'' I-II (1955–56), ''Padarna Pankhi'' (1956) ang kaniyang mga akda sa botaniya at ornitolohiya.<ref name=":142"/> == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Uncategorized|date=Disyembre 2023}} hvgipu4pahksvuyemaacrml8j785qiz 0 321209 2220440 2183009 2026-08-14T11:52:57Z TentingZones1 122212 /* Mga lutuing panrehiyon */ dagdag 2220440 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Food_Sundanese_Restaurant,_Jakarta.jpg|right|thumb|260x260px|Halimbawa ng pagkaing Sundanes; ''[[ikan bakar]]'' (pinritong isda), ''nasi timbel'' (kanin na binalot sa dahon ng saging), ''ayam goreng'' (pinritong manok), ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'', pinritong ''[[tempeh]]'' at [[tokwa]], at ''sayur asem''; ang mangkok ng tubig na may dayap ay ''kobokan''.]] Ang '''lutuing Indones''' ay koleksyon ng samu't saring tradisyon sa pagluluto sa mga rehiyong bumubuo sa kapuluang bansa ng [[Indonesia|Indonesya]]. Isang dahilan kung bakit may napakaraming uri ng resipi at lutuin ang komposisyon ng Indonesya. Halos 6,000 ang mataong pulo sa kabuuang 17,508 sa pinakamalaking kapuluan ng mundo,<ref name="foodbycountry-Indonesia">{{cite web |title=Food in Indonesia |trans-title=Pagkain sa Indonesia |url=http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Indonesia.html |work=Food by Country |language=en}}</ref><ref name="epicurina">[http://www.epicurina.com "Indonesian Cuisine."] [Lutuing Indones] (sa wikang Ingles). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823205443/http://www.epicurina.com/|date=10-23-17}} [http://www.epicurina.com Epicurina.com] . Nakuha noong Hulyo 2011.</ref> na may higit sa 1,300 pangkat etniko.<ref>{{cite web |date=18 Nobyembre 2015 |title=Mengulik Data Suku di Indonesia |url=https://www.bps.go.id/news/2015/11/18/127/mengulik-data-suku-di-indonesia.html |access-date=12 Pebrero 2020 |publisher=[[Statistics Indonesia|Badan Pusat Statistik]]}}</ref> Maraming umiiral na panrehiyong lutuin, madalas nakabatay sa katutubong kultura na may ilang banyagang impluwensyang dayuhan.<ref name="epicurina"/> == Tradisyon at katangian == Halos 5,350 ang tradisyonal na resipi ng Indonesya, at 30 rito ang kinokonsiderang pinakaimportante.<ref name="Tumpeng-JPost">{{cite web |author=Nadya Natahadibrata |date=10 Pebrero 2014 |title=Celebratory rice cone dish to represent the archipelago |trans-title=Pandiriwang na ulam kanin, kakatawan sa kapuluan |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/02/10/celebratory-rice-cone-dish-represent-archipelago.html |access-date=9 Hulyo 2014 |publisher=The Jakarta Post |language=en}}</ref> Maaaring kabilang sa lutuing Indones ang mga pagkaing kanin, pansit at sabaw mula [[warung|simpleng lokal na kaninan]], merienda sa tabi ng kalsada, hanggang sa mamahaling mga pagkain. Naiiba ayon sa rehiyon ang lutuing Indones, at samu't sari ang mga nag-impluwensiya rito.<ref name="epicurina" /><ref name="belindo">[http://www.belindo.com/default.aspx?navid=84 "Indonesian food."] [Pagkaing Indones] (sa wikang Ingles). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110910074608/http://www.belindo.com/Default.aspx?NavID=84|date=09-10-2011}} [http://www.belindo.com Belindo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907235631/http://www.belindo.com/|date=09-07-2011}}. Nakuha noong Hulyo 2011.</ref><ref>{{cite web |title=Indonesian Cuisine |trans-title=Lutuing Indones |url=http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110409014335/http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |archive-date=9 April 2011 |access-date=11 July 2010 |publisher=Diner's Digest |language=en |df=dmy-all}}</ref> Halimbawa, may impluwensiya ang mga lutuin ng Gitnang Silangan at Indiya sa lutuin ng [[Sumatra]], na may kinaring karne at gulay gaya ng ''gulai'' at [[kari]], habang halos katutubo ang lutuing Habanes,<ref name="epicurina" /> na may kaunting impluwensiya mula sa [[lutuing Tsino]]. Kahawig ang mga lutuin ng Silangang Indonesya sa mga lutuing Polinesyo at Melanesyo. Makikita ang ilang elemento ng lutuing Tsino sa lutuing Indones: bahagi na ng lutuing Indones ang mga pagkain gaya ng pansit, bola-bola, at [[lumpiya]]. [[File:Indonesian food during Eid.jpg|thumb|260px|''Opor ayam'' (kinari), ''gulai, [[ketupat]]'', tinadtad na [[patatas]] na may halong espesye, at bawang goreng na inihain noong ''Lebaran'' ([[Eid al-Fitr]]) sa Indonesya]] Sa buong kasaysayan nito, nakikipagkalakalan ang Indonesya dahil sa lokasyon at likas na yaman nito. Bukod dito, naimpluwensiyahan ang mga katutubong teknika at sangkap ng Indonesya ng Indiya, Gitnang Silangan, Tsina, at sa huli Europa. Dinala ng mga Kastila at Portuges na mangangalakal ang mga naaani mula sa [[Bagong Mundo]] bago pa man dumating ang mga Olandes para kolonisahan ang [[kapuluan]]. Nakatulong din ang mga isla ng Indonesya, [[Kapuluang Maluku|ang kapuluang Maluku]], na kilala bilang "mga Isla ng Espesya", sa pagpapakilala ng mga katutubong espesya, katulad ng mga klabo at [[moskada]], sa mga lutuin ng Indonesya at ng buong mundo. Kadalasan, masalimuot ang [[lasa]] ng lutuing Indones,<ref>{{cite web|title=Flavours of Indonesia, Balinese Food |publisher=Destination Asia |url=http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817043725/http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |archive-date=17 August 2014 |df=dmy-all }}</ref> na nakukuha mula sa ilang sangkap at ''bumbu'' (pinaghalong espesya)''.'' Malasa ang mga putaheng Indones; malimit na inilalarawan bilang malinamnam, sangsang at maanghang, pati na rin bilang kombinasyon ng mga pangunahing lasa kagaya ng matamis, maalat, [[asim]] at mapait. Pinapaboran ng karamihang Indones ang mainit at maanghang na pagkain, kaya pangunahing kondimento sa mga lamesang Indones ang ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'', isang mainit at maanghang na sarsang sili ng mga Indones na maaaring sahugan ng bagoong, lasona, at iba pa.<ref name="CNN40-Indonesia">{{cite news |author=Sara Schonhardt |date=25 Pebrero 2016 |title=40 Indonesian foods we can't live without |language=en |trans-title=40 pagkaing Indones na hindi kami mabubuhay kung wala |work=CNN |url=http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |access-date=23 Pebrero 2023 |archive-date=6 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406201321/http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |url-status=dead }}</ref> Ang pitong pangunahing paraan ng [[Pagluluto|lutong]] Indones ay [[Prito|pagpiprito]], [[Inihaw|pag-iihaw]], [[Litson|paglilitson]], pagbubusa, [[Gisa|paggigisa]], pagpapakulo at pagpapasingaw. [[File:Sate Ponorogo.jpg|thumb|260px|Ang Indonesya ay tahanan ng ''[[sate]]''; isa sa mga pambansang pagkain nila, maraming baryante nito sa buong Indonesya.]] Makikita sa lahat ng dako ng Indonesya ang iilang pagkain katulad ng ''[[nasi goreng]]'',<ref name="bali-travel-life.com">{{cite web |title=Nasi Goreng: Indonesia's mouthwatering national dish |trans-title=Nasi Goreng: Katakam-katam na pambansang pagkain ng Indonesia |url=http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706164129/http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |archive-date=6 Hulyo 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> ''[[gado-gado]]'',<ref>{{Cite web |url=http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ |title=Gado-Gado {{!}} Gado-Gado Recipe {{!}} Online Indonesian Food and Recipes at IndonesiaEats.com |access-date=2023-02-24 |archive-date=2016-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227202318/http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ |url-status=dead }}</ref><ref name="thegutsygourmet.net">{{cite web |title=National Dish of Indonesia Gado Gado |trans-title=Pambansang Pagkain ng Indonesia Gado Gado |url=http://www.thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612052913/http://thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html |archive-date=12 Hunyo 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> [[satay|''satay'']],<ref name="Indonesian food recipes: Satay">{{cite web |title=Indonesian food recipes: Satay |trans-title=Mga resipi ng pagkaing Indones: Satay |url=http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812035126/http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |archive-date=12 Agosto 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> at ''soto''<ref name="A Soto Crawl">{{cite web |title=A Soto Crawl |url=http://eatingasia.typepad.com/eatingasia/2009/03/soto-crawl.html |access-date=5 Hulyo 2010 |publisher=Eating Asia |language=en}}</ref> at itinuturing na pambansang pagkain ang mga ito. Ang opisyal na [[pambansang pagkain]] ng Indonesya ay ''tumpeng'', pinili noong 2014 ng ''Kementerian Pariwisata dan Ekonomi Kreatif'' (lit. Ministeryo ng Turismo at Malikhang Ekonomiya) bilang ang pagkain na nagbibigkis sa pagkasari-sari ng mga tradisyon sa pagluluto ng Indonesya.<ref name="Tumpeng-JPost"/> Kalaunan noong 2018, nakapili ang parehong ministeryo ng 5 pambansang pagkain ng Indonesya: ''soto'', ''rendang, satay, nasi goreng'', at ''gado-gado''.<ref name="Kompas.com-Makanan-Nasional">{{Cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2018/04/10/171000627/kemenpar-tetapkan-5-makanan-nasional-indonesia-ini-daftarnya|title=Kemenpar Tetapkan 5 Makanan Nasional Indonesia, Ini Daftarnya - Kompas.com|last=Senja|first=Anggita Muslimah Maulidya Prahara|editor-last=Nursastri|editor-first=Sri Anindiati|location=[[Jakarta]]|publisher=Kompas Cyber Media|work=KOMPAS.com|access-date=2018-04-18|language=id}}</ref> Ngayon, karaniwan na ang ilang sikat na pagkain na nagmula sa Indonesya sa mga karatig na bansa, Malasya at Singapura. Pinapaboran ang mga pagkaing Indones katulad ng [[satay]], bakang ''[[rendang]]'', at ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'' sa [[Malasya]] at [[Singapura]]. Sikat din ang mga pagkaing gawa sa utaw, kagaya ng mga baryasyon ng [[tokwa]] at [[tempeh]]. Itinuturing na imbensyong Habanes ang tempeh, isang lokal na pag-aangkop ng permentasyon at produksyon ng pagkain batay sa utaw. Isa pang pinakasim na pagkain ang ''oncom'', na kahawig sa tempeh ngunit gumagamit ng iba't ibang base (hindi lang utaw), na gawa sa iba't ibang fungi, at lalo nang popular sa [[Kanlurang Java]]. ==Mga lutuing panrehiyon== {{expand section}} ===Hilagang Sulawesi=== {{main|Lutuing Minahasa}} [[File:Paniki Rica Cabai Hijau.JPG|thumb|right|''[[Paniki (Lutuing Minahasa)|Paniki]]'', fruit bat sa maanghang na ''bumbu'' rica-rica berdeng sili]] Ang [[lutuing Manado]] ng mga [[Taong Minahasa|Minahasa]] mula sa [[Hilagang Sulawesi]] ay nagtatampok ng labis na paggamit ng karne tulad ng [[karneng baboy|baboy]], [[manok (pagkain)|manok]], at [[pagkaing-dagat]]. Ang ''[[Woku]]'' ay isang uri ng pagkaing-dagat na may masaganang paggamit ng mga pampalasa, na kadalasang bumubuo sa kalahati ng putahe. Kasama sa mga sangkap ang [[tanglad]], dahon ng [[kalamansi]], [[sili]], [[sibuyas bombay]], [[bawang]], na maaaring igisa kasama ng karne o binalot sa isda at inihaw na binalutan ng dahon ng [[saging]]. Ang iba pang mga sangkap tulad ng [[turmerik]] at [[luya]] ay kadalasang idinaragdag upang lumikha ng isang bersyon ng woku. Ang iba pang mga espesyal na putahe ng Minahasa ay ang ''[[tinutuan]]'', manok ''tuturuga'', ''[[rica-rica]]'' at ''[[cakalang fufu]]''. Ang impluwensya ng dayuhang kolonyal ay gumanap ng papel sa paghubog ng lutuing Minahasa. Maraming keyk at pastri ang hayagang nagpapakita ng mga impluwensya ng Olandes, Portuges, at Espanyol tulad ng ''[[klappertaart]]'' at ''[[empanada|panada]]''. Ang ''Brenebon'' (mula sa Dutch ''bruin'' (kayumanggi) at ''boon'' (sitaw) ay isang nilagang baboy na may palamang [[nutmeg]] at [[clove]]. Ang inihaw na baboy sa Minahasa na katulad ng [[lechon]] sa [[Pilipinas]] o inihaw na baboy sa [[Hawaii]] ay inihahain sa mga espesyal na okasyon, lalo na sa mga kasalan. Ang iba pang hindi pangkaraniwan at kakaibang karne tulad ng [[karneng aso|aso]], [[paniki (pagkain)|paniki]], at [[karneng daga|daga sa kagubatan]] ay regular na inihahain sa rehiyon ng North Sulawesi. Ang ''[[Paniki (Lutuing Minahasa)|Paniki]]'' ay ang ulam na paniki ng Minahasa. ===Nusa Tenggara=== [[File:Se'i Babi 3.JPG|thumb|right|''[[Se'i]] babi'', pinausukang baboy mula sa [[Kupang]], Kanlurang Timor, Silangang Nusa Tenggara]] Dahil mas tuyo ang klima sa arkipelago ng [[Lesser Sunda Islands|Nusa Tenggara]], mas kaunti ang bigas at mas marami ang sago, mais, kamoteng kahoy, at gabi kumpara sa gitnang at kanlurang Indonesia. Karaniwang kinakain ang mga isda, kabilang ang ''sepat'' ([[Trichogaster]]), na ginadgad na isda sa sawsawan ng niyog at mangga. Nasisiyahan ang mga [[Taong Sasak|Sasak]] sa [[Lombok]] sa maanghang na pagkain tulad ng ''[[ayam taliwang]]'' na inihaw na manok na inihahain kasama ng mani, sili na kamatis, at sawsawan ng dayap. Ang ''pelecing'' ay isang maanghang na sawsawan na ginagamit sa maraming putahe na gawa sa sili, shrimp paste, at kamatis. Ginagamit sa isla ng Lombok ang lokal na shrimp paste na tinatawag na ''lengkare''. Ang sares ay gawa sa sili, katas ng niyog, at ubod ng saging at kung minsan ay hinahalo sa karne. Kabilang sa mga putaheng hindi karne ang ''kelor'' (mainit na sopas na may mga gulay), ''serebuk'' (mga gulay na hinaluan ng niyog), at timun urap (pipino na may niyog, sibuyas, at bawang). Sa [[Silangang Nusa Tenggara]], karamihan sa mga naninirahan dito ay mga [[Katoliko]], kaya naman karaniwang kinakain ang [[Karneng baboy|baboy]]. Ang mga sikat na lutuing Timor ay ang pinausukang karne ng ''[[Se'i]]'' (karaniwan ay baboy), at sopas ng gulay na ''[[katemak]]''. Ang mga nayon ng [[Panghuhuli ng balyena|Lamalera at Lamakera]] ay may kakaibang pagkain kung saan sila ay nangangaso at kumakain ng mga balyena. Bagama't nanghuhuli rin sila ng mga dolphin at manta ray, mas gusto nilang manghuli ng mga balyena dahil ang isang balyena ay maaaring magpakain sa buong nayon nang ilang linggo. Kadalasan ay nangangaso sila ng [[Sperm whale]] at [[Orca]], habang ang ilang mga balyena tulad ng [[Baleen whale]] ay itinuturing na bawal manghuli. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Lutuing Indones]] r2d0slj32of8jke68f3hthxkm90dm9p 2220441 2220440 2026-08-14T11:54:24Z TentingZones1 122212 /* Hilagang Sulawesi */ 2220441 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Food_Sundanese_Restaurant,_Jakarta.jpg|right|thumb|260x260px|Halimbawa ng pagkaing Sundanes; ''[[ikan bakar]]'' (pinritong isda), ''nasi timbel'' (kanin na binalot sa dahon ng saging), ''ayam goreng'' (pinritong manok), ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'', pinritong ''[[tempeh]]'' at [[tokwa]], at ''sayur asem''; ang mangkok ng tubig na may dayap ay ''kobokan''.]] Ang '''lutuing Indones''' ay koleksyon ng samu't saring tradisyon sa pagluluto sa mga rehiyong bumubuo sa kapuluang bansa ng [[Indonesia|Indonesya]]. Isang dahilan kung bakit may napakaraming uri ng resipi at lutuin ang komposisyon ng Indonesya. Halos 6,000 ang mataong pulo sa kabuuang 17,508 sa pinakamalaking kapuluan ng mundo,<ref name="foodbycountry-Indonesia">{{cite web |title=Food in Indonesia |trans-title=Pagkain sa Indonesia |url=http://www.foodbycountry.com/Germany-to-Japan/Indonesia.html |work=Food by Country |language=en}}</ref><ref name="epicurina">[http://www.epicurina.com "Indonesian Cuisine."] [Lutuing Indones] (sa wikang Ingles). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170823205443/http://www.epicurina.com/|date=10-23-17}} [http://www.epicurina.com Epicurina.com] . Nakuha noong Hulyo 2011.</ref> na may higit sa 1,300 pangkat etniko.<ref>{{cite web |date=18 Nobyembre 2015 |title=Mengulik Data Suku di Indonesia |url=https://www.bps.go.id/news/2015/11/18/127/mengulik-data-suku-di-indonesia.html |access-date=12 Pebrero 2020 |publisher=[[Statistics Indonesia|Badan Pusat Statistik]]}}</ref> Maraming umiiral na panrehiyong lutuin, madalas nakabatay sa katutubong kultura na may ilang banyagang impluwensyang dayuhan.<ref name="epicurina"/> == Tradisyon at katangian == Halos 5,350 ang tradisyonal na resipi ng Indonesya, at 30 rito ang kinokonsiderang pinakaimportante.<ref name="Tumpeng-JPost">{{cite web |author=Nadya Natahadibrata |date=10 Pebrero 2014 |title=Celebratory rice cone dish to represent the archipelago |trans-title=Pandiriwang na ulam kanin, kakatawan sa kapuluan |url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/02/10/celebratory-rice-cone-dish-represent-archipelago.html |access-date=9 Hulyo 2014 |publisher=The Jakarta Post |language=en}}</ref> Maaaring kabilang sa lutuing Indones ang mga pagkaing kanin, pansit at sabaw mula [[warung|simpleng lokal na kaninan]], merienda sa tabi ng kalsada, hanggang sa mamahaling mga pagkain. Naiiba ayon sa rehiyon ang lutuing Indones, at samu't sari ang mga nag-impluwensiya rito.<ref name="epicurina" /><ref name="belindo">[http://www.belindo.com/default.aspx?navid=84 "Indonesian food."] [Pagkaing Indones] (sa wikang Ingles). {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110910074608/http://www.belindo.com/Default.aspx?NavID=84|date=09-10-2011}} [http://www.belindo.com Belindo.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907235631/http://www.belindo.com/|date=09-07-2011}}. Nakuha noong Hulyo 2011.</ref><ref>{{cite web |title=Indonesian Cuisine |trans-title=Lutuing Indones |url=http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110409014335/http://www.cuisinenet.com/glossary/indon.html |archive-date=9 April 2011 |access-date=11 July 2010 |publisher=Diner's Digest |language=en |df=dmy-all}}</ref> Halimbawa, may impluwensiya ang mga lutuin ng Gitnang Silangan at Indiya sa lutuin ng [[Sumatra]], na may kinaring karne at gulay gaya ng ''gulai'' at [[kari]], habang halos katutubo ang lutuing Habanes,<ref name="epicurina" /> na may kaunting impluwensiya mula sa [[lutuing Tsino]]. Kahawig ang mga lutuin ng Silangang Indonesya sa mga lutuing Polinesyo at Melanesyo. Makikita ang ilang elemento ng lutuing Tsino sa lutuing Indones: bahagi na ng lutuing Indones ang mga pagkain gaya ng pansit, bola-bola, at [[lumpiya]]. [[File:Indonesian food during Eid.jpg|thumb|260px|''Opor ayam'' (kinari), ''gulai, [[ketupat]]'', tinadtad na [[patatas]] na may halong espesye, at bawang goreng na inihain noong ''Lebaran'' ([[Eid al-Fitr]]) sa Indonesya]] Sa buong kasaysayan nito, nakikipagkalakalan ang Indonesya dahil sa lokasyon at likas na yaman nito. Bukod dito, naimpluwensiyahan ang mga katutubong teknika at sangkap ng Indonesya ng Indiya, Gitnang Silangan, Tsina, at sa huli Europa. Dinala ng mga Kastila at Portuges na mangangalakal ang mga naaani mula sa [[Bagong Mundo]] bago pa man dumating ang mga Olandes para kolonisahan ang [[kapuluan]]. Nakatulong din ang mga isla ng Indonesya, [[Kapuluang Maluku|ang kapuluang Maluku]], na kilala bilang "mga Isla ng Espesya", sa pagpapakilala ng mga katutubong espesya, katulad ng mga klabo at [[moskada]], sa mga lutuin ng Indonesya at ng buong mundo. Kadalasan, masalimuot ang [[lasa]] ng lutuing Indones,<ref>{{cite web|title=Flavours of Indonesia, Balinese Food |publisher=Destination Asia |url=http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |access-date=26 August 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140817043725/http://www.destination-asia.com/indonesia/about/taste/ |archive-date=17 August 2014 |df=dmy-all }}</ref> na nakukuha mula sa ilang sangkap at ''bumbu'' (pinaghalong espesya)''.'' Malasa ang mga putaheng Indones; malimit na inilalarawan bilang malinamnam, sangsang at maanghang, pati na rin bilang kombinasyon ng mga pangunahing lasa kagaya ng matamis, maalat, [[asim]] at mapait. Pinapaboran ng karamihang Indones ang mainit at maanghang na pagkain, kaya pangunahing kondimento sa mga lamesang Indones ang ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'', isang mainit at maanghang na sarsang sili ng mga Indones na maaaring sahugan ng bagoong, lasona, at iba pa.<ref name="CNN40-Indonesia">{{cite news |author=Sara Schonhardt |date=25 Pebrero 2016 |title=40 Indonesian foods we can't live without |language=en |trans-title=40 pagkaing Indones na hindi kami mabubuhay kung wala |work=CNN |url=http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |access-date=23 Pebrero 2023 |archive-date=6 Abril 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406201321/http://edition.cnn.com/2016/02/24/foodanddrink/40-indonesian-foods/ |url-status=dead }}</ref> Ang pitong pangunahing paraan ng [[Pagluluto|lutong]] Indones ay [[Prito|pagpiprito]], [[Inihaw|pag-iihaw]], [[Litson|paglilitson]], pagbubusa, [[Gisa|paggigisa]], pagpapakulo at pagpapasingaw. [[File:Sate Ponorogo.jpg|thumb|260px|Ang Indonesya ay tahanan ng ''[[sate]]''; isa sa mga pambansang pagkain nila, maraming baryante nito sa buong Indonesya.]] Makikita sa lahat ng dako ng Indonesya ang iilang pagkain katulad ng ''[[nasi goreng]]'',<ref name="bali-travel-life.com">{{cite web |title=Nasi Goreng: Indonesia's mouthwatering national dish |trans-title=Nasi Goreng: Katakam-katam na pambansang pagkain ng Indonesia |url=http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100706164129/http://www.bali-travel-life.com/nasi-goreng.html |archive-date=6 Hulyo 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> ''[[gado-gado]]'',<ref>{{Cite web |url=http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ |title=Gado-Gado {{!}} Gado-Gado Recipe {{!}} Online Indonesian Food and Recipes at IndonesiaEats.com |access-date=2023-02-24 |archive-date=2016-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161227202318/http://indonesiaeats.com/gado-gado-surabaya-recipe-indonesia-eats-rasa-malaysia/ |url-status=dead }}</ref><ref name="thegutsygourmet.net">{{cite web |title=National Dish of Indonesia Gado Gado |trans-title=Pambansang Pagkain ng Indonesia Gado Gado |url=http://www.thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100612052913/http://thegutsygourmet.net/natl-indonesia.html |archive-date=12 Hunyo 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> [[satay|''satay'']],<ref name="Indonesian food recipes: Satay">{{cite web |title=Indonesian food recipes: Satay |trans-title=Mga resipi ng pagkaing Indones: Satay |url=http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100812035126/http://indonesianfoodrecipes.com/indonesian-satay-variants/ |archive-date=12 Agosto 2010 |access-date=5 Hulyo 2010 |language=en |df=dmy-all}}</ref> at ''soto''<ref name="A Soto Crawl">{{cite web |title=A Soto Crawl |url=http://eatingasia.typepad.com/eatingasia/2009/03/soto-crawl.html |access-date=5 Hulyo 2010 |publisher=Eating Asia |language=en}}</ref> at itinuturing na pambansang pagkain ang mga ito. Ang opisyal na [[pambansang pagkain]] ng Indonesya ay ''tumpeng'', pinili noong 2014 ng ''Kementerian Pariwisata dan Ekonomi Kreatif'' (lit. Ministeryo ng Turismo at Malikhang Ekonomiya) bilang ang pagkain na nagbibigkis sa pagkasari-sari ng mga tradisyon sa pagluluto ng Indonesya.<ref name="Tumpeng-JPost"/> Kalaunan noong 2018, nakapili ang parehong ministeryo ng 5 pambansang pagkain ng Indonesya: ''soto'', ''rendang, satay, nasi goreng'', at ''gado-gado''.<ref name="Kompas.com-Makanan-Nasional">{{Cite news|url=https://travel.kompas.com/read/2018/04/10/171000627/kemenpar-tetapkan-5-makanan-nasional-indonesia-ini-daftarnya|title=Kemenpar Tetapkan 5 Makanan Nasional Indonesia, Ini Daftarnya - Kompas.com|last=Senja|first=Anggita Muslimah Maulidya Prahara|editor-last=Nursastri|editor-first=Sri Anindiati|location=[[Jakarta]]|publisher=Kompas Cyber Media|work=KOMPAS.com|access-date=2018-04-18|language=id}}</ref> Ngayon, karaniwan na ang ilang sikat na pagkain na nagmula sa Indonesya sa mga karatig na bansa, Malasya at Singapura. Pinapaboran ang mga pagkaing Indones katulad ng [[satay]], bakang ''[[rendang]]'', at ''[[Sambal (sarsa)|sambal]]'' sa [[Malasya]] at [[Singapura]]. Sikat din ang mga pagkaing gawa sa utaw, kagaya ng mga baryasyon ng [[tokwa]] at [[tempeh]]. Itinuturing na imbensyong Habanes ang tempeh, isang lokal na pag-aangkop ng permentasyon at produksyon ng pagkain batay sa utaw. Isa pang pinakasim na pagkain ang ''oncom'', na kahawig sa tempeh ngunit gumagamit ng iba't ibang base (hindi lang utaw), na gawa sa iba't ibang fungi, at lalo nang popular sa [[Kanlurang Java]]. ==Mga lutuing panrehiyon== {{expand section}} ===Hilagang Sulawesi=== {{main|Lutuing Minahasa}} [[File:Paniki Rica Cabai Hijau.JPG|thumb|right|''[[Paniki (Lutuing Minahasa)|Paniki]]'', fruit bat sa maanghang na ''bumbu'' rica-rica berdeng sili]] Ang [[lutuing Manado]] ng mga [[Taong Minahasa|Minahasa]] mula sa [[Hilagang Sulawesi]] ay nagtatampok ng labis na paggamit ng karne tulad ng [[karneng baboy|baboy]], [[manok (pagkain)|manok]], at [[pagkaing-dagat]]. Ang ''[[Woku]]'' ay isang uri ng pagkaing-dagat na may masaganang paggamit ng mga pampalasa, na kadalasang bumubuo sa kalahati ng putahe. Kasama sa mga sangkap ang [[tanglad]], dahon ng [[kalamansi]], [[sili]], [[sibuyas bombay]], [[bawang]], na maaaring igisa kasama ng karne o binalot sa isda at inihaw na binalutan ng dahon ng [[saging]]. Ang iba pang mga sangkap tulad ng [[turmerik]] at [[luya]] ay kadalasang idinaragdag upang lumikha ng isang bersyon ng woku. Ang iba pang mga espesyal na putahe ng Minahasa ay ang ''[[tinutuan]]'', manok ''tuturuga'', ''[[rica-rica]]'' at ''[[cakalang fufu]]''. Ang impluwensya ng dayuhang kolonyal ay gumanap ng papel sa paghubog ng lutuing Minahasa. Maraming keyk at pastri ang hayagang nagpapakita ng mga impluwensya ng Olandes, Portuges, at Espanyol tulad ng ''[[klappertaart]]'' at ''[[empanada|panada]]''. Ang ''Brenebon'' (mula sa Dutch ''bruin'' (kayumanggi) at ''boon'' (sitaw) ay isang nilagang baboy na may palamang [[nutmeg]] at [[clove]]. Ang inihaw na baboy sa Minahasa na katulad ng [[lechon]] sa [[Pilipinas]] o inihaw na baboy sa [[Hawaii]] ay inihahain sa mga espesyal na okasyon, lalo na sa mga kasalan. Ang iba pang hindi pangkaraniwan at kakaibang karne tulad ng [[karneng aso|aso]], [[paniki (pagkain)|paniki]], at [[karneng daga|daga sa kagubatan]] ay regular na inihahain sa rehiyon ng Hilagang Sulawesi. Ang ''[[Paniki (Lutuing Minahasa)|Paniki]]'' ay ang ulam na paniki ng Minahasa. ===Nusa Tenggara=== [[File:Se'i Babi 3.JPG|thumb|right|''[[Se'i]] babi'', pinausukang baboy mula sa [[Kupang]], Kanlurang Timor, Silangang Nusa Tenggara]] Dahil mas tuyo ang klima sa arkipelago ng [[Lesser Sunda Islands|Nusa Tenggara]], mas kaunti ang bigas at mas marami ang sago, mais, kamoteng kahoy, at gabi kumpara sa gitnang at kanlurang Indonesia. Karaniwang kinakain ang mga isda, kabilang ang ''sepat'' ([[Trichogaster]]), na ginadgad na isda sa sawsawan ng niyog at mangga. Nasisiyahan ang mga [[Taong Sasak|Sasak]] sa [[Lombok]] sa maanghang na pagkain tulad ng ''[[ayam taliwang]]'' na inihaw na manok na inihahain kasama ng mani, sili na kamatis, at sawsawan ng dayap. Ang ''pelecing'' ay isang maanghang na sawsawan na ginagamit sa maraming putahe na gawa sa sili, shrimp paste, at kamatis. Ginagamit sa isla ng Lombok ang lokal na shrimp paste na tinatawag na ''lengkare''. Ang sares ay gawa sa sili, katas ng niyog, at ubod ng saging at kung minsan ay hinahalo sa karne. Kabilang sa mga putaheng hindi karne ang ''kelor'' (mainit na sopas na may mga gulay), ''serebuk'' (mga gulay na hinaluan ng niyog), at timun urap (pipino na may niyog, sibuyas, at bawang). Sa [[Silangang Nusa Tenggara]], karamihan sa mga naninirahan dito ay mga [[Katoliko]], kaya naman karaniwang kinakain ang [[Karneng baboy|baboy]]. Ang mga sikat na lutuing Timor ay ang pinausukang karne ng ''[[Se'i]]'' (karaniwan ay baboy), at sopas ng gulay na ''[[katemak]]''. Ang mga nayon ng [[Panghuhuli ng balyena|Lamalera at Lamakera]] ay may kakaibang pagkain kung saan sila ay nangangaso at kumakain ng mga balyena. Bagama't nanghuhuli rin sila ng mga dolphin at manta ray, mas gusto nilang manghuli ng mga balyena dahil ang isang balyena ay maaaring magpakain sa buong nayon nang ilang linggo. Kadalasan ay nangangaso sila ng [[Sperm whale]] at [[Orca]], habang ang ilang mga balyena tulad ng [[Baleen whale]] ay itinuturing na bawal manghuli. == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Lutuing Indones]] 9khpvavhbl45hj4zair5ci3qsq4n9oz 0 321735 2220405 2207524 2026-08-14T07:09:55Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220405 wikitext text/x-wiki {{short description|ika-72 edisyon ng Miss Universe}} {{for|ika-71 edisyon ng kompetisyon na ginanap noong Enero 2023|Miss Universe 2022}} {{Infobox beauty pageant | name = Miss Universe 2023 | image = Visita Sheynnis Palacios Miss Universe Asamblea Legislativa Costa Rica febrero 2023 (88).jpg | caption = Sheynnis Palacios | hosts = {{Hlist|Maria Menounos|Jeannie Mai|Olivia Culpo|[[Catriona Gray]]|Zuri Hall}} | entertainment = [[John Legend]] | venue = Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, San Salvador, [[El Salvador]] | broadcaster = <small>'''Internasyonal''':</small><br />{{Hlist|The Roku Channel|[[Telemundo]]}}<small>'''Opisyal''':</small><br />Canal 2 | placements = 20 | debuts = Pakistan | withdrawals = {{Hlist|Armenya|Belis|Butan|Gana|Hayti|Seykelas|Turkiya|Urugway}} | returns = {{Hlist|Dinamarka|Ehipto|Guyana|Irlanda|Letonya|Mongolya|Noruwega|Simbabwe|Unggarya}} | winner = '''[[Sheynnis Palacios]]''' | represented = {{flagicon|Nicaragua}} Nikaragwa | congeniality = Athenea Pérez<br/>{{flagu|Espanya}} | best national costume = [[Michelle Dee]]<br/>{{flagu|Pilipinas}} | previous pageant = [[Miss Universe 2022|2022]] | next pageant = [[Miss Universe 2024|2024]] | date = 18 Nobyembre 2023 | entrants = 84 }} Ang '''Miss Universe 2023''' ay ang ika-72 edisyon ng Miss Universe pageant, na ginanap sa Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, San Salvador, [[El Salvador]] noong 18 Nobyembre 2023.<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=29 Hulyo 2023 |title=Miss Universe 2023 set for November in El Salvador |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-2023-coronation-night-november-el-salvador/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230801134446/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-2023-coronation-night-november-el-salvador/ |archive-date=1 Agosto 2023 |access-date=2 Agosto 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref name=":12">{{Cite web |last=Loreto |first=Maria |date=27 Hulyo 2023 |title=Miss Universe unveils teaser for upcoming competition |url=https://www.hola.com/us/celebrities/20230727348519/miss-universe-teaser-competition/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818223007/https://www.hola.com/us/celebrities/20230727348519/miss-universe-teaser-competition/ |archive-date=18 Agosto 2023 |access-date=2 Agosto 2023 |website=¡Hola! |language=en-US}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[R'Bonney Gabriel]] ng Estados Unidos si [[Sheynnis Palacios]] ng Nikaragwa bilang Miss Universe 2023. Ito ang kauna-unahang tagumpay ng Nikaragwa sa kasaysayan ng kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=19 Nobyembre 2023 |title=Sheynnis Palacios of Nicaragua wins Miss Universe 2023, first for her country |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/19/2310676/sheynnis-palacios-nicaragua-wins-miss-universe-2023-first-her-country |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231123102335/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/19/2310676/sheynnis-palacios-nicaragua-wins-miss-universe-2023-first-her-country |archive-date=23 Nobyembre 2023 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Nagtapos bilang first runner-up si Anntonia Porsild ng Taylandiya, at nagtapos bilang second runner-up si Moraya Wilson ng Australya.<ref name=":0">{{Cite web |last=Rees |first=Alex |date=19 Nobyembre 2023 |title=Miss Nicaragua wins 2023 Miss Universe pageant |url=https://www.cnn.com/style/miss-universe-2023-nicaragua-sheynnis-palacios/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240115230505/https://www.cnn.com/style/miss-universe-2023-nicaragua-sheynnis-palacios/index.html |archive-date=15 Enero 2024 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[CNN]] |language=en}}</ref> Mga kandidata mula sa walumpu't-apat na bansa at teritoryo ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina Maria Menounos, [[Miss Universe 2012]] Olivia Culpo, at Jeannie Mai ang kompetisyon, samantalang sina [[Miss Universe 2018]] [[Catriona Gray]] at si Zuri Hall ang nagsilbing mga ''backstage correspondent''.<ref>{{Cite web |last=White |first=Peter |date=7 Nobyembre 2023 |title=Miss Universe Adds Maria Menounos As Host Alongside Returning Duo Olivia Culpo & Jeannie Mai |url=https://deadline.com/2023/11/maria-menounos-host-miss-universe-1235594520/ |access-date=8 Nobyembre 2023 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> Nagtanghal si John Legend sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=25 Oktubre 2023 |title=John Legend to perform at Miss Universe 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/886215/john-legend-to-perform-at-miss-universe-2023/story/ |access-date=25 Oktubre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=25 Oktubre 2023 |title=John Legend to serenade Miss Universe 2023 candidates in El Salvador |url=https://mb.com.ph/2023/10/25/john-legend-to-serenade-miss-universe-2023-candidates-in-el-salvador |access-date=25 Oktubre 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> == Kasaysayan == [[Talaksan:Gimnasio_José_Adolfo_Pineda.JPG|thumb|250x250px|Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda, ang lokasyon ng Miss Universe 2023]] === Lokasyon at petsa === Noong 15 Enero 2023, sa kasagsagan ng [[Miss Universe 2022]] ''pageant'', inanunsyo ng pangulo ng El Salvador na si Nayib Bukele na ang ika-72 edisyon ng kompetisyon ay gaganapin sa El Salvador sa dulo ng 2023. Ito ang pangalawang beses na gaganapin sa El Salvador ang kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Severo |first=Jan Milo |date=15 Enero 2023 |title=El Salvador to host 72nd Miss Universe at the end of 2023 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/01/15/2237805/el-salvador-host-72nd-miss-universe-end-2023 |access-date=21 Enero 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=15 Enero 2023 |title=Miss Universe 2023 pageant to be held in El Salvador |url=https://news.abs-cbn.com/life/01/15/23/el-salvador-to-host-miss-universe-2023-pageant |access-date=6 Pebrero 2023 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Noong 27 Hulyo, inanusyo ng Miss Universe Organization sa kanilang mga ''social media platform'' na ang kompetisyon ay magaganap sa 18 Nobyembre 2023.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=28 Hulyo 2023 |title=Miss Universe coronation night to air on November 18 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/104024/miss-universe-coronation-night-to-air-on-november-18/story |access-date=2 Agosto 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Hulyo 2023 |title=Miss Universe 2023 to be crowned in November this year |url=https://arab.news/nrvbv |access-date=2 Agosto 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> Noong Oktubre ay opisyal nang inanunsyo ng organisasyon na magaganap ang kompetisyon sa Gimnasio Nacional José Adolfo Pineda sa San Salvador, El Salvador.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=7 Nobyembre 2023 |title=Here’s when the Miss Universe 2023 prelims, national costume show are happening |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/when-miss-universe-2023-prelims-national-costume-show/ |access-date=7 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Upang isulong ang kompetisyon, nag-alok ng "''Hello Universe''" travel package ang organisasyon.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=24 Agosto 2023 |title=LOOK: Miss Universe offers tour packages in El Salvador |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-offers-tour-packages-el-salvador-november-2023/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119002548/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-offers-tour-packages-el-salvador-november-2023/ |archive-date=19 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |title=Miss Universe 'Hello Universe' Tour: What to expect |url=https://qa.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2023/11/14/2311409/miss-universe-hello-universe-tour-what-expect |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119084735/https://qa.philstar.com/lifestyle/travel-and-tourism/2023/11/14/2311409/miss-universe-hello-universe-tour-what-expect |archive-date=19 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> Sinalubong ng kritisismo ang pagpili sa El Salvador bilang bansang mangunguna sa Miss Universe dahil sa patuloy na estado ng kagipitan ng bansa sa gitna ng ''Salvadoran gang crackdown''.<ref>{{Cite web |date=15 Nobyembre 2023 |title=Podcast: Miss Universo en dictadura |trans-title=Podcast: Miss Universe en dictatorship |url=https://www.alharaca.sv/descompases/podcast-miss-universo-en-dictadura/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118171424/https://www.alharaca.sv/descompases/podcast-miss-universo-en-dictadura/ |archive-date=18 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=Alharaca |language=es}}</ref><ref>{{Cite web |last=Nóchez |first=María Luz |date=18 Nobyembre 2023 |title=Miss Universo corona la dictadura anunciada de Bukele |trans-title=Miss Universe crowns Bukele's announced dictatorship |url=https://elpais.com/america/2023-11-18/miss-universo-corona-la-dictadura-anunciada-de-bukele.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118171420/https://elpais.com/america/2023-11-18/miss-universo-corona-la-dictadura-anunciada-de-bukele.html |archive-date=18 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=El País América |language=es}}</ref><ref>{{cite news |last1=Taylor |first1=Luke |date=27 Hulyo 2023 |title=El Salvador clears way for mass trials as crackdown on gangs ramps up |language=en |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2023/jul/27/el-salvador-nayib-bukele-gangs-mass-trials |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225515/https://www.theguardian.com/world/2023/jul/27/el-salvador-nayib-bukele-gangs-mass-trials |archive-date=17 Nobyembre 2023}}</ref><ref>{{cite news |last1=Labrador |first1=Gabriel |last2=Martínez |first2=Óscar |date=23 Marso 2023 |title=One Year under a Police State in El Salvador |language=English |publisher=El Faro |url=https://elfaro.net/en/202303/el_salvador/26793/one-year-under-a-police-state-in-el-salvador |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225515/https://elfaro.net/en/202303/el_salvador/26793/one-year-under-a-police-state-in-el-salvador |archive-date=17 Nobyembre 2023}}</ref> Nagsagawa ng mga protesta sa kabisera ng San Salvador kasunod ng paglalaan ng pampublikong pondo para sa pangunguna ng ''pageant'' sa gitna ng krisis sa ekonomiya.<ref>{{cite web |date=9 Nobyembre 2023 |title=Under State of Exception and Constitutional Crisis, El Salvador Hosts Miss Universe Pageant |url=https://www.cispes.org/article/under-state-exception-and-constitutional-crisis-el-salvador-hosts-miss-universe-pageant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225526/https://cispes.org/article/under-state-exception-and-constitutional-crisis-el-salvador-hosts-miss-universe-pageant |archive-date=17 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=CISPES}}</ref><ref>{{cite news |last1=Vincent |first1=Elizabeth |date=17 Nobyembre 2023 |title=Inside troubled Miss Universe pageant, which will feature two trans competitors |language=en |publisher=New York Post |url=https://nypost.com/2023/11/17/lifestyle/inside-troubled-miss-universe-pageant-as-owner-goes-bankrupt/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231117225515/https://nypost.com/2023/11/17/lifestyle/inside-troubled-miss-universe-pageant-as-owner-goes-bankrupt/ |archive-date=17 Nobyembre 2023}}</ref><ref>{{Cite web |last=Janetsky |first=Megan |date=8 Nobyembre 2023 |title=El Salvador's Miss Universe pageant drawing attention at crucial moment for president |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/el-salvadors-miss-universe-pageant-drawing-attention-crucial-104998462 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231118084822/https://abcnews.go.com/International/wireStory/el-salvadors-miss-universe-pageant-drawing-attention-crucial-104998462 |archive-date=18 Nobyembre 2023 |access-date=1 Oktubre 2025 |website=ABC News |language=en}}</ref> === Pagpili ng mga kalahok === Ang mga kalahok mula sa walumpu't-limang bansa at teritoryo ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Limang kandidata ang nailuklok upang kumatawan sa kanilang bansa/teritoryo matapos maging isang ''runner-up'' sa kanilang kompetisyong pambansa.<ref>{{Cite web |date=11 Hulyo 2023 |title=Concours de beauté: Diane Leyre représentera la France à Miss Univers |trans-title=Diane Leyre will represent France at Miss Universe |url=https://www.lessentiel.lu/fr/story/diane-leyre-representera-la-france-a-miss-univers-639503087194 |access-date=2 Agosto 2023 |website=L'essentiel |language=fr}}</ref> Sa unang pagkakataon sa loob ng animnapu't-anim na taon,<ref>{{Cite news |date=19 Hulyo 1957 |title=Miss USA turns out to be a Mrs. |language=en |pages=1 |work=Park City Daily News |url=https://news.google.com/newspapers?id=7wgeAAAAIBAJ&sjid=30UEAAAAIBAJ&pg=5120%2C1553698 |access-date=2 Agosto 2023 |via=Google News Archive}}</ref> muling pinahihintulutan ng Miss Universe Organization ang mga ina at may-asawa na lumahok sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe allows moms, wives to join starting 2023 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2022/08/12/2202201/miss-universe-allows-moms-wives-join-starting-2023 |access-date=10 Setyembre 2022 |website=[[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |date=12 Agosto 2022 |title=Miss Universe announces inclusive change to pageant after more than 70 years |url=https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114161127/https://www.independent.co.uk/life-style/miss-universe-2023-mothers-married-women-b2143616.html |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=25 Abril 2023 |website=The Independent |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=10 Agosto 2023 |title=Making history: Miss Universe Guatemala 2023 Michelle Cohn is mother of 2 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/mother-michelle-cohn-wins-miss-universe-guatemala-2023/ |access-date=11 Agosto 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Sina Camila Avella ng Kolombya at Michelle Cohn ng Guwatemala ang mga unang ina at kasal na, na lalahok sa kompetisyon magmula noong inalis ang panuntunan na bawal lumahok ang mga babaeng kasal na o may anak sa kompetisyon.<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=8 Agosto 2023 |title=Miss Universe contest welcomes first mother with Guatemala's Michelle Cohn |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/08/08/miss-universe-contest-welcomes-first-mother-with-guatemalas-michelle-cohn/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=10 Agosto 2023 |title=Making history: Miss Universe Guatemala 2023 Michelle Cohn is mother of 2 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/mother-michelle-cohn-wins-miss-universe-guatemala-2023/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last= |date=3 Setyembre 2023 |title=La historia de sueños de Camila Avella, la nueva Miss Universe Colombia 2023 que está casada y tiene una hija |trans-title=The dream story of Camila Avella, the new Miss Universe Colombia 2023 who is married and has a daughter |url=https://www.semana.com/gente/articulo/la-historia-de-suenos-de-camila-avella-la-favorita-a-ganar-miss-universe-colombia-que-esta-casada-y-tiene-una-hija/202355/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=Semana |language=es}}</ref> Sina Rikkie Kollé ng Olanda at Marina Machete ng Portugal ang magkasamang pangalawang mga lantad na transgender na mga kandidata sa kompetisyon.<ref>{{Cite news |last=Moses |first=Claire |date=11 Hulyo 2023 |title=A Trans Woman Is Crowned Miss Netherlands for the First Time |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/07/11/world/europe/miss-netherlands-rikkie-valerie-kolle.html |access-date=30 Agosto 2023 |issn=0362-4331}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok ang first runner-up ng Miss Universe Vietnam 2022 na si Lê Thảo Nhi sa edisyong ito.<ref>{{Cite web |last=Nguyễn |first=Anh |date=26 Hunyo 2023 |title=Á hậu Thảo Nhi Lê kết thúc nhiệm kỳ Miss Universe Vietnam |trans-title=Runner-up Thao Nhi Le ends the term of Miss Universe Vietnam |url=https://bazaarvietnam.vn/a-hau-thao-nhi-le-ket-thuc-nhiem-ky-miss-universe-vietnam/ |access-date=19 Hulyo 2023 |website=Harper's Bazaar Việt Nam |language=vi-VN}}</ref> Gayunpaman, dahil napalitan ang organisasyong nagpapadala ng kinatawan ng Biyetnam sa Miss Universe, at nagkaroon ng problema ang lumang organisasyon sa paglipat ng ''management deal'' ni Nhi sa bagong organisasyon, hindi makakalahok si Nhi sa Miss Universe.<ref>{{Cite web |last=Cao |first=Tan |date=29 Marso 2023 |title=Vietnamese beauty contestant not allowed to compete in 2023 Miss Universe |url=https://e.vnexpress.net/news/trend/vietnamese-beauty-contestant-not-allowed-to-compete-in-2023-miss-universe-4587371.html |access-date=18 Hulyo 2023 |website=VnExpress International |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Phuong |first=Hoi |date=29 Marso 2023 |title=Á hậu Lê Thảo Nhi mất suất thi Miss Universe 2023 |trans-title=Runner-up Le Thao Nhi lost her place to compete in Miss Universe 2023 |url=https://tuoitre.vn/news-20230329171603715.htm |access-date=19 Hulyo 2023 |website=Tuổi Trẻ |language=vi}}</ref> Ang kinoronahan bilang ang bagong Miss Universe Vietnam ay si Quỳnh Hoa Bùi.<ref>{{Cite web |date=30 Setyembre 2023 |title=Hanoi beauty crowned Miss Universe Vietnam 2023 |url=https://tuoitrenews.vn/news/ttnewsstyle/20230930/hanoi-beauty-crowned-miss-universe-vietnam-2023/75887.html |access-date=23 Oktubre 2023 |website=Tuoi Tre News |language=en-US}}</ref> Iniluklok ang first runner-up ng Miss Universe Mongolia na si Namuunzul Batmagnai upang kumatawan sa kanyang bansa matapos umurong ni Nominzul Zandangiin, ang orihinal na nagwagi,<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=12 Oktubre 2023 |title=Zandangiin Nominzul fue coronada Miss Universo Mongolia 2023 |trans-title=Zandangiin Nominzul was crowned Miss Universe Mongolia 2023 |url=https://www.diariodelsur.com.co/zandangiin-nominzul-fue-coronada-miss-universo-mongolia-2023/ |access-date=23 Oktubre 2023 |website=Diario del Sur |language=es}}</ref> dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. ==== Mga unang pagsali at pag-urong sa kompetisyon ==== Unang sumali sa edisyong ito ang bansang [[Pakistan]].<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=4 Marso 2023 |title=Miss Universe Pakistan pageant to be organised by Dubai firm |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/03/04/miss-universe-pakistan-pageant-to-be-organised-by-dubai-firm/ |access-date=4 Marso 2023 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 Marso 2023 |title=Dubai company wins franchise rights to host Miss Universe Pakistan |url=https://arab.news/pccjt |access-date=4 Marso 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> Bumalik sa edisyong ito ang mga bansang Simbabwe na huling sumali noong [[Miss Universe 2001|2001]], Letonya na huling sumali noong [[Miss Universe 2006|2006]], Guyana na huling sumali noong 2017,<ref>{{Cite web |date=14 Abril 2023 |title=Guyana returns to Miss Universe stage |url=https://guyanachronicle.com/2023/04/14/guyana-returns-to-miss-universe-stage/ |access-date=25 Abril 2023 |website=Guyana Chronicle |language=en}}</ref> Ehipto,<ref>{{Cite web |date=4 Mayo 2023 |title=Egypt to participate in Miss Universe after 3-year hiatus |url=https://arab.news/6q993 |access-date=1 Hulyo 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Hisham |first=Thanaaz |date=28 Hulyo 2023 |title=Miss Universe 2023 Waves Hola to El Salvador this November |url=https://en.vogue.me/beauty/miss-universe-2023-el-salvador-november-2023/ |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Vogue Arabia |language=en-GB}}</ref> at Monggolya na huling sumali noong [[Miss Universe 2019|2019]], at Dinamarka, Irlanda at Unggarya na huling sumali noong [[Miss Universe 2021|2021]].<ref>{{cite web |title=2023 National Directors |url=https://www.missuniverse.com/2023-national-directors |access-date=2 Mayo 2023 |website=[[Miss Universe|Miss Universe Organization]] |language=en |archive-date=28 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230728095812/https://www.missuniverse.com/2023-national-directors/ |url-status=dead }}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=30 Mayo 2023 |title=Miss Universe 2023 contestants who've been crowned so far |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/05/30/miss-universe-2023-contestants-whove-been-crowned-so-far/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=The National |language=en}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Armenya, Belis, Butan, Gana, Hayti, Kirgistan, Seykelas, Tsina, Turkiya, at Urugway. Iniluklok si Maya Turdalieva upang kumatawan sa bansang Kirgistan sa edisyong ito pagkatapos umurong ni Diami Almazbekova dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |date=14 Oktubre 2022 |title=Диами Алмазбекова стала победительницей конкурса "Мисс Кыргызстан — 2022" |trans-title=Diami Almazbekova became the winner of the Miss Kyrgyzstan 2022 contest |url=https://ru.sputnik.kg/20221014/kyrgyzstan-almazbekova-miss-kyrgyzstan-titul-1068957056.html |access-date=5 Enero 2023 |website=Sputnik |language=ru}}</ref><ref>{{Cite web |date=4 October 2023 |title=Kırgız Güzeli yarışmasını üç güzel kazandı |trans-title=Three beauties won the Miss Kyrgyz contest |url=http://tr.kabar.kg/news/k-rg-z-guzeli-yar-mas-n-uc-guzel-kazand/ |access-date=11 October 2023 |website=[[Kabar (news agency)|Kabar]] |language=tr |archive-date=18 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231018123228/http://tr.kabar.kg/news/k-rg-z-guzeli-yar-mas-n-uc-guzel-kazand/ |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, si Turdalieva ay pinalitan ni Akylai Kalberdieva dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=19 Oktubre 2023 |title=Miss Kirguistán 2023: Akylai Kalberdieva |trans-title=Miss Kyrgyzstan 2023: Akylai Kalberdieva |url=https://www.telemundo.com/shows/miss-universo/miss-universo/quien-es-miss-kirguistan-2023-kalberdieva-akylai-rcna120700 |access-date=23 Oktubre 2023 |website=[[Telemundo]] |language=es |archive-date=24 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231024041133/https://www.telemundo.com/shows/miss-universo/miss-universo/quien-es-miss-kirguistan-2023-kalberdieva-akylai-rcna120700 |url-status=dead }}</ref> Gayunpaman, hindi rin tumuloy sa El Salvador si Kalberdieva dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali si Jia Qi ng Tsina dahil sa problema sa kanyang ''visa'', at sasali na lamang siya sa susunod na edisyon ng Miss Universe.<ref>{{Cite web |date=23 Oktubre 2023 |title=Nhan sắc Hoa hậu Hoàn vũ Trung Quốc 2023 |trans-title=Beauty of Miss Universe China |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-hoa-hau-hoan-vu-trung-quoc-2023-post1580644.tpo |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref><ref>{{Cite web |last=Rivera |first=Alejandra |date=15 Nobyembre 2023 |title=Miss China queda fuera del Miss Universo 2023, ¿la razón? |trans-title=Miss China is left out of Miss Universe 2023, the reason? |url=https://www.elheraldo.hn/especiales/miss-universo-2023/miss-china-queda-fuera-certamen-miss-universo-2023-JC16276348 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=El Heraldo |language=es-HN}}</ref> Hindi sumali ang mga bansang Armenya, Belis, Butan, Gana, Hayti, Seykelas, Turkiya, at Urugway matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kalahok.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=3 Marso 2023 |title=3 more national directors sever ties with Miss Universe Organization |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/03/03/2249045/3-more-national-directors-sever-ties-miss-universe-organization |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Star]]}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=17 Pebrero 2023 |title=Miss Universe owner seeks to clear 'drama' over pageant licences amid withdrawals |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/fashion-beauty/2023/02/17/miss-universe-owner-seeks-to-clear-drama-over-pageant-licenses-amid-withdrawals/ |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=The National |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2023 |title=Miss Universe Belize Withdraws from Miss Universe Franchise |url=https://edition.channel5belize.com/archives/248310 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=Channel 5 Belize |language=en-US |archive-date=9 Nobiyembre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231109012215/https://edition.channel5belize.com/archives/248310 |url-status=dead }}</ref> Dapat sanang lalahok si Nadeen Ayoub ng Palestina sa edisyong ito, ngunit hindi siya nagpatuloy bunsod ng [[Digmaan sa Gaza (2023-kasalukuyan)|digmaan sa Gaza]].<ref>{{Cite news |author=Greyman-Kennard |first=Danielle |date=30 Agosto 2025 |title=First ever Miss Palestine contestent to join Miss Universe condemns Israel's 'genocide' |language=en |website=The Jerusalem Post |url=https://www.jpost.com/omg/article-865528 |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902231042/https://www.jpost.com/omg/article-865528 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref><ref>{{Cite news |author=Vincent |first=Isabel |date=26 Agosto 2025 |title=The mysterious case of how a Canadian in Dubai became ‘Miss Palestine’ — and will compete in the Miss Universe pageant |language=en |website=New York Post |url=https://nypost.com/2025/08/26/world-news/mysterious-case-of-how-nadeen-ayoub-became-miss-palestine/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250826140241/https://nypost.com/2025/08/26/world-news/mysterious-case-of-how-nadeen-ayoub-became-miss-palestine/ |archive-date=26 Agosto 2025}}</ref> ==== Kontrobersiya sa Miss Universe Indonesia 2023 ==== Pitong kandidata mula sa Miss Universe Indonesia 2023 ''pageant'' ang nagsampa ng ''police report'' tungkol sa mga insidente ng [[seksuwal na panliligalig]] mula sa mga ''pageant organizer''.<ref>{{Cite news |last=Guinto |first=Joel |last2=Anugerah |first2=Pijar |date=9 Agosto 2023 |title=Miss Universe Indonesia: Contestants allege sexual abuse |language=en-GB |work=BBC |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-66436007 |access-date=31 Disyembre 2023}}</ref> Binanggit sa mga reklamo na may naganap na isang "''body check''", kung saan inutusan ang mga kandidata na tanggalin ang kanilang mga damit at damit panloob sa harap ng kalahating dosenang mga tao, sa loob ng isang masikip na silid, bagama't sinabi ng mga ''organizer'' na ito ay isang ''fitting session'' para sa kanilang mga damit sa ''pageant''.<ref>{{Cite web |last=Bhojwani |first=Janhvi |date=4 Setyembre 2023 |title=Miss Universe Indonesia contestants speak out about sexual harassment claims |url=https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-indonesia-sexual-harassment-rcna102923 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231022120655/https://www.nbcnews.com/news/world/miss-universe-indonesia-sexual-harassment-rcna102923 |archive-date=22 Oktubre 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=NBC News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Jatmiko |first=Andi |date=15 Agosto 2023 |title=Accounts of 'body checks' at Miss Universe Indonesia shock the nation as contestants speak out |url=https://apnews.com/article/indonesia-malaysia-miss-universe-sexual-harrasment-33fe86678d4675d15d70102cc78726e4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029014728/https://apnews.com/article/indonesia-malaysia-miss-universe-sexual-harrasment-33fe86678d4675d15d70102cc78726e4 |archive-date=29 Oktubre 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=AP News |language=en}}</ref> Ayon sa isang kalahok, pinilit siyang gumawa ng maraming ''pose'' at pinabuka ang kanyang mga paa habang nakatayo,<ref name=":42">{{Cite web |date=8 Agosto 2023 |title=Miss Universe Indonesia Mengaku Diarahkan Berpose Ngangkang Sampai Area Intim Diraba |trans-title=Miss Universe Indonesia admits that she was directed to pose in a straddle pose until her intimate area was touched |url=https://metro.suara.com/read/2023/08/08/113110/miss-universe-indonesia-mengaku-diarahkan-berpose-ngangkang-sampai-area-intim-diraba |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230809052910/https://metro.suara.com/read/2023/08/08/113110/miss-universe-indonesia-mengaku-diarahkan-berpose-ngangkang-sampai-area-intim-diraba |archive-date=9 Agosto 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=Metro |language=id}}</ref> at lima sa mga kandidata ay nagsabing sila ay nakuhanan ng larawan nang walang pahintulot habang nakahubad.<ref name=":42" /> Dahil sa mga reklamong ito, isang pagsisiyasat ang inilunsad ng pamahalaan ng Indonesya at ng Miss Universe Organization na humantong sa desisyon na putulin ang ugnayan sa PT Capella Swastika Karya, ang beauty company na nagpapatakbo ng Miss Universe Indonesia pageant, at kay Poppy Capella, ang pambansang direktor ng organisasyon.<ref>{{Cite web |date=13 August 2023 |title=Miss Universe cuts ties with Indonesia chapter after alleged strip searches |url=https://www.aljazeera.com/news/2023/8/13/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-chapter-after-alleged-strip-searches |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119015658/https://www.aljazeera.com/news/2023/8/13/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-chapter-after-alleged-strip-searches |archive-date=19 November 2023 |access-date=25 October 2023 |website=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=13 August 2023 |title=Miss Universe cuts ties with Indonesia organiser accused of sexual harassment |language=en |work=[[Reuters]] |url=https://www.reuters.com/business/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-organiser-accused-sexual-harassment-2023-08-13/ |url-status=live |access-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231029014729/https://www.reuters.com/business/miss-universe-cuts-ties-with-indonesia-organiser-accused-sexual-harassment-2023-08-13/ |archive-date=29 October 2023}}</ref> == Mga resulta == [[Talaksan:Miss Universe 2023 Results.png|thumb|250x250px|Mga bansa at teritoryong sumali sa Miss Universe 2023 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] [[Talaksan:Tiga Teratas pada malam Final Miss Universe 2023.jpg|thumb|264x264px|Top 3 ng Miss Universe 2023 (mula sa kaliwa: Anntonia Porsild ng Taylandiya, Moraya Wilson ng Australya, at Sheynnis Palacios ng Nikaragwa)]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe 2023''' | * '''{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]''' – '''[[Sheynnis Palacios]]<ref name="top3">{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=19 Nobyembre 2023 |title=Nicaragua’s Sheynnis Palacios is Miss Universe 2023 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/nicaragua-sheynnis-palacios-winner-miss-universe-2023/ |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>'''<ref name=":5">{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=19 Nobyembre 2023 |title=Inclusivity, historic wins at Miss Universe 2023 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/19/2312672/inclusivity-historic-wins-miss-universe-2023 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> |- |1st runner-up | * {{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] – Anntonia Porsild'''<ref name="top3" /><ref name=":5" />''' |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] – Moraya Wilson'''<ref name="top3" /><ref name=":5" />''' |- |Top 5 | * {{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] – Camila Avella<ref name=":5" /><ref name="top5">{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |date=19 Nobyembre 2023 |title=TRANSCRIPT: Miss Universe 2023 Top 5 Q&A portion |url=https://philstarlife.com/news-and-views/490265-transcript-miss-universe-2023-top-5-q-a-portion |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> * {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Karla Guilfú<ref name=":5" /><ref name="top5" /> |- |Top 10 | * {{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] – [[Diana Silva]]<ref name=":5" /><ref name="top10">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=19 Nobyembre 2023 |title=LIST: Miss Universe 2023 Top 10 candidates |url=https://mb.com.ph/2023/11/19/list-miss-universe-2023-top-10-candidates |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]]}}</ref> * {{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] – Isabella García-Manzo<ref name=":5" /><ref name="top10" /> * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Athenea Pérez<ref name=":5" /><ref name="top10" /> * {{flagicon|PER}} [[Peru]] – Camila Escribens<ref name=":5" /><ref name="top10" /> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Michelle Dee]] '''§'''<ref name=":5" /><ref name="top10" /> |- |Top 20 | * {{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] – [[Noelia Voigt]]<ref name=":5" /><ref name=":4">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=19 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee makes it to Miss Universe 2023 Top 20 |url=https://entertainment.inquirer.net/527691/michelle-dee-makes-it-to-miss-universe-2023-top-20 |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] – Jordanne Levy<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|IND}} [[Indiya]] – Shweta Sharda<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] – Ndoun Issie Princesse<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] – Jameela Uiras<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{NPL}} – Jane Garrett<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] – Erica Robin<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|POR}} [[Portugal]] – Marina Machete<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Bryoni Govender<ref name=":5" /><ref name=":4" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Celeste Viel<ref name=":5" /><ref name=":4" /> |} <small>'''§''' – Binoto ng mga manonood upang mapabilang sa Top 20</small> === Mga espesyal na parangal === {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Congeniality | * {{flagicon|ESP}} [[Espanya]] – Athenea Pérez<ref name=":0" /> |- |Spirit of Carnival Award | rowspan="2" | * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – {{Sortname|Michelle|Dee}}<ref name="phawards">{{Cite web |date=20 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee proud of winning 3 special awards at Miss Universe 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/888911/michelle-dee-proud-of-winning-3-special-awards-at-miss-universe-2023/story/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=19 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee on Top 10 finish in Miss Universe 2023: ‘Thank you so much for raising our flag with me’ |url=https://entertainment.inquirer.net/527788/michelle-dee-on-top-10-finish-in-miss-universe-2023-thank-you-so-much-for-raising-our-flag-with-me |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite news |date=24 Nobyembre 2023 |title=Michelle Dee, wagi ng Best National Costume sa Miss Universe |language=en |website=ABS-CBN News |url=https://news.abs-cbn.com/life/11/24/23/michelle-dee-wagi-ng-best-national-costume-sa-miss-universe |access-date=31 Disyembre 2023}}</ref> |- |Best National Costume |} ==== Voice for Change ==== {| class="wikitable sortable unsortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |Gold Winners | * {{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] – Ana Coimbra<ref name=":3">{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=19 Nobyembre 2023 |title=PH bet Michelle Dee, 2 others win Voice for Change video contest at 72nd Miss Universe Competition |url=https://mb.com.ph/2023/11/19/ph-bet-michelle-dee-2-others-win-voice-for-change-video-contest-at-72nd-miss-universe-competition |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|PHI}} [[Pilipinas]] – [[Michelle Dee]]<ref name=":3" /> * {{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] – Karla Guilfú<ref name=":3" /> |- |Silver Finalists | * {{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] – Maria Brechane<ref name=":3" /> * {{flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] – Maya Aboul Hosn<ref name=":3" /> * {{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] – Brooke Bruk-Jackson<ref name=":3" /> * {{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] – Priyanka Annuncia<ref name=":3" /> * {{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] – Bryoni Govender<ref name=":3" /> * {{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] – Celeste Viel<ref name=":3" /> * {{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] – Angelina Usanova<ref name=":3" /> |} == Kompetisyon == === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' ay itinaas sa dalawampu kumpara sa labing-anim ng [[Miss Universe 2022|nakaraang taon]].<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=7 Nobyembre 2023 |title=Here's when the Miss Universe 2023 prelims, national costume show are happening |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/when-miss-universe-2023-prelims-national-costume-show/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20231115090536/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/when-miss-universe-2023-prelims-national-costume-show/ |archive-date=15 Nobyembre 2023 |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> Ang mga resulta ng paunang kompetisyon at ng ''closed-door interview'' ang nagpasiya sa unang labing-siyam na mga ''semi-finalist''. Isinagawa ang ''internet voting'' kung saan ang mga manonood ay maaaring bumoto para sa isa pang kandidata upang umabante sa ''semi-finals''.<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=15 Oktubre 2023 |title=PH's Michelle Dee among top candidates in Miss Universe fan voting |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/michelle-dee-among-top-candidates-initial-miss-universe-2023-fan-votes/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=15 October 2023 |title=Philippines in Miss Universe 2023 fan vote Top 10 |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/10/15/2303948/philippines-miss-universe-2023-fan-vote-top-10 |access-date=25 October 2023 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> Lumalahok sa ''swimsuit competition'' ang dalawampung mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang sampung mga ''semi-finalist''. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang sampung mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang limang pinalista. Lumahok ang limang pinalista paunang ''question-and-answer round'', at tatlong pinalista naman ang lumahok sa ''final word'' at ''final walk''.<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=15 Nobyembre 2023 |title=Miss Universe 2023 pageant format: What's new and what to expect |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/11/15/2311676/miss-universe-2023-pageant-format-whats-new-and-what-expect |access-date=31 Disyembre 2023 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Halima Aden – Somali-Amerikanang modelo<ref name="Selection committee">{{cite web |last1=Rodríguez |first1=Shakira Vargas |date=13 Nobyembre 2023 |title=Giselle Blondet será parte del jurado en el Miss Universe 2023 |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/farandula/notas/giselle-blondet-sera-parte-del-jurado-en-el-miss-universe-2023/ |access-date=31 Disyembre 2023 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> * Mario Bautista – Mehikanong mang-aawit ''(bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Giselle Blondet – Portorikenyang aktres at ''television host<ref name="Selection committee" />'' * Janelle Commissiong – [[Miss Universe 1977]] mula sa Trinidad at Tobago''<ref name="Selection committee" />'' * Nadia Ferreira – ''First runner-up'' ng [[Miss Universe 2021]] mula sa Paragway ''(bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Avani Gregg – Amerikanang ''social media influencer (bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Carson Kressley – Amerikanong aktor at ''television personality (bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Connie Mariano – Pilipino-Amerikanong manggagamot''<ref name="Selection committee" />'' * Iris Mittenaere – [[Miss Universe 2016]] mula sa Pransiya''<ref name="Selection committee" />'' * Sweta Patel – Bise-presidente ng ''Growth Marketing'' ay ''Merchandising'' sa Roku ''(bilang hurado sa gabi ng koronasyon lamang)<ref name="Selection committee" />'' * Denise White – Amerikanang negosyante at Miss Oregon USA 1994''<ref name="Selection committee" />'' == Mga kandidata == Walumpu't-apat na kandidata ang lumahok para sa titulo.<ref name=":2" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |Endi Demneri<ref name=":1">{{Cite web |last= |date=1 Hunyo 2023 |title=Endi Demneri vajza më e bukur shqiptare; Miss Universe Albania & Kosova dhuron emocione të forta |trans-title=Endi Demneri, the most beautiful Albanian girl; Miss Universe Albania & Kosovo gives strong emotions |url=https://www.vizionplus.tv/endi-demneri-vajza-me-e-bukur-shqiptare-miss-universe-albania-kosova-dhuron-emocione-te-forta/ |access-date=2 Hunyo 2023 |website=Vizion Plus |language=sq}}</ref> |24 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |Helena Bleicher<ref>{{Cite web |last=Muessigmann |first=Lena |date=16 Hulyo 2023 |title=Gebürtige Ravensburgerin vertritt Deutschland bei „Miss Universe“ |trans-title=Born in Ravensburg, Germany represents Germany at "Miss Universe" |url=https://www.schwaebische.de/regional/oberschwaben/ravensburg/gebuertige-ravensburgerin-vertritt-deutschland-bei-miss-universe-1765498 |access-date=17 Hulyo 2023 |website=Schwäbische Zeitung |language=de}}</ref> |24 |Ravensburg |- |{{flagicon|AGO}} [[Angola|Anggola]] |Ana Coimbra<ref>{{Cite web |last= |date=23 Hulyo 2023 |title=Ana Coimbra eleita Miss Angola Universo 2023 |trans-title=Ana Coimbra elected Miss Angola Universe 2023 |url=https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/ana-coimbra-eleita-miss-angola-universo-2023/ |access-date=27 Hulyo 2023 |website=Jornal de Angola |language=pt |archive-date=24 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230724002845/https://www.jornaldeangola.ao/ao/noticias/ana-coimbra-eleita-miss-angola-universo-2023/ |url-status=dead }}</ref> |23 |Benguela |- |{{flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |Yamile Dajud<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2023 |title=Yamile Dajud de Río Negro es la nueva Miss Universo Argentina |trans-title=Yamile Dajud from Río Negro is the new Miss Universe Argentina |url=https://www.diariolaprovinciasj.com/sociedad/2023/8/6/yamile-dajud-de-rio-negro-es-la-nueva-miss-universo-argentina-198254.html |access-date=8 Agosto 2023 |website=Diario La Provincia SJ |language=es |archive-date=7 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230807130843/https://www.diariolaprovinciasj.com/sociedad/2023/8/6/yamile-dajud-de-rio-negro-es-la-nueva-miss-universo-argentina-198254.html |url-status=dead }}</ref> |27 |Rio Negro |- |{{flagicon|ABW}} [[Aruba]] |Karol Croes<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=New Miss Aruba crowned |url=https://caribbean.loopnews.com/content/new-miss-aruba-crowned |access-date=22 Agosto 2023 |website=Loop News |language=en }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |27 |Oranjestad |- |{{flagicon|AUS}} [[Australia|Australya]] |Moraya Wilson<ref>{{Cite web |last=George |first=Owen |date=1 Setyembre 2023 |title=Moraya Wilson crowned Miss Universe Australia 2023 |url=https://gcmag.com.au/moraya-wilson-crowned-miss-universe-australia-2023/ |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Gold Coast Magazine |language=en-AU}}</ref> |21 |[[Melbourne]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |Melissa Ingraham<ref>{{Cite web |last=De Shong |first=Dillon |date=3 Hulyo 2023 |title=Climate advocate, Melissa Ingraham, crowned Miss Bahamas Universe |url=https://caribbean.loopnews.com/content/climate-advocate-melissa-ingraham-crowned-miss-bahamas-universe |access-date=4 Hulyo 2023 |website=Loop News |language=en |archive-date=8 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708112423/https://caribbean.loopnews.com/content/climate-advocate-melissa-ingraham-crowned-miss-bahamas-universe |url-status=dead }}</ref> |27 |[[Pulo ng Long, Bahamas|Pulo ng Long]] |- |{{flagicon|BHR}} [[Bahrain|Bahreyn]] |Lujane Yacoub<ref>{{Cite web |last=Tusing |first=David |date=3 Setyembre 2023 |title=Lujane Yacoub crowned as Miss Universe Bahrain 2023 |url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/2023/09/03/miss-universe-bahrain-2023/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=The National |language=en}}</ref> |20 |Hamala |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |Emilie Vansteenkiste<ref>{{Cite web |date=12 Pebrero 2023 |title=Emilie Vansteenkiste volgt Chayenne op als miss België |url=https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20230211_96674632 |access-date=19 Pebrero 2023 |website=Het Nieuwsblad |language=nl-BE}}</ref> |21 |Elewijt |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |[[Diana Silva (modelo)|Diana Silva]]<ref>{{Cite web |last=Salazar Nunez |first=Marco |date=17 Nobyembre 2022 |title=Todo lo que debes saber de la nueva Miss Venezuela |url=https://www.eonline.com/mx/news/1354947/todo-lo-que-debes-saber-de-la-nueva-miss-venezuela-diana-silva |access-date=5 Enero 2023 |website=E! Online |language=es}}</ref> |26 |[[Caracas]] |- |{{flagicon|VNM}} [[Vietnam|Biyetnam]] |Quỳnh Hoa Bùi<ref>{{Cite web |date=29 Setyembre 2023 |title=Bùi Quỳnh Hoa đăng quang Miss Universe Vietnam 2023 |trans-title=Bui Quynh Hoa was crowned Miss Universe Vietnam 2023 |url=https://tienphong.vn/post-1573635.tpo |access-date=30 Setyembre 2023 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |25 |[[Hanoi]] |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |Maria Brechane<ref>{{Cite web |last=Aquino |first=Elígia |date=9 Hulyo 2023 |title=Maria Brechane, do Rio Grande do Sul, é a Miss Universo Brasil 2023 |trans-title=Maria Brechane, from Rio Grande do Sul, is Miss Universe Brazil 2023 |url=https://gshow.globo.com/moda-e-beleza/noticia/maria-brechane-do-rio-grande-do-sul-e-a-miss-universo-brasil-2023.ghtml |access-date=9 Hulyo 2023 |website=Gshow |language=pt-br}}</ref> |19 |Rio Grande |- |{{Flagicon|Bulgaria}} [[Bulgarya]] |Yuliia Pavlikova |30 |Kerch |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |Estefany Rivero<ref>{{Cite web |last=Nuñez |first=Stefany Beatriz Guzmán |date=2 Hulyo 2023 |title=¡Estefany Rivero es la Miss Bolivia Universo 2023! |trans-title=Estefany Rivero is Miss Bolivia Universe 2023! |url=https://www.reduno.com.bo/noticias/estefany-rivero-es-la-miss-bolivia-universo-2023--202371225042 |access-date=2 Hulyo 2023 |website=Red Uno Bolivia |language=es}}</ref> |26 |Trinidad |- |{{flagicon|CUW}} [[Curaçao]] |Kim Rossen<ref>{{Cite web |last=Hart |first=Rick |date=28 Mayo 2023 |title=Kim Rossen gekroond als Miss Curaçao 2023 |trans-title=Kim Rossen crowned as Miss Curaçao 2023 |url=https://nu.cw/2023/05/28/kim-rossen-gekroond-als-miss-curacao-2023/ |access-date=29 Mayo 2023 |website=nu.CW |language=nl}}</ref> |25 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |Nikoline Uhrenholt Hansen<ref>{{Cite web |date=28 Agosto 2023 |title=20-årige Nikoline fra Valby er ny Miss Danmark |trans-title=20-year-old Nikoline from Valby is the new Miss Denmark |url=https://www.bt.dk/underholdning/20-aarige-nikoline-fra-valby-er-ny-miss-danmark |access-date=28 Agosto 2023 |website=B.T. |language=danish}}</ref> |20 |Valby |- |{{flagicon|EGY}} [[Ehipto]] |Mohra Tantawy<ref>{{Cite web |date=25 Setyembre 2023 |title=Mohra Tantawy crowned Miss Universe Egypt 2023 |url=https://arab.news/zz8qd |access-date=30 Setyembre 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> |21 |[[Cairo]] |- |{{flagicon|ECU}} [[Ecuador|Ekwador]] |Delary Stoffers<ref>{{Cite web |date=2 Hulyo 2023 |title=La guayaquileña Delary Stoffers Villón es Miss Ecuador 2023 |trans-title=Delary Stoffers Villón from Guayaquil is Miss Ecuador 2023 |url=https://www.eluniverso.com/entretenimiento/gente/empieza-la-gala-final-de-miss-universo-2023-en-santo-domingo-de-los-colorados-nota/ |access-date=2 Hulyo 2023 |website=El Universo |language=es}}</ref> |23 |Guayaquil |- |{{flagicon|ESA}} [[El Salvador]] |Isabella García-Manzo<ref>{{Cite news |date=31 Hulyo 2023 |title=Isabella García-Manzo gana el certamen de Miss El Salvador 2023 |language=es |trans-title=Isabella García-Manzo wins the Miss El Salvador 2023 pageant |work=La Prensa Gráfica |url=https://www.laprensagrafica.com/farandula/Isabella-Garcia-Manzo-gana-el-certamen-de-Miss-El-Salvador-2023-20230730-0055.html |access-date=31 Hulyo 2023 |archive-date=31 Hulyo 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230731054227/https://www.laprensagrafica.com/farandula/Isabella-Garcia-Manzo-gana-el-certamen-de-Miss-El-Salvador-2023-20230730-0055.html |url-status=dead }}</ref> |20 |[[San Salvador]] |- |{{flagicon|SVK}} [[Slovakia|Eslobakya]] |Kinga Puhová<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2023 |title=Poznáme novú Miss Slovensko 2023: Je ňou sexi tanečnica Daniela! Zhrabla aj ďalších 5 titulov |trans-title=Meet the new Miss Slovakia 2023: She is the sexy dancer Daniela! She also grabbed another 5 titles |url=https://www1.pluska.sk/soubiznis/domaci-soubiznis/pozname-novu-miss-slovensko-2023-je-nou-sexi-tanecnica-daniela-zhrabla-aj-dalsich-5-titulov |access-date=26 Hunyo 2023 |website=Plus jeden deň |language=sk}}</ref> |22 |Dunajská Streda |- |{{flagicon|ESP}} [[Espanya]] |Athenea Pérez<ref>{{Cite web |last=Ciganda |first=Vanessa |date=1 Hulyo 2023 |title=La murciana Athenea Pérez, ganadora de Miss Universo España |trans-title=The Murcian Athenea Pérez is proclaimed winner of Miss Universe Spain |url=https://www.semana.es/corazon/athenea-perez-ganadora-miss-universo-espana-20230702-002658783/ |access-date=2 Hulyo 2023 |website=Semana |language=es-ES}}</ref> |27 |Murcia |- |{{flagicon|USA}} [[Miss USA|Estados Unidos]] |[[Noelia Voigt]]<ref>{{Cite web |last=Chung |first=Gabrielle |date=30 Setyembre 2023 |title=Miss Utah Noelia Voigt Crowned Miss USA 2023 Winner |url=https://www.eonline.com/news/1386790/miss-utah-noelia-voigt-crowned-miss-usa-2023-winner |access-date=30 Setyembre 2023 |website=E! Online |language=en}}</ref> |24 |Park City |- |{{flagicon|GEQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |Diana-Lita Hinestrosa Eraul<ref>{{Cite news |last=Acaba |first=Bélgica Nvó |date=10 Setyembre 2023 |title=Diana Hinestrosa representará a Guinea Ecuatorial en Miss Universo 2023 |language=es |trans-title=Diana Hinestrosa will represent Equatorial Guinea in Miss Universe 2023 |work=AhoraEG |url=https://ahoraeg.com/cultura/2023/09/10/diana-hinestrosa-representara-a-guinea-ecuatorial-en-miss-universo-2023/ |access-date=11 Setyembre 2023}}</ref> |25 |Corisco |- |{{flagicon|GBR}} [[United Kingdom|Gran Britanya]] |Jessica Page<ref>{{Cite web |last=Nicholson |first=Abigail |date=17 Hulyo 2023 |title=Kate Middleton 'lookalike' says she's 'flattered' by comparison |url=https://www.liverpoolecho.co.uk/news/liverpool-news/kate-middleton-lookalike-says-shes-27341333 |access-date=19 Hulyo 2023 |website=Liverpool Echo |language=en}}</ref> |27 |[[Liverpool]] |- |{{flagicon|GRE}} [[Gresya]] |Marielia Zaloumi |20 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guwatemala]] |Michelle Cohn<ref>{{Cite web |last=Hernandez |first=Carlos |last2=Reyes |first2=Ingrid |date=6 Agosto 2023 |title=Miss Universo Guatemala 2023: Melanie Michelle Cohn Bech se corona como la nueva reina de belleza nacional y representará al país en próxima elección en El Salvador |trans-title=Miss Universe Guatemala 2023: Melanie Michelle Cohn Bech is crowned as the new national beauty queen and will represent the country in the next election in El Salvador |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-universo-guatemala-2023-melanie-michelle-cohn-bech-se-corona-como-la-nueva-reina-de-belleza-nacional-y-representara-al-pais-en-proxima-eleccion-en-el-salvador-breaking/ |access-date=7 Agosto 2023 |website=Prensa Libre |language=es-GT}}</ref> |28 |[[Lungsod ng Guatemala]] |- |{{flagicon|GUY}} [[Guyana]] |Lisa Narine<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2023 |title=Lisa Narine is new Miss Universe Guyana |url=https://www.stabroeknews.com/2023/09/03/news/guyana/lisa-narine-is-new-miss-universe-guyana/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=Stabroek News |language=en-us}}</ref> |26 |Pomeroon-Supenaam |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |Jordanne Levy<ref>{{Cite web |last=Jackson |first=Kevin |date=22 Agosto 2023 |title=Jordanne Levy crowned Miss Universe Jamaica 2023 |url=https://www.jamaicaobserver.com/entertainment/jordanne-levy-crowned-miss-universe-jamaica-2023/ |access-date=23 Agosto 2023 |website=Jamaica Observer |language=en-US}}</ref> |22 |[[Kingston, Jamaica|Kingston]] |- |{{flagicon|JPN}} [[Hapon]] |Rio Miyazaki<ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2023 |title=20歳大学生、宮崎莉緒さんミスユニバース日本代表「私から出るエネルギーは誰にも負けない」（日刊スポーツ） |trans-title=Rio Miyazaki, 20-year-old college student, Miss Universe Japan representative, 'The energy that comes out of me is second to none.' |url=https://news.yahoo.co.jp/articles/1e270de72a60bd38e8e81464149907ce879d1d84 |access-date=1 Setyembre 2023 |website=Yahoo! Japan |language=ja |archive-date=31 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230831093238/https://news.yahoo.co.jp/articles/1e270de72a60bd38e8e81464149907ce879d1d84 |url-status=dead }}</ref> |20 |[[Prepektura ng Shizuoka|Shizuoka]] |- |{{flagicon|HON}} [[Honduras]] |Zuheilyn Clemente<ref>{{Cite web |last=López |first=Nicolle |date=4 Agosto 2023 |title=Zuheilyn Clemente es la nueva Miss Honduras Universo 2023 |trans-title=Zuheilyn Clemente is the new Miss Honduras Universe 2023 |url=https://www.elheraldo.hn/entretenimiento/zuheilyn-clemente-nueva-miss-honduras-universo-2023-HH14756643 |access-date=5 Agosto 2023 |website=El Heraldo |language=es-HN}}</ref> |22 |[[Tegucigalpa]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |Shweta Sharda<ref>{{Cite web |date=27 Agosto 2023 |title=Exclusive! Shweta Sharda crowned LIVA Miss Diva Universe 2023 |url=https://beautypageants.in/miss-diva/exclusive-shweta-sharda-crowned-liva-miss-diva-universe-2023/articleshow/103109737.cms |access-date=27 Agosto 2023 |website=The Times of India |language=en |archive-date=27 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827181142/https://beautypageants.in/miss-diva/exclusive-shweta-sharda-crowned-liva-miss-diva-universe-2023/articleshow/103109737.cms |url-status=dead }}</ref> |23 |[[Chandigarh]] |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |Fabiënne Groeneveld<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Agosto 2023 |title=Fabienne Nicole Resmi Menyandang Gelar Miss Universe Indonesia 2023 |trans-title=Fabienne Nicole Officially Holds the Title of Miss Universe Indonesia 2023 |url=https://www.cnnindonesia.com/gaya-hidup/20230803223345-277-981724/fabienne-nicole-resmi-menyandang-gelar-miss-universe-indonesia-2023 |access-date=3 Agosto 2023 |website=CNN Indonesia |language=id-ID}}</ref> |23 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|IRE}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |Aishah Akorede<ref>{{Cite web |last= |date=23 Setyembre 2023 |title="Thank you so much to my beautiful mother for raising me on her own" - Kildare woman is crowned Miss Universe Ireland |url=https://www.leinsterleader.ie/news/home/1305102/thank-you-so-much-to-my-beautiful-mother-for-raising-me-on-her-own-kildare-woman-is-crowned-miss-universe-ireland.html |access-date=24 Setyembre 2023 |website=Leinster Leader |language=en}}</ref> |23 |Leixlip |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |Carmen Panepinto Zayati<ref>{{Cite web |last= |first= |date=9 Oktubre 2023 |title=Incoronata a Canosa la nuova la nuova Miss Universe Italy 2023 |trans-title=The new Miss Universe Italy 2023 was crowned in Canosa |url=https://www.lagazzettadelmezzogiorno.it/news/spettacoli/1434520/incoronata-a-canosa-la-nuova-la-nuova-miss-universe-italy-2023.html |access-date=19 Nobyembre 2023 |website=La Gazzetta del Mezzogiorno |language=it}}</ref> |24 |Marche |- |{{flagicon|CAM}} [[Cambodia|Kambodya]] |Sotima John<ref>{{Cite web |date=8 Setyembre 2023 |title=Tân Hoa hậu Hoàn vũ Campuchia được khen ngợi |trans-title=New Miss Universe Cambodia is praised |url=https://tienphong.vn/post-1567201.tpo |access-date=10 Setyembre 2023 |website=Báo điện tử Tiền Phong |language=vi}}</ref> |23 |Kampong Cham |- |{{flagicon|CMR}} [[Kamerun]] |Ndoun Issie Princesse<ref>{{Cite web |last=Wandji |first=Paul |date=14 Nobyembre 2022 |title=Ndoun Issie Princesse est la Miss Cameroun 2023 |trans-title=Ndoun Issie Princess is the Miss Cameroon 2023 |url=https://www.msn.com/fr-xl/afrique-centre-et-est/cameroun-actualite/ndoun-issie-princesse-est-la-miss-cameroun-2023/ar-AA145HuB |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Journal du Cameroun |language=fr-XL |via=MSN}}</ref> |22 |Littoral |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |Madison Kvaltin<ref>{{Cite web |last=Hicks |first=Amanda |date=24 Agosto 2023 |title=Manitoulin Island woman wins Miss Universe Canada |url=https://northernontario.ctvnews.ca/manitoulin-island-woman-wins-miss-universe-canada-1.6533919 |access-date=28 Agosto 2023 |website=CTV |language=en |archive-date=27 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230827234418/https://northernontario.ctvnews.ca/manitoulin-island-woman-wins-miss-universe-canada-1.6533919 |url-status=dead }}</ref> |24 |Greater Sudbury |- |{{flagicon|British Virgin Islands}} [[Kapuluang Birheng Britaniko]] |Ashellica Fahie<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=Former Miss BVI Teen Ashellica Fahie to compete at Miss Universe 2023 |url=https://caribbean.loopnews.com/content/former-miss-bvi-teen-ashellica-fahie-compete-miss-universe-2023 |access-date=22 Agosto 2023 |website=Loop News |language=en |archive-date=22 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230822051835/https://caribbean.loopnews.com/content/former-miss-bvi-teen-ashellica-fahie-compete-miss-universe-2023 |url-status=dead }}</ref> |28 |Tortola |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman]] |Ileann Powery<ref>{{Cite web |last= |date=3 Setyembre 2023 |title=Ileann Powery named Miss Universe Cayman Islands |url=https://www.caymancompass.com/2023/09/03/ileann-powery-named-miss-universe-cayman-islands/ |access-date=7 Setyembre 2023 |website=Cayman Compass |language=en-GB}}</ref> |25 |West Bay |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |Tomiris Zair<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=25 Hulyo 2023 |title=Tomiris Kakimova será Kazajistán en Miss Universo 2023 |trans-title=Tomiris Kakimova will be Kazakhstan in Miss Universe 2023 |url=https://extra.com.co/tomiris-kakimova-sera-kazajistan-en-miss-universo-2023/ |access-date=27 Hulyo 2023 |website=El Diario de Todos |language=es}}</ref> |19 |[[Almaty]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |Camila Avella<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2023 |title=Miss Universe Colombia 2023: María Camila Avella Montañez, de Casanare, se quedó con la corona; la primera en estar casada y tener una hija |trans-title=Miss Universe Colombia 2023: María Camila Avella Montañez, from Casanare, kept the crown; She was the first to be married and have a daughter. |url=https://www.elpais.com.co/entretenimiento/en-vivo-miss-universe-colombia-2023-donde-ver-el-concurso-de-belleza-0236.html |access-date=3 Setyembre 2023 |website=El País |language=es}}</ref> |28 |Yopal |- |{{flagicon|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |Arbesa Rrahmani<ref>{{Cite web |last= |date=2 Hunyo 2023 |title=Endi Demneri dhe Arbesa Rrahmani shpallen fituese në "Miss Universe Albania & Kosova 2023" |trans-title=Endi Demneri and Arbesa Rrahmani are declared winners in "Miss Universe Albania & Kosovo 2023" |url=https://telegrafi.com/endi-demneri-dhe-arbesa-rrahmani-shpallen-fituese-ne-miss-universe-albania-kosova-2023/ |access-date=3 Hunyo 2023 |website=Telegrafi |language=sq}}</ref> |21 |Ferizaj |- |{{flagicon|CRC}} [[Costa Rica|Kosta Rika]] |Lisbeth Valverde<ref>{{Cite web |last= |date=17 Agosto 2023 |title=Lisbeth Valverde Miss Costa Rica 2023:'Un día fui una niña qué soñó con esto' |trans-title=Lisbeth Valverde Miss Costa Rica 2023: 'One day I was a girl who dreamed of this' |url=https://www.nacion.com/teleguia/farandula/miss-costa-rica-2023-lo-que-debe-saber-de-la-final/4HPOYOIRQVDZRJZJO4Q2D6YLWI/story/ |access-date=17 Agosto 2023 |website=La Nacion |language=es}}</ref> |28 |Uvita |- |{{flagicon|HRV}} [[Croatia|Kroasya]] |Andrea Erjavec<ref>{{Cite web |last=Bajaj |first=Marja |date=4 Mayo 2023 |title=Andrea Erjavec je Miss Universe Hrvatske: 'Želim se zalagati za našu djecu i njihovo zdravlje' |trans-title=Andrea Erjavec is Miss Universe Croatia: 'I want to advocate for our children and their health' |url=https://www.24sata.hr/show/andrea-erjavec-je-miss-universe-hrvatske-zelim-se-zalagati-za-nasu-djecu-i-njihovo-zdravlje-908019 |access-date=4 Mayo 2023 |website=24sata |language=hr}}</ref> |23 |Perušić |- |{{flagicon|LAO}} [[Laos]] |Phaimany Lathsabanthao<ref>{{Cite web |last=Lapuekou |first=Chono |date=24 Hulyo 2023 |title=Phongsaly’s Papao Phaimany Gets Crowned Miss Universe Laos 2023 |url=https://laotiantimes.com/2023/07/24/phongsalys-papao-phaimany-gets-crowned-miss-universe-laos-2023/ |access-date=27 Hulyo 2023 |website=Laotian Times |language=en}}</ref> |28 |[[Vientiane]] |- |{{flagicon|LVA}} [[Letonya]] |Kate Alexeeva<ref>{{Cite web |last=Zefanya |first=Marissa |date=18 Agosto 2023 |title=7 Potret Kate Alexeeva Wakil Latvia di Ajang Miss Universe 2023 |trans-title=7 Portraits of Kate Alexeeva, Representative of Latvia at the Miss Universe 2023 Pageant |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/marissa-zefanya/potret-kate-alexeeva-c1c2 |access-date=30 Agosto 2023 |website=IDN Times |language=In-Id}}</ref> |28 |[[Riga]] |- |{{flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |Maya Aboul Hosn<ref>{{Cite web |date=28 Setyembre 2023 |title=Model Maya Aboul Hosn named Miss Universe Lebanon 2023 |url=https://arab.news/r3mjt |access-date=30 Setyembre 2023 |website=Arab News |language=en}}</ref> |25 |Btekhnay |- |{{flagicon|ISL}} [[Iceland|Lupangyelo]] |Lilja Pétursdóttir<ref>{{Cite web |last=Hauksdóttir |first=Íris |date=16 Agosto 2023 |title=Lilja Sif Pétursdóttir valin Ungfrú Ísland |trans-title=Lilja Sif Pétursdóttir was chosen as Miss Iceland |url=https://www.visir.is/g/20232451137d/lilja-sif-peturs-dottir-valin-ungfru-island |access-date=16 Agosto 2023 |website=Visir.is |language=is}}</ref> |19 |[[Reikiavik]] |- |{{flagicon|MYS}} [[Malaysia]] |Serena Lee<ref>{{Cite web |date=29 Agosto 2023 |title=Netizens Taken Aback By Miss Universe Malaysia 2023 Winner Announcement; Serena Lee To Compete In El Salvador |url=https://hype.my/2023/346682/miss-universe-malaysia-2023-winner-serena-lee/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=Hype MY |language=en-US |archive-date=30 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230830112626/https://hype.my/2023/346682/miss-universe-malaysia-2023-winner-serena-lee/ |url-status=dead }}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MLT}} [[Malta]] |Ella Portelli<ref>{{Cite web |date=1 Hulyo 2023 |title=Ella Portelli crowned Miss Universe Malta 2023 |url=https://timesofmalta.com/articles/view/ella-portelli-crowned-miss-universe-malta-2023.1041113 |access-date=1 Hulyo 2023 |website=Times of Malta |language=en-gb}}</ref> |22 |St. Julian's |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |Tatiana Beauharnais<ref>{{Cite web |last=Lesemane |first=Lineo |date=17 Hulyo 2023 |title=WATCH: Miss SA finalists visit Mauritius as Lungo Katete gets voted out of 'Crown Chasers' |url=https://www.citizen.co.za/entertainment/tv/watch-miss-sa-finalists-visit-mauritius/ |access-date=18 Hulyo 2023 |website=The Citizen |language=en}}</ref> |23 |Souillac |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |Melissa Flores<ref>{{Cite web |date=3 Setyembre 2023 |title=Melissa Flores, originaria de Michoacán, se corona como Mexicana Universal 2023 |trans-title=Melissa Flores, originally from Michoacán, is crowned as Mexicana Universal 2023 |url=https://www.eluniversal.com.mx/espectaculos/melissa-flores-originaria-de-michoacan-se-corona-como-mexicana-universal-2023/ |access-date=3 Setyembre 2023 |website=El Universal |language=es}}</ref> |25 |San Pedro Cahro |- |{{flagicon|MNG}} [[Mongolya|Monggolya]] |Namuunzul Batmagnai<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=6 Nobyembre 2023 |title=Namuunzul Batmagnai será Mongolia en Miss Universe 2023 |trans-title=Namuunzul Batmagnai will be Mongolia in Miss Universe 2023 |url=https://www.diariodelsur.com.co/namuunzul-batmagnai-sera-mongolia-en-miss-universe-2023/ |access-date=6 Enero 2024 |website=Diario del Sur |language=es}}</ref> |24 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|MMR}} [[Myanmar]] |Amara Bo<ref>{{Cite web |date=14 Setyembre 2023 |title=Miss Kengtung wins Miss Universe Myanmar 2023 |url=https://english.news.cn/20230914/3d5b93c8217f424f99d6f645b239af27/c.html |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Xinhua |language=en}}</ref> |26 |Kengtung |- |{{flagicon|NAM}} [[Namibia|Namibya]] |Jameela Uiras<ref>{{Cite web |last=Hambuda |first=Anne |date=10 Hulyo 2023 |title=Miss Namibia 2023 crowned |url=https://ww2.namibian.com.na/miss-namibia-2023-crowned/ |access-date=10 Hulyo 2023 |website=The Namibian |language=en-GB}}</ref> |23 |[[Windhoek]] |- |{{NPL}} |Jane Garrett<ref>{{Cite web |date=9 Setyembre 2023 |title=Contundente respuesta corona a Jane Dipika como Miss Universo Nepal 2023 |trans-title=Strong response crowns Jane Dipika as Miss Universe Nepal 2023 |url=https://www.metro.pr/entretenimiento/2023/09/09/contundente-respuesta-corona-a-jane-dipika-como-miss-universo-nepal-2023/ |access-date=10 Setyembre 2023 |website=Metro Puerto Rico |language=es}}</ref> |22 |[[Katmandu|Kathmandu]] |- |{{flagicon|NGA}} [[Nigeria|Niherya]] |Ugochi Ihezue<ref>{{Cite web |last=Sobamiwa |first=Precious |date=12 Setyembre 2023 |title=MBGN: Ugochi Ihezue wins Miss Universe Nigeria 2023 |url=https://tribuneonlineng.com/mbgn-ugochi-ihezue-wins-miss-universe-nigeria-2023/ |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Tribune Online |language=en-GB}}</ref> |26 |Imo |- |'''{{flagicon|NIC}} [[Nicaragua|Nikaragwa]]''' |'''[[Sheynnis Palacios]]<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2023 |title=Sheynnis Palacios, licenciada en comunicación social, es elegida Miss Nicaragua 2023 |trans-title=Sheynnis Palacios, graduate in social communication, is elected Miss Nicaragua 2023 |url=https://www.swissinfo.ch/spa/nicaragua-belleza_sheynnis-palacios--licenciada-en-comunicaci%C3%B3n-social--es-elegida-miss-nicaragua-2023/48716042 |access-date=8 Agosto 2023 |website=Swissinfo |language=es}}</ref>''' |23 |[[Managua]] |- |{{flagicon|NOR}} [[Noruwega]] |Julie Tollefsen<ref>{{Cite web |last=Perez |first=Robert |date=9 Agosto 2023 |title=Miss Universo Noruega 2023 es Julie Marie Tollefsen |trans-title=Miss Universe Norway 2023 is Julie Marie Tollefsen |url=https://extra.com.co/miss-universo-noruega-2023-es-julie-marie-tollefsen/ |access-date=30 Agosto 2023 |website=El Diario de Todos |language=es}}</ref> |27 |[[Oslo]] |- |{{flagicon|NLD}} [[Netherlands|Olanda]] |Rikkie Kollé<ref>{{Cite news |date=9 Hulyo 2023 |title=22-jarige Amsterdamse Rikkie Kolle is Miss Nederland 2023 |language=nl |trans-title=22-jarige Amsterdamse Rikkie Kolle is Miss Nederland 2023 |work=De Telegraaf |url=https://www.telegraaf.nl/entertainment/89256679/22-jarige-amsterdamse-rikkie-kolle-is-miss-nederland-2023 |access-date=9 Hulyo 2023}}</ref> |22 |Hoorn |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |Erica Robin<ref>{{Cite web |last=Fatima |first=Noor |date=14 Setyembre 2023 |title=Meet Erica Robin — the first-ever Miss Universe Pakistan |url=https://en.dailypakistan.com.pk/14-Sep-2023/meet-the-first-ever-miss-universe-pakistan-erica-robin |access-date=15 Setyembre 2023 |website=Daily Pakistan |language=en }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |24 |[[Karachi]] |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |Natasha Vargas<ref>{{Cite web |last=Chan |first=Lau |date=14 Setyembre 2023 |title=Miss Panamá 2023: Natasha Vargas nos representará en el Miss Universo |trans-title=Miss Panama 2023: Natasha Vargas will represent us at Miss Universe |url=https://www.telemetro.com/miss-universo/microsites-entretenimiento/miss-panama-2023-natasha-vargas-nos-representara-el-miss-universo-n5921349 |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Telemetro |language=es-PA}}</ref> |25 |Las Tablas |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |Elicena Andrada<ref>{{Cite web |date=25 Hunyo 2023 |title=¡Elicena Andrada es la nueva Miss Universo Paraguay! |trans-title=Elicena Andrada is the new Miss Universe Paraguay! |url=https://www.lanacion.com.py/lnpop/2023/06/25/elicena-andrada-es-la-nueva-miss-universo-paraguay/ |access-date=27 Hunyo 2023 |website=La Nación |language=es}}</ref> |28 |Tobatí |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |Camila Escribens<ref>{{cite web |date=19 Mayo 2023 |title=Miss Perú 2023: Camila Escribens se coronó como la sucesora de Alessia Rovegno |trans-title=Miss Peru 2023: Camila Escribens was crowned as the successor to Alessia Rovegno |url=https://rpp.pe/famosos/farandula/miss-peru-2023-camila-escribens-se-corono-como-la-sucesora-de-alessia-rovegno-noticia-1485327 |access-date=19 Mayo 2023 |website=Radio Programas del Perú |language=es}}</ref> |24 |[[Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss Universe Philippines 2023|Pilipinas]] |[[Michelle Dee]]'''<ref name=":8">{{Cite web |date=13 Mayo 2023 |title=Makati's Michelle Marquez Dee is Miss Universe Philippines 2023 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/makati-michelle-dee-winner-miss-universe-philippines-2023/ |access-date=13 Mayo 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref>''' |28 |[[Makati]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |Paula Joukanen<ref>{{Cite web |last=Hakala |first=Salli |last2=Seppänen |first2=Elina |date=9 Setyembre 2023 |title=Paula Joukanen on uusi Miss Suomi! |trans-title=Paula Joukanen is the new Miss Finland! |url=https://www.is.fi/viihde/art-2000009843969.html |access-date=10 Setyembre 2023 |website=Ilta-Sanomat |language=fi}}</ref> |22 |[[Helsinki]] |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |Angelika Jurkowianiec<ref>{{Cite web |last=Pietrzak |first=Leon |date=16 Hulyo 2023 |title=Miss Polski 2023 wybrana! Kim jest Angelika Jurkowianiec? |trans-title=Miss Poland 2023 selected! Who is Angelika Jurkowianiec? |url=https://www.eska.pl/news/miss-polski-2023-wybrana-kim-jest-angelika-jurkowianiec-aa-MK7G-gDfK-B7hz.html |access-date=17 Hulyo 2023 |website=Eska TV |language=pl}}</ref> |26 |Namysłów |- |{{flagicon|PRI}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |Karla Guilfú<ref>{{Cite web |last=Sepúlveda |first=Bárbara Núñez |last2=Rolón |first2=José Omar Martínez |date=25 Agosto 2023 |title=Miss Patillas, Karla Inelisse Guilfú Acevedo, se corona como Miss Universe Puerto Rico 2023 |trans-title=Miss Patillas, Karla Inelisse Guilfú Acevedo, is crowned as Miss Universe Puerto Rico 2023 |url=https://www.elnuevodia.com/entretenimiento/television/notas/miss-patillas-karla-inelisse-guilfu-acevedo-se-corona-como-miss-universe-puerto-rico-2023/ |access-date=25 Agosto 2023 |website=El Nuevo Día |language=es}}</ref> |25 |Patillas |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |Marina Machete<ref>{{Cite web |last=Acebuche |first=Yoniel |date=8 Oktubre 2023 |title=Trans woman crowned Miss Universe Portugal for the first time |url=https://philstarlife.com/celebrity/784196-marina-machete-miss-universe-portugal-2023? |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |28 |[[Lisboa]] |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |Diane Leyre<ref>{{Cite web |last=Cousin |first=Victor |date=10 Hulyo 2023 |title=« Ce concours a toujours été un rêve » : Diane Leyre représentera la France à Miss Univers |trans-title=“This competition has always been a dream”: Diane Leyre will represent France at Miss Universe |url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/ce-concours-a-toujours-ete-un-reve-diane-leyre-representera-la-france-a-miss-univers-10-07-2023-OZYY6DQZERA6LIBLAKMCUK43OQ.php |access-date=10 Hulyo 2023 |website=Le Parisien |language=fr-FR}}</ref> |26 |[[Paris]] |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |Mariana Downing<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Setyembre 2023 |title=Mariana Downing es la nueva Miss República Dominicana 2023 |trans-title=Mariana Downing is the new Miss Dominican Republic 2023 |url=https://www.elcaribe.com.do/gente/mariana-downing-la-nueva-miss-republica-dominicana-2023/ |access-date=4 Setyembre 2023 |website=El Caribe |language=es}}</ref> |27 |Cotuí |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |Vanesa Švédová<ref>{{Cite web |date=12 Disyembre 2022 |title=Česko má novou královnu krásy. Je jí studentka Vanesa Švédová |url=https://www.idnes.cz/zpravy/revue/modelky/ceska-miss-essens-2022-vanesa-svedova-soutez-krasy.A221211_225825_missamodelky_zar |access-date=15 Enero 2023 |website=iDNES.cz |language=cs}}</ref> |19 |Přerov |- |{{flagicon|RUS}} [[Rusya]] |Margarita Golubeva<ref>{{cite web |date=8 Oktubre 2023 |title=«Мисс Россия — 2023» стала Маргарита Голубева из Санкт-Петербурга |trans-title=Margarita Golubeva from St. Petersburg became Miss Russia 2023 |url=https://www.woman.ru/news/miss-rossiya-2023-stala-margarita-golubeva-iz-sankt-peterburga-id914130/ |access-date=9 Oktubre 2023 |website=Woman.ru |language=ru |archive-date=16 Oktubre 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016123854/https://www.woman.ru/news/miss-rossiya-2023-stala-margarita-golubeva-iz-sankt-peterburga-id914130/ |url-status=dead }}</ref> |22 |[[San Petersburgo]] |- |{{flagicon|LCA}} [[Santa Lucia (bansa)|Santa Lucia]] |Earlyca Frederick<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Agosto 2023 |title=Earlyca Frederick to represent Saint Lucia at 72nd Miss Universe in El Salvador |url=https://wicnews.com/caribbean/earlyca-frederick-to-represent-saint-lucia-at-72nd-miss-universe-in-el-salvador-175657658/ |access-date=3 Agosto 2023 |website=WIC News |language=en-GB }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |26 |Choiseul |- |{{flagicon|ZIM}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |Brooke Bruk-Johnson<ref>{{Cite web |last=Zimoyo |first=Tafadzwa |date=23 Setyembre 2023 |title=ALL HAIL THE QUEEN! . . . Dream comes true for ‘legally blonde’ Brooke Bruk Jackson |url=https://www.herald.co.zw/all-hail-the-queen-dream-comes-true-for-legally-blonde-brooke-bruk-jackson/ |access-date=23 Setyembre 2023 |website=The Herald |language=en}}</ref> |21 |[[Harare]] |- |{{flagicon|SIN}} [[Singapore|Singapura]] |Priyanka Annuncia<ref>{{Cite web |last=George |first=Owen |date=17 Setyembre 2023 |title=Priyanka Annuncia is your Miss Universe Singapore 2023 |url=https://gcmag.com.au/priyanka-annuncia-miss-universe-singapore-for-2023/ |access-date=17 Setyembre 2023 |website=Gold Coast Magazine |language=en-AU}}</ref> |26 |Singapura |- |{{flagicon|SWI}} [[Suwisa]] |Lorena Santen<ref>{{Cite web |last=Walser |first=Marino |date=24 Setyembre 2023 |title=Miss Universe: Lorena Santen ist Miss Universe Switzerland |trans-title=Lorena Santen is Miss Universe Switzerland |url=https://www.20min.ch/story/miss-universe-switzerland-lorena-santen-ist-miss-universe-switzerland-305500610414 |access-date=26 Setyembre 2023 |website=20 Minuten |language=de}}</ref> |26 |Aargau |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |Anntonia Porsild<ref>{{Cite web |date=21 Agosto 2023 |title=Celeste Cortesi among the panel of judges for Miss Universe Thailand 2023 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/artandculture/879506/celeste-cortesi-among-the-panel-of-judges-for-miss-universe-thailand-2023/story/ |access-date=21 Agosto 2023 |website=[[GMA News]] |language=en}}</ref> |27 |[[Bangkok]] |- |{{flagicon|ZAF}} [[South Africa|Timog Aprika]] |Bryoni Govender<ref>{{Cite news |last=Abrahams |first=Marchelle |date=14 Agosto 2023 |title=Who is Bryoni Govender, Miss SA 2023 runner-up? |language=en |work=Independent Online |url=https://www.iol.co.za/lifestyle/style-beauty/beauty/who-is-bryoni-govender-miss-sa-2023-runner-up-5a9ac51b-07f3-4f28-94f6-d83df5fe0a83 |access-date=15 Agosto 2023}}</ref> |27 |Kempton Park |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |So-yun Kim<ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2023 |title=Nhan sắc Hoa hậu Hoàn vũ Hàn Quốc 2023 |trans-title=Beauty of Miss Universe Korea 2023 |url=https://tienphong.vn/post-1564812.tpo |access-date=14 Setyembre 2023 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |28 |Gyeongnam |- |{{flagicon|TRI}} [[Trinidad at Tobago]] |Faith Gillezeau<ref>{{Cite web |last= |first= |date=11 Hulyo 2023 |title=Faith Gillezeau wins Miss Universe Trinidad and Tobago title |url=https://newsday.co.tt/2023/07/11/faith-gillezeau-wins-miss-universe-trinidad-and-tobago-title/,%20https://newsday.co.tt/2023/07/11/faith-gillezeau-wins-miss-universe-trinidad-and-tobago-title/ |access-date=12 Hulyo 2023 |website=Trinidad and Tobago Newsday |language=en-US}}</ref> |25 |San Fernando |- |{{flagicon|CHL}} [[Chile|Tsile]] |Celeste Viel<ref>{{Cite web |last= |date=14 Agosto 2023 |title=¡Lo logró! Celeste, la hija de Felipe Viel, se quedó con la corona de Miss Universo Chile |trans-title=She did it! Celeste, the daughter of Felipe Viel, was left with the crown of Miss Universe Chile |url=https://www.t13.cl/noticia/tendencias/lo-logro-celeste-hija-felipe-viel-se-quedo-corona-miss-universo-chile-14-8-2023 |access-date=15 Agosto 2023 |website=Teletrece |language=es}}</ref> |23 |[[Santiago, Tsile|Santiago]] |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |Angelina Usanova<ref>{{Cite web |date=17 Agosto 2023 |title=The winner of the Miss Universe Ukraine is the young Kyivan, Angelina Usanova |url=https://odessa-journal.com/the-winner-of-the-miss-universe-ukraine-is-the-young-kyivan-angelina-usanova |access-date=18 Agosto 2023 |website=Odessa Journal |language=en |archive-date=18 Agosto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230818063258/https://odessa-journal.com/the-winner-of-the-miss-universe-ukraine-is-the-young-kyivan-angelina-usanova |url-status=dead }}</ref> |26 |[[Kyiv]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Hungary|Unggarya]] |Tünde Blága<ref>{{Cite web |last=Besenye |first=Balázs |date=30 Setyembre 2023 |title=Megvan a Miss Universe Hungary 2023-as győztese, aki már könyvet is írt |trans-title=We have the winner of Miss Universe Hungary 2023, who has already written a book |url=https://24.hu/elet-stilus/2023/09/30/miss-universe-hungary-2023-gyoztes-blaga-tunde/ |access-date=30 Setyembre 2023 |website=24.hu |language=hu}}</ref> |27 |Hidegség |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missuniverse.com}} {{Miss Universe}} 2w8b6fdh6x7veudp8smymp1ib0i75ag 0 324926 2220359 2205173 2026-08-13T22:22:08Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Airat Ichmouratov<br> Айрат Ишмуратов | image = Airat Ichmouratov with the London Symphony Orchestra during the recording session of his Piano Concerto.jpg | imagesize = | caption = Isinasagawa ni Airat Ichmouratov ang London Symphony Orchestra sa panahon ng recording session ng kanyang Piano Concerto noong ika-19 ng Abril 2022, London, UK | birth_name = Airat Rafailovich Ichmouratov | birth_date = {{Birth date|1973|6|28|df=y}} | birth_place = [[Kazan]]<br />Russia | citizenship = Canada, Russia | nationality = | death_date = | death_place = | death_cause = | alma_mater = [[Kazan Conservatory|Kazan State Conservatory]] | occupation =Konduktor, kompositor, clarinetist | partner = | years_active = 1994–present | website = [http://www.airatichmouratov.com/ www.airatichmouratov.com] }}'''Airat Rafailovich Ichmouratov''' ( {{Lang-ru|Айрат Рафаилович Ишмуратов}}, [[Alpabetong Siriliko|Cyrillic]] Tatar : Айрат Рафаил улы Ишмурат,) ipinanganak noong Hunyo 28, 1973) ay isang kompositor, konduktor, at clarinetist ng klezmer na ipinanganak sa Volga Tatar. Siya ay conductor at composer-in-residence ng [[Longueuil]] Symphony Orchestra (2018-2021)<ref>{{Cite news |date=2018-04-14 |title=NOUVELLE {{!}} La saison 2018-2019 sera la dernière de Marc David à l'OSDL et s'annonce riche et diversifiée |language=fr |url=https://www.ludwig-van.com/montreal/2018/04/14/nouvelle-la/ |access-date=2023-09-05 |archive-date=2019-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190828170910/https://www.ludwig-van.com/montreal/2018/04/14/nouvelle-la/ |url-status=dead }}</ref>, clarinetist ng Klezmer group na Kleztory na nakabase sa Montreal<ref>{{Cite news |date=2017-04-17 |title=Kleztory plays to soothe a troubled world |language=en |url=https://thecjn.ca/arts/kleztory-plays-soothe-troubled-world/ |access-date=2023-09-05 |archive-date=2023-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230828151416/https://thecjn.ca/arts/kleztory-plays-soothe-troubled-world/ |url-status=dead }}</ref> at visiting professor sa Laval University<ref>{{Cite news |date=2023-06-22 |title=Accueil |language=fr |work=www.mus.ulaval.ca |url=https://www.mus.ulaval.ca/}}</ref> sa [[Québec|Quebec]], [[Canada]] . == Discography == * Klezmer music, Kleztory (2002) * Barbero, Copland, Britten, Bruch, Kazan Chamber Orchestra La Primavera, Ak Bars (2002)<ref>{{Cite news |date=2014-05-06 |title=la-primavera.org - discography |url=http://eng.la-primavera.org/media/discography/CD12 |access-date=2023-09-05 |archive-date=2016-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160226175449/http://eng.la-primavera.org/media/discography/CD12 |url-status=dead }}</ref> * Klezmer, Kleztory, [[:en:Yuli_Turovsky|Yuli Turovsky]] & [[:en:I_Musici_de_Montreal_Chamber_Orchestra|I Musici de Montreal Chamber Orchestra]], [[:en:Chandos_Records|Chandos Records]] (2004) * Nomade, Kleztory, Opus Award winner 2007, Amerix (2007)<ref>{{Cite news |date=2020-05-06 |title=kleztory.com - discography |language=en |url=https://kleztory.com/discography/}}</ref> * Shostakovich, Weinberg, Ichmouratov, I Musici de Montreal Chamber Orchestra, [[:en:Analekta|Analekta]] (2008)<ref>{{Cite news |date=2009-02-25 |title=The WholeNote: MODERN AND CONTEMPORARY |language=en |url=https://www.thewholenote.com/index.php/booksrecords2/moderncontempo/314-modern-a-contemporary-march-09 |access-date=2023-09-05 |archive-date=2023-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230409144908/https://www.thewholenote.com/index.php/booksrecords2/moderncontempo/314-modern-a-contemporary-march-09 |url-status=dead }}</ref> * Symphonique, [[:en:Le_Vent_du_Nord|Le Vent du Nord]] at Quebec Symphony Orchestra, CBC (2010)<ref>{{Cite news |date=2013-07-09 |title=biblio.shawinigan.ca - Le Vent du Nord symphonique |url=https://biblio.shawinigan.ca/in/faces/details.xhtml?id=p%3A%3Ausmarcdef_0000118302&}}</ref> * Carte Postale, Alcan Quartet, [[:en:ATMA_Classique|ATMA Classique]] (2011)<ref>{{Cite news |date=2012-03-24 |title=thestrad.com - Carte Postale. Music by BrandÁo, Annunziata, Evangelista, Del Aguila, Nicolau, D’Rivera & Ichmouratov |language=en |url=https://www.thestrad.com/carte-postale-music-by-brandao-annunziata-evangelista-del-aguila-nicolau-drivera-and-ichmouratov/1327.article}}</ref> * Beethoven, Violin Concerto (cadenzas ni Ichmouratov), Symphony No. 7, [[:en:Taipei_Symphony_Orchestra|Taipei Symphony Orchestra]], [[:en:Warner_Classics|Warner Classics]] (2013) * Pagdating, Kleztory, Amerix (2014) * Tales from the Dinarides, Michael Bridge, Guillaume Tardif, Kornel Wolak, Wirth Institute (2017) * Klezmer Dreams, Andre Moisan, Jean Saulnier at Molinari Quartet, ATMA Classique (2017)<ref>{{Cite news |date=2018-05-18 |title=musicweb-international.com - Klezmer dreams |url=http://www.musicweb-international.com/classrev/2018/May/Klezmer_dreams_ACD22738.htm}}</ref> * Nigun, Kleztory, Amerix (2017)<ref>{{Cite news |date=2017-04-17 |title=Nigun, Kleztory |url=https://www.ledevoir.com/culture/musique/494139/nigun-kleztory}}</ref> * Melodies of Nations, Romic – Moynihan Duo, Hedone Records (2017) * Liham Mula sa Isang Hindi Kilalang Babae, Three Romances for Viola, Concerto Grosso No. 1 – Belarusian State Chamber Orchestra, Evgeny Bushkov – Chandos (2019)<ref>{{Cite news |title=Ichmouratov: Orchestral Works Orchestral & Concertos Chandos |work=Chandos Records |url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2020141}}</ref> * Youth' Overture, Maslenitsa Overture, Symphony, Op.55 'On the Ruins of an Ancient Fort' – Orchester de la Francophonie, Jean-Philippe Tremblay – Chandos (2020)<ref>{{Cite news |title=Ichmouratov; Overtures/Symphony Orchestral & Concertos Chandos |work=Chandos Records |url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2020172}}</ref> * Momentum, Kleztory - Chandos (2020)<ref>{{Cite news |title=Kleztory - Momentum Chandos |work=Chandos Records |url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%2020187}}</ref> * Julia MacLaine, Preludes - Analekta (2022)<ref>{{Cite news |date=2022-04-04 |title=Julia MacLaine’s ‘Preludes’ Mixes Bach and Contemporary Cello Works |language=en-US |work=Strings Magazine |url=https://stringsmagazine.com/julia-maclaines-preludes-mixes-bach-and-contemporary-cello-works/}}</ref> * Ichmouratov: Viola Concerto No.1 / Piano Concerto – London Symphony Orchestra, Airat Ichmouratov conductor – Chandos (2023) <ref>{{Cite news |title=Ichmouratov: Viola Concerto No.1/Piano Concerto Strings Piano Chandos |work=Chandos Records |url=https://www.chandos.net/products/catalogue/CHAN%205281}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == {{Commons category|Airat Ichmouratov}} * [http://www.airatichmouratov.com Opisyal na website] * [http://kleztory.com Kleztory group klezmer] * [https://collections.cmccanada.org/final/Portal/Composer-Showcase.aspx?component=AAIL&record=f8319c38-657d-4352-84b8-80a17a500724 Canadian Music Center] {{Authority control}} [[Kategorya:Mga musiko mula sa Canada]] [[Kategorya:Mga kumpositor mula sa Rusya]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1973]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] sqssnvi0llhq3gj3vzlogc4ltf5965i 0 327219 2220381 2220080 2026-08-14T01:48:46Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220381 wikitext text/x-wiki {{Infobox coat of arms |name = Coat of arms of Costa Rica |image = Coat of arms of Costa Rica.svg |image_width = 250 |middle = |middle_width = |middle_caption = |lesser = |lesser_width = |lesser_caption = |armiger = [[Costa Rica|Republic of Costa Rica]] |year_adopted = 1848 <br> (5 May 1998 alteration added smoke to volcanoes<ref>[http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp National Symbols, Instituto Costarricense de Turismo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717215236/http://www.visitcostarica.com/ict/paginas/informacion.asp |date=2011-07-17 }} Accessed 2011-07-19</ref>) |crest = An ribbon azure bearing the legend "[[Central America|AMÉRICA CENTRAL]]". |torse = |shield = |supporters = |compartment = |motto = [[Costa Rica|REPÚBLICA DE COSTA RICA]] |orders = |other_elements = A [[Console (heraldry)|console]] or. |earlier_versions = |use = }} Ang '''eskudo ng Costa Rica''' {{lang-es|escudo de Costa Rica}} ay idinisenyo noong 1848, na may mga pagbabago noong 1906, 1964, at 1998. Ang pinakahuling pagbabago ay ang pagdaragdag ng usok upang makilala ang tatlong bulkan.<ref name= "1998ExecDecree">[http://196.40.56.12/scij/scripts/TextoCompleto.dll?Texto&nNorma=43741&nVersion=46098&nTamanoLetra=10&strWebNormativa=http://www.pODgSCj/NSCJ. =sa;PWD=scij;DATABASE=SCIJ_NRM;&strServidor=\\pgr04&strUnidad=D:&strJavaScript=NO Ang 1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Disyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Nobiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Oktubre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Septiyembre 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Agosto 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hulyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Hunyo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Mayo 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Abril 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Pebrero 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1998 Executive Decree]{{Dead link|date=Marso 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=1 -07-19 {{in lang|es}}</ref> == Pre-1821 colony of Spanish Empire == Bago ang 1821, [[Costa Rica]] ay bahagi ng [[Imperyong Espanyol]] at walang lokal na eskudo. Ang mga braso ng naghaharing monarko ang ginamit sa halip. Ang tanging lungsod na nagkaroon ng lokal na eskudo ay ang lungsod ng [[Cartago, Costa Rica|Cartago]], na iginawad ni Haring [[Philip II ng Espanya|Phillip II]] noong 1565. Pagkatapos ng kalayaan nito mula sa [[Spain] ] noong 1821, ang [[Costa Rica]] ay nagtatag ng iba't ibang lupon ng pamahalaan na nagsisikap na magpasya sa hinaharap nito, na nagdedebate sa pagitan ng pagiging malaya (republikano) o sumali sa [[Mexican Empire]] (imperyalista). Ang kawalan ng desisyon ay humantong sa [[Labanan ng Ochomogo]] noong 5 Abril 1823, na may desisyon na manatiling independyente at ilipat ang kabiserang lungsod mula Cartago patungong San José. Dahil sa malalayong distansya at mahirap na komunikasyon noong panahong iyon, napagtanto ng mga imperyalista na ang [[Mexican Empire]] ay hindi na umiiral mula noong Marso 1823. == Sandata ng pederal at estado == Noong Marso 1824, nang sumali ang Costa Rica sa [[Federal Republic of Central America|United Provinces of Central America]] na mga armas na ipinahayag ng konstitusyon ng bagong republika ay naging mga sandata ng Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay binubuo ng isang tatsulok, kung saan limang bulkan ang tumaas mula sa dagat na sumisimbolo sa limang miyembrong estado ng United Provinces; sa itaas ng mga bulkan ay may nagniningning na pulang [[Phrygian cap]] at isang [[bahaghari]]. Ang coat of arm na ito na may maliliit na pagbabago ay ginagamit pa rin ng pambansang coat of arms ng [[El Salvador]] at [[Nicaragua]]. Noong 2 Nobyembre 1824, pinagtibay ng Costa Rica ang unang eskudo nito bilang isang estado sa loob ng pederasyon na nagpapakita ng kanang bahagi ng dibdib ng isang hubad na lalaki at nakataas na braso na napapalibutan ng bilog ng berdeng mga bundok at ang malayang estado ng Costa Rica.<ref name="historia">[http://www.historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm History of the Coat of Arms of Costa Rica] {{webarchive|url= https://web.archive.org/web/20090120045345/http://historia.fcs.ucr.ac.cr/mod-cole/2004/bandyescudos/escudos.htm |date=2009-01-20 }} Na-access 2008-02-01 {{in lang|es}}</ref> == Mga armas ng isang malayang estado == Noong 1840, pagkatapos ng pag-alis ng Costa Rica mula sa federation, isang bagong coat of arms ang pinagtibay, ang una para sa Costa Rica bilang isang soberanya at independiyenteng estado. Binubuo ito ng isang walong-tulis na nagniningning na bituin sa isang asul na patlang na napapalibutan ng dilaw na bilog na may alamat na Estado ng Costa Rica. Ang coat of arm na ito ay pinigilan noong 1842 ni [[Francisco Morazán]] sa panahon ng kanyang bigong bid na muling pagsamahin ang [[Federal Republic of Central America]]. Ang 1824 na armas ay ginamit sa panahong ito.<ref name="historia" /> ==Makasaysayang eskudo ng republika== [[File:Unang postal stamp CR 4 Reales 1863.jpg|thumb|150px|Ang disenyo ng 1848 coat of arms ay itinampok sa unang Costa Rican [[postal stamp]], na inilabas noong 1863.]] Ang batayan ng kasalukuyang pambansang coat of arms ng Costa Rica ay pinagtibay noong Setyembre 29, 1848, sa panahon ng pagkapangulo ni Dr [[Jose Maria Castro Madriz]] kasama ang bagong watawat. Ang parehong mga disenyo ay iniuugnay kay Pacifica Fernandez, asawa ni Mr Castro Madriz. Ang mga sandata na ito ay makabuluhang binago ng batas bilang 18 ng 27 Nobyembre 1906, na nag-alis ng mga simbolo ng militar, pambansang watawat at sungay ng kasaganaan na nakapaloob sa disenyo noong 1848.<ref name="historia" /> qfwkppjnuo79br61yd7vc161ldwko32 0 329050 2220391 2218516 2026-08-14T03:03:02Z Allyriana000 119761 2220391 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant | date = 2 Mayo 2025 | debuts = {{Hlist|Basey|Butuan|Dipolog|Guipos|Iligan|Inglatera|Kalibo|Kanlurang Kanada|Los Angeles|Los Baños|Lungsod ng Zamboanga|Melbourne|Negros Occidental|New Jersey|New York|Ozamiz|Pennsylvania|Samar|San Fransisco|Silangang Kanada|Sultan Kudarat|Tandag|Tarlac}} | before = [[Miss Universe Philippines 2024|2024]] | next =[[Miss Universe Philippines 2026|2026]] | returns = {{Hlist|Angeles|Benguet|Camarines Sur|Iloilo|Isabela|Lapu-Lapu|Lungsod ng Cebu|Muntinlupa|Oriental Mindoro|Romblon}} | withdrawals = {{hlist|Bukidnon|Cagayan de Oro|Cainta|Cebu|Davao|Kananga|Lucban|Lungsod ng Dabaw|Mandaue|Mariveles|Miami|Nueva Ecija|Pagadian|Palawan|Pulo ng Bantayan|San Pablo|Talisay|Toledo|Zambales}} | entrants = 66 | placements =24 | theme =Love Above All | venue =[[Mall of Asia Arena]], [[Pasay]], Pilipinas | acts ={{Hlist|[[James Reid]]|Marlo Mortel|Sam Hashimoto|Alvaro Flores}} | presenters ={{Hlist|[[Xian Lim]]|[[Gabbi Garcia]]|Erika Kristensen-Lee|Tim Yap}} | winner ='''[[Ahtisa Manalo]]''' | represented = {{Flagicon image|Quezon Flag.png}} Quezon |image=Ahtisa Manalo December 2025.jpg|caption=Ahtisa Manalo}} Ang '''Miss Universe Philippines 2025''' ay ang ikaanim na edisyon ng [[Miss Universe Philippines]] pageant, na ginanap sa [[Mall of Asia Arena]], sa Pasay, Kalakhang Maynila, Pilipinas noong 2 Mayo 2025. Ito ang kauna-unahang edisyon ng Miss Universe Philippines sa ilalim ng pamumuno ni Miss Universe Philippines 2013 [[Ariella Arida]] bilang pambansang direktor.<ref name=":10">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=15 Pebrero 2025 |title=Seasoned aspirants heat up Miss Universe Philippines 2025 pageant |url=https://entertainment.inquirer.net/597715/seasoned-aspirants-heat-up-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216015322/https://entertainment.inquirer.net/597715/seasoned-aspirants-heat-up-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=15 Pebrero 2025 |title=Ariella Arida is now the national director of Miss Universe Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/936348/ariella-arida-is-now-the-national-director-of-miss-universe-philippines/story/?fbclid=IwY2xjawIdcTlleHRuA2FlbQIxMAABHWfGVadslHXfnrBr6r0nMiTgf3-JBOYa7ByEBjnbTjo0sEnv0YUjG2lXTg_aem_OrVG9gpBpewIrLoxGbBrSA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216020626/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/936348/ariella-arida-is-now-the-national-director-of-miss-universe-philippines/story/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Pagkatapos ng kompetisyon, kinoronahan ni [[Chelsea Anne Manalo|Chelsea Manalo]] ng Bulacan si [[Ahtisa Manalo]] ng Quezon bilang Miss Universe Philippines 2025.<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon Province wins Miss Universe PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/2/ahtisa-manalo-of-quezon-province-wins-miss-universe-ph-2025-crown-2358 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503032853/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/2/ahtisa-manalo-of-quezon-province-wins-miss-universe-ph-2025-crown-2358 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Siya ay kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss Universe 2025]] na magaganap sa Bangkok sa 21 Nobyembre 2025. Nagtapos bilang first runner-up si [[Winwyn Marquez]] ng Muntinlupa, habang nagtapos bilang second runner-up si [[Yllana Aduana]] ng Siniloan. Mga kandidata mula sa animnapu't-anim na lokalidad ang lumahok sa kompetisyong ito. Pinangunahan nina [[Xian Lim]] at [[Gabbi Garcia]] ang kompetisyon, samantalang sina Erika Kristensen-Lee at Tim Yap ang nagsilbing mga ''backstage correspondent''.<ref name=":13">{{Cite web |last= |first= |date=14 Abril 2025 |title=Miss Universe PH 2025 coronation night update: Tim Yap, Erika Kristensen-Lee are backstage hosts, James Reid to perform |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/942684/miss-universe-philippines-2025-coronation-night-update-tim-yap-erika-kristensen-lee-are-backstage-hos/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421030253/https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/942684/miss-universe-philippines-2025-coronation-night-update-tim-yap-erika-kristensen-lee-are-backstage-hos/story/ |archive-date=21 Abril 2025 |access-date=17 Abril 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Nagtanghal sina James Reid, Marlo Mortel, Sam Hashimoto, at Alvaro Flores sa edisyong ito.<ref name=":13" /> == Kasaysayan == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 13 Marso 2025, inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization na ang araw ng koronasyon ay magaganap sa 2 Mayo 2025 sa Mall of Asia Arena, Pasay, Kalakhang Maynila sa ikaapat na pagkakaktaon.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin |date=13 Marso 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 to crown Chelsea Manalo’s successor on May 2 |url=https://entertainment.inquirer.net/601299/miss-universe-philippines-2025-to-crown-chelsea-manalos-successor-on-may-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013812/https://entertainment.inquirer.net/601299/miss-universe-philippines-2025-to-crown-chelsea-manalos-successor-on-may-2 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=15 Marso 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=13 Marso 2025 |title=Miss Universe Philippines announces 2025 coronation date, venue |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/939199/miss-universe-philippines-announces-2025-coronation-date-venue/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250409143152/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/939199/miss-universe-philippines-announces-2025-coronation-date-venue/story/ |archive-date=9 Abril 2025 |access-date=15 Marso 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> Kalaunan ay inanunsyo ng Miss Universe Philippines Organization noong 12 Abril 2025 na magaganap ang paunang kompetisyon sa Newport Performing Arts Theater, Pasay, Kalakhang Maynila sa 28 Abril 2025.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=14 Abril 2025 |title=Miss Universe PH announces date and venue of preliminaries |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/121708/miss-universe-ph-announces-date-and-venue-of-preliminaries/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20250415045944/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/121708/miss-universe-ph-announces-date-and-venue-of-preliminaries/story |archive-date=15 Abril 2025 |access-date=21 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last= |first= |date=13 Abril 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025: Ticketing details for preliminaries in April |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/942586/miss-universe-philippines-2025-preliminaries-ticketing-details/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414031943/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/942586/miss-universe-philippines-2025-preliminaries-ticketing-details/story/ |archive-date=14 Abril 2025 |access-date=21 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en |via=GMA Integrated News}}</ref>[[Talaksan:SMMallofAsiajf9219_27.JPG|thumb|250x250px|Mall of Asia Arena, ang lokasyon ng Miss Universe Philippines 2025]] === Pagpili ng mga kandidata === Ang mga kandidata mula sa animnapu't-anim na lokalikad ay napili upang lumahok sa kompetisyon. Dalawang kandidata ang napili matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi.<ref>{{Cite web |last=Limos |first=Allen |date=16 Pebrero 2025 |title=Search for Miss Universe PH begins |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/16/news/national/search-for-miss-universe-ph-begins/2056471 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216014753/https://www.manilatimes.net/2025/02/16/news/national/search-for-miss-universe-ph-begins/2056471 |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=16 Pebrero 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> Noong 15 Pebrero 2025, animnapu't-siyam na kandidata ang opisyal na ipinakilala sa ''press presentation'' ng Miss Universe Philippines 2025 na ginanap sa Makati Shangri-La Hotel.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=14 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines to announce candidates tomorrow |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/120053/miss-universe-philippines-to-announce-candidates-tomorrow/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214041706/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/120053/miss-universe-philippines-to-announce-candidates-tomorrow/story |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> ==== Mga pagpalit ==== Dapat sanang lalahok si Krizza Gilliam Yco ng Pampanga sa edisyong ito, ngunit bumitiw siya sa kaniyang titulo upang unahin ang kaniyang pag-aaral.<ref name=":9">{{Cite web |last= |first= |date=30 Enero 2025 |title=Miss Universe Philippines - Pampanga 2025 Krizza Gilliam Yco steps down from title |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/934624/miss-universe-philippines-pampanga-2025-krizza-gilliam-yco-steps-down-from-title/story/?fbclid=IwY2xjawIJEiJleHRuA2FlbQIxMAABHSpRsv8ksK1Ac6coQI0rF5EYDAcSE4bqYCg2gTfhCtz2HLgDtEDxkrnVGQ_aem_5T0-QpauaE8ROkL_5gtdaA |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214051615/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/934624/miss-universe-philippines-pampanga-2025-krizza-gilliam-yco-steps-down-from-title/story/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=31 Enero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Santiago |first=Camille |date=31 Enero 2025 |title=Krizza Gilliam Yco relinquishes Miss Universe Philippines-Pampanga 2025 title |url=https://philstarlife.com/celebrity/340929-krizza-gilliam-yco-relinquishes-miss-universe-philippines-pampanga-2025-title |archive-url=https://web.archive.org/web/20250131090605/https://philstarlife.com/celebrity/340929-krizza-gilliam-yco-relinquishes-miss-universe-philippines-pampanga-2025-title |archive-date=31 Enero 2025 |access-date=31 Enero 2025 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> Siya ay pinalitan ng kaniyang ''fourth runner-up'' na si Rhancoise Marie Mayangitan. Dapat sanang lalahok si Faith Genobaten ng [[Dipolog]] sa edisyong ito, ngunit bumitiw siya sa kaniyang titulo dahil sa personal na dahilan. Siya ay pinalitan ni Jazzle Shannen Iba na dapat sanang lalahok bilang kandidata ng [[Zamboanga del Norte]]. ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong ==== Unang sasali sa edisyong ito ang mga lokalidad ng Basey, Butuan, Dipolog, Guipos, Iligan, Kalibo, Los Baños, Lungsod ng Zamboanga, Negros Occidental, Samar,<ref>{{Cite web |last= |first= |date=28 Enero 2025 |title=12 candidates to vie for 1st Miss Universe Philippines-Samar crown |url=https://www.leytesamardailynews.com/12-candidates-to-vie-for-1st-miss-universe-philippines-samar-crown/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214052413/https://www.leytesamardailynews.com/12-candidates-to-vie-for-1st-miss-universe-philippines-samar-crown/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=28 Enero 2025 |website=Leyte Samar Daily News |language=en-US}}</ref> Sultan Kudarat,<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Pebrero 2025 |title=Chelsea Fernandez is joining Miss Universe Philippines 2025 pageant after all |url=https://entertainment.inquirer.net/597305/chelsea-fernandez-is-joining-miss-universe-philippines-2025-pageant-after-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214053754/https://entertainment.inquirer.net/597305/chelsea-fernandez-is-joining-miss-universe-philippines-2025-pageant-after-all |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Tandag, at Tarlac.<ref name=":2">{{Cite web |last=Aguja |first=Januar Junior |date=16 Enero 2025 |title=Fil-Am Cassandra Reed vies for chance to compete at MUPh 2025 |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/01/16/2414607/fil-am-cassandra-reed-vies-chance-compete-muph-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126095018/https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2025/01/16/2414607/fil-am-cassandra-reed-vies-chance-compete-muph-2025 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=16 Enero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><ref name=":4">{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |date=13 Nobyembre 2024 |title=Reina Filipina North America pageant launches in New York |url=https://usa.inquirer.net/160166/reina-filipina-north-america-pageant-launches-in-new-york |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203045118/https://usa.inquirer.net/160166/reina-filipina-north-america-pageant-launches-in-new-york |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=Inquirer USA |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Setyembre 2024 |title=Filipino-Canadians launch search for Miss Universe Philippines delegate |url=https://entertainment.inquirer.net/574351/filipino-canadians-launch-search-for-miss-universe-philippines-delegate |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213130919/https://entertainment.inquirer.net/574351/filipino-canadians-launch-search-for-miss-universe-philippines-delegate |archive-date=13 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga lokalidad ng Camarines Sur,<ref>{{Cite web |last=Concepcion |first=Eton B. |date=13 Pebrero 2025 |title=The best of Bicolandia for MUPH 2025 |url=https://manilastandard.net/showbitz/314557314/the-best-of-bicolandia-for-muph-2025.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214053218/https://manilastandard.net/showbitz/314557314/the-best-of-bicolandia-for-muph-2025.html |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref> Muntinlupa,<ref>{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=8 Pebrero 2025 |title=Winwyn Marquez is Muntinlupa's Miss Universe Philippines representative |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-muntinlupa-miss-universe-philippines-representative/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209111422/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-muntinlupa-miss-universe-philippines-representative/ |archive-date=9 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> at Oriental Mindoro na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2020|2020]], Angeles, at Romblon na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2021|2021]],<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=17 Hulyo 2024 |title=Miss Universe Philippines names new accredited partner |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/114272/miss-universe-philippines-names-new-accredited-partner/story |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718073008/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/114272/miss-universe-philippines-names-new-accredited-partner/story |archive-date=18 Hulyo 2024 |access-date=27 Enero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref> at Isabela, Lapu-Lapu, Lungsod ng Cebu, at Parañaque na huling sumali noong [[Miss Universe Philippines 2023|2023]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Cañete |first=Eljonah |date=18 Disyembre 2024 |title=Cebu City North, gikoronahan isip Miss Universe Philippines Cebu 2025 |url=https://cebu.bomboradyo.com/cebu-city-north-gikoronahan-isip-miss-universe-philippines-cebu-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081605/https://cebu.bomboradyo.com/cebu-city-north-gikoronahan-isip-miss-universe-philippines-cebu-2025/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=19 Disyembre 2024 |website=Bombo Radyo Cebu |language=ceb}}</ref> Itinambal ang mga komunidad ng Australya, Florida, Inglatera, Gran Britanya, Hawaii, Hilagang California, Kanlurang Kanada, Melbourne, New Jersey, New York, Pennsylvania, San Francisco, Silangang Kanada, Sydney, Timog California, Virginia, at Washington sa mga lokalidad na nasa Pilipinas. Dahil dito, ang mga kandidata sa mga komunidad na nabanggit ay mayroong dalawang kinakatawang lokalidad. Bago ang ''press presentation'' noong Pebrero, bumitiw sina Princess Ryla Fernandez ng [[Alberta]], Kriezl Jane Torres ng [[Bukidnon]], Hanna Michelle Gilmore ng [[Los Angeles]],<ref>{{Cite web |date=19 Pebrero 2025 |title=Candidate from Filipino community in Los Angeles withdraws from Miss Universe PH 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/19/candidate-from-filipino-community-in-los-angeles-withdraws-from-miss-universe-ph-2025-1343 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219152309/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/19/candidate-from-filipino-community-in-los-angeles-withdraws-from-miss-universe-ph-2025-1343 |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=19 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Stefanie Przewodnik ng [[Mandaue]],<ref>{{Cite web |last=Ares |first=Emmariel |date=5 Mayo 2024 |title=Stefanie Przewodnik, 19, crowned Miss Mandaue 2024 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/571720/stefanie-przewodnik-19-crowned-miss-mandaue-2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615230858/https://cebudailynews.inquirer.net/571720/stefanie-przewodnik-19-crowned-miss-mandaue-2024 |archive-date=15 Hunyo 2024 |access-date=30 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Jamaica Long ng [[Palawan]], at Ybonne Ortega ng [[Sindangan]] dahil sa mga personal na dahilan. Dapat sanang kakatawanin ni Princess Nanda Ibrahim ang [[Dapitan|Dapitan, Zamboanga del Norte]] ngunit bumitiw siya sa pagiging Miss Universe Philippines-Dapitan 2025 at iniluklok bilang kandidata ng [[Guipos|Guipos, Zamboanga del Sur]]. Dapat sanang kakatawanin ni Irish Raine Sescon ang [[Pagadian]] ngunit bumitiw siya sa pagiging Miss Universe Philippines-Pagadian 2025 at iniluklok bilang kandidata ng [[Ozamiz]]. Mula sa animnapu't-siyam na kandidata na opisyal na ipinakilala sa ''press presentation'' noong Pebrero, tatlo ang bumitiw sa kalagitnaan ng kompetisyon. Noong 2 Abril 2025, inanunsyo ni Chella Grace Falconer ng Cebu ang kaniyang pagbitiw sa kompetisyon dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2 Abril 2025 |title=Chella Falconer of Cebu Province withdraws from Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/941338/chella-falconer-of-cebu-province-withdraws-from-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250417031049/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/941338/chella-falconer-of-cebu-province-withdraws-from-miss-universe-philippines-2025/story/ |archive-date=17 Abril 2025 |access-date=3 Abril 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=2 Abril 2025 |title=Cebu’s Chella Falconer bows out of Miss U Phl ‘25 |url=https://tribune.net.ph/2025/04/02/cebus-chella-falconer-bows-out-of-miss-u-phl-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403063521/https://tribune.net.ph/2025/04/02/cebus-chella-falconer-bows-out-of-miss-u-phl-25 |archive-date=3 Abril 2025 |access-date=3 Abril 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> Bumitiw na rin sina {{sortname|Maica |Martinez|nolink=1}} ng [[Cabanatuan]] at KC Joy Defiesta ng [[Lungsod ng Zamboanga]] dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Hindi sumali ang mga lokalidad ng Cagayan de Oro, Cainta, Kananga, Lucban, Lungsod ng Dabaw, Mariveles, Miami, Palawan, Pulo ng Bantayan, San Pablo, Talisay, Toledo, at Zambales matapos na mabigo ang kanilang mga lokal na organisasyon na magdaos ng lokal na kompetisyon o magtalaga ng kandidata. == Mga resulta == [[File:MUPH2025_Results.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MUPH2025_Results.svg|thumb|274x274px|Mga lokalidad na sumali sa Miss Universe Philippines 2025 at ang kanilang mga pagkakalagay.]] === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss Universe Philippines 2025''' | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' '''[[Quezon]]''' <small>–</small> [[Ahtisa Manalo|'''Ahtisa Manalo''']]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2 Mayo 2025 |title=Ahtisa Manalo of Quezon is Miss Universe Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/608591/ahtisa-manalo-of-quezon-is-miss-universe-philippines-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502191722/https://entertainment.inquirer.net/608591/ahtisa-manalo-of-quezon-is-miss-universe-philippines-2025 |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref name=":16">{{Cite web |last=Arnaldo |first=Steph |date=2 Mayo 2025 |title=Here are the 3 winners of Miss Universe Philippines 2025 international titles |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2025-representatives-international-pageants/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503033915/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/miss-universe-philippines-2025-representatives-international-pageants/ |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |1st runner-up | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – [[Winwyn Marquez]]<ref name=":16" /> |- |2nd runner-up | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]] § <ref name=":16" /> |- |Top 6 | * '''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] – Gabriella Mai Carballo<ref name=":16" /> * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez § <ref name=":16" /> * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":16" /> |- |Top 12 | * '''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] – Gwendoline Soriano<ref name=":17">{{Cite web |last= |first= |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 names Top 12 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944757/miss-universe-philippines-2025-names-top-12/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034055/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944757/miss-universe-philippines-2025-names-top-12/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] – Tyra Goldman<ref name=":17" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] – Juliana Fresado<ref name=":17" /> * {{Flagicon image|PH-LAG Flag.png}} [[Laguna]] – Eloisa Jauod<ref name=":17" /> * {{Flagicon image|Flag of Pasay.png}} [[Pasay]] <small>([[Pennsylvania]]) –</small> Amanda Russo<ref name=":17" /> * '''{{Flagicon image|Quirino flag.png}}''' [[Quirino]] – Bianca Ylanan § <ref name=":17" /> |- |Top 24 | * '''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] – Maiko Ibarde<ref name=":18">{{Cite web |last= |first= |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 reveals Top 24 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944755/miss-universe-philippines-2025-reveals-top-24/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034519/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944755/miss-universe-philippines-2025-reveals-top-24/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> * {{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}} [[Bulacan]] – Franchezca Mae Pacheco ‡ <ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|PH-DVO Flag.png}}''' [[Rehiyon ng Davao|Davao]] <small>([[Hawaii]])</small> – Angeleyh Pasco<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> – Valerie West<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] – Jarina Sandhu<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Lucena, Quezon Ph Flag.png}}''' [[Lucena]] <small>([[Sidney]])</small> – Bella Dela Cruz ∆ <ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Malay flag.png}}''' [[Malay, Aklan|Malay]] <small>([[California|Timog California]])</small> – Taylor Marie deLuna<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image| Flag of Manila.svg}}''' [[Maynila]] – Jasmine Rovelle Paguio<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Nueva Ecija]] <small>([[Melbourne]])</small> – Chanel Olive Thomas<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]] – Ain Niqyla Abad<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Orien. Mindoro Flag.png}}''' [[Oriental Mindoro]] – Rechel Hoco<ref name=":18" /> * '''{{Flagicon image|Flag of the Province of Tarlac.svg}}''' [[Tarlac]] – Sasha Lacuna<ref name=":18" /> |} <small>§ – Nakapasok sa Top 24 matapos maging Top 3 sa Piña PH Fan Vote</small><br><small>‡ – Nakapasok sa Top 24 matapos magwagi sa Bingo Plus Fan Vote</small><br><small>∆ – Nakapasok sa Top 24 matapos magwagi sa Choicely Fan Vote</small> === Mga pagluklok === Kasunod ng gabi ng koronasyon, binigyan ng pagkakataon ang natitirang mga kandidata sa Top 6 upang katawanin ang Pilipinas sa tatlong internasyonal na patimpalak ng pagandahan. Kinoronahan sina Katrina Llegado ng Taguig bilang Miss Supranational Philippines 2026, Chelsea Fernandez ng Sultan Kudarat bilang Miss Cosmo Philippines 2025, at Gabriella Mai Carballo ng Lungsod ng Cebu bilang Miss Eco Philippines 2026.<ref name=":19" /> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Titulo !Kandidata !Internasyonal na pagkakalagay |- |Miss Supranational Philippines 2026 | * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":19">{{Cite web |last= |first= |date=3 Mayo 2025 |title=Katrina Llegado is Miss Supranational PH, Gabriella Carballo named Miss Eco International PH |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944763/katrina-llegado-is-miss-supranational-ph-gabriella-carballo-named-miss-eco-international-ph/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503034837/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/944763/katrina-llegado-is-miss-supranational-ph-gabriella-carballo-named-miss-eco-international-ph/story/#goog_rewarded |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |Nagwagi – [[Miss Supranational 2026]] |- |Miss Cosmo Philippines 2025 | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":19" /> |Runner-up – [[Miss Cosmo 2025]] |- |Miss Eco Philippines 2026 | * '''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] – Gabriella Mai Carballo<ref name=":19" /> |Top 21 – Miss Eco International 2026 |} === Mga natatanging parangal === ==== Mga pangunahing parangal ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Best National Costume | * '''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] – Gwendoline Soriano<ref name=":20">{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=3 Mayo 2025 |title=LIST: Miss Universe Philippines 2025 Top 5 National Costume winners |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/03/2440296/list-miss-universe-philippines-2025-top-5-national-costume-winners |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503114734/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/03/2440296/list-miss-universe-philippines-2025-top-5-national-costume-winners |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> * '''{{Flagicon image|Flag of Caloocan City.png}}''' [[Caloocan]] <small>([[California|Hilagang California]])</small> – Allyson Ee<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> – Valerie West<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|PH-ILS Flag.png}}''' [[Ilocos Sur]] <small>([[Washington (estado)|Washington]])</small> – Jeanne Nicole Lipa<ref name=":20" /> * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":20" /> |} ==== Mga parangal mula sa mga tagatangkilik ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Parangal !Kandidata |- |Miss Aqua Boracay | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – [[Winwyn Marquez]]<ref name=":14">{{Cite web |last=Malasig |first=Jeline |date=29 Abril 2025 |title='Hakot award queen': Winwyn Marquez steals spotlight at MUPH 2025 prelims |url=https://interaksyon.philstar.com/celebrities/2025/04/29/295568/hakot-award-queen-winwyn-marquez-spotlight-muph-2025-prelims/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250501031742/https://interaksyon.philstar.com/celebrities/2025/04/29/295568/hakot-award-queen-winwyn-marquez-spotlight-muph-2025-prelims/ |archive-date=1 Mayo 2025 |access-date=30 Abril 2025 |website=Interaksyon |language=en-US}}</ref> |- |Miss Buscopan Venus | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":15">{{Cite web |last=Mallorca |first=Hannah |date=29 Abril 2025 |title=Winwyn Marquez is big winner at Miss Universe Philippines 2025 prelims |url=https://entertainment.inquirer.net/607883/winwyn-marquez-is-big-winner-at-miss-universe-philippines-2025-prelims |archive-url=https://web.archive.org/web/20250430074706/https://entertainment.inquirer.net/607883/winwyn-marquez-is-big-winner-at-miss-universe-philippines-2025-prelims |archive-date=30 Abril 2025 |access-date=30 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |Miss Clinique de Paris | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Glen Photogenic | * '''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] – Juliana Fresado<ref name=":15" /> |- |Miss Glutalipo | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Glutalipo People's Choice Queen | * '''{{Flagicon image|Flag of Surigao del Norte.svg}}''' [[Siargao]] – Millien Joy Cabigas<ref name=":15" /> |- |Miss Hello Glow | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – [[Ahtisa Manalo]]<ref name=":15" /> |- |Hello Glow Body | * '''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] – Chelsea Fernandez<ref name=":15" /> |- |Miss I-ColorPlus Great Lengths | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Miss Jell Life | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Jewelmer | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> |- |Miss Mags | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – Yllana Aduana<ref name=":15" /> |- |Miss New Moon | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss So-En | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Urban Smiles | * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – [[Yllana Aduana]]<ref name=":15" /> |- |Miss Vitress | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> |- |Miss Wendy's | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Wuling Philippines | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Zion Philippines | * '''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] – Winwyn Marquez<ref name=":14" /> |- |Miss Zonrox Colorsafe Casting Reel | * '''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}}''' [[Quezon]] – Ahtisa Manalo<ref name=":15" /> * '''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] – Yllana Aduana<ref name=":15" /> * {{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] – Katrina Llegado<ref name=":15" /> |} == Kompetisyon == [[Talaksan:Newport Ampitheater.png|thumb|250x250px|Newport Performing Arts Theater, ang lokasyon ng paunang kompetisyon]] === Pormat ng kompetisyon === Ilang mga pagbabago sa pormat ng kompetisyon ang ipinatupad ng Miss Universe Philippines. Ang bilang ng mga ''semi-finalist'' ay itinaas sa dalawampu't-apat kumpara sa dalawampu ng [[Miss Universe Philippines 2024|nakaraang taon]]. Ang mga resulta ng paunang kompetisyon na ginanap sa Newport Performing Arts Theater at ''closed-door interview'' na parehong naganap noong 28 Abril 2025 ang nagpasiya sa labinsiyam na mga ''semi-finalist.'' Tatlo sa mga ito ay napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Piña PH Fan Vote'', isa ang napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Bingo Plus Fan Vote'', at isa ang napabilang sa ''semi-finals'' sa pamamagitan ng ''Choicely Fan Vote''.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |date=2 Mayo 2025 |title=MUPH 2025: Cliffhanger as Yllana Aduana last to be called in Top 24 |url=https://entertainment.inquirer.net/608525/muph-2025-cliffhanger-as-yllana-aduana-among-last-to-be-called-in-top-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503025559/https://entertainment.inquirer.net/608525/muph-2025-cliffhanger-as-yllana-aduana-among-last-to-be-called-in-top-24 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Baylon |first=Khryzztine Joy |date=2 Mayo 2025 |title=Miss Universe PH 2025: Fan favorites secure Top 24 spots |url=https://www.pep.ph/news/local/186584/miss-universe-ph-2025-top-24-spots-a5132-20250502?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504170910/https://www.pep.ph/news/local/186584/miss-universe-ph-2025-top-24-spots-a5132-20250502?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |archive-date=4 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> Lumahok sa ''fashion showcase'' at sa ''swimsuit competition'' ang dalawampu't-apat na mga ''semi-finalist'',<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Juno |date=2 Mayo 2025 |title=IN PHOTOS: Miss Universe Philippines 2025 swimsuit segment |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-universe-philippines-swimsuit-segment-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503054710/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/photos-miss-universe-philippines-swimsuit-segment-2025/ |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> at kalaunan ay pinili ang labindalawang mga ''semi-finalist'' kung saan dalawa sa kandidata ay nagwagi sa PINA Beauty Voting Showcase. Lumahok sa ''evening gown competition'' ang labindalawang mga ''semi-finalist'' at kalaunan ay pinili ang anim na pinalista na sumabak sa ''question and answer round''.<ref>{{Cite web |last=Buyo |first=Carla |date=2 Mayo 2025 |title=Here Are The Top 12 Winning Evening Gowns At Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/metro-style/fashion/2025/5/2/miss-universe-philippines-2025-evening-gowns-coronation-night-2317 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250504171521/https://www.abs-cbn.com/metro-style/fashion/2025/5/2/miss-universe-philippines-2025-evening-gowns-coronation-night-2317 |archive-date=4 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> Tulad sa nakaraang edisyon, nagkaroon ng isang ''real-time voting system'' sa kompetisyon kung saan maaaring bigyan ng mga manonood ang mga kandidata ng iskor habang nagaganap ang isang parte ng kompetisyon. Kasama ng mga hurado ang ''real-time'' ''fan vote'' sa pagpili ng susunod na hinirang bilang Miss Universe Philippines.<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Kathleen A. |date=2 Mayo 2025 |title=The 11th judge: Miss Universe Philippines 2025 announces real-time voting |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/02/2440020/11th-judge-miss-universe-philippines-2025-announces-real-time-voting |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503050822/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/02/2440020/11th-judge-miss-universe-philippines-2025-announces-real-time-voting |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=5 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> === Komite sa pagpili === * Mia Arcenas-Branellec – Pilipinang taga-disensyo at mang-aalahas * [[Celeste Cortesi]] – Pilipinang negosyante, [[Miss Universe Philippines 2022]]<ref name=":23">{{Cite web |date=2 Mayo 2025 |title=HIGHLIGHTS: Miss Universe Philippines 2025 finals night |url=https://philstarlife.com/celebrity/371878-live-updates-miss-universe-philippines-2025-finals-night?page=6 |access-date=3 Mayo 2025 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> * Dr. Ralph Figueroa de las Alas – Kapwa-tagapagtatag at Pangulo ng Urban Smiles Dental Clinic * Crystal Jacinto – Tagapagtatag ng Jell Life * Rissa Mananquil-Trillo – ''Editor-in-chier'' ng Allure Philippines<ref name=":23" /> * Cole Micek – Pilipino-Amerikanong aktor, modelo, at manlalaro ng 3x3 basketbol * Shamcey Supsup-Lee – Arkitekto, Miss Universe Philippines 2011<ref name=":23" /> * Bran Ferrer Reluao – Tagapagtatag ng RepulicAsia at Pangulo ng Miss Universe Philippines Charities * Rafael Jasper Vicencio – Pangulo ng BingoPlus * [[Bianca Umali]] – Pilipinang aktres<ref name=":23" /> == Mga kandidata == Animnapu't-anim na kandidata ang lalahok sa edisyong ito.<ref name=":53">{{Cite web |last=Basina |first=Carby Rose |date=15 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025: Here are the official delegates for this year's competition |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/936346/miss-universe-philippines-2025-here-are-the-official-delegates-for-this-year-s-competition/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216021236/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/936346/miss-universe-philippines-2025-here-are-the-official-delegates-for-this-year-s-competition/story/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=17 Pebrero 2025 |title=Miss U Phl '24 kicks off with 69 candidates |url=https://tribune.net.ph/2025/02/16/miss-u-phl-24-kicks-off-with-69-candidates |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503035751/https://tribune.net.ph/2025/02/16/miss-u-phl-24-kicks-off-with-69-candidates |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=19 Pebrero 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" !Lokalidad/Komunidad !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon}} !Bayan ! width="300" |Mga tala |- |'''{{Flagicon image|Albay Flag.png}}''' [[Albay]] |{{sortname|Rani Lachmi|Dado|nolink=1}}<ref name=":8">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=11 Pebrero 2025 |title=Bicol fields competitive bets to Miss Universe Philippines 2025 pageant |url=https://entertainment.inquirer.net/597019/bicol-fields-competitive-bets-to-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212075440/https://entertainment.inquirer.net/597019/bicol-fields-competitive-bets-to-miss-universe-philippines-2025-pageant |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Tabaco]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Angeles.png}}''' [[Angeles City|Angeles]] |{{sortname|Ira|de Castro|nolink=1}}<ref name=":53" /> |21 |[[Angeles]] | |- |{{Flagicon image|New Bacolod Flag.jpg}} [[Bacolod]] |{{sortname|Louise Lian|Enumerable-Bobe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Canet |first=Carla N. |date=26 Nobyembre 2024 |title=Two Moms Crowned MUPH - Negros and MUPH - Bacolod |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/two-moms-crowned-muph-negros-and-muph-bacolod#google_vignette |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210203506/https://www.sunstar.com.ph/bacolod/two-moms-crowned-muph-negros-and-muph-bacolod#google_vignette |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |28 |[[Murcia, Negros Occidental|Murcia]] |Top 12 ''semifinalist'' sa Mutya ng Pilipinas 2017<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Dhrubhagat |date=20 Hulyo 2019 |title=Louise Lian Enumerable: The heart of a winner |url=https://www.sunstar.com.ph/bacolod/lifestyle/louise-lian-enumerable-the-heart-of-a-winner |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081537/https://www.sunstar.com.ph/bacolod/lifestyle/louise-lian-enumerable-the-heart-of-a-winner |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=13 Enero 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Bacoor]] |{{sortname|Natsumi|Sekiguchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=29 Setyembre 2024 |title=Congrats to our newly-crowned Miss Bacoor, Natsumi Sekiguchi! |url=https://bacoor.gov.ph/latest-news/congats-to-our-newly-crowned-miss-bacoor-natsumi-sekiguchi/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005225949/https://bacoor.gov.ph/latest-news/congats-to-our-newly-crowned-miss-bacoor-natsumi-sekiguchi/ |archive-date=5 Oktubre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Bacoor Government Center |language=en-US}}</ref> |20 |[[Bacoor]] | |- |'''{{Flagicon image|City of bago Flag.jpg}}''' [[Bago, Negros Occidental|Bago]] <small>([[San Francisco, California|San Francisco]])</small> |{{sortname|Kayla Jane |Usison|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=8 Abril 2025 |title=MUPh candidate promotes women's health |url=https://www.manilatimes.net/2025/04/08/regions/muph-candidate-promotes-womens-health/2087637 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013647/https://www.manilatimes.net/2025/04/08/regions/muph-candidate-promotes-womens-health/2087637 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |26 |[[San Francisco, California|San Francisco]] |Nagwaging Miss Asia Pacific USA 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=6 Oktubre 2025 |title=Miss Asia Pacific International 2025 delegates’ ties to the Philippines |url=https://entertainment.inquirer.net/632342/miss-asia-pacific-international-2025-delegates-ties-to-the-philippines |access-date=21 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 30 ''semi-finalist'' sa [[Miss Asia Pacific International 2025]]<ref>{{Cite web |date=8 Oktubre 2025 |title=PH's Anita Gomez enters Top 30 of Miss Asia Pacific International 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2025/10/8/ph-s-anita-gomez-enters-top-30-of-miss-asia-pacific-international-2025-2118 |access-date=21 Oktubre 2025 |website=ABS-CBN Lifestyle |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Baguioflag.png}}''' [[Baguio]] |{{sortname|Gwendoline Meliz|Soriano|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Bulsao |first=Rosemarie |date=30 Agosto 2024 |title=Gwendoline Soriano, nakoronaan kas Miss Baguio 2024 |url=https://baguio.bomboradyo.com/gwendoline-soriano-nakoronaan-kas-miss-baguio-2024/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210214504/https://baguio.bomboradyo.com/gwendoline-soriano-nakoronaan-kas-miss-baguio-2024/ |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=3 Setyembre 2024 |website=Bombo Radyo Baguio |language=en-US}}</ref> |25 |[[Baguio]] |Dapat sanang lalahok sa [[Binibining Pilipinas 2022]] ngunit bumitiw<ref>{{Cite web |date=27 Abril 2022 |title=Bb. Pilipinas updates 2022 roster after withdrawal of 3 candidates |url=https://news.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |archive-url=https://web.archive.org/web/20230204012743/https://news.abs-cbn.com/life/04/27/22/bb-pilipinas-updates-roster-as-3-candidates-withdraw |archive-date=4 Pebrero 2023 |access-date=14 Mayo 2022 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2026|Binibining Pilipinas International 2026]]<ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=20 Hulyo 2026 |title=Gwendoline Soriano crowned Binibining Pilipinas International |url=https://www.manilatimes.net/2026/07/20/news/gwendoline-soriano-crowned-binibining-pilipinas-international/2387184 |access-date=1 Agosto 2026 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Basey, Samar.png}}''' [[Basey]] |{{sortname|Yoshabel |Lebico|nolink=1}}<ref name=":7" /> |22 |[[Basey]] |Nagwagi bilang The Miss Philippines Tacloban 2024 |- |'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[Batangas]] |{{sortname|Yana Ysabel|Maranan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=21 Oktubre 2024 |title=Tanaueña Pride Miss Universe Philippines – Batangas Ms. Yana Ysabel Fajardo Maranan! - Tanauan City Goverment |url=https://tanauancity.gov.ph/tanauena-pride-na-si-miss-universe-philippines-batangas-ms-yana-ysabel-fajardo-maranan-binigyang-pagkilala-ni-mayor-sonny-perez-collantes/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216022101/https://tanauancity.gov.ph/tanauena-pride-na-si-miss-universe-philippines-batangas-ms-yana-ysabel-fajardo-maranan-binigyang-pagkilala-ni-mayor-sonny-perez-collantes/ |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Tanauan City Information Office |language=en-US}}</ref> |22 |[[Tanauan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-BEN Flag.png}}''' [[Benguet]] |{{sortname|Maiko |Ibarde|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=See |first=Dexter A. |date=17 Pebrero 2025 |title=Benguet fields veteran beauty queen to Miss U |url=https://baguioheraldexpressonline.com/benguet-fields-veteran-beauty-queen-to-miss-u/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013250/https://baguioheraldexpressonline.com/benguet-fields-veteran-beauty-queen-to-miss-u/ |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Herald Express |language=en}}</ref> |26 |[[La Trinidad]] |''First runner-up'' sa Miss Summit International 2024<ref>{{Cite web |last=Balbuena |first=Vanessa |date=5 Abril 2024 |title=Summit International Pageants to hold 2024 finals in Cebu this July |url=https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2024/04/05/2345445/summit-international-pageants-hold-2024-finals-cebu-july |archive-url=https://web.archive.org/web/20240417222908/https://www.philstar.com/the-freeman/cebu-entertainment/2024/04/05/2345445/summit-international-pageants-hold-2024-finals-cebu-july |archive-date=17 Abril 2024 |access-date=3 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]]}}</ref> |- |{{Flagicon image|Flag of Bohol Province, Philippines.svg}} [[Bohol]] |{{sortname|Tyra Rae|Goldman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sibal |first=Gianna |date=28 Abril 2025 |title=Veteran Queens in Miss Universe Philippines 2025 |url=https://mega-asia.com/women/spotlight/miss-universe-philippines-2025-veterans/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429014111/https://mega-asia.com/women/spotlight/miss-universe-philippines-2025-veterans/ |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Mega |language=en-US}}</ref> |24 |[[Danao, Bohol|Danao]] |Nagwagi bilang Mutya Pilipinas Tourism International 2019<ref name=":12">{{Cite web |date=19 Agosto 2019 |title=Davao City beauty crowned 2019 Mutya Pilipinas Asia Pacific International |url=https://news.abs-cbn.com/life/08/19/19/davao-city-beauty-crowned-2019-mutya-pilipinas-asia-pacific-international |archive-url=https://web.archive.org/web/20241109175943/https://news.abs-cbn.com/life/08/19/19/davao-city-beauty-crowned-2019-mutya-pilipinas-asia-pacific-international |archive-date=9 Nobyembre 2024 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Top 16 ''semifinalist'' sa Top Model of the World 2019<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=13 Enero 2020 |title=Tyra Goldman to compete in Top Model of the World |url=https://www.rappler.com/life-and-style/249056-tyra-goldman-compete-top-model-world-2020/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801031838/https://www.rappler.com/life-and-style/249056-tyra-goldman-compete-top-model-world-2020/ |archive-date=1 Agosto 2022 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |{{Flagicon image|PH-BUL Flag.png}} [[Bulacan]] |{{sortname|Franchezca Mae |Pacheco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=12 Pebrero 2025 |title=Franchezca Mae Pacheco is Miss Universe Philippines Bulacan 2025 |url=https://mb.com.ph/2025/2/12/franchezca-mae-pacheco-is-miss-universe-philippines-bulacan-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011724/https://mb.com.ph/2025/2/12/franchezca-mae-pacheco-is-miss-universe-philippines-bulacan-2025 |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |23 |[[Meycauayan]] | |- |'''{{Flagicon image|Butuancityflag.jpg}}''' [[Butuan]] |{{sortname|Jadine Lezz|Banagan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lucas |first=Ron Michael |date=22 Disyembre 2024 |title=Miss Universe-Philippine Butuan nga si Jadine Banagan, pursigido ug determinado nga makab-ot ang kalampusan |url=https://butuan.bomboradyo.com/miss-universe-philippine-butuan-nga-si-jadine-banagan-pursigido-ug-determinado-nga-makab-ot-ang-kalampusan/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011649/https://butuan.bomboradyo.com/miss-universe-philippine-butuan-nga-si-jadine-banagan-pursigido-ug-determinado-nga-makab-ot-ang-kalampusan/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=Bombo Radyo Butuan |language=ceb}}</ref> |21 |[[Butuan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Caloocan City.png}}''' [[Caloocan]] <small>([[California|Hilagang California]])</small> |{{sortname|Allyson Mei|Ee|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Martinez |first=Gavin |date=19 Enero 2025 |title=Fil-Am engineer to represent Northern California in Miss Universe PH |url=https://usa.inquirer.net/164404/fil-am-chemical-engineer-to-represent-northern-california-in-miss-universe-ph |archive-url=https://web.archive.org/web/20250119104836/https://usa.inquirer.net/164404/fil-am-chemical-engineer-to-represent-northern-california-in-miss-universe-ph |archive-date=19 Enero 2025 |access-date=19 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |25 |[[Santa Barbara, California|Santa Barbara]] |Nagwaging Miss International Malaysia 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Setyembre 2025 |title=Miss International 2025 enlists 3rd delegate of Filipino descent |url=https://entertainment.inquirer.net/629361/miss-international-2025-enlists-3rd-delegate-of-filipino-descent |access-date=21 Oktubre 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Camarines Norte.svg}}''' [[Camarines Norte]] <small>([[San Francisco, California|Australya]])</small> |{{sortname|Karenza|de Leon|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Magtibay |first=Edinel |date=8 Oktubre 2024 |title=Miss Philippines Australia 2024 advocates for education in rural Southeast Asia |url=https://www.sbs.com.au/language/filipino/en/podcast-episode/miss-philippines-australia-2024-advocates-for-education-in-rural-southeast-asia/66tzacn1v |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211141817/https://www.sbs.com.au/language/filipino/en/podcast-episode/miss-philippines-australia-2024-advocates-for-education-in-rural-southeast-asia/66tzacn1v |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=26 Nobyembre 2024 |website=SBS Language |language=en}}</ref> |27 |Quakers Hill | |- |'''{{Flagicon image|Camarinessurflag.png}}''' [[Camarines Sur]] |{{sortname|Shaina|Rabacal|nolink=1}}<ref name=":8" /> |25 |[[Buhi]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAM Flag.png}}''' [[Camiguin]] |{{sortname|Larsine Grace|Jensen|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=31 Marso 2025 |title=Miss Universe PH candidates receive a warm welcome in Northern Samar |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23387/miss-universe-ph-candidates-receive-a-warm-welcome-in-northern-samar/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250403065000/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/23387/miss-universe-ph-candidates-receive-a-warm-welcome-in-northern-samar/photo |archive-date=3 Abril 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref> |20 |[[Mambajao]] |Lumahok sa Miss CosmoWorld Philippines 2023<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=10 Setyembre 2023 |title=Meet the Miss CosmoWorld Philippines 2023 delegates |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/09/10/2295284/meet-miss-cosmoworld-philippines-2023-delegates |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211050508/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2023/09/10/2295284/meet-miss-cosmoworld-philippines-2023-delegates |archive-date=11 Disyembre 2024 |access-date=21 Nobyembre 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-DVO Flag.png}}''' [[Rehiyon ng Davao|Davao]] <small>([[Hawaii]])</small> |{{sortname|Angeleyh|Pasco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Llemit |first=Ralph Lawrence G. |date=24 Marso 2025 |title=Davao’s Angeleyh Pasco eyes MUPH 2025 glory |url=https://www.sunstar.com.ph/davao/davaos-angeleyh-pasco-eyes-muph-2025-glory |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013541/https://www.sunstar.com.ph/davao/davaos-angeleyh-pasco-eyes-muph-2025-glory |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |20 |[[Honolulu]] |Top 15 ''semifinalist'' sa [[Miss Grand Philippines 2025]]<ref>{{Cite web |last=Rodelas |first=Mon |date=24 Mayo 2025 |title=27 candidates to contend for Miss Grand PH 2025 crown |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250529045730/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/5/24/27-candidates-to-contend-for-miss-grand-ph-2025-crown-2331 |archive-date=29 Mayo 2025 |access-date=29 Mayo 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Dipolog.jpg}}''' [[Dipolog]] |{{sortname|Jazzle Shannen |Iba|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=3 Marso 2025 |title=Dipolog bet champions Indigenous youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/03/03/regions/dipolog-bet-champions-indigenous-youth/2065508 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250303032052/https://www.manilatimes.net/2025/03/03/regions/dipolog-bet-champions-indigenous-youth/2065508 |archive-date=3 Marso 2025 |access-date=3 Marso 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |18 |[[Baliguian]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Dumaguete, Negros Oriental.png}}''' [[Dumaguete]] <small>([[Gran Britanya]])</small> |{{sortname|Shamara|Krupa|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Leicester]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Guipos, Zamboanga del Sur.png}}''' [[Guipos]] |{{sortname|Princess Nanda |Ibrahim|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Dapitan]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-IFU Flag.png}}''' [[Ifugao]] <small>([[New York]])</small> |{{sortname|Valerie Claire|West|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ignacio |first=Alwin |date=28 Abril 2025 |title=How does Valerie West answer Miss Universe questions? |url=https://tribune.net.ph/2025/04/28/how-does-valerie-west-answer-miss-universe-questions |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429032109/https://tribune.net.ph/2025/04/28/how-does-valerie-west-answer-miss-universe-questions |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=Daily Tribune |language=en}}</ref> |22 |Wilke-Barre |Kinoronahang Miss Global Philippines 2026 ngunit bumitiw<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=20 Hunyo 2026 |title=Valerie West breaks silence on resignation as Miss Global Philippines |url=https://entertainment.inquirer.net/674454/valerie-west-breaks-silence-on-resignation-as-miss-global-philippines |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-ILS Flag.png}}''' [[Ilocos Sur]] <small>([[Washington (estado)|Washington]])</small> |{{sortname|Jeanne Nicole |Lipa|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Castillejo |first=Dyan |date=21 Pebrero 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 beauties bare body positivity secrets |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/21/miss-universe-philippines-2025-beauties-bare-body-positivity-secrets-1119 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250306114639/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/21/miss-universe-philippines-2025-beauties-bare-body-positivity-secrets-1119 |archive-date=6 Marso 2025 |access-date=22 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |23 |[[Washington (estado)|Washington]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Iligan.png}}''' [[Iligan]] |{{sortname|Juliana|Fresado|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=16 Marso 2025 |title=Veterans out, newbies top Miss Universe Philippines 2025 personality poll |url=https://entertainment.inquirer.net/601669/veterans-out-newbies-top-miss-universe-philippines-2025-personality-poll |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013807/https://entertainment.inquirer.net/601669/veterans-out-newbies-top-miss-universe-philippines-2025-personality-poll |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |19 |[[Iligan]] |Nagwaging Mutya ng Pilipinas-Mindanao 2025<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=18 Nobyembre 2025 |title=Mutya ng Pilipinas 2025 queens crowned |url=https://entertainment.inquirer.net/638880/mutya-ng-pilipinas-2025-queens-crowned |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Iloilo.svg}}''' [[Iloilo]] <small>([[Inglatera]])</small> |{{sortname|Angeline|Kailani|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=22 Abril 2025 |title=MUPh bet promotes mental health |url=https://www.manilatimes.net/2025/04/22/regions/muph-bet-promotes-mental-health/2095825 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013441/https://www.manilatimes.net/2025/04/22/regions/muph-bet-promotes-mental-health/2095825 |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |27 |[[London City|Londres]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Isabela (province).svg}}''' [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] |{{sortname|Jarina|Sandhu|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Panghulan |first=Jay |date=27 Enero 2025 |title=MUPH Isabela and Queen Isabela Jarina Sandhu, nagpasalamat sa kanyang mga tagasuporta |language=en-US |work=RMN Networks |url=https://rmn.ph/muph-isabela-and-queen-isabela-jarina-sandhu-nagpasalamat-sa-kanyang-mga-tagasuporta/ |access-date=27 Enero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216023230/https://rmn.ph/muph-isabela-and-queen-isabela-jarina-sandhu-nagpasalamat-sa-kanyang-mga-tagasuporta/ |archive-date=16 Pebrero 2025}}</ref> |21 |[[Cauayan]] |Top 12 ''semifinalist'' sa Binibining Pilipinas 2026<ref>{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=18 Hulyo 2026 |title=Binibining Pilipinas 2026: Baguio, Pampanga, Tarlac bets enter Top 12 |url=https://entertainment.inquirer.net/677528/binibining-pilipinas-2026-baguio-pampanga-tarlac-bets-enter-top-12 |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Kabite]] |{{sortname|Jezreal |de Ocampo|nolink=1}}<ref name=":53" /> |25 |[[Naic]] |Nagwaging The Miss Philippines Naic 2024<ref>{{Cite web |last=Abrina |first=Dennis |date=22 Enero 2024 |title=Cavite engineer bags Ms U Philippines-Naic crown |url=https://journalnews.com.ph/cavite-engineer-bags-ms-u-philippines-naic-crown/#gsc.tab=0 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081637/https://journalnews.com.ph/cavite-engineer-bags-ms-u-philippines-naic-crown/#gsc.tab=0 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=16 Enero 2025 |website=Journal News |language=en-US}}</ref><br>Lumahok sa Miss Philippines Earth 2021<ref>{{Cite web |last=Dumaual |first=Mario |author-link=Mario Dumaual |date=25 Mayo 2021 |title=Beauty queens, models make top 68 cut in Miss Philippines Earth, set also in July |url=https://news.abs-cbn.com/life/05/25/21/beauty-queens-models-make-top-68-cut-in-miss-philippines-earth-set-also-in-july |archive-url=https://web.archive.org/web/20210526225338/https://news.abs-cbn.com/life/05/25/21/beauty-queens-models-make-top-68-cut-in-miss-philippines-earth-set-also-in-july |archive-date=26 Mayo 2021 |access-date=13 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Kalibo flag.png}}''' [[Kalibo]] |{{sortname|MJ|Fernandez|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Numancia]] | |- |{{Flagicon image|PH-LAG Flag.png}} [[Laguna]] |Eloisa Jauod<ref name=":3">{{Cite web |last=Krishnan |first=Ganiel |date=17 Enero 2025 |title=Eloisa Jauod crowned Miss Universe Philippines Laguna 2025 |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/1/17/eloisa-jauod-crowned-miss-universe-philippines-laguna-2025-1122 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250216024348/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/1/17/eloisa-jauod-crowned-miss-universe-philippines-laguna-2025-1122 |archive-date=16 Pebrero 2025 |access-date=18 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |24 |[[San Pedro, Laguna|San Pedro]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Lapu-Lapu City.gif}}''' [[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]] |{{sortname|Natasha Shay |Testa|nolink=1}}<ref name=":6">{{Cite web |last=Ares |first=Emmariel |date=7 Pebrero 2025 |title=Four Cebuana queens to join Miss Universe Philippines 2025 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/621609/four-cebuana-queens-to-join-miss-universe-philippines-2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212000952/https://cebudailynews.inquirer.net/621609/four-cebuana-queens-to-join-miss-universe-philippines-2025 |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lapu-Lapu|Lapu-Lapu]] |Nagwaging The Miss Philippines Cebu 2024 |- |{{Noflag}}[[Las Piñas]] <small>([[Canada|Kanlurang Kanada]])</small> |{{sortname|Kristel|David|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2025 |title=Filipino-Canadians crown pageant veteran as Miss Universe PH 2025 bet |url=https://entertainment.inquirer.net/594997/filipino-canadians-crown-pageant-veteran-as-miss-universe-ph-2025-bet |archive-url=https://web.archive.org/web/20250204135623/https://entertainment.inquirer.net/594997/filipino-canadians-crown-pageant-veteran-as-miss-universe-ph-2025-bet |archive-date=4 Pebrero 2025 |access-date=27 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |20 |[[Vancouver]] | |- |'''{{Flagicon image|Leyte Flag.png}}''' [[Leyte]] <small>([[Florida]])</small> |{{sortname|Victoria Maelona |Johnson|nolink=1}}<ref name=":53" /> |22 |Brandon |''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2024<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |date=12 Mayo 2024 |title=Davaoeña educator wins Miss Philippines Earth 2024 crown |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/12/2354515/davaoea-educator-wins-miss-philippines-earth-2024-crown |archive-url=https://web.archive.org/web/20240620101112/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/12/2354515/davaoea-educator-wins-miss-philippines-earth-2024-crown |archive-date=20 Hunyo 2024 |access-date=13 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Liliw, Laguna.png}}''' [[Liliw]] <small>([[New Jersey]])</small> |{{sortname|Pauline Rowbelle|del Mundo|nolink=1}}<ref name=":5">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2025 |title=Tri-state New York’s Miss Universe Philippines 2025 bets crowned |url=https://entertainment.inquirer.net/595006/tri-state-new-yorks-miss-universe-philippines-2025-bets-crowned |archive-url=https://web.archive.org/web/20250210030102/https://entertainment.inquirer.net/595006/tri-state-new-yorks-miss-universe-philippines-2025-bets-crowned |archive-date=10 Pebrero 2025 |access-date=28 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |32 |Hillsborough | |- |'''{{Flagicon image|Flag of Los Baños, Laguna.png}}''' [[Los Baños]] |{{sortname|Rendelle Ann |Caraig|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Abril 2025 |title=Miss Universe Philippines 2025 ‘underdogs’ draw inspiration from Chelsea Manalo |url=https://entertainment.inquirer.net/606419/miss-universe-philippines-2025-underdogs-draw-inspiration-from-chelsea-manalo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250429013547/https://entertainment.inquirer.net/606419/miss-universe-philippines-2025-underdogs-draw-inspiration-from-chelsea-manalo |archive-date=29 Abril 2025 |access-date=29 Abril 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |24 |[[Los Baños]] |Isang kandidata sa [[Binibining Pilipinas 2024]]<ref name=":22">{{Cite web |last=Escuadro |first=Kiko |date=5 Abril 2024 |title=Meet the 40 official candidates of Binibining Pilipinas 2024 |url=https://news.abs-cbn.com/lifestyle/2024/4/5/meet-the-40-official-candidates-of-binibining-pilipinas-2024-1945 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210225400/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2024/4/5/meet-the-40-official-candidates-of-binibining-pilipinas-2024-1945 |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=5 Abril 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Pinalista sa Supermodel International Philippines 2023<ref>{{Cite web |date=19 Mayo 2023 |title=41 girls vie for Supermodel Int'l Philippines 2023 |url=https://mb.com.ph/2023/5/19/41-girls-vie-for-supermodel-int-l-philippines-2023 |access-date=16 Hulyo 2024 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Lucena, Quezon Ph Flag.png}}''' [[Lucena]] <small>([[Sidney]])</small> |{{sortname|Renee Isabella|Dela Cruz|nolink=1}}<ref name=":0" /> |25 |[[Sidney|Sydney]] |Nagwaging Miss International Australia 2025<ref>{{cite news |date=8 Setyembre 2025 |title=Fil-Aussie Bella Dela Cruz to represent Australia in Miss International 2025 |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussie-bella-dela-cruz-to-represent-australia-in-miss-international-2025-1342 |url-status=live |access-date=13 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250908091209/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/2025/9/8/fil-aussie-bella-dela-cruz-to-represent-australia-in-miss-international-2025-1342 |archive-date=8 Setyembre 2025}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Cebu City flag.svg}}''' [[Lungsod ng Cebu]] |{{sortname|Gabriella Mai |Carballo|nolink=1}}<ref name=":1" /> |26 |[[Lungsod ng Cebu]] |Iniluklok bilang Miss Eco Philippines 2026<ref>{{Cite web |last=Laurente |first=Shakira Clea |date=3 Mayo 2025 |title=Cebu City’s Gabbi Carballo is Miss Philippines Eco International 2026 |url=https://cebudailynews.inquirer.net/635975/cebu-citys-gabbi-carballo-is-miss-philippines-eco-international-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503041610/https://cebudailynews.inquirer.net/635975/cebu-citys-gabbi-carballo-is-miss-philippines-eco-international-2026 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=3 Mayo 2025 |website=Cebu Daily News |language=en |via=[[Philippine Daily Inquirer]]}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Iloilo City.jpg}}''' [[Lungsod ng Iloilo]] |{{sortname|Karen Nicole |Piccio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Enero 2025 |title=Alexie Mae Brooks relinquishes Miss Iloilo title to pageant veteran |url=https://entertainment.inquirer.net/592805/alexie-mae-brooks-relinquishes-miss-iloilo-title-to-pageant-veteran |archive-url=https://web.archive.org/web/20250404074755/https://entertainment.inquirer.net/592805/alexie-mae-brooks-relinquishes-miss-iloilo-title-to-pageant-veteran |archive-date=4 Abril 2025 |access-date=14 Enero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |[[Maasin, Iloilo|Maasin]] |Nagwaging Miss Philippines Earth Eco-Tourism 2019<ref name=":21">{{Cite web |date=10 Hulyo 2019 |title=Janelle Lazo Tee of Pasig is Miss Philippines Earth 2019 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/234973-janelle-lazo-tee-winner-2019/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250426164651/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/234973-janelle-lazo-tee-winner-2019/ |archive-date=26 Abril 2025 |access-date=15 Enero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quezon City Flag.svg}}''' [[Lungsod Quezon]] |{{sortname|Zoe Hinay |Honeyman|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2025 |title=QC’s Miss Universe Philippines 2025 bet ready to clash with pageant veterans |url=https://entertainment.inquirer.net/595925/qcs-miss-universe-philippines-2025-bet-ready-to-clash-with-pageant-veterans |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011703/https://entertainment.inquirer.net/595925/qcs-miss-universe-philippines-2025-bet-ready-to-clash-with-pageant-veterans |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=6 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |23 |[[Lungsod Quezon]] | |- |'''{{Flagicon image|Malay flag.png}}''' [[Malay, Aklan|Malay]] <small>([[California|Timog California]])</small> |{{sortname|Taylor Marie |DeLuna|nolink=1}}<ref name=":53" /> |22 |[[St. Louis, Missouri|St. Louis]] |Nagwaging Miss Filipina International Tourism 2022 |- |'''{{Flagicon image| Flag of Manila.svg}}''' [[Maynila]] |{{sortname|Jasmine Rovelle|Paguio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=12 Pebrero 2025 |title=MJ Lastimosa takes up the cudgels for MUPH ‘repeaters’ |url=https://entertainment.inquirer.net/597222/mj-lastimosa-takes-up-the-cudgels-for-muph-repeaters |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219234939/https://entertainment.inquirer.net/597222/mj-lastimosa-takes-up-the-cudgels-for-muph-repeaters |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |26 |[[Maynila]] |Iniluklok bilang Miss Eco Canada 2020<br>Nagtapos bilang Miss Eco North America 2020<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=5 Abril 2021 |title=Kelley Day hailed first runner-up at Miss Eco International 2020; South Africa wins crown |url=https://www.pep.ph/news/local/157641/kelley-day-first-runner-up-miss-eco-international-2020-a721-20210405 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011650/https://www.pep.ph/news/local/157641/kelley-day-first-runner-up-miss-eco-international-2020-a721-20210405?s=b557thf87o4i03432rtncdd6rs |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref><br>''Third runner-up'' sa Hiyas ng Pilipinas 2024<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=14 Oktubre 2024 |title=Hiyas ng Pilipinas 2024 crown goes to Koronadal’s Marela Glospeah Juaman |url=https://entertainment.inquirer.net/581227/hiyas-ng-pilipinas-2024-crown-goes-to-koronadals-marela-glospeah-juaman |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126040730/https://entertainment.inquirer.net/581227/hiyas-ng-pilipinas-2024-crown-goes-to-koronadals-marela-glospeah-juaman |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2022<ref>{{Cite web |last=Abad |first=Ysa |date=17 Hulyo 2022 |title=LIST: Miss Philippines Earth 2022 Top 20 candidates |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240618053240/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/list-miss-philippines-earth-2022-top-20-candidates/ |archive-date=18 Hunyo 2024 |access-date=11 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=Tuazon |first=Nikki |date=6 Agosto 2022 |title=Jenny Ramp of Tarlac wins Miss Philippines Earth 2022 |language=en |work=PEP.ph |url=https://www.pep.ph/news/local/167638/jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022-a721-20220806 |access-date=11 Pebrero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250121084206/https://www.pep.ph/news/local/167638/jenny-ramp-miss-philippines-earth-2022-a721-20220806?s=d864ascfr1h03f5hoonl8eb6jf |archive-date=21 Enero 2025}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Muntinlupa.jpg}}''' [[Muntinlupa]] |{{sortname|Teresita Ssen|Marquez|link=Winwyn Marquez}}<ref>{{Cite web |date=8 Pebrero 2025 |title=Winwyn Marquez represents Muntinlupa in Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/22860/winwyn-marquez-represents-muntinlupa-in-miss-universe-philippines-2025/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222135700/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/22860/winwyn-marquez-represents-muntinlupa-in-miss-universe-philippines-2025/photo |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=GMA Integrated News |language=en}}</ref> |32 |[[Muntinlupa]] |Top 15 ''semifinalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2015]]<ref>{{Cite web |last= |date=15 Marso 2015 |title=Bb. Pilipinas 2015 Full Results |url=https://www.thesummitexpress.com/2015/03/list-of-winners-bb-pilipinas-2015-full-results.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206153544/https://www.thesummitexpress.com/2015/03/list-of-winners-bb-pilipinas-2015-full-results.html |archive-date=6 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=The Summit Express |language=en}}</ref><br>Nagwaging Reina Hispanoamericana Filipinas 2017<ref>{{Cite web |last= |first= |date=3 Setyembre 2017 |title=Laura Lehmann crowned Miss World Philippines 2017 |url=https://news.abs-cbn.com/life/09/03/17/laura-lehmann-crowned-miss-world-philippines-2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904065413/https://news.abs-cbn.com/life/09/03/17/laura-lehmann-crowned-miss-world-philippines-2017 |archive-date=4 Setyembre 2017 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging Reina Hispanoamericana 2017<ref>{{Cite web |date=5 Nobyembre 2017 |title=PH's Winwyn Marquez wins Reina Hispanoamericana 2017 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/winwyn-marquez-wins-reina-hispanoamericana-2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119080446/https://www.rappler.com/life-and-style/187377-winwyn-marquez-wins-reina-hispanoamericana-2017/ |archive-date=19 Nobyembre 2023 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Naga, Camarines Sur.png}}''' [[Naga, Camarines Sur|Naga]] <small>([[Virginia]])</small> |{{sortname|Zoe Sofia|Gabon|nolink=1}}<ref name=":53" /> |24 |[[Virginia Beach, Virginia|Virginia Beach]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-CAV Flag.png}}''' [[Naic]] |{{sortname|Kaye |Pastelero|nolink=1}}<ref name=":53" /> |23 |[[Naic]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-NEC Flag.png}}''' [[Negros Occidental]] |{{sortname|Franches Anne|Laquibla|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Altarejos |first=Andrew |date=24 Nobyembre 2024 |title=Pontevedra bet crowned Miss Universe Philippines Negros |url=https://digicastnegros.com/pontevedra-bet-crowned-miss-universe-negros/#:~:text=Pontevedra's%20Franches%20Anne%20Laquibla%20was,24. |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204005854/https://digicastnegros.com/pontevedra-bet-crowned-miss-universe-negros/#:~:text=Pontevedra%27s%20Franches%20Anne%20Laquibla%20was,24. |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=25 Nobyembre 2024 |website=Digicast Negros |language=en-US}}</ref> |20 |[[Pontevedra, Negros Occidental|Pontevedra]] | |- |'''{{Flagicon image|Vlag Fil NuevaEcija.gif}}''' [[Nueva Ecija]] <small>([[Melbourne]])</small> |{{sortname|Chanel Olive|Thomas|nolink=1}}<ref name=":0">{{Cite web |date=26 Nobyembre 2024 |title=Former Miss Supranational PH Chanel Thomas returns to pageant scene |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2024/11/26/former-miss-supranational-ph-chanel-thomas-returns-to-pageant-scene-1412 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213182207/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2024/11/26/former-miss-supranational-ph-chanel-thomas-returns-to-pageant-scene-1412 |archive-date=13 Disyembre 2024 |access-date=13 Disyembre 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |33 |[[Melbourne]] |Nagwaging Miss Philippines Air 2015<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=1 Hunyo 2015 |title=Runner-up Chanel Olive Thomas on Miss PH Earth experience |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/94885-miss-philippines-air-2015-chanel-olive-thomas/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081624/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/94885-miss-philippines-air-2015-chanel-olive-thomas/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2017|Binibining Pilipinas Supranational 2017]]<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=4 Mayo 2017 |title=6 fun facts: Bb Pilipinas Supranational 2017 Chanel Olive Thomas |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/168780-bb-pilipinas-supranational-2017-chanel-olive-thomas/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126081544/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/168780-bb-pilipinas-supranational-2017-chanel-olive-thomas/ |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Top 10 ''semifinalist'' sa [[Miss Supranational 2017]]<ref>{{cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=2 Disyembre 2017 |title=Korea wins Miss Supranational 2017, Philippines in top 10 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2017/12/02/1764573/korea-wins-miss-supranational-2017-philippines-top-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241222133238/https://www.philstar.com/entertainment/2017/12/02/1764573/korea-wins-miss-supranational-2017-philippines-top-10 |archive-date=22 Disyembre 2024 |access-date=17 Disyembre 2024 |website=[[The Philippine Star]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Occ. Mindoro Flag.png}}''' [[Occidental Mindoro]] |{{sortname|Ain Niqyla|Abad|nolink=1}}<ref name=":53" /> |20 |[[San Jose, Occidental Mindoro|San Jose]] |Isang kandidata sa [[Binibining Pilipinas 2026]]<ref>{{Cite web |date=23 Marso 2026|title=Binibining Pilipinas unveils 36 candidates for 2026 pageant|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/981077/binibining-pilipinas-unveils-36-candidates-for-2026-pageant/story/|access-date=14 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en|archive-date=25 Marso 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260325012809/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/981077/binibining-pilipinas-unveils-36-candidates-for-2026-pageant/story/|url-status=live}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Orien. Mindoro Flag.png}}''' [[Oriental Mindoro]] |{{sortname|Rechel|Hoco|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Quirino |first=Camille |date=15 Nobyembre 2024 |title=Rechel in Dubai to represent Oriental Mindoro for Miss Universe Philippines 2025 |url=https://filipinotimes.net/latest-news/2024/11/15/rechel-in-dubai-to-represent-oriental-mindoro-for-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241115083238/https://filipinotimes.net/latest-news/2024/11/15/rechel-in-dubai-to-represent-oriental-mindoro-for-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=15 Nobyembre 2024 |access-date=3 Marso 2025 |website=The Filipino Times |language=en-US}}</ref> |23 |[[Bongabong]] |Isang sikat na ''vlogger'' na kilala bilang ''Rechel in Dubai''<ref>{{Cite web |last=Dass |first=Jojo |date=12 Agosto 2024 |title=Of lato-lato and vlogging: How a poor beauty titlist from Oriental Mindoro made it in Dubai |url=https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/916745/lato-lato-dubai-ofw-beauty-titlist/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240814165523/https://www.gmanetwork.com/news/pinoyabroad/dispatch/916745/lato-lato-dubai-ofw-beauty-titlist/story/ |archive-date=14 Agosto 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Ozamiz, Misamis Occidental.png}}''' [[Ozamiz]] |{{sortname|Irish Raine |Sescon|nolink=1}}<ref name=":53" /> |26 |[[Ozamiz]] | |- |'''{{Flagicon image|Pampanga Flag.png}}''' [[Pampanga]] |{{Sortname|Rhancoise Marie|Mayangitan|nolink=1}}<ref name=":53" /> |29 |[[Candaba]] |Lumahok sa Mutya ng Pilipinas 2016<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=15 Hulyo 2016 |title=IN PHOTOS: 30 candidates, Mutya ng Pilipinas 2016 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/139801-mutya-ng-pilipinas-2016-candidates/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011715/https://www.rappler.com/life-and-style/139801-mutya-ng-pilipinas-2016-candidates/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=7 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Pangasinan.svg}}''' [[Pangasinan]] |{{sortname|Andrea|Cayabyab|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Enero 2025 |title=Miss San Fabian Andrea Cayabyab, kinoronahan bilang Miss Universe Philippines - Pangasinan 2025 |language=tl |work=RMN Networks |url=https://rmn.ph/miss-san-fabian-andrea-cayabyab-kinoronahan-bilang-miss-universe-philippines-pangasinan-2025/#google_vignette |access-date=23 Enero 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219214726/https://rmn.ph/miss-san-fabian-andrea-cayabyab-kinoronahan-bilang-miss-universe-philippines-pangasinan-2025/#google_vignette |archive-date=19 Pebrero 2025}}</ref> |22 |[[San Fabian, Pangasinan|San Fabian]] | |- |'''{{Flagicon image|Paranaque Flag.jpg}}''' [[Parañaque]] |{{sortname|Jenny Kim |Agasid|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Magno |first=Marjay Angelo C. |date=7 Pebrero 2025 |title=Parañaque launches local Miss U Philippines pageant to promote 'mega city' |url=https://pia.gov.ph/paranaque-launches-local-miss-u-philippines-pageant-to-promote-mega-city/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011706/https://pia.gov.ph/paranaque-launches-local-miss-u-philippines-pageant-to-promote-mega-city/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Philippine Information Agency |language=en-US}}</ref> |20 |[[Parañaque]] |Lumahok sa Mutya Pilipinas 2019<ref>{{Cite web |date=2 Agosto 2019 |title=IN PHOTOS: The 40 candidates of Mutya Pilipinas 2019 |url=https://www.rappler.com/life-and-style/photos-candidates-mutya-ng-pilipinas-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250223031100/https://www.rappler.com/life-and-style/236869-photos-candidates-mutya-ng-pilipinas-2019/ |archive-date=23 Pebrero 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref> |- |{{Flagicon image|Pasig flag.jpg}} [[Pasig]] |{{sortname|Alessandra Ysabelle|Eugenio|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Pebrero 2025 |title=Selena Antonio-Reyes crowns Miss Universe Philippines-Pasig successor |url=https://entertainment.inquirer.net/595586/selena-antonio-reyes-crowns-miss-universe-philippines-pasig-successor |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011714/https://entertainment.inquirer.net/595586/selena-antonio-reyes-crowns-miss-universe-philippines-pasig-successor |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=1 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |19 |[[Pasig]] | |- |{{Flagicon image|Flag of Pasay.png}} [[Pasay]] <small>([[Pennsylvania]])</small> |{{sortname|Amanda|Russo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sabio |first=Nikka |date=14 Pebrero 2025 |title=Reina Filipina North America queens are ready to take on Miss Universe Philippines stage |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/14/reina-filipina-north-america-queens-are-ready-to-take-on-miss-universe-philippines-stage-1744 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427011651/https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/events/2025/2/14/reina-filipina-north-america-queens-are-ready-to-take-on-miss-universe-philippines-stage-1744 |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=15 Pebrero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref> |20 |Avondale |Nagwaging Miss Young Philippines USA 2019<br>Nagwaging Miss Filipina International 2023 Tourism<ref>{{Cite web |last=Nepales |first=Janet Susan R. |date=9 Agosto 2023 |title=A night of firsts at the Miss Filipina International |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/878356/a-night-of-firsts-at-the-miss-filipina-international/story/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250427200412/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/878356/a-night-of-firsts-at-the-miss-filipina-international/story/ |archive-date=27 Abril 2025 |access-date=26 Enero 2025 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quezon Flag.png}} [[Quezon]]''' |'''{{Sortname|Maria Ahtisa|Manalo|link=Ahtisa Manalo}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=13 Pebrero 2025 |title=Ahtisa Manalo takes another shot at Miss Universe Philippines crown |url=https://entertainment.inquirer.net/597477/ahtisa-manalo-takes-another-shot-at-miss-universe-philippines-crown/amp |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222135613/https://entertainment.inquirer.net/597477/ahtisa-manalo-takes-another-shot-at-miss-universe-philippines-crown/amp |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref>''' |27 |[[Candelaria, Quezon|Candelaria]] |Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2018|Binibining Pilipinas-International 2018]]<ref>{{Cite web |date=18 Marso 2018 |title=FULL LIST: Winners, Binibining Pilipinas 2018 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200811093327/https://rappler.com/entertainment/pageants/binibining-pilipinas-2018-winners |archive-date=11 Agosto 2020 |access-date=27 Enero 2024 |website=[[Rappler]] |language=en}}</ref><br>''First runner-up'' sa [[Miss International 2018]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose |date=9 Nobyembre 2018 |title=Philippines almost wins Miss International 2018 |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250126211216/https://www.philstar.com/entertainment/2018/11/09/1867223/philippines-almost-wins-miss-international-2018 |archive-date=26 Enero 2025 |access-date=27 Enero 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>''Second runner-up'' sa [[Miss Universe Philippines 2024]]<ref>{{Cite web |last=Afinidad-Bernardo |first=Deni Rose M. |date=23 Mayo 2024 |title='Bulacan Barbie' becomes first Filipino-Black American to win Miss Universe Philippines |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/23/2357300/bulacan-barbie-becomes-first-filipino-black-american-win-miss-universe-philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130111536/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2024/05/23/2357300/bulacan-barbie-becomes-first-filipino-black-american-win-miss-universe-philippines |archive-date=30 Nobyembre 2024 |access-date=23 Mayo 2024 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>Iniluklok bilang Miss Cosmo Philippines 2024<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Mayo 2024 |title=How Ahtisa Manalo, Alexie Brooks got their respective The Miss Philippines titles |url=https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |archive-url=https://web.archive.org/web/20250213181810/https://entertainment.inquirer.net/558507/how-ahtisa-manalo-alexie-brooks-got-their-respective-the-miss-philippines-titles |archive-date=13 Pebrero 2025 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 10 ''semi-finalist'' sa [[Miss Cosmo 2024]]<ref>{{Cite web |last=Tuazon |first=Nikko |date=5 Oktubre 2024 |title=Ahtisa Manalo ends Miss Cosmo 2024 journey in Top 10 |url=https://www.pep.ph/news/local/183259/ahtisa-manalo-top-10-miss-cosmo-2024-a721-20241005?s=4dltnr0to4e2ue5k295fnq8hnb |archive-url=https://web.archive.org/web/20250219233040/https://www.pep.ph/news/local/183259/ahtisa-manalo-top-10-miss-cosmo-2024-a721-20241005?s=4dltnr0to4e2ue5k295fnq8hnb |archive-date=19 Pebrero 2025 |access-date=16 Oktubre 2024 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Quirino flag.png}}''' [[Quirino]] |{{Sortname|Bianca Ysabella Rei|Ylanan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Gonzales |first=Rommel |date=15 Marso 2025 |title=Miss Universe Quirino 2025 Bianca Ylanan chooses crown over BF |url=https://www.pep.ph/news/local/185835/miss-universe-quirino-2025-bianca-ylanan-chooses-crown-over-bf-a745-20250315-lfrm?s=dv1ja8eivnfn6sqqfv1hp60pb9 |access-date=29 Abril 2025 |website=PEP.ph |language=en}}</ref> |25 |[[Cabarroguis]] | |- |'''{{Flagicon image|PH-ROM Flag.png}}''' [[Romblon]] |{{sortname|Mariah Nicole|Valdez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Almarines |first=Mona Lyn |date=6 Nobyembre 2024 |title=Mariah Nicole Valdez crowned first Miss Universe Philippines Romblon |url=https://romblonnews.net/2024/11/mariah-nicole-valdez-crowned-first-miss-universe-philippines-romblon/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241204213633/https://romblonnews.net/2024/11/mariah-nicole-valdez-crowned-first-miss-universe-philippines-romblon/ |archive-date=4 Disyembre 2024 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Romblon News Network |language=en-US}}</ref> |25 |[[Alcantara, Romblon|Alcantara]] | |- |{{Noflag}}[[Samar (pulo)|Samar]] |{{sortname|Kathreen Kaye |Dacanay|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=9 Pebrero 2025 |title=Miss Universe PH Samar crowned |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/09/regions/miss-universe-ph-samar-crowned/2052486 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250209105642/https://www.manilatimes.net/2025/02/09/regions/miss-universe-ph-samar-crowned/2052486 |archive-date=9 Pebrero 2025 |access-date=9 Pebrero 2025 |website=[[The Manila Times]] |language=en}}</ref> |20 |[[Borongan]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of San Fernando, Cebu.png}}''' [[San Fernando, Cebu|San Fernando]] |{{sortname|Thelma Suzanne |Dayao|nolink=1}}<ref name=":24">{{Cite web |last=Lopez |first=Herty B. |date=8 Pebrero 2025 |title=4 beauty queens to represent Cebu in Miss Universe Philippines |url=https://www.sunstar.com.ph/cebu/4-beauty-queens-to-represent-cebu-in-miss-universe-philippines |archive-url=https://web.archive.org/web/20250513114419/https://www.sunstar.com.ph/cebu/4-beauty-queens-to-represent-cebu-in-miss-universe-philippines |archive-date=13 Mayo 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=SunStar Publishing Inc. |language=en}}</ref> |19 |[[San Fernando, Cebu|San Fernando]] |Nagwaging The Miss Philippines San Fernando 2024<ref name=":24" /> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Batangas (2023).jpg}}''' [[San Jose, Batangas|San Jose]] <small>([[Canada|Silangang Kanada]])</small> |{{sortname|Jessica Victoria|Cianchino|nolink=1}}<ref name=":53" /> |26 |[[Markham, Ontario|Markham]] |''Second runner-up'' sa Miss Asia Pacific International 2019 bilang kandidata ng Kanada<ref>{{Cite web |date=10 Oktubre 2019 |title=Miss Spain Chaiyenne Huisman wins Miss Asia Pacific International 2019 |url=https://www.abs-cbn.com/life/10/10/19/miss-spain-chaiyenne-huisman-wins-miss-asia-pacific-international-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250503112815/https://www.abs-cbn.com/life/10/10/19/miss-spain-chaiyenne-huisman-wins-miss-asia-pacific-international-2019 |archive-date=3 Mayo 2025 |access-date=26 Enero 2025 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref><br>Lumahok sa [[Miss Earth 2022]] bilang kandidata ng Kanada<ref>{{Cite web |last=Requintina |first=Robert |date=9 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada 2022 Jessica Victoria Cianchino advocates for mental health awareness |url=https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221123191921/https://mb.com.ph/2022/11/09/miss-earth-canada-2022-jessica-victoria-cianchino-advocates-for-mental-health-awareness/ |archive-date=23 Nobyembre 2022 |access-date=13 Nobyembre 2022 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Vibas |first=Danny |date=15 Nobyembre 2022 |title=Miss Earth Canada: Mental health related to the environment |url=https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126104222/https://tribune.net.ph/2022/11/15/miss-earth-canada-mental-health-related-to-the-environment/ |archive-date=26 Nobyembre 2022 |access-date=30 Abril 2023 |website=Daily Tribune |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Surigao del Norte.svg}}''' [[Siargao]] |{{sortname|Millien Joy|Cabigas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Purnell |first=Kristofer |date=1 Mayo 2025 |title=WATCH: Tiyanak, Aswang in Miss Universe Philippines 2025 National Costume showcase |url=https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/01/2439724/watch-tiyanak-aswang-miss-universe-philippines-2025-national-costume-showcase |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502050750/https://www.philstar.com/lifestyle/fashion-and-beauty/2025/05/01/2439724/watch-tiyanak-aswang-miss-universe-philippines-2025-national-costume-showcase |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=13 Mayo 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> |24 |[[Tandag]] |Lumahok sa Hiyas ng Pilipinas 2023<ref>{{Cite web |last=Serra |first=Vee De |date=26 Agosto 2023 |title=In Photos: Meet the official candidates for Hiyas ng Pilipinas 2023 |url=https://villagepipol.com/in-photos-meet-the-official-candidates-for-hiyas-ng-pilipinas-2023/#google_vignette |archive-url=https://web.archive.org/web/20230829090512/https://villagepipol.com/in-photos-meet-the-official-candidates-for-hiyas-ng-pilipinas-2023/#google_vignette |archive-date=29 Agosto 2023 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Siniloan, Laguna.png}}''' [[Siniloan]] |{{sortname|Yllana Marie|Aduana|link=Yllana Aduana}}<ref>{{Cite web |last= |date=3 Pebrero 2025 |title=Yllana Marie Aduana to compete in Miss Universe Philippines 2025 for Siniloan, Laguna |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/yllana-marie-aduana-represent-siniloan-laguna-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250226172208/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/yllana-marie-aduana-represent-siniloan-laguna-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=26 Pebrero 2025 |access-date=4 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |28 |[[Siniloan]] |''Runner-up'' sa Miss Philippines Earth 2021<ref>{{Cite web |last=Bracamonte |first=Earl D. C. |title=Parañaque bet bags Miss Philippines Earth 2021 in virtual ceremony |url=https://www.philstar.com/entertainment/2021/08/09/2118714/paraaque-bet-bags-miss-philippines-earth-2021in-virtual-ceremony |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230628214132/https://www.philstar.com/entertainment/2021/08/09/2118714/paraaque-bet-bags-miss-philippines-earth-2021in-virtual-ceremony |archive-date=28 Hunyo 2023 |access-date=3 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging Miss FIT Philippines 2021<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=27 Enero 2023 |title=Miss FIT PH Yllana Aduana meets 28 aspirants for her crown |url=https://entertainment.inquirer.net/483315/miss-fit-ph-yllana-aduana-meets-28-aspirants-for-her-crown |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230626235404/https://entertainment.inquirer.net/483315/miss-fit-ph-yllana-aduana-meets-28-aspirants-for-her-crown |archive-date=26 Hunyo 2023 |access-date=3 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Top 12 ''semifinalist'' sa [[Binibining Pilipinas 2022]]<ref name=":52">{{Cite web |last=Pasajol |first=Anne |date=31 Hulyo 2022 |title=Binibining Pilipinas 2022 names top 12 finalists |url=https://entertainment.inquirer.net/458945/binibining-pilipinas-2022-names-top-12-finalists |archive-url=https://web.archive.org/web/20231212193445/https://entertainment.inquirer.net/458945/binibining-pilipinas-2022-names-top-12-finalists |archive-date=12 Disyembre 2023 |access-date=4 Pebrero 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Miss Philippines Earth 2023]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=29 Abril 2023 |title=Yllana Marie Aduana from Laguna is Miss Philippines Earth 2023 |url=https://entertainment.inquirer.net/497201/yllana-marie-aduana-from-laguna-is-miss-philippines-earth-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231001154640/https://entertainment.inquirer.net/497201/yllana-marie-aduana-from-laguna-is-miss-philippines-earth-2023 |archive-date=1 Oktubre 2023 |access-date=29 Abril 2023 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref><br>Nagwaging [[Miss Earth 2023|Miss Earth Air 2023]]'''<ref name="me232">{{cite web |date=22 Disyembre 2023 |title=PH bet Yllana Aduana is Miss Earth Air 2023 |url=https://news.abs-cbn.com/life/12/22/23/ph-bet-yllana-aduana-is-miss-earth-air-2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231222154014/https://news.abs-cbn.com/life/12/22/23/ph-bet-yllana-aduana-is-miss-earth-air-2023 |archive-date=22 Disyembre 2023 |access-date=2 Marso 2024 |website=[[ABS-CBN News]] |language=en}}</ref>'''<ref name=":11">{{Cite web |last=De Serra |first=Vee |date=22 Disyembre 2023 |title=Albania is named Miss Earth 2023 |url=https://villagepipol.com/albania-is-named-miss-earth-2023/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241203003300/https://villagepipol.com/albania-is-named-miss-earth-2023/ |archive-date=3 Disyembre 2024 |access-date=18 Hunyo 2024 |website=Village Pipol |language=en-US}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Sultan Kudarat Flag.png}}''' [[Sultan Kudarat]] |{{sortname|Chelsea Lovely|Fernandez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Reyes |first=Juno |date=12 Pebrero 2025 |title=Chelsea Fernandez is Sultan Kudarat's representative to Miss Universe Philippines 2025 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/chelsea-fernandez-sultan-kudarat-representative-miss-universe-philippines-2025/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250214064502/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/chelsea-fernandez-sultan-kudarat-representative-miss-universe-philippines-2025/ |archive-date=14 Pebrero 2025 |access-date=13 Pebrero 2025 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref> |25 |[[Tacurong]] |Nagwaging Miss Philippines Earth-Water 2019<ref name=":21" /><br>Nagwaging Binibining Pilipinas Globe 2022<ref name=":32">{{Cite web |date=31 Hulyo 2022 |title=Cebu's Nicole Borromeo is Binibining Pilipinas International 2022 |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250212091804/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/cebu-nicole-borromeo-winner-binibining-pilipinas-international-2022/ |archive-date=12 Pebrero 2025 |access-date=19 Setyembre 2022 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>Isang Top 15 ''semi-finalist'' sa The Miss Globe 2022<ref>{{Cite web |last=Ranara |first=John Patrick Magno |date=16 Oktubre 2022 |title=Chelsea Fernandez finishes Miss Globe 2022 journey in the Top 15 |url=https://philstarlife.com/celebrity/163386-chelsea-fernandez-miss-globe-2022-journey-top-15? |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323124531/https://philstarlife.com/celebrity/163386-chelsea-fernandez-miss-globe-2022-journey-top-15 |archive-date=23 Marso 2025 |access-date=12 Enero 2024 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag_of_Tacloban,_Leyte.png}}''' [[Tacloban]] |{{sortname|Angela Norwillen|Cabel-Quiloña|nolink=1}}<ref name=":7">{{Cite web |last=Cruz |first=Moises |date=2 Pebrero 2025 |title=Teacher-mother crowned MUP-Tacloban |url=https://www.manilatimes.net/2025/02/03/regions/teacher-mother-crowned-mup-tacloban/2048400 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250206205024/https://www.manilatimes.net/2025/02/03/regions/teacher-mother-crowned-mup-tacloban/2048400 |archive-date=6 Pebrero 2025 |access-date=2 Pebrero 2025 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> |25 |[[Tacloban]] | |- |{{Flagicon image|Taguig City flag.png}} [[Taguig]] |{{sortname|Maria Katrina|Llegado|link=Katrina Llegado}}<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=7 Pebrero 2025 |title=Katrina Llegado stages Miss Universe Philippines comeback |url=https://entertainment.inquirer.net/596513/katrina-llegado-stages-miss-universe-philippines-comeback |archive-url=https://web.archive.org/web/20250502020233/https://entertainment.inquirer.net/596513/katrina-llegado-stages-miss-universe-philippines-comeback |archive-date=2 Mayo 2025 |access-date=8 Pebrero 2025 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |27 |[[Taguig]] |Nagwaging Reina Hispanoamericana Filipinas 2019<ref>{{Cite web |last=Acar |first=Aedrianne |date=11 Pebrero 2020 |title=TRIVIA: Who is Reina Hispanoamericana 5th runner-up Katrina Llegado? |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/12149/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/photo |archive-url=https://web.archive.org/web/20250221215336/https://www.gmanetwork.com/entertainment/celebritylife/news/12149/trivia-who-is-reina-hispanoamericana-5th-runner-up-katrina-llegado/photo |archive-date=21 Pebrero 2025 |access-date=7 Disyembre 2023 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><br>''5th runner-up'' sa Reina Hispanoamericana 2019<ref>{{Cite web |last=Villano |first=Alexa |date=17 Setyembre 2019 |title=Who is Katrina Llegado, Reina Hispanoamericana Filipinas 2019? |url=https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250222225505/https://www.rappler.com/entertainment/pageants/240301-things-to-know-about-katrina-llegado/ |archive-date=22 Pebrero 2025 |access-date=7 Disyembre 2023 |website=[[Rappler]] |language=en-US}}</ref><br>''Second runner-up'' sa [[Miss Universe Philippines 2022]]<ref name=":92">{{Cite web |last=Bautista |first=Rafael |date=26 Abril 2022 |title=What You Need To Know About The Miss Universe Philippines 2022 Coronation Night |url=https://nylonmanila.com/what-to-know-about-miss-universe-philippines-2022-coronation-night/,%20https://nylonmanila.com/what-to-know-about-miss-universe-philippines-2022-coronation-night/ |access-date=31 Enero 2025 |website=Nylon Manila |language=en-US }}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><br>Nagwaging [[Miss Supranational 2026]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=1 Agosto 2026 |title=Who is Miss Supranational 2026 Katrina Llegado? |url=https://entertainment.inquirer.net/679045/who-is-miss-supranational-2026-katrina-llegado |access-date=14 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Tandag, Surigao del Sur.png}}''' [[Tandag]] |{{sortname|Dañelle Ann|Catalan|nolink=1}}<ref name=":53" /> |25 |[[Tandag]] | |- |'''{{Flagicon image|Flag of the Province of Tarlac.svg}}''' [[Tarlac]] |{{sortname|Sasha Juli Belle|Lacuna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Marso 2024 |title=Binibining Kanlahi 2024 Sasha Juli Belle Lacuna 'destined for greatness' - Mayor Angeles |url=https://centralluzon.politiko.com.ph/2024/03/09/binibining-kanlahi-2024-sasha-juli-belle-lacuna-destined-for-greatness-mayor-angeles/social-snitch/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241210205647/https://centralluzon.politiko.com.ph/2024/03/09/binibining-kanlahi-2024-sasha-juli-belle-lacuna-destined-for-greatness-mayor-angeles/social-snitch/ |archive-date=10 Disyembre 2024 |access-date=23 Mayo 2024 |website=Politiko |language=en-US}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Tarlac]] |Nagwaging [[Binibining Pilipinas 2026|Binibining Pilipinas Globe 2026]]<ref>{{Cite web |last=Ranara |first=John Patrick Magno |date=19 Hulyo 2026 |title=Get to know Sasha-Juli Belle Lacuna, Binibining Pilipinas 2026 Globe |url=https://philstarlife.com/celebrity/857080-get-to-know-binibining-pilipinas-2026-globe? |access-date=1 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |- |'''{{Flagicon image|Flag of Tuguegarao, Cagayan.png}}''' [[Tuguegarao]] |{{sortname|Thea Samantha|Lacanlalay|nolink=1}}<ref name=":53" /> |18 |[[Tuguegarao]] | |} == Mga tala == {{notelist}} == Mga sanggunian == {{reflist}} {{Miss Universe Philippines}} 9w3xcprpwap045poo1wuidpbm5iuuc5 0 330041 2220433 2219692 2026-08-14T10:42:40Z LknFenix 125962 + link sa [[nasi ayam]] 2220433 wikitext text/x-wiki [[Talaksan:Nasi Lemak dengan Ayam Goreng Krispy dengan Sos chili.jpg|thumb|''[[Nasi lemak]]'', ang [[pambansang putahe]] ng Malasya]] Ang '''lutuing Malasyo''' ([[Wikang Malayo|Malay]]: ''Masakan Malaysia''; Jawi :{{Script/Arabic|ماسقن مليسيا}}) ay binubuo ng mga tradisyon at kaugalian sa pagluluto na makikita sa [[Malasya]], at sumasalamin sa multi-etnikong populasyon nito.<ref>{{Cite book |last=Joe Bindloss |url=https://books.google.com/books?id=mzDloil93f4C |title=Kuala Lumpur, Melaka & Penang. Ediz. Inglese |publisher=Lonely Planet |year=2008 |isbn=978-1-74104-485-0}}</ref> Maaaring hatiin ang karamihan ng populasyon ng [[Malasya]] sa tatlong pangunahing pangkat-etniko: [[Mga Malay]], Mga Tsino at Mga Indiyano. Ang natitira ay binubuo ng mga katutubong mamamayan ng [[Sabah]] at [[Sarawak]] sa Silangang Malasya, ang Orang Asli ng Malasya Peninsular, ang kriyolong komunidad ng [[mga Peranakan]] at [[Eurasya|Eurasyano]], pati na rin ang malaki-laking bilang ng mga dayuhang manggagawa at expatriado. Dahil sa mga migrasyon sa kasaysayan, kolonisasyon ng mga dayuhan, at puwestong heograpikal nito sa rehiyon, ang istilong Malasyo sa kulinarya sa ngayon ay paghahalo ng mga tradisyon mula sa mga Malay, Tsino, Indiyano, [[Lutuing Indones|Indones]], [[Lutuing Pilipino|Pilipino]] at katutubong taga-Borneo at Orang Asli, na may maliit at malaking impluwensiya mula sa mga lutuing Arabe, [[Lutuing Taylandes|Taylandes]], [[Lutuing Portuges|Portuges]], Olandes at Briton, upang banggitin lamang ang ilan. Nagresulta ito sa simponiya ng mga lasa, kaya napakakumplikado at napakasari. Samu't sari ang mga ginagamit na kondimento, yerba at espesya sa pagluluto. Dahil halos pareho ang karamihan ng kasaysayan ng Malasya Peninsular at [[Lutuing Singapurense|Singapura]], karaniwang makakahanap ng mga bersiyon ng parehong putahe sa dalawang bansa saan man ang pinagmulan, tulad ng [[laksa]] at ''[[nasi ayam]]''. Ganito rin ang Malasyong Borneo at Brunay, gaya ng ambuyat. Dahil din sa kalapitan, migrasyon sa kasaysayan at malapit na kaugnayang etniko at kultural, may kaugnayan ang mga lutuin ng Malasya sa [[Indonesya]], [[Taylandiya]] at [[Pilipinas]],<ref>{{cite web |author=Kosaku Yoshino |title=Malaysian Cuisine: A Case of Neglected Culinary Globalization |trans-title=Lutuing Malasyo: Isang Kaso ng Napabayaang Globalisasyon sa Kulinarya |url=http://icc.fla.sophia.ac.jp/global%20food%20papers/pdf/2_4_YOSHINO.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502154812/http://icc.fla.sophia.ac.jp/global%20food%20papers/pdf/2_4_YOSHINO.pdf |archive-date=2 Mayo 2014 |access-date=2 Mayo 2014 |publisher=Sophia University Institute of Comparative Culture, Tokyo |page=3 |language=en}}</ref> dahil magkapareho ang ilan sa mga pagkain nila, tulad ng [[sate]] at ''[[rendang]].'' Dahil karamihan ng mga Tsinong Malasyano ay mga inapo ng mga imigrante mula sa timog Tsina, pangunahing nakabatay ang lutuing Malasyong Tsino sa eklektikong repertoryo ng mga putahe mula sa mga lutuing Fujian, Teochew, [[Cantonese|Kantones]], Hakka at Hainanes.<ref name="trysmartbite">{{cite web |title=A Brief history of Chinese food in Malaysia |trans-title=Isang maikling kasaysayan ng pagkaing Tsino sa Malasya |url=https://trysmartbite.com/blog/a-very-brief-history-of-chinese-food-in-malaysia |access-date=29 April 2022 |publisher=SmartBite |language=en}}</ref> ==Mga sanggunian== {{Reflist|30em}} [[Kategorya:Lutuing Malayo]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng teksto sa wikang Tsinong pinapayak]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Malay]] q58w0iu0k18li9q78dndgwmn0fs1dmt 0 330820 2220335 2220324 2026-08-13T12:13:38Z ~2026-44422-26 165267 /* Mga Himpilan */ Ayusin 2220335 wikitext text/x-wiki {{infobox company | logo = | name = Apollo Broadcast Investors, Inc. | trade_name = | former_name = | type = [[:en:Private company|Pribado]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = 2014 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Emmanuel “Manny” V. Galang II (Presidente at CEO) | brands = Pinoy Xtreme | num_employees = | parent = | owner = Apollo Global Corporation<br>[[Cignal TV|Mediascape, Inc.]] {{small|(non-controlling stake)}}<br>(50% each) | subsid = {{plainlist| * GV Radios Network Corporation * [[Allied Broadcasting Center]] }} | website = {{URL|http://apollobroadcast.com/v2/|apollobroadcast.com}} }} Ang '''Apollo Broadcast Investors, Inc.''' ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid. Ang tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]]. Meron din itong 2 sangay sa radyo: GV Radios Network Corporation at Allied Broadcasting Center. Nagmamay-ari din ito ng Pinoy Xtreme Channel. == Kasaysayan == Itinatag ang kumpanyang ito ng pamilya Galang noong 1983 bilang GV Broadcasting System. Ang prangkisa ng broadcast ng GV ay ipinagkaloob noong 1995,<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8169.php Republic Act No. 8169]</ref> at kalaunan ay binago noong 1998 na may kasamang pagtatatag ng pay TV channel.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8591.php Republic Act No. 8591]</ref> Noong 2007, binili ng [[MediaQuest Holdings]]] ang mayoryang stake sa GV at sa may-ari nito na Satventures, kung saan naging bahagi ang mga Galang ng MediaQuest.<ref>{{Cite news |title=PLDT unit acquires 360media for mobile TV service |work=[[The Philippine Star]] |url=https://www.philstar.com/business/8095/pldt-unit-acquires-360media-mobile-tv-service |access-date=June 30, 2019}}</ref> Hindi nagtagal at pinalipat ng mga Galang ang kanilang pinag-arian na istasyon ng radyo sa isang bagong entity bilang Metro City Media Services. Noong 2014, sumanib ang Metro City sa pay TV business ng Apollo Global Corporation (na may ugnayan sa Philippine Racing Club) para bumuo ng Apollo Broadcast Investors. == Mga Himpilan == === Radyo === Tandaan: Ang [[Cignal TV|Mediascape]] ang may hawak sa lisensya ng mga sumusunod na himpilan.<ref>{{Cite web |date=August 17, 2019 |title=NTC Broadcast Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/N5uaCKwbddYAquWCCHvUvOokbvECgv0lbuvAIHtjB1tcQvjGaIpfnmcLsYtwjZLFr5y7kGs1pJLeaT3bkkcmYu2JH2rmiEOR0krD/BROADCAST%20STATIONS_2019.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 1, 2020 |title=2020 NTC FM Stations via FOI website |url=http://storage.googleapis.com/request-attachments/krwjuYylHVSLLIneBnTI5jc9Tbe8fFM96hdHaRzlgo7uawnkM2AZ1usAzYkN26EeDvlaV0yL56GpT830ccMGHZyTnhk31ReKna5l/FM%20Listing.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | GVAM | [[DWGV-AM]] | 792 kHz | 5 kW | rowspan=2| [[Angeles]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | GVFM Pampanga | [[DWGV-FM]] | 99.1 MHz | 5 kW |- | K5 News FM Olongapo | DZIV | 88.7 MHz | 5 kW | [[Olongapo]] | 5K Broadcasting Network |- | GVFM Batangas | [[DZGV]] | 99.9 MHz | 5 kW | [[Lungsod ng Batangas]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | Cool FM | [[DZLC]] | 98.5 MHz | 5 kW | [[Lipa, Batangas|Lipa]] |- | ABN Radio | [[DWEG]] | 89.5 MHz | 5 kW | [[Santo Tomas, Batangas|Sto. Tomas]] | ABN Broadcasting |- | Jungle Radio | DWGD | 100.7 MHz | 5 kW | [[Puerto Princesa]] | rowspan=2 {{N/A}} |- | Radyo Jagna | [[DYMA]] | 100.9 MHz | 5 kW | [[Jagna]] |- |} ;Mga dating Himpilan {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DZRI | 100.1 MHz | [[Santiago, Isabela|Santiago]] | Lumipat sa 104.9 FM na pinag-arian ng [[Palawan Broadcasting Corporation]] noong October 2022. |- | DWEV | 88.9 MHz | [[Daet]] | rowspan=2|Nawala sa ere noong katapusan ng 2024. |- | [[DWMV]] | 89.1 MHz | [[Legazpi, Albay|Legazpi]] |- | [[DWRG]] | 105.5 MHz | [[Naga City, Camarines Sur|Naga City]] | Lumipat sa [[Allied Broadcasting Center]] |} ===Telebisyon=== *Pinoy Xtreme == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Radyo sa Pilipinas}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] cnwd9p2w8zopt82cd9p9fcmwivkcuij 0 331031 2220333 2220326 2026-08-13T12:04:16Z ~2026-44545-83 165263 Ayusin 2220333 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Allied Broadcasting Center | logo = | type = [[:en:Subsidiary|Sangay]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = June 19, 1960 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Engr. Erwin V. Galang<br>{{small|(Head, Regulatory and Industry Relations)}} | owner = | parent = [[Apollo Broadcast Investors]] | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Allied Broadcasting Center''' ay ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid ng [[Apollo Broadcast Investors]]. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]].<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-3001.php Republic Act No. 3001]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |title=General Register No. 91500 |access-date=2024-10-27 |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425131652/https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=KBP Members |access-date=2024-10-27 |archive-date=2020-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805064126/https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang Allied Broadcasting Center noong June 19, 1960. Kabilang sa mga una nitong pinag-arian na himpilan ay [[DYRM]] na nakabase sa Dumaguete. == Mga Himpilan == Pinagmulan: <ref>{{Cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === AM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Bible Radio | [[DZBR]] | 531 kHz | 10 kW | [[Kalakhang Maynila]]<br>[[Batangas]] | [[Cathedral of Praise]] |- | Life Radio Iloilo | DYRP | 1017 kHz | 10 kW | [[Lungsod ng Iloilo]] | JPG Broadcasting Network |- |} === FM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Zoom Radio Naga | [[DWRG]] | 105.5 MHz | 5 kW | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] |- | Rinconada News FM | [[DWWV]] | 96.7 MHz | 5 kW | [[Iriga]] | rowspan=2''{{n/a}}'' |- | Radyo Polangui | [[DZEV]] | 102.7 MHz | 1 kW | [[Polangui]] |- | Wow Smile Radio | [[DWAW-FM|DWAW]] | 99.9 MHz | 5 kW | [[Lungsod ng Sorsogon]] | Wow Smile Media Services |- | Dream Radio | [[DYAB-FM|DYAB]] | 104.7 MHz | 5 kW | [[Tacloban]] | Prime Media Services |- | Radyo Ubay | DYAA | 95.9 MHz | 1 kW | [[Ubay, Bohol|Bohol]] | Ubay Municipal Government |- | Heart FM | DYLR | 101.3 MHz | 1 kW | [[Kabankalan]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | South Radio News FM | DYMN | 102.9 MHz | 5 kW | [[Carcar]] |- | Radyo Crusada | DYPW | 88.1 MHz | 1 kW | [[Tanjay]] |- |} === Mga Dating Himpilan === {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DYRO | 945 kHz | [[Roxas, Capiz]] | rowspan="2"|Wala sa ere. |- | DYRH | 1197 kHz | [[Bacolod]] |- | [[DYMK|DYXI]] | 93.5 MHz | [[Lungsod ng Iloilo]] | Kasalukuyang pinag-aarian ng [[GMA Network]]. |- | [[DYRM]] | 1134 kHz | [[Dumaguete]] | rowspan="3"|Binili ng [[Radyo Pilipino Corporation]]. |- | [[DYRB]] | 540 kHz | [[Cebu City]] |- | [[DWPR]] | 1296 kHz | [[Dagupan]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] cw2jfdtdhqt5nyflp3w67ygug1meuf5 2220336 2220333 2026-08-13T12:19:02Z ~2026-44545-83 165263 Ayusin 2220336 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Allied Broadcasting Center | logo = | type = [[:en:Subsidiary|Sangay]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = June 19, 1960 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Engr. Erwin V. Galang<br>{{small|(Head, Regulatory and Industry Relations)}} | owner = | parent = [[Apollo Broadcast Investors]] | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Allied Broadcasting Center''' ay ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid ng [[Apollo Broadcast Investors]]. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]].<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-3001.php Republic Act No. 3001]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |title=General Register No. 91500 |access-date=2024-10-27 |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425131652/https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=KBP Members |access-date=2024-10-27 |archive-date=2020-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805064126/https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang Allied Broadcasting Center noong June 19, 1960. Kabilang sa mga una nitong pinag-arian na himpilan ay [[DYRM]] na nakabase sa Dumaguete. == Mga Himpilan == Pinagmulan: <ref>{{Cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === AM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Bible Radio | [[DZBR]] | 531 kHz | 10 kW | [[Kalakhang Maynila]]<br>[[Batangas]] | [[Cathedral of Praise]] |- | Life Radio Iloilo | DYRP | 1017 kHz | 10 kW | [[Lungsod ng Iloilo]] | JPG Broadcasting Network |- |} === FM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Zoom Radio Naga | [[DWRG]] | 105.5 MHz | 5 kW | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | Rinconada News FM | [[DWWV]] | 96.7 MHz | 5 kW | [[Iriga]] |- | Radyo Polangui | [[DZEV]] | 102.7 MHz | 1 kW | [[Polangui]] |- | Wow Smile Radio | [[DWAW-FM|DWAW]] | 99.9 MHz | 5 kW | [[Lungsod ng Sorsogon]] | Wow Smile Media Services |- | Dream Radio | [[DYAB-FM|DYAB]] | 104.7 MHz | 5 kW | [[Tacloban]] | Prime Media Services |- | Radyo Ubay | DYAA | 95.9 MHz | 1 kW | [[Ubay, Bohol|Bohol]] | Ubay Municipal Government |- | Heart FM | DYLR | 101.3 MHz | 1 kW | [[Kabankalan]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | South Radio News FM | DYMN | 102.9 MHz | 5 kW | [[Carcar]] |- | Radyo Crusada | DYPW | 88.1 MHz | 1 kW | [[Tanjay]] |- |} === Mga Dating Himpilan === {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DYRO | 945 kHz | [[Roxas, Capiz]] | rowspan="2"|Wala sa ere. |- | DYRH | 1197 kHz | [[Bacolod]] |- | [[DYMK|DYXI]] | 93.5 MHz | [[Lungsod ng Iloilo]] | Kasalukuyang pinag-aarian ng [[GMA Network]]. |- | [[DYRM]] | 1134 kHz | [[Dumaguete]] | rowspan="3"|Binili ng [[Radyo Pilipino Corporation]]. |- | [[DYRB]] | 540 kHz | [[Cebu City]] |- | [[DWPR]] | 1296 kHz | [[Dagupan]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 0waiympq1rlrfox7wap0vpcdp68791z 2220338 2220336 2026-08-13T12:19:26Z ~2026-44545-83 165263 Ayusin 2220338 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Allied Broadcasting Center | logo = | type = [[:en:Subsidiary|Sangay]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = June 19, 1960 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Engr. Erwin V. Galang<br>{{small|(Head, Regulatory and Industry Relations)}} | owner = | parent = [[Apollo Broadcast Investors]] | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Allied Broadcasting Center''' ay ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid ng [[Apollo Broadcast Investors]]. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]].<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-3001.php Republic Act No. 3001]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |title=General Register No. 91500 |access-date=2024-10-27 |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425131652/https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=KBP Members |access-date=2024-10-27 |archive-date=2020-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805064126/https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang Allied Broadcasting Center noong June 19, 1960. Kabilang sa mga una nitong pinag-arian na himpilan ay [[DYRM]] na nakabase sa Dumaguete. == Mga Himpilan == Pinagmulan: <ref>{{Cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === AM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Bible Radio | [[DZBR]] | 531 kHz | 10 kW | [[Kalakhang Maynila]]<br>[[Batangas]] | [[Cathedral of Praise]] |- | Life Radio Iloilo | DYRP | 1017 kHz | 10 kW | [[Lungsod ng Iloilo]] | JPG Broadcasting Network |- |} === FM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Zoom Radio | [[DWRG]] | 105.5 MHz | 5 kW | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | Rinconada News FM | [[DWWV]] | 96.7 MHz | 5 kW | [[Iriga]] |- | Radyo Polangui | [[DZEV]] | 102.7 MHz | 1 kW | [[Polangui]] |- | Wow Smile Radio | [[DWAW-FM|DWAW]] | 99.9 MHz | 5 kW | [[Lungsod ng Sorsogon]] | Wow Smile Media Services |- | Dream Radio | [[DYAB-FM|DYAB]] | 104.7 MHz | 5 kW | [[Tacloban]] | Prime Media Services |- | Radyo Ubay | DYAA | 95.9 MHz | 1 kW | [[Ubay, Bohol|Bohol]] | Ubay Municipal Government |- | Heart FM | DYLR | 101.3 MHz | 1 kW | [[Kabankalan]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | South Radio News FM | DYMN | 102.9 MHz | 5 kW | [[Carcar]] |- | Radyo Crusada | DYPW | 88.1 MHz | 1 kW | [[Tanjay]] |- |} === Mga Dating Himpilan === {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DYRO | 945 kHz | [[Roxas, Capiz]] | rowspan="2"|Wala sa ere. |- | DYRH | 1197 kHz | [[Bacolod]] |- | [[DYMK|DYXI]] | 93.5 MHz | [[Lungsod ng Iloilo]] | Kasalukuyang pinag-aarian ng [[GMA Network]]. |- | [[DYRM]] | 1134 kHz | [[Dumaguete]] | rowspan="3"|Binili ng [[Radyo Pilipino Corporation]]. |- | [[DYRB]] | 540 kHz | [[Cebu City]] |- | [[DWPR]] | 1296 kHz | [[Dagupan]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] g5i0lar3q5zqpgqikuphborledpe2n8 2220339 2220338 2026-08-13T12:19:47Z ~2026-44545-83 165263 /* FM */ 2220339 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = Allied Broadcasting Center | logo = | type = [[:en:Subsidiary|Sangay]] | industry = [[Mass media|Pagsasahimpapawid]] | foundation = June 19, 1960 | founder = | location = [[Makati]] | key_people = Engr. Erwin V. Galang<br>{{small|(Head, Regulatory and Industry Relations)}} | owner = | parent = [[Apollo Broadcast Investors]] | revenue = | net_income = | num_employees = | homepage = }} Ang '''Allied Broadcasting Center''' ay ay isang kumpanyang pagsasahimpapawid ng [[Apollo Broadcast Investors]]. Ang punong tanggapan nito ay matatagpuan sa Unit 1703, Cityland 10, Tower 1, HV De la Costa St., [[Makati]].<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-3001.php Republic Act No. 3001]</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |title=General Register No. 91500 |access-date=2024-10-27 |archive-date=2023-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230425131652/https://www.lawphil.net/judjuris/juri1990/oct1990/gr_91500_1990.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |title=KBP Members |access-date=2024-10-27 |archive-date=2020-08-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200805064126/https://www.kbp.org.ph/organization/kbp-members |url-status=dead }}</ref> ==Kasaysayan== Itinatag ang Allied Broadcasting Center noong June 19, 1960. Kabilang sa mga una nitong pinag-arian na himpilan ay [[DYRM]] na nakabase sa Dumaguete. == Mga Himpilan == Pinagmulan: <ref>{{Cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === AM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Bible Radio | [[DZBR]] | 531 kHz | 10 kW | [[Kalakhang Maynila]]<br>[[Batangas]] | [[Cathedral of Praise]] |- | Life Radio Iloilo | DYRP | 1017 kHz | 10 kW | [[Lungsod ng Iloilo]] | JPG Broadcasting Network |- |} === FM === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Talapihitan ! Lakas ! Lokasyon ! Tagapamahala |- | Zoom Radio Naga | [[DWRG]] | 105.5 MHz | 5 kW | [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | Rinconada News FM | [[DWWV]] | 96.7 MHz | 5 kW | [[Iriga]] |- | Radyo Polangui | [[DZEV]] | 102.7 MHz | 1 kW | [[Polangui]] |- | Wow Smile Radio | [[DWAW-FM|DWAW]] | 99.9 MHz | 5 kW | [[Lungsod ng Sorsogon]] | Wow Smile Media Services |- | Dream Radio | [[DYAB-FM|DYAB]] | 104.7 MHz | 5 kW | [[Tacloban]] | Prime Media Services |- | Radyo Ubay | DYAA | 95.9 MHz | 1 kW | [[Ubay, Bohol|Bohol]] | Ubay Municipal Government |- | Heart FM | DYLR | 101.3 MHz | 1 kW | [[Kabankalan]] | rowspan=3 ''{{n/a}}'' |- | South Radio News FM | DYMN | 102.9 MHz | 5 kW | [[Carcar]] |- | Radyo Crusada | DYPW | 88.1 MHz | 1 kW | [[Tanjay]] |- |} === Mga Dating Himpilan === {| class="wikitable" |- ! Callsign ! Talapihitan ! Lokasyon ! Kasalukuyang Estado |- | DYRO | 945 kHz | [[Roxas, Capiz]] | rowspan="2"|Wala sa ere. |- | DYRH | 1197 kHz | [[Bacolod]] |- | [[DYMK|DYXI]] | 93.5 MHz | [[Lungsod ng Iloilo]] | Kasalukuyang pinag-aarian ng [[GMA Network]]. |- | [[DYRM]] | 1134 kHz | [[Dumaguete]] | rowspan="3"|Binili ng [[Radyo Pilipino Corporation]]. |- | [[DYRB]] | 540 kHz | [[Cebu City]] |- | [[DWPR]] | 1296 kHz | [[Dagupan]] |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] 3gf5ymknt02alo5ttmc1hb7bf3qc7ls 0 332869 2220434 2217159 2026-08-14T10:43:54Z LknFenix 125962 + link sa [[Lutuing Singapurense]] 2220434 wikitext text/x-wiki {{Infobox food|name=Rendang|image=Rendang daging sapi asli Padang.JPG|image_size=250px|caption=Awtentikong bakang rendang mula sa Minangkabau (Padang), Indonesya, na may madilim na kulay, at kaunting likido lamang|alternate_name='''''Randang''''' (sa Minangkabau)|course=[[Ulam]]|place_of_origin=[[Indonesya]]<ref>{{cite web|last=Keating|first=Sarah|title=How an outrage over crispy chicken united South-East Asia|trans-title=Kung paano pinagkaisa ng galit sa malutong na manok ang Timog-silangang Asya|url=https://www.bbc.com/travel/story/20180610-how-an-outrage-over-crispy-chicken-united-south-east-asia|date=11 Hunyo 2018|access-date=2020-10-11|website=www.bbc.com|language=en}}</ref><ref name="TAYLOR_46">{{cite book |last=Taylor|first=Jean Gelman|title=Indonesia: Peoples and Histories|trans-title=Indonesya: Mga Tao at Kasaysayan|publisher=Yale University Press|year=2003 |location= New Haven and London|url=https://archive.org/details/indonesia00jean|url-access=registration|pages=[https://archive.org/details/indonesia00jean/page/46 46]|isbn= 0-300-10518-5}}</ref>|region=Kanlurang Sumatra<ref name="rendang origin and popularity">{{cite news|url=http://canoe.com/life/food/should-chicken-in-rendang-curry-be-crispy-masterchef-u-k-sparks-debate|title=Should chicken in rendang curry be crispy? Masterchef U.K. sparks debate|trans-title=Dapat ba malutong ang manok sa karing rendang?|language=en|agency=Associated Press|publisher=Canoe|date=3 Abril 2018|access-date=5 Abril 2018|quote=Ang kari ("rendang"), na nagmula sa Kanlurang Sumatra sa Indonesya, ay sikat sa Malasya, Indonesya, Singapura, Brunay at Timog Taylandiya. (Isinalin mula sa Ingles)|archive-url=https://web.archive.org/web/20180405091720/https://canoe.com/life/food/should-chicken-in-rendang-curry-be-crispy-masterchef-u-k-sparks-debate|archive-date=5 Abril 2018|url-status=live}}</ref>|associated_cuisine=[[Lutuing Indones|Indonesya]],<ref>{{cite web|last=Gita Amanda|title=Antropolog: Rendang Bukan Cuma Makanan Tapi Identitas Budaya|url=https://m.republika.co.id/berita/qcyg4k423/antropolog-rendang-bukan-cuma-makanan-tapi-identitas-budaya|date=5 Hulyo 2020|access-date=2020-10-18|website=www.republika.com|language=id}}{{Dead link|date=Disyembre 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Lutuing Malasyo|Malasya]], [[Lutuing Singapurense|Singapura]], [[Brunay]]|creator=|served=Mainit o temperatura ng silid|main_ingredient=Karne (baka, tupa or kambing), [[gata]], [[sili]], [[luya]], galangal, [[luyang-dilaw]], [[tanglad]], bawang, lasuna|variations=Rendang na [[Manok (pagkain)|manok]], rendang na [[pato]], rendang na [[atay]], rendang na [[pali (glandula)|pali]]|calories=|other=}} Ang '''rendang''' ay isang [[Lutuing Indones|maanghang na ulam na Indones]] na nagmula sa rehiyon ng Minangkabau sa Kanlurang Sumatra, [[Indonesia|Indonesya]].<ref name="Rice93">{{Cite book |last=Owen |first=Sri |title=The Rice Book |url=https://archive.org/details/ricebookhistoryc0000owen |publisher=[[Doubleday (publisher)|Doubleday]] |year=1993 |isbn=0-7112-2260-6 |language=en |trans-title=Ang Aklat ng Bigas}}</ref> Kumalat ito sa buong Indonesya at naging bahagi ng mga lutuin ng mga kalapit na bansa sa Timog Silangang Asya tulad ng [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], [[Brunei|Brunay]] at [[Pilipinas]].<ref name="TAYLOR_46"/> Madalas na inilarawan ang rendang bilang isang malasang kari sa Timog-silangang Asya na ginawa sa pagkukulob ng karne sa gata at pampalasa hanggang sa ito ay lumambot.<ref>{{Cite news |date=2018-04-03 |title=Malaysians roast MasterChef over chicken rendang elimination |language=en-GB |trans-title=MasterChef, binatikos ng mga Malasyo dahil sa eliminasyon ukol sa rendang na manok |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-43624632 |access-date=2020-10-11}}</ref> Ang rendang ay karne — kadalasang baka (''rendang daging'') — na mabagal na niluto at kinulob sa [[gata]] at timpla ng mga pampalasa,<ref>{{Cite book |last=Holzen |first=Heinz Von |url=https://books.google.com/books?id=pRuiBQAAQBAJ&q=rendang |title=A New Approach to Indonesian Cooking |date=2014-09-15 |publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd |isbn=978-981-4634-95-3 |language=en |trans-title=Isang Bagong Paraan sa Lutuing Indones}}</ref><ref name="JP-Rendang1">{{Cite web |last=Kautsar |first=Muthi Achadiat |date=2 Setyembre 2018 |title=Why beef rendang is the right food to send to natural disaster victims |trans-title=Bakit rendang na baka ang tamang pagkain na ipapadala sa mga biktima ng natural na kalamidad |url=https://www.thejakartapost.com/life/2018/09/01/why-beef-rendang-is-the-right-food-to-send-to-natural-disaster-victims.html |access-date=2019-12-10 |website=The Jakarta Post |language=en}}</ref> hanggang sa sumingaw ang mga likido at maging madilim na kayumanggi at malambot ang karne, karamelisado at punong-puno ng mga malasang espesya. Bilang modelong putahe ng kulturang Minangkabau, tradisyonal na inihahain ang rendang sa mga seremonya upang parangalan ang mga bisita tuwing mga espesyal na okasyon; tulad ng mga kasalan at ''Hari Raya'' ([[Eid al-Fitr]]).<ref name="Lipoeto2001">{{cite journal |last=Lipoeto |first=Nur I |author2=Agus, Zulkarnain |author3=Oenzil, Fadil |author4=Masrul, Mukhtar |author5=Wattanapenpaiboon, Naiyana |author6=Wahlqvist, Mark L |date=February 2001 |title=Contemporary Minangkabau food culture in West Sumatra, Indonesia |trans-title=Kontemporaryong kultura ng pagkain ng Minangkabau sa Kanlurang Sumatra, Indonesya |journal=Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition |language=en |publisher=Blackwell Synergy |volume=10 |issue=1 |pages=10–16 |doi=10.1046/j.1440-6047.2001.00201.x |pmid=11708602}}</ref> Tradisyonal na inihahain din ang rendang ng mga Malay sa [[Indonesia|Indonesya]], [[Lutuing Malasyo|Malasya]], [[Singapore|Singapura]] at [[Brunei|Brunay]], pati na rin ng mga Magindanaw at Maranaw sa Pilipinas.<ref name="thomas">{{cite web |last1=Thomas |first1=Amanda |title=Regional Cuisine of Mindanao |trans-title=Lutuing Rehiyonal ng Mindanao |url=https://balay.ph/best-mindanao-cuisine/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325192506/https://balay.ph/best-mindanao-cuisine/ |archive-date=25 Marso 2019 |access-date=20 Abril 2019 |website=Balay.ph |language=en}}</ref> Kahit kadalasang inilalarawan ng mga eksperto sa pagkain ang rendang bilang [[kari]],<ref name="Rice93" /> hindi ganoon ang pagkaturing sa Indonesya o Malasya dahil mas malinamnam ito at mas kaunti ang likido nito kumpara sa mga karaniwang [[kari]].<ref>{{Cite web |date=30 Abril 2014 |title=Arti Dibalik Masakan Rendang |url=http://www.rendangnaniko.com/blog/arti-diabalik-masakan-rendang/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140913110011/http://www.rendangnaniko.com/blog/arti-diabalik-masakan-rendang/ |archive-date=13 Setyembre 2014 |access-date=13 Setyembre 2014 |publisher=Rendang Naniko |language=id}}</ref> Sa Indonesya, 6 magkakaibang tradisyon ng paghahanda ng rendang ang ipinagkaloob ng di-materyal na pamanang kultural ng Ministro ng Edukasyon at Kultura ng Indonesya, lahat sa ilalim ng pamana ng lalawigan ng Kanlurang Sumatra. Noong 2010, ang ''Randang'' (ang pagbaybay ng ''Rendang sa'' wikang Minang),<ref>{{Cite web|title=Randang |url=https://warisanbudaya.kemdikbud.go.id/?newdetail&detailCatat=682#|access-date=2020-12-16|work=Cultural Heritage, Ministry of Education and Culture of Indonesia}}</ref> at ''gulai rendang'' (rendang na inihahain kasama ng mas maraming sarsang gata)<ref>{{Cite web|title=Gulai Rendang |url=https://warisanbudaya.kemdikbud.go.id/?newdetail&detailCatat=776|access-date=2020-12-16|work=Cultural Heritage, Ministry of Education and Culture of Indonesia}}</ref> ay ipinagkaloob ng katayuan sa pamanang kultural, na sinundan ng ''Randang daging'' (rendang na karne),<ref>{{Cite web|title=Randang Daging|url=https://warisanbudaya.kemdikbud.go.id/?newdetail&detailCatat=6998|access-date=2020-12-16|work=Cultural Heritage, Ministry of Education and Culture of Indonesia}}</ref> ''randang kantang'' (rendang na patatas),<ref>{{Cite web|title=Randang Kantang|url=https://warisanbudaya.kemdikbud.go.id/?newdetail&detailCatat=7007|access-date=2020-12-16|work=Cultural Heritage, Ministry of Education and Culture of Indonesia}}</ref> at ''randang incek kacang'' (rendang na may bins)<ref>{{Cite web|title=Randang Incek Kacang |url=https://warisanbudaya.kemdikbud.go.id/?newdetail&detailCatat=7008|access-date=2020-12-16|work=Cultural Heritage, Ministry of Education and Culture of Indonesia}}</ref> noong 2016, habang nakatanggap ng parehong katayuan ang ''rendang paku'' ng Dharmasraya (rendang na inihanda sa dahon ng pako (''Diplazium esculentum'')) noong 2018.<ref>{{Cite web|title=Randang Paku Dharmasraya|url=https://warisanbudaya.kemdikbud.go.id/?newdetail&detailCatat=8845|access-date=2020-12-16|work=Cultural Heritage, Ministry of Education and Culture of Indonesia}}</ref> Noong 2011, sa isang ''online poll'' ng CNN International na sinagot ng 35,000 katao, nanomina ang rendang na baka bilang ang Ika-1 pinakamasarap na putahe sa mundo sa kanilang talaan, ''World's 50 most delicious foods: Readers' picks'' ("50 pinakamasarap na pagkain ng mundo: pinili ng mga mambabasa"; kahit #11 ito sa orihinal na talaan na ginawa ng mga tauhan).<ref name="CNNGo">{{cite news |author=Tim Cheung |date=7 Setyembre 2011 |title=Your pick: World's 50 best foods |language=en |trans-title=Iyong pinili: 50 pinakamasarap na pagkain ng mundo |publisher=CNNGo |url=http://www.cnngo.com/explorations/eat/readers-choice-worlds-50-most-delicious-foods-012321 |url-status=dead |access-date=19 Mayo 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121111184944/http://www.cnngo.com/explorations/eat/readers-choice-worlds-50-most-delicious-foods-012321 |archive-date=11 Nobyembre 2012 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{cite web |date=21 Hulyo 2011 |title=World's 50 most delicious foods |trans-title=50 pinakamasarap na pagkain ng mundo |url=http://www.cnngo.com/explorations/eat/worlds-50-most-delicious-foods-067535?page=0,0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111009033820/http://www.cnngo.com/explorations/eat/worlds-50-most-delicious-foods-067535?page=0%2C0 |archive-date=9 Oktubre 2011 |access-date=20 Setyembre 2011 |work=CNNGo |publisher=Cable News Network |language=en}}</ref> Noong 2018, opisyal na kinilala ang ''rendang'' bilang isa sa 5 pambansang putahe ng Indonesya, kasama ng soto, [[sate]], [[nasi goreng]], at [[gado-gado]].<ref name="Kompas.com-Makanan-Nasional">{{Cite news |last=Media |first=Kompas Cyber |title=Kemenpar Tetapkan 5 Makanan Nasional Indonesia, Ini Daftarnya |language=id |work=KOMPAS.com |url=https://travel.kompas.com/read/2018/04/10/171000627/kemenpar-tetapkan-5-makanan-nasional-indonesia-ini-daftarnya |access-date=18 Abril 2018}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lutuing Singapurense]] [[Kategorya:Lutuing Pilipino]] [[Kategorya:Lutuing Malayo]] [[Kategorya:Mga pinagmulan sa wikang Indones ng CS1 (id)]] [[Kategorya:Mga artikulong naglalaman ng Indones]] [[Kategorya:Lutuing Indones]] ht7r7rxt1u8jn9bg0kasda0m7mr1hge 0 333925 2220328 2217629 2026-08-13T12:01:48Z ~2026-44545-83 165263 Ayusin 2220328 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = | airdate = {{Start date|2018|08|23}} Idol FM<br>{{Start date|2025|06}} Radyo Gwapito | last_airdate = {{End date|2026|07|20}} | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM (2018-2024)<br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | operator = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcast Investors]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Noong Hulyo 2025 magbabalik sa ere '''105.5 Radyo Gwapito''' sa ilalim ng pamamahala ng BGR Media Production mula Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] b58ziefm4ghlvhep3xg785iyqfrpb8g 2220330 2220328 2026-08-13T12:02:26Z ~2026-44545-83 165263 Ayusin 2220330 wikitext text/x-wiki {{Infobox radio station | name = DWRG | callsign = | logo = | city = [[Naga, Camarines Sur|Naga]] | area = [[Camarines Sur]] at mga karatig na lugar | branding = | airdate = {{Start date|2018|08|23}} Idol FM<br>{{Start date|2025|06}} Radyo Gwapito | last_airdate = {{End date|2026|07|20}} | frequency = 105.5 MHz | format = [[:en:Dark (broadcasting)|Hindi Aktibo]] | language = | licensing_authority = [[National Telecommunications Commission (Philippines)|NTC]] | power = | erp = | class = | callsign_meaning = '''R'''adyo '''G'''wapito | former_names = Idol FM (2018-2024)<br>Radyo Gwapito (2025-2026) | owner = [[Allied Broadcasting Center]] | licensee = | operator = | website = }} Ang '''DWRG''' (105.5 [[:en:FM_broadcasting|FM]]) ay isang himpilan ng radyo na pagmamay-ari at pinamamahalaan ng [[Allied Broadcasting Center]]. Dati ito sumahimpapawid bilang '''105.5 Idol FM''' sa ilalim ng pamamahala ng RUP Publications and Media Services mula Agosto 23, 2018 hanggang Disyembre 31, 2024, nung namaalam ito sa ere. Noong Hulyo 2025 magbabalik sa ere '''105.5 Radyo Gwapito''' sa ilalim ng pamamahala ng BGR Media Production mula Hunyo 2025 hanggang Hulyo 20, 2026.<ref>{{Cite web |title=2015 ANNUAL PERFORMANCE REPORT {{!}} NTC Region 5 |url=http://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221025131109/https://ntc5.ntc.gov.ph/wp-content/uploads/2016/04/2015-Annual-Performance-Report.pdf |archive-date=October 25, 2022 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>{{Cite web |title=26th Regular Session of the Sangguniang Panlungsod – 2017 |url=http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121221838/http://naga.gov.ph/sp-matters/26th-regular-session-of-the-sangguniang-panlungsod-2017/ |archive-date=January 21, 2021 |access-date=October 4, 2019}}</ref><ref>[https://akobicolpartylist.com/2019/12/18/ako-bicol-supports-one-media-tv-48-and-idol-fm-naga-gift-giving-activity/ Ako Bicol Supports One Media TV 48 and Idol FM Naga-Gift Giving Activity]</ref><ref>{{Cite AV media|url=https://www.facebook.com/100072085284163/videos/1709733799601449/|title=SA LAHAT NA NAGING KAPARTNERS, SPONSORS AT PATULOY NA NAGTITIWALA SA BICOL IDOL FM NAGA , KAMI PO AY NAGPAPASALAMAT SAINYONG LAHAT 🥰 #sabicolidol... {{!}} By 105.5 IDOL FM Naga {{!}} Facebook|language=en|access-date=2025-01-06|via=www.facebook.com}}</ref> == Mga sanggunian == {{Reflist}} {{Naga Radio}} [[Kategorya:Mga himpilang panradyo sa Camarines Sur]] [[Kategorya:Mga hindi aktibong himpilang panradyo]] qgswyxjnfxauujf5jdn22a4nf1gvbh1 0 334071 2220363 2220248 2026-08-13T22:58:45Z Tabilay 153890 2220363 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Alex Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Zheng Qinwen, Leylah Fernandez, Elina Svitolina, Naomi Osaka, at top seed Jessica Pegula. Ayon sa ulat, “With the victory, she became the first Filipino to win a WTA title and rose to a career-high No. 20 in the rankings.”<ref name="WASHINGTONTITLE2026" /><ref name="NEWCAREERHIGH"/> Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Iga Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref name="WIM26SwiUpset2" /><ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era. Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Nikola Bartůňková sa final.<ref>{{Cite web |title=Alex Eala wins WTA 125 Birmingham Open title after outlasting Nikola Bartunkova in thriller |website=GMA News Online}}</ref> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] rb6mpv1we8rjljp7b6godzaodwutfks 2220364 2220363 2026-08-13T23:00:56Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2220364 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.”<ref name="WASHINGTONTITLE2026" /><ref name="NEWCAREERHIGH"/> Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Iga Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref name="WIM26SwiUpset2" /><ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era. Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Nikola Bartůňková sa final.<ref>{{Cite web |title=Alex Eala wins WTA 125 Birmingham Open title after outlasting Nikola Bartunkova in thriller |website=GMA News Online}}</ref> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 8b5u7j6jw2ewdz9zcgp6uo8smaqkgky 2220365 2220364 2026-08-13T23:02:05Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2220365 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.”<ref name="WASHINGTONTITLE2026" /><ref name="NEWCAREERHIGH"/> Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Iga Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref name="WIM26SwiUpset2" /><ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era. Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref>{{Cite web |title=Alex Eala wins WTA 125 Birmingham Open title after outlasting Nikola Bartunkova in thriller |website=GMA News Online}}</ref> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 6yjydg2lk4o7zbd7f4fnewtn6r6ocak 2220366 2220365 2026-08-13T23:03:47Z Tabilay 153890 /* Propesyonal */ 2220366 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Ang kanyang pag-usbong ay naganap noong 2025 sa WTA Tour. Umabot si Eala sa semifinal ng Miami Open. Nakapasok siya sa final ng Eastbourne Open. Nakuha niya ang kanyang unang WTA125 singles title sa Guadalajara. Ginawa niya ang Grand Slam main-draw singles debut sa French Open kung saan natalo siya sa unang round, umabot sa second round sa doubles, at nakarating din sa second round ng US Open.<ref name="WTA-profile2" /> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.”<ref name="WASHINGTONTITLE2026" /><ref name="NEWCAREERHIGH"/> Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Iga Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref name="WIM26SwiUpset2" /><ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era. Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref>{{Cite web |title=Alex Eala wins WTA 125 Birmingham Open title after outlasting Nikola Bartunkova in thriller |website=GMA News Online}}</ref> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 2oopof8zpqmywr4vqka1okw8vl5wftp 2220367 2220366 2026-08-13T23:07:38Z Tabilay 153890 /* 2025 */ 2220367 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref><ref name="Miami Open2"/> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert.<ref name="WTAEALAProf2"/> Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko.<ref name="WTAEALAProf2"/> Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.”<ref name="WASHINGTONTITLE2026" /><ref name="NEWCAREERHIGH"/> Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Iga Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref name="WIM26SwiUpset2" /><ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era. Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref>{{Cite web |title=Alex Eala wins WTA 125 Birmingham Open title after outlasting Nikola Bartunkova in thriller |website=GMA News Online}}</ref> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] dc3ip2gyfo9ln5wxi666xgj0v6wjjhp 2220368 2220367 2026-08-13T23:09:37Z Tabilay 153890 /* 2025 */ 2220368 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert. Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko. Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.”<ref name="WASHINGTONTITLE2026" /><ref name="NEWCAREERHIGH"/> Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Iga Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref name="WIM26SwiUpset2" /><ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era. Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref>{{Cite web |title=Alex Eala wins WTA 125 Birmingham Open title after outlasting Nikola Bartunkova in thriller |website=GMA News Online}}</ref> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] b0jf0umys93rp4zs8bkynm9dkmxmveo 2220369 2220368 2026-08-13T23:11:35Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2220369 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert. Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko. Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.” Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Iga Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era. Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final. Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] hgvjls48yd5i6dwzh4t5qi7tbt1r1o9 2220370 2220369 2026-08-13T23:14:22Z Tabilay 153890 /* 2026 */ 2220370 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Sa kanyang paglalakbay bilang propesyonal na manlalaro, nakatrabaho ni Alexandra Eala ang iba’t ibang coach mula sa Rafa Nadal Academy at iba pang eksperto. Sa mga unang taon, si Daniel Gomez ang nagturo sa kanya ng konsistensi at pisikal na kondisyon.<ref name="Coach1">{{Cite news |last=Kapoor |first=Tanisha |date=March 23, 2025 |title=Who Is Alexandra Eala’s Coach? Everything You Need To Know About the WTA Icon’s Mentor |url=https://www.essentiallysports.com/atp-wta-tennis-news-who-is-alexandra-ealas-coach-everything-you-need-to-know-about-the-wta-icons-mentor/ |access-date=March 23, 2025 |website=EssentiallySports |language=en}}</ref> Pagkatapos, naging mentor niya si Joan Bosch na kasama niya sa mga kampanya sa Miami Open 2025 at Wimbledon 2026.<ref name="Coach2">{{Cite news |last=Montejo |first=Mark Rey |date=June 28, 2025 |title=Foreign coaches behind Eala’s growth |url=https://mb.com.ph/2025/06/28/foreign-coaches-behind-ealas-growth?__cf_chl_rt_tk=h6830ZiilmZaFQWHXQnFNCaobgPE3nX8lop2B9tu.3U-1785065660-1.0.1.1-bRlXf8mV7IqAxOV.h7VS.38cbyy9ztw1l1AkgvPdO5Y |access-date=June 28, 2025 |website=Manila Bulletin |language=en }}</ref><ref name="Coach3">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> Bago ang 2025 season, si Sandro Viaene ang namahala sa kanyang pre‑season training at paghahanda. Noong Miami Open 2025,<ref name="Coach2" /> sumali si Toni Nadal sa kanyang koponan at nagbigay ng mahalagang gabay mula sa karanasan niya bilang coach ni Rafael Nadal.<ref name="Coach1" /><ref name="Coach2" /> Sa Wimbledon 2026, nakatrabaho rin niya si Lluc Bauzá, isang fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumulong sa kanyang pisikal na kondisyon.<ref name="Coach32">{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=July 4, 2026 |title=Work never stops’ as Alex Eala braces for Iga Swiatek |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/4/-work-never-stops-as-alex-eala-braces-for-iga-swiatek-1740 |access-date=July 4, 2026}}</ref> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert.<ref name="WTA-profile2" /> Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko.<ref name="WTA-profile2" /> Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.” Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era.<ref name="WTA-profile2" /> Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref name="WTA-profile2" /> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] n8ye61s72hrkixxol6ahefl8y7nwsqh 2220371 2220370 2026-08-13T23:21:06Z Tabilay 153890 /* Mga tagapagsanay */ 2220371 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite web |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{Cite web |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{Cite web |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{Cite web |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{Cite web |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Si Eala ay nagkaroon ng iba’t ibang coach, karamihan mula sa Rafa Nadal Academy. Si Gomez ang unang naggabay sa kanya, nakatuon sa consistency, mental focus, at physical conditioning.<ref name="Coach1" /> Si Bosch ay kasama niya sa Miami Open 2025 semifinals at Wimbledon 2026, binigyang-diin ang disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay.<ref name="Coach2" /><ref name="Coach3" /> Si Viaene ang naging pangunahing coach bago ang 2025 season, nakatutok sa structured preparation at conditioning para sa WTA Tour.<ref name="Coach2" /> Sumali rin si Nadal sa kanyang team sa Miami Open 2025, nagbigay ng karanasan mula sa coaching kay Rafael Nadal na nakatulong sa disiplina at adaptability.<ref name="Coach1" /><ref>{{Cite web |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> Nakatrabaho rin niya si Bauzá, isang medical fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumutok sa kanyang conditioning bago ang laban sa Wimbledon 2026 kontra kay Świątek.<ref name="Coach3" /> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{Cite web |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{Cite web |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{Cite web |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite web |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{Cite web|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite web|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite web|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert.<ref name="WTA-profile2" /> Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko.<ref name="WTA-profile2" /> Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.” Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era.<ref name="WTA-profile2" /> Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref name="WTA-profile2" /> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{Cite web |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite web |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite web |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite web |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{Cite web |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{Cite web |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{Cite web |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite web |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{Cite web |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] jgp26kd8311j2py3cr13m2lcvja18qe 2220395 2220371 2026-08-14T05:07:24Z Tabilay 153890 2220395 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{cite news |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Si Eala ay nagkaroon ng iba’t ibang coach, karamihan mula sa Rafa Nadal Academy. Si Gomez ang unang naggabay sa kanya, nakatuon sa consistency, mental focus, at physical conditioning.<ref name="Coach1" /> Si Bosch ay kasama niya sa Miami Open 2025 semifinals at Wimbledon 2026, binigyang-diin ang disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay.<ref name="Coach2" /><ref name="Coach3" /> Si Viaene ang naging pangunahing coach bago ang 2025 season, nakatutok sa structured preparation at conditioning para sa WTA Tour.<ref name="Coach2" /> Sumali rin si Nadal sa kanyang team sa Miami Open 2025, nagbigay ng karanasan mula sa coaching kay Rafael Nadal na nakatulong sa disiplina at adaptability.<ref name="Coach1" /><ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> Nakatrabaho rin niya si Bauzá, isang medical fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumutok sa kanyang conditioning bago ang laban sa Wimbledon 2026 kontra kay Świątek.<ref name="Coach3" /> === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{cite news |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite news |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert.<ref name="WTA-profile2" /> Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko.<ref name="WTA-profile2" /> Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.” Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era.<ref name="WTA-profile2" /> Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref name="WTA-profile2" /> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite news |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{cite news |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{cite news |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] 20a30zkvc04jleo3amqfclzwhveal8k 2220396 2220395 2026-08-14T05:10:19Z Tabilay 153890 /* Mga tagapagsanay */ 2220396 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,901,015 |singlesrecord = {{tennis record|won=229|lost=135}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=49}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 4, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{cite news |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Si Eala ay nagkaroon ng iba’t ibang coach, karamihan mula sa Rafa Nadal Academy. Si Gomez ang unang naggabay sa kanya, nakatuon sa consistency, mental focus, at physical conditioning. Si Bosch ay kasama niya sa Miami Open 2025 semifinals at Wimbledon 2026, binigyang-diin ang disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay. Si Viaene ang naging pangunahing coach bago ang 2025 season, nakatutok sa structured preparation at conditioning para sa WTA Tour. Sumali rin si Nadal sa kanyang team sa Miami Open 2025, nagbigay ng karanasan mula sa coaching kay Rafael Nadal na nakatulong sa disiplina at adaptability.<ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> Nakatrabaho rin niya si Bauzá, isang medical fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumutok sa kanyang conditioning bago ang laban sa Wimbledon 2026 kontra kay Świątek. === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{cite news |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite news |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert.<ref name="WTA-profile2" /> Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko.<ref name="WTA-profile2" /> Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.” Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era.<ref name="WTA-profile2" /> Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref name="WTA-profile2" /> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite news |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{cite news |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{cite news |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] dpux3hj54cijwdi2g9nq1d0obgaj21a 2220415 2220396 2026-08-14T08:34:04Z Tabilay 153890 2220415 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,998,615 |singlesrecord = {{tennis record|won=231|lost=136}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 131 (ika 4 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 14, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{cite news |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Si Eala ay nagkaroon ng iba’t ibang coach, karamihan mula sa Rafa Nadal Academy. Si Gomez ang unang naggabay sa kanya, nakatuon sa consistency, mental focus, at physical conditioning. Si Bosch ay kasama niya sa Miami Open 2025 semifinals at Wimbledon 2026, binigyang-diin ang disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay. Si Viaene ang naging pangunahing coach bago ang 2025 season, nakatutok sa structured preparation at conditioning para sa WTA Tour. Sumali rin si Nadal sa kanyang team sa Miami Open 2025, nagbigay ng karanasan mula sa coaching kay Rafael Nadal na nakatulong sa disiplina at adaptability.<ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> Nakatrabaho rin niya si Bauzá, isang medical fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumutok sa kanyang conditioning bago ang laban sa Wimbledon 2026 kontra kay Świątek. === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{cite news |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite news |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert.<ref name="WTA-profile2" /> Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko.<ref name="WTA-profile2" /> Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.” Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era.<ref name="WTA-profile2" /> Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref name="WTA-profile2" /> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite news |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{cite news |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{cite news |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] h78sfvowh1fxx4vqw0fvvlf7c94xwae 2220418 2220415 2026-08-14T09:00:49Z Tabilay 153890 /* */ 2220418 wikitext text/x-wiki {{Infobox tennis biography |name = Alexandra Eala |image = Ealas and Patrick Gregorio (cropped Alexandra Eala).jpg |image_upright = .8 |caption = Si Eala sa [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] |fullname = Alexandra Maniego Eala |country = {{PHI}} |birth_date = {{birth date and age|2005|5|23}} |birth_place = [[Lungsod Quezon]], Pilipinas |height = {{height|m=1.75}} |turnedpro = Marso 2020 |plays = Kaliwete (dalawahang-kamay na ''backhand'') |coach = Joan Bosch<br> Alexandro Viaene<br>Lluc Bauza (Tagasanay sa Kalakasan ng Katawan) |careerprizemoney = [[Dolyar ng Estados Unidos|US$]]2,998,615 |singlesrecord = {{tennis record|won=231|lost=136}} |singlestitles = 1 WTA, 2 WTA 125, 5 ITF |highestsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |currentsinglesranking = Blg. 20 (ika 4 ng Agosto, 2026) |doublesrecord = {{tennis record|won=49|lost=50}} |doublestitles = 3 ITF |highestdoublesranking = Blg. 88 (ika 4 ng Mayo, 2026) |currentdoublesranking = Blg. 125 (ika 10 ng Agosto, 2026) |updated = Agosto 14, 2026 |AustralianOpenresult = 1R (2026) |FrenchOpenresult = 1R (2025,2026) |Wimbledonresult = 4R (2026) |USOpenresult = 2R (2025) |AustralianOpenDoublesresult = 1R (2026) |FrenchOpenDoublesresult = 2R (2025) |WimbledonDoublesresult = 1R (2025, 2026) | medaltemplates-expand = no | medaltemplates = {{MedalCountry |{{PHI}}}} {{Medal|Sport|[[Palaro ng Timog Silangang Asya]]}} {{MedalGold | 2025 sa Taylandiya | Isahan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Koponan }} {{MedalBronze | 2025 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Biyetnam | Isahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Magkahalong dalawahan }} {{MedalBronze | 2021 sa Taylandiya | Koponan }} {{Medal|Sport|[[Palarong Asyano]]}} {{MedalBronze | 2022 sa Hangzhou | Isahan }} {{MedalBronze|2022 sa Hangzhou|Magkahalong dalawahan}} }} Si '''Alexandra "Alex" Maniego Eala'''{{Efn|1=Pagbigkas sa Filipino: /ɛˈjalɐ/, binibigkas bilang eh-YA-lah}} (isinilang Mayo 23, 2005 sa Lungsod ng Quezon) ay isang Pilipinang propesyonal na manlalaro ng tenis. Naabot niya ang ika-20 na ranggo sa mundo ayon sa WTA noong Agosto 4, 2026, ang pinakamataas para sa isang Pilipina.<ref name=":1">{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=August 4, 2026 |title=Alex Eala turns back Pegula, makes history with DC Open title |work=ABS CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/8/4/tennis-mubadala-dc-open-alex-eala-jessica-pegula-final-result-0059 |access-date=August 4, 2026}}</ref> Nagwagi siya ng junior Grand Slam (Australian Open 2020 doubles, French Open 2021 doubles, US Open 2022 singles) at ilang ITF titles.<ref name="WTA-profile2" /> Sa professional career, nakamit niya ang unang WTA 500 title sa Washington DC Open 2026 at umabot sa ikaapat na round ng Wimbledon.<ref name="WTA-profile2" /> == Maagang yugto ng buhay == Si Alex Eala ay ipinanganak noong Mayo 23, 2005 sa Lungsod Quezon, kina Michael Eala, isang ehekutibo sa negosyo,<ref>{{cite news |last1=Jara-Puyod |first1=Mariecar |title=‘Eala’s grit, humility and passion have captured every Filipino’s heart,' says Philippine Ambassador Alfonso Ver |url=https://www.gulftoday.ae/sport/2026/02/20/ealas-grit-humility-and-passion-have-captured-every-filipinos-heart-says-philippine-ambassador-alfonso-ver |website=Gulf Today |access-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref> at Rosemarie Maniego-Eala, dating CFO ng Globe Telecom at dating pambansang manlalangoy na nagwagi ng tansong medalya sa Palaro ng Timog Silangang Asya 1985. Ang kanyang mga tiyuhin ay sina Noli Eala, dating pinuno ng Philippine Sports Commission,<ref name="Philstar">{{cite news |last1=Acebuche |first1=Yoniel |title=Alex Eala: What to know about the tennis phenom making history on the court |url=https://www.philstarlife.com/celebrity/828326-what-to-know-alex-eala |access-date=Agosto 28, 2025 |work=The Philippine Star |date=Marso 28, 2025|language=en}}</ref> at Rhett Eala, isang tagadisenyo ng moda.<ref>{{cite news |last1=Tunac |first1=Hermes Joy |title=Alex Eala reveals uncle Rhett Eala designed the elegant Filipiniana she wore at Laureus Awards 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/985027/alex-eala-reveals-uncle-rhett-eala-designed-the-elegant-filipiniana-she-wore-at-laureus-awar/story/ |work=GMA News |date=Abril 23, 2026|language=en}}</ref> Ang kanyang kapatid na si Michael Francis "Miko" Eala ay naglaro ng tenis para sa Penn State mula 2020 hanggang 2024.<ref>{{Cite news |author1=Castillejo, Dyan |date=Mayo 6, 2024 |title=Filipino athletes graduate as part of Penn State's class of 2024 |url=https://www.abs-cbn.com/sports/2024/5/6/filipino-athletes-graduate-as-part-of-penn-state-s-class-of-2024-1839 |work=ABS-CBN News|language=en}}</ref> Nagsimula si Eala sa tenis sa edad na apat, ipinakilala ng kanyang lolo sa ina na si Roberto Maniego, na siya ring unang tagasanay.<ref>{{cite news |date=Nobyembre 30, 2022 |title=The rise of Alexandra Eala making headlines in the Philippines and beyond |url=https://www.wtatennis.com/news/2921343/alexandra-eala |website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Nag-aral siya sa Immaculate Conception Academy sa San Juan at Colegio San Agustin sa Makati, bago lumipat sa Rafa Nadal Academy sa Espanya, kung saan siya nagtapos noong 2023.<ref>{{cite news |last1=Mina |title=How Alex Eala became a world-class tennis champion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/10/22/22/what-it-took-for-alex-eala-to-become-a-tennis-world-champ |work=ABS-CBN News |date=Oktubre 22, 2022|language=en}}</ref> == Estilo ng paglalaro == Si Eala ay kilala bilang isang agresibong baseliner na gumagamit ng malakas na forehand at matatag na two‑handed backhand upang kontrolin ang palitan.<ref>{{cite news |last=Tignor |first=Steve |date=Marso 26, 2025 |title=Is Nadal Academy prodigy Alexandra Eala the next tennis star? |url=https://www.tennis.com/news/articles/nadal-academy-prodigy-alexandra-eala-next-tennis-star |access-date=Enero 24, 2026 |website=Tennis.com |language=en}}</ref> Ang kaliwang kamay na topspin niya ay nagtutulak sa bola nang malalim, at mahusay siya sa pagbabalik at sa hard court. Gayunman, nananatiling hamon ang kanyang serve na kulang sa bilis at pagkakaiba‑iba.<ref>{{cite news |last=Caramoan |first=Miguel Alfonso |date=Enero 19, 2026 |title=What’s next for Alex Eala after 2026 Australian Open first-round exit? |url=https://www.espn.ph/tennis/story/_/id/47658308/what-next-alex-eala-2026-australian-open-first-round-exit |access-date=Enero 24, 2026 |website=ESPN |language=en}}</ref> Itinampok ng mga dating propesyonal gaya nina Greg Rusedski, Andrea Petkovic, at Martina Navratilova ang pangangailangan na palakasin at gawing mas maaasahan ang kanyang serve, kasabay ng mas matibay na kondisyon.<ref>{{cite news |date=Marso 10, 2026 |title=Alex Eala told where she can improve: Martina Navratilova offers advice |url=https://www.tennis365.com/tennis-news/alex-eala-told-where-she-can-improve-martina-navratilova-offers-advice |access-date=Marso 11, 2026 |website=Tennis365 |language=en}}</ref> === Mga tagapagsanay === Si Eala ay nagkaroon ng iba’t ibang coach, karamihan mula sa Rafa Nadal Academy. Si Gomez ang unang naggabay sa kanya, nakatuon sa consistency, mental focus, at physical conditioning. Si Bosch ay kasama niya sa Miami Open 2025 semifinals at Wimbledon 2026, binigyang-diin ang disiplina at tuloy-tuloy na pagsasanay. Si Viaene ang naging pangunahing coach bago ang 2025 season, nakatutok sa structured preparation at conditioning para sa WTA Tour. Sumali rin si Nadal sa kanyang team sa Miami Open 2025, nagbigay ng karanasan mula sa coaching kay Rafael Nadal na nakatulong sa disiplina at adaptability.<ref>{{cite news |date=April 7, 2026 |title=Alex Eala shares what it's been like to be coached by Toni Nadal recently ahead of the clay court season |website=Tennishead}}</ref> Nakatrabaho rin niya si Bauzá, isang medical fitness coach mula sa Rafa Nadal Academy, na tumutok sa kanyang conditioning bago ang laban sa Wimbledon 2026 kontra kay Świątek. === Kagamitan === Si Eala ay gumagamit ng Babolat Pure Aero racket. Noong kabataan, ginamit niya ang bersyon ng 2016; sa US Open Juniors 2022, ang 2019 model; at mula 2023, ang Pure Aero 2023 na may mas siksik na string pattern at mas kontroladong pakiramdam.<ref name=":0">{{cite news |last=Jonsson |first=Stefan |date=March 27, 2025 |title=Alexandra Eala's Racquet - Player Profile |url=https://www.tennisnerd.net/gear/racquets/pro-player-racquets/alexandra-ealas-racquet-player-profile/46135 |access-date=July 15, 2026 |website=Tennisnerd |language=en-US}}</ref> Ayon sa mga pagsusuri, ang Pure Aero 2023 ay nagbibigay ng mas mahusay na kontrol at spin, mas komportableng hawak, ngunit bahagyang mas kaunting lakas kumpara sa naunang mga modelo.<ref name=":0" /> == Karera == === Dyunyor === Bilang junior player, nakamit ni Alexandra Eala ang serye ng mahahalagang titulo sa pandaigdigang tennis. Noong 2013, naging kampeon siya sa 8-and-under division ng Little Mo International Tennis Grand Slam sa Estados Unidos.<ref>{{Cite news |date=January 12, 2014 |title=Eala siblings sizzle in Little Mo tennis |language=en-US |website=Inquirer.net |url=https://sports.inquirer.net/139387/eala-siblings-sizzle-in-little-mo-tennis |access-date=May 31, 2026}}</ref> Dalawang taon matapos nito, nagwagi siya sa Dubrovnik Dub Bowl para sa 11-and-under sa Croatia.<ref>{{Cite news |title=Dubrovnik Dub Bowl 2015 Recap |website=Dubrovnik Tennis Center |url=https://tenisdubrovnik.com/others/dubrovnik-dub-bowl-2015-recap/}}</ref> Noong 2018, gumawa siya ng kasaysayan bilang wild card champion sa Les Petits As – Le Mondial Lacoste sa Pransiya.<ref>{{cite news |date=January 28, 2018 |title=Lilov & Eala win at Les Petits As |url=https://www.tenniseurope.org/news/117748/Lilov-Eala-win-at-Les-Petits-As}}</ref> Noong 2019, napanalunan niya ang titulo sa dalawahan ng Orange Bowl kasama si Laskevich.<ref>{{Cite news |date=Disyembre 17, 2019 |title=Better chemistry sparked teen tennis star Alex Eala's win at Orange Bowl Doubles |website=Spin.ph |url=https://www.spin.ph/life/guide/alex-eala-caps-off-2019-with-orange-bowl-doubles-title-a2442-20191217}}</ref> Noong 2020, nagwagi siya ng junior doubles sa Australian Open kasama si Nugroho.<ref>{{Cite news |date=January 31, 2020 |title=Alex Eala, Nugroho win Australian Open girls doubles title |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/250682-australian-open-junior-doubles-finals-game-results-alex-eala-priska-nugroho-january-31-2020/ }}</ref> Noong 2021, muling nakamit ang titulo sa French Open doubles kasama si Selekhmeteva,<ref>{{Cite news |date=Hunyo 12, 2021 |title=Alex Eala, Selekhmeteva crowned 2021 French Open girls doubles champions |website=Rappler |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-oksana-selekhmeteva-2021-french-open-juniors-girls-doubles-champions}}</ref> at nagwagi rin ng isahan at dalawahan sa Trofeo Bonfiglio sa Milan.<ref>{{Cite news |last=Mina|first=Rosy|date=Hulyo 17, 2021|title=Alex Eala clinches doubles crown, to play singles final in Milan juniors|work=ABS CBN News|url=https://www.abs-cbn.com/sports/07/17/21/alex-eala-tennis-milan|language=en}}</ref> Pinakamalaking tagumpay niya sa junior career ay noong 2022, nang maging unang Pilipinong nagwagi ng junior singles na Grand Slam sa US Open matapos talunin si Havlíčková sa final.<ref>{{cite news |date=Setyembre 10, 2022 |title=Alexandra Eala becomes first Filipina to win a junior Grand Slam singles title |website=US Open |url=https://www.usopen.org/en_US/news/articles/2022-09-10/alexandra_eala_becomes_first_filipina_to_win_a_junior_grand_slam_singles_title_at_the_2022_us_open.html}}</ref> <!-- === Propesyonal na karera === [[File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alex_Eala_2024_US_Open_2b.jpg|thumb|Si Eala habang nagsasanay bilang paghahanda para sa US Open ng 2024.]] ==== 2020–2022 ==== Noong 2020, lumahok si Alexandra Eala sa limang torneo ng ITF sa isahan. Umabot siya sa ikalawang yugto ng W25 Las Palmas, W15 Castellón, at W15 Monastir, habang nagtapos sa unang yugto ng W15 Las Palmas at W15 Melilla.<ref name="WTAEALAPROF">{{cite news |title=WTA Official: Alexandra Eala |url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala/matches |access-date=Oktubre 5, 2025 |publisher=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, unang sumabak siya sa WTA Miami Open ngunit hindi nakalusot sa pagpapakuwalipika. Sa Cluj-Napoca 250, nakapasok siya sa pangunahing torneo at umabot hanggang sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, lumahok siya sa dalawang ITF torneo: ''quarterfinal'' sa W25 Madrid at ''final'' sa W25 Platja d’Aro.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2022, lumahok siya sa WTA Miami 1000 at Madrid 1000 ngunit natalo sa unang yugto at sa pagpapakuwalipika. Sa ITF, nagwagi siya sa W25 Chiang Rai at naging ikalawang puwesto sa W60 Madrid 2. Umabot din siya sa ''semifinal'' ng W80 Poitiers, W60 Vitoria‑Gasteiz, at W25 El Espinar, at sa ''quarterfinal'' ng iba pang torneo. Sa dalawahan, nakapaglaro siya sa Miami 1000 at Madrid 1000, at sa ITF ay nagtala ng ''semifinal'' sa W25 Palma del Río at pitong ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo.<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2023–2024 ==== Noong 2023, lumahok si Alexandra Eala sa rawnd ng pagpapakuwalipika ng Australian Open ngunit nabigo. Natalo rin siya sa unang yugto ng ilang WTA torneo gaya ng Thailand 250, Osaka 250, Guangzhou 250, at Monastir 250, ngunit nakapasok bilang ''wildcard'' sa Miami 1000 at Madrid 1000. Sa ITF, nakamit niya ang dalawang titulo (W15 Yecla at W25 Roehampton), at nagtala ng mga ''final'', ''semifinal'', at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, umabot siya sa apat na ''semifinal'' at apat na ''quarterfinal'' sa ITF at WTA, kabilang ang Monastir 250.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2024, hindi siya nakalusot sa nagkuwalipika ng apat na ''Grand Slam''. Ang pinakamagandang resulta niya ay ''quarterfinal'' sa Veneto 125. Sa WTA Tour, nagtala siya ng ikalawang yugto sa Miami 1000 at iba pang 125 torneo, ngunit natalo sa unang yugto ng ilang 1000, 500, at 250 na paligsahan. Sa ITF, nakamit niya ang unang malaking titulo sa W100 Vitoria-Gasteiz, bukod sa mga ''semifinal'' at ''quarterfinal'' sa iba’t ibang torneo. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Canberra 125, limang ''quarterfinal'' sa mas mataas na antas, at tatlong titulo (W50 Pune, W75 Croissy-Beaubourg, W100 Vitoria-Gasteiz).<ref name="WTAEALAPROF" /> ==== 2025–2026 ==== Noong 2025, nakamit ni Alexandra Eala ang pinakamalaking tagumpay sa Miami 1000 kung saan umabot siya sa ''semifinal'' matapos talunin ang Blg. 2 sa mundo. Nakarating din siya sa unang pangwakas ng WTA sa Eastbourne 250 at nakakuha ng unang panalo sa ''main draw'' ng US Open. Tinamo niya ang unang propesyonal na titulo sa Guadalajara 125. May ilang ''quarterfinal'' at ''semifinal'' na resulta sa iba’t ibang torneo, ngunit nabigo rin sa mga Grand Slam at ilang WTA 1000. Sa ITF, tatlong torneo ang nilaro ngunit lahat ay nagtapos sa pangalawang yugto. Sa dalawahan, pinakamataas ang ''semifinal'' sa Guangzhou 250 at ''quarterfinal'' sa Italian 1000, bukod sa ikalawang yugto ng French Open.<ref name="WTAEALAPROF" /> Noong 2026, sinimulan niya ang ''season'' sa Auckland 250 na umabot sa ''semifinal'', ngunit natalo sa unang yugto ng Australian Open. Nagtala siya ng ''quarterfinal'' sa Philippines 125, Abu Dhabi 1000, at Dubai 1000, at umabot sa ika-apat na rawnd ng Indian Wells at Miami 1000. Sa damuhan, nakamit niya ang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham, ''semifinal'' sa Berlin 500, at ika-apat na round ng Wimbledon matapos talunin si Świątek. Sa dalawahan, nagtala siya ng ''semifinal'' sa Auckland 250 at Abu Dhabi 1000, ''quarterfinal'' sa Bad Homburg 500, at iba pang kampanya sa Grand Slam at WTA na nagtapos sa unang yugto.<ref name="WTAEALAPROF" /> Ang kanyang naging resulta sa Wimbledon ay nag-angat sa kanya sa pinakamataas na ranggo sa kanyang karera, na umabot sa ika-28 puwesto sa WTA singles rankings noong Hulyo 13, 2026.<ref name="Sengupta-2026">{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=July 13, 2026 |title=Alex Eala returns home with new career-high ranking |url=https://www.rappler.com/people/athletes/alex-eala-ranking-july-13-2026/ |access-date=July 13, 2026 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> --> === Propesyonal === Si Eala ay naging propesyonal noong 2020. Nagsimula siya sa ITF Women’s Circuit sa Spain at Tunisia.<ref name="WTA-profile2">{{cite news|title=WTA: Alexandra Eala|url=https://www.wtatennis.com/players/330332/alexandra-eala|access-date=25 March 2026|website=Women's Tennis Association|language=en}}</ref> Noong 2021, nakuha niya ang kanyang unang singles title sa ITF W15 Manacor. <ref>{{cite news|date=January 5, 2021|title=Eala, 15, earns praise from Nadal after winning first ITF pro title|url=https://www.itftennis.com/en/news-and-media/articles/eala-15-earns-praise-from-nadal-after-winning-first-itf-pro-title/|website=ITF tennis|access-date=January 12, 2026}}</ref> Noong 2022, nagdagdag siya ng isa pang singles crown sa ITF W25 Chiang Rai. Umabot siya sa finals at semifinals ng W60 Madrid at Vitoria-Gasteiz.<ref name="ITFtitles">{{cite news|title=Eala ITF titles|url=https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/titles/#pprofile-info-tabs|website=ITF tennis|access-date=October 5, 2025}}</ref> Noong 2023, nanalo si Eala sa ITF W15 Yecla at ITF W25 Roehampton.<ref name="ITFtitles" /> Pumasok din siya sa qualifying draw ng Australian Open, na nagmarka ng kanyang unang pagsubok sa isang Grand Slam event.<ref name="WTA-profile2" /> Noong 2024, nakamit niya ang pinakamalaking ITF singles crown sa W100 Vitoria-Gasteiz. Nanalo rin siya ng tatlong doubles titles.<ref name="ITFtitles" /> Nagpatuloy siyang lumaban sa qualifiers sa Grand Slams.<ref name="WTA-profile2" /> ==== 2025 ==== Noong 2025, ang pinakamataas na laban ni Eala ay sa Miami Open, isang WTA 1000 event. Doon, tinalo niya sina Ostapenko, Keys, at Świątek bago matalo kay Pegula sa semifinals.<ref>{{cite news |last=Futterman |first=Matthew |date=March 28, 2025 |title=Alexandra Eala's wild run in Miami comes to an end in semifinals loss to Jessica Pegula |work=The New York Times}}</ref> Sa Eastbourne Open, isang WTA 250 event, nakarating siya sa final ngunit natalo kay Joint.<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 28, 2025 |title=Alex Eala comes inches short in heartbreaking final as Maya Joint rules Eastbourne Open |work=Rappler}}</ref> Nanalo rin siya ng kanyang unang WTA singles title sa Guadalajara 125 Open matapos talunin si Udvardy.<ref>{{cite news |date=September 7, 2025 |title=Alex Eala wins first WTA singles title with comeback victory at Guadalajara 125 Open |work=One Sports}}</ref> Sa US Open debut, tinalo niya si Tauson sa unang round bago matalo kay Bucșa sa ikalawang round.<ref>{{cite news |date=August 24, 2025 |title=Eala upsets Tauson at US Open; 1st from Philippines to win major match |work=ESPN}}</ref> Sa doubles, nakarating siya sa quarterfinals ng Italian Open kasama si Gauff,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=May 15, 2025 |title=Alex Eala, Coco Gauff fall short of Italian Open doubles semis |work=Rappler}}</ref> at sa semifinals ng Guangzhou Open kasama si Kichenok.<ref>{{Cite news |date=October 26, 2025 |title=Janice Tjen / Katarzyna Piter Wins Women's Doubles WTA 250 Guangzhou Open Tournament |website=VOI}}</ref> Sa singles, nakarating siya sa semifinals ng Jingshan Open laban kay Sun,<ref>{{cite news |last=Dongiapon |first=Rob Andrew |date=September 27, 2025 |title=Stunner: Alex Eala falls to familiar foe Lulu Sun in Jingshan semifinal |work=Rappler}}</ref> at quarterfinals ng Suzhou laban kay Golubic,<ref>{{Cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=October 3, 2025 |title=Alex Eala falls a point short of semis in heartbreaking Suzhou Open exit |work=Rappler}}</ref> Ilkley laban kay Marino,<ref>{{cite news |last=Clarito |first=Ariel Ian |date=June 13, 2025 |title=Alex Eala falls to defending champion in the Ilkley Open quarters |work=Rappler}}</ref> at São Paulo laban kay Tjen.<ref>{{cite news |last=Ballesteros |first=Jan |date=September 12, 2025 |title=Alex Eala ends hot streak in Brazil, drops to Janice Tjen in SP Open quarters |work=One Sports}}</ref> Sa iba pang torneo, natalo siya sa qualifiers ng Australian Open laban kay Fett at Singapore Open laban kay Waltert.<ref name="WTA-profile2" /> Natalo rin siya sa Madrid laban kay Świątek, Italian Open laban kay Kostyuk, at Wimbledon laban kay Krejčíková sa singles at Lys sa doubles.<ref>{{cite news |last=Fendrich |first=Howard |date=July 1, 2025 |title=Wimbledon: Defending champ Barbora Krejcikova comes back to beat Alexandra Eala of the Philippines |work=ABC News}}</ref> Natalo rin siya sa Canadian laban kay Vondroušová, Japan laban kay Valentová, Guangzhou laban kay Liu, at Hong Kong laban kay Mboko.<ref name="WTA-profile2" /> Sa pagtatapos ng taon, nagtapos siya sa No. 50 sa singles at No. 160 sa doubles.<ref>{{cite news |last=Morales |first=Luisa |date=November 3, 2025 |title=Alex Eala enters WTA Top 50 to culminate 2025 season |work=One Sports}}</ref> ====2026==== Noong 2026, nakamit ni Eala ang pinakamalaking tagumpay ng kanyang career nang manalo sa Washington Open, ang kanyang unang WTA 500 na titulo. Sa torneo, tinalo niya ang mga kilalang manlalaro gaya nina Qinwen, Fernandez, Svitolina, Osaka, at top seed Pegula. Ayon sa ulat, “Sa panalong ito, siya ang unang Pilipino na nanalo ng WTA title at umakyat sa career-high No. 20 sa rankings.” Bukod dito, gumawa siya ng kasaysayan sa Wimbledon matapos talunin ang defending champion na si Świątek sa third round, bago matalo kay Paolini sa ika-apat na round.<ref>{{Cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=July 6, 2026 |title=Alex Eala's Wimbledon campaign ends with loss to Italy's Paolini |work=ABS-CBN News}}</ref> Siya ang unang Pilipino na nakarating sa fourth round ng isang Grand Slam singles event sa Open Era.<ref name="WTA-profile2" /> Nagkaroon din siya ng iba pang mahahalagang resulta sa buong taon. Nakamit niya ang kanyang ikalawang WTA 125 na titulo sa Birmingham Open matapos talunin si Bartůňková sa final.<ref name="WTA-profile2" /> Umabot siya sa ika-apat na round ng parehong Indian Wells Open at Miami Open, na nagmarka ng kanyang pinakamahusay na performance sa WTA 1000 events.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=March 11, 2026 |title=Alex Eala bows out of Indian Wells with loss to Linda Nosková |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=March 24, 2026 |title=Alex Eala bows out of Miami Open in loss to Karolina Muchova |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa clay season, nakarating siya sa third round ng Italian Open at second round ng Madrid Open, ngunit nakaranas ng maagang pagkatalo sa French Open at iba pang torneo.<ref>{{cite news |last=Naredo |first=Camille B. |date=May 10, 2026 |title=Alex Eala bows out of Italian Open with loss to Rybakina |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{cite news |date=May 26, 2026 |title=Alex Eala exits French Open with loss to Iva Jovic |work=ABS-CBN Sports}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:left; width:95%;" ! Taon !! Torneo !! Antas !! Yugto/Ronda !! Kalaban !! Iskor !! Resulta |- | 2020 || Manacor || ITF W15 || Final || Yvonne Cavalle-Reimers || 5–7, 6–1, 6–2 || Panalo |- | 2020 || Chiang Rai || ITF W25 || Final || Luksika Kumkhum || 6–4, 6–2 || Panalo |- | 2021 || Madrid 2 || ITF W60 || Final || Marina Bassols Ribera || 4–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2021 || Romania Open (Cluj-Napoca) || WTA 250 || Round of 16 || Mayar Sherif || 2–6, 2–6 || Talo |- | 2022 || Yecla || ITF W25 || Final || Lucía Cortez Llorca || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2022 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2022 || Aldershot || ITF W25 || Final || Destanee Aiava || 6–3, 4–6, 1–6 || Pangalawa |- | 2022 || Petange || ITF W40 || Final || Océane Dodin || 1–6, 5–7 || Pangalawa |- | 2022 || Vitoria-Gasteiz || ITF W60 || Semifinal || Jessika Ponchet || 4–6, 4–6 || Talo |- | 2023 || Yecla || ITF W25 || Final || Valentina Ryser || 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2023 || Roehampton || ITF W25 || Final || Arina Rodionova || 6–2, 6–3 || Panalo |- | 2023 || Tokyo 2 || ITF W100 || Semifinal || Moyuka Uchijima || 0–6, 7–5, 6–10 || Talo |- | 2024 || Vitoria-Gasteiz || ITF W100 || Final || Victoria Jiménez Kasintseva || 6–4, 6–4 || Panalo |- | 2024 || Dubai || ITF W100 || Semifinal || Polina Kudermetova || 6–4, 2–6, 2–6 || Talo |- | 2024 || Veneto || WTA 125 || Quarterfinal || Sara Errani || 0–6, 6–7 || Talo |- | 2024 || Canberra International || WTA 125 || Semifinal || Storm Hunter || 1–6, 3–6 || Talo |- | 2025 || Miami Open || WTA 1000 || Semifinal || Jessica Pegula || 6–7(3), 7–5, 3–6 || Talo |- | 2025 || Guadalajara Open || WTA 125 || Final || Panna Udvardy || 1–6, 7–5, 6–3 || Panalo |- | 2025 || Eastbourne International || WTA 250 || Final || Maya Joint || 4–6, 6–1, 6–7(10–12) || Pangalawa |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 1st Round || Clara Tauson || 6–4, 4–6, 6–3 || Panalo |- | 2025 || US Open || Grand Slam || 2nd Round || Cristina Bucșa || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Auckland Open || WTA 250 || Semifinal || Wang Xinyu || 7–5, 5–7, 6–4 || Talo |- | 2026 || Dubai Championships || WTA 1000 || Quarterfinal || Coco Gauff || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Indian Wells || WTA 1000 || 4th Round || Linda Nosková || 2–6, 0–6 || Talo |- | 2026 || Miami Open || WTA 1000 || 4th Round || Karolína Muchová || 0–6, 2–6 || Talo |- | 2026 || Italian Open || WTA 1000 || 3rd Round || Elena Rybakina || 4–6, 3–6 || Talo |- | 2026 || Birmingham Open || WTA 125 || Final || Nikola Bartůňková || 5–7, 6–3, 7–5 || Panalo |- | 2026 || Berlin Open || WTA 500 || Semifinal || Linda Nosková || 2–6, 4–6 || Talo |- | 2026 || Wimbledon || Grand Slam || 4th Round || Jasmine Paolini || 4–6, 6–4, 3–6 || Talo |- | 2026 || Washington Open || WTA 500 || Final || Jessica Pegula || 4–6, 6–4, 6–0 || Panalo |- | 2026 || Canadian Open || WTA 1000 || 4th Round || Belinda Bencic || 4–6, 0–6 || Talo |} == Ibang larangan == === Pambansang koponan === [[File:Alex Eala (cropped).jpg|thumb|upright=.7|Si Eala na may dalang bronze medals mula sa 2021 SEA Games]] Si Eala ay kumatawan sa Pilipinas sa iba’t ibang torneo. Sa 2021 SEA Games,{{Efn|Naantala hanggang 2022 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} nakakuha siya ng tatlong bronze medals sa women's singles, team, at mixed doubles.<ref>{{cite news |last1=Carandang |first1=Justin Kenneth |date=May 20, 2022 |title=Tennis ace Alex Eala settles for bronze in women's singles |url=https://www.gmanetwork.com/news/sports/othersports/832339/tennis-ace-alex-eala-settles-for-bronze-in-women-s-singles/story/ |work=[[GMA News]]}}</ref> Sa 2022 Asian Games, muli siyang nagwagi ng bronze sa women's singles at mixed doubles.<ref>{{cite news |last=Payo |first=Jasmine |date=September 29, 2023 |title=Alex Eala bags 2nd Asian Games bronze with Alcantara in doubles |url=https://www.rappler.com/sports/tennis-semifinal-results-mixed-doubles-alex-eala-francis-casey-alcantara-asian-games-september-29-2023/ |work=[[Rappler]]}}</ref>{{Efn|Naantala hanggang 2023 dahil sa [[COVID-19 pandemic]].}} Noong 2024, pinangunahan niya ang Team Philippines sa 5–0 sweep sa Billie Jean King Cup Asia/Oceania Group III, kung saan nanatiling undefeated at na-promote sa Group II.<ref>{{Cite news |last=Morales |first=Luisa |date=December 2, 2024 |title=Alex Eala relishes leading Team Philippines to BJK Cup promotion in Bahrain |url=https://onesports.ph/more-sports/article/26898/alex-eala-relishes-leading-team-philippines-to-bjk-cup-promotion-in-bahrain |website=[[One Sports]]}}</ref> Hindi siya nakasama sa pambansang koponan noong 2025 at 2026. Ang roster noong 2024 ay binubuo nina Eala, Marian Capadocia, Khim Iglupas, at Shaira Rivera, habang noong sumunod na dalawang taon ay sina Stefi Aludo, Tennielle Madis, Alexa Milliam, at Rivera.<ref>{{Cite news |date=June 10, 2025 |title=Team Philippines eyes promotion in Billie Jean King Cup |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2025/6/10/team-philippines-eyes-promotion-in-billie-jean-king-cup-1631 |work=ABS-CBN News}}</ref><ref>{{Cite news |last=Castillejo |first=Dyan |date=June 22, 2026 |title=Philippine BJK Cup team returns home after historic Group I promotion |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/6/22/philippine-bjk-cup-team-returns-home-after-historic-group-i-promotion-2041 |work=ABS-CBN News}}</ref> Sa 2025 SEA Games sa Thailand, nakamit niya ang gintong medalya sa women's singles, at dalawang bronze sa mixed doubles at women's team events.<ref>{{Cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=December 18, 2025 |title=Alex Eala wins SEA Games tennis gold, ends long drought for PH |url=https://sports.inquirer.net/655069/alex-eala-wins-sea-games-tennis-gold-ends-long-drought-for-ph |website=[[The Philippine Inquirer]]}}</ref>{{Efn|Nakakuha siya ng team medal kahit hindi nakalaro, kasama sina Shaira Rivera, Alexa Milliam, Tennielle Madis, at Stefi Aludo.}} === Mga isponsorsip === Nagsimula si Eala sa endorsements sa edad na walo bilang ambassador ng Globe Telecom.<ref>{{cite news |date=July 21, 2025 |title=Alex Eala Opens Up About Life, Wins, & What Keeps Her Going |url=https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |access-date=January 12, 2026 |website=Globe |archive-url=https://web.archive.org/web/20250810101245/https://www.globe.com.ph/about-us/newsroom/corporate/alex-eala-meet-and-greet |archive-date=August 10, 2025 |url-status=live}}</ref> Suportado siya ng Babolat mula sa kanyang junior career,<ref>{{cite news |last=Canniza |first=Annika |title=3 Essentials that Alex Eala Always Brings to the Court |url=https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |date=January 24, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega |access-date=April 23, 2025 |archive-date=November 2, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241102185049/https://thegame-onemega.com/fitness/equipment/3-essentials-that-alex-eala-always-brings-to-the-court/ |url-status=live}}</ref> at pumirma sa Nike noong 2019.<ref>{{cite news |last=Caniza |first=Annika |date=March 6, 2023 |title=Look: Nike Customizes Alex Eala Kicks to Commemorate US Open Victory |url=https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241213094932/https://thegame-onemega.com/lifestyle/look-nike-customizes-alex-eala-kicks-to-commemorate-us-open-victory/ |archive-date=December 13, 2024 |access-date=April 23, 2025 |website=The Game |publisher=One Mega}}</ref> Noong 2022, siya ay naging endorser ng Bank of the Philippine Islands.<ref>{{cite news |title=Champ's choice: Alex Eala signs up as BPI's newest endorser |url=https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |date=January 25, 2023 |access-date=July 2, 2025 |website=Bilyonaryo |archive-date=February 1, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230201031436/https://bilyonaryo.com/2023/01/25/champs-choice-alex-eala-signs-up-as-bpis-newest-endorser/money/ |url-status=live}}</ref> Lumabas din siya sa Vogue Philippines (2022) at Tatler Philippines (2025).<ref>{{cite magazine |last=Sampayan |first=Jacs |title=In Her Court: Tennis Star Alex Eala Looks To The Future |url=https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |date=October 29, 2022 |access-date=April 23, 2025 |magazine=Vogue Philippines |archive-date=March 15, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315200339/https://vogue.ph/november-2022/in-her-court-tennis-star-alex-eala-looks-to-the-future/ |url-status=live}}</ref> Noong Hulyo 2025, binigyan siya ng Nike ng sampaguita-inspired hair tie sa Wimbledon debut,<ref>{{cite news |last1=Morales |first1=Luisa |title=Alex Eala gifted nod to Filipino roots with sampaguita hair tie ahead of Wimbledon debut |url=https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |website=One Sports |publisher=One Sports |date=July 1, 2025 |access-date=July 1, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250717221418/https://www.onesports.ph/more-sports/article/33451/sports-brand-gives-nod-to-alex-eala-s-filipino-roots-with-hair-tie-ahead-of-wimbledon-debut |archive-date=July 17, 2025 |url-status=live}}</ref> at naging ambassador ng Locally juice.<ref>{{cite news |title=Alex Eala and Locally: Champions for the Filipino Youth |url=https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |newspaper=The Manila Times |date=July 25, 2025 |access-date=July 31, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315090310/https://www.manilatimes.net/2025/07/25/tmt-newswire/alex-eala-and-locally-champions-for-the-filipino-youth/2155545 |archive-date=March 15, 2026 |url-access=subscription |url-status=live }}</ref> Noong Agosto, naglabas ang Nike ng limitadong edisyon na shirt na dinisenyo ni Georgina Camus.<ref>{{Cite magazine |last=Burrack |first=Emily |title=Introducing Alex Eala |url=https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |magazine=Town & Country |date=August 18, 2025 |access-date=August 27, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260315080311/https://www.townandcountrymag.com/leisure/sporting/a65531205/alex-eala-interview-us-open-2025/ |url-status=live |archive-date=March 15, 2026}}</ref> Noong Pebrero 2026, siya ay naging ambassador ng Milo Philippines,<ref>{{cite news |last=Manahan |first=Millie |date=February 23, 2026 |title=MILO Active Pilipinas launched with Eala as new ambassador |url=https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |access-date=February 24, 2026 |website=Manila Standard |archive-date=February 25, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260225074346/https://manilastandard.net/sports/314707229/milo-active-pilipinas-launched-with-eala-as-new-ambassador.html |url-status=live}}</ref> at noong Agosto ay naging mukha ng Marriott Bonvoy Asia Pacific campaign “Tennis The World.”<ref>{{Cite magazine |title=Alex Eala Signs Up With Marriott Bonvoy |url=https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |access-date=August 10, 2026 |magazine=World Tennis Magazine |archive-date=August 10, 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810182718/https://worldtennismagazine.com/alex-eala-signs-up-with-marriott-bonvoy/ |url-status=live}}</ref> === Pansariling buhay === Mahilig si Eala sa kaldereta bilang paboritong pagkain, at mas gusto niya ang matcha kaysa kape.<ref>{{cite news |last=Mina |first=Inna |date=Pebrero 3, 2026 |title=Are you a Kare-Kare person? Alex Eala's Filipino food rankings might surprise you |url=https://onesports.ph/more-sports/article/40770/are-you-a-kare-kare-person-alex-eala-s-filipino-food-rankings-might-surprise-you |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=One Sports |language=en}}</ref> Marunong siyang magsalita ng Ingles, Kastila, at Tagalog, at paborito niyang torneo ang Wimbledon.<ref>{{cite news |last=Dioquino |first=Delfin |date=Hulyo 3, 2025 |title='Living my dream': Alex Eala revels in historic Wimbledon stint |url=https://www.rappler.com/sports/alex-eala-revels-historic-wimbledon-stint-2025/ |access-date=Hulyo 3, 2025 |website=Rappler |language=en-US}}</ref> Itinuturing niya si Maria Sharapova at Rafael Nadal bilang impluwensiya.<ref>{{cite news |last=Atencio |first=Peter |date=Hulyo 19, 2025 |title=Sharapova's influence drives Alex Eala’s aggressive game |url=https://manilastandard.net/sports/sports-plus/314618107/sharapovas-influence-drives-alex-ealas-aggressive-game.html |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Manila Standard |language=en-US}}</ref><ref>{{cite news |last=Agcaoili |first=Lance |date=Nobyembre 20, 2025 |title=Alex Eala hits the court with Rafael Nadal |url=https://sports.inquirer.net/649046/alex-eala-trains-with-rafael-nadal-in-his-return-to-court |access-date=Pebrero 23, 2026 |website=Inquirer |language=en}}</ref> Ang kanyang tagumpay sa Miami Open noong 2025 ay nagpatibay sa kanyang reputasyon bilang isa sa mga kilalang atleta ng Pilipinas, at nakatulong sa pagpapalaganap ng kasikatan ng tenis sa bansa.<ref name="mo">{{cite news |last1=Futterman |first1=Matthew |title=Alex Eala returns to the Miami Open, where a dream run launched a tennis phenomenon |url=https://www.nytimes.com/athletic/7124102/2026/03/19/tennis-alex-eala-philippines-miami-open/ |access-date=25 Marso 2026 |website=The Athletic |publisher=The New York Times |language=en}}</ref> === Mga parangal === [[Talaksan:Alexandra_Eala_and_Ambassador_Philippe_Lhuillier.jpg|thumb|Si Eala at si Philippe Lhuillier, Embahador ng Pilipinas sa Espanya, noong Abril 2025.]] [[File:2026-07-13 – President Marcos hails Alex Eala as PH tennis champion, vows full government support.jpg|thumb|Si [[Bongbong Marcos]] ay pinarangalan si Eala ng isang Presidential Citation noong Hulyo 2026.]] Nakatanggap si Alexandra Eala ng maraming parangal sa loob at labas ng bansa. Walong ulit siyang pinarangalan ng Philippine Sportswriters Association mula 2019 hanggang 2026 dahil sa kanyang natatanging tagumpay sa tenis.<ref>Dioquino, Delfin. "Alex Eala hails PSA Athlete of the Year award a proof of PH tennis' rise." Rappler. Pebrero 17, 2026.</ref> Noong 2021, isinama siya ng Tatler Asia sa listahan ng Pinakamakapangyarihan sa Asya.<ref>"Tatler Asia's Most Influential: Philippines." Tatler Asia. 2021.</ref> Noong 2025, ginawaran siya ng Embahada ng Pilipinas sa Madrid ng Gantimpalang Tanglaw bilang pagkilala sa kanyang ambag sa ugnayan ng Pilipinas at Espanya.<ref>Castillejo, Dyan. "Tennis: Alex Eala honored by PH ambassador to Spain." ABS-CBN. Abril 28, 2025.</ref> Noong 2026, kinilala siya ng Forbes Asia sa listahang "30 Under 30 Asia" para sa Libangan at Palakasan dahil sa kanyang papel sa pag-angat ng Pilipinas sa pandaigdigang tenis.<ref>Watson, Rana Wehbe. "30 Under 30 Asia’s Next Icons." Forbes Asia. Mayo 27, 2026.</ref> Tumanggap siya ng Presidential Citation sa Malacañang Palace sa Maynila noong Hulyo 13, 2026, bilang pagkilala sa kanyang tagumpay sa Wimbledon.<ref>{{Cite news |last=Manahan |first=Jervis |date=Hulyo 13, 2026 |title=Ipinagkaloob ni Pangulong Marcos ang presidential citation sa Filipina tennis star na si Alex Eala |work=ABS-CBN News |url=https://www.abs-cbn.com/sports/othersports/2026/7/13/marcos-confers-presidential-citation-to-filipina-tennis-star-alex-eala-1942 |access-date=Hulyo 13, 2026}}</ref> == Mga tala == ==== Estadistika ng karera ==== Ito ang [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|estadistika ng karera]] ni Alex Eala<ref>{{Citation |title=Alexandra Eala career statistics |date=August 8, 2026 |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Alexandra_Eala_career_statistics&oldid=1368335809 |work=Wikipedia |language=en |access-date=2026-08-08}}</ref> ==== Mga torneyong sinalihan ni Eala ==== Ito ang mga torneo na sinalihan ni Eala.<ref>{{cite news |last=Teodoro Robert |first=Abilay |date=June 15, 2026 |title=Alex Eala Tournaments |url=https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches |access-date=June 15, 2026 |website=TV Philippines Wiki |language=en}}</ref> ==Mga pananda== {{noteslist}} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Mga panlabas na link== * [https://www.instagram.com/alex.eala/ Pahinang opisyal ni Alex Eala sa Instagram] * [https://www.wtatennis.com/players/330332/- Pahinang opisyal sa WTA ni Alex Eala] * [https://www.itftennis.com/en/players/alexandra-eala/800511432/phi/wt/s/overview/ Pahinang opisyal sa ITF Women’s World Tennis ni Alex Eala] * [https://www.tennisabstract.com/cgi-bin/wplayer-classic.cgi?p=AlexandraEala&f=v1 Alex Eala sa Tennis Abstract] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/Alex_Eala Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [https://tv-philippines.fandom.com/wiki/AlexEalaMatches Mga listahan ng torneo ni Alex Eala sa Fandom (sa wikang ingles)] * [[:en:Alexandra_Eala_career_statistics|Mga Estadistika ng Karera ni Alex Eala (sa Wikipedia Ingles)]] {{DEFAULTSORT:Eala, Alexandra}} [[Kategorya:Manlalaro ng tennis mula Pilipinas]] qxkwkwcw5qyv7xxksxukv2gcu9tk1sw 0 334802 2220394 2208992 2026-08-14T04:58:46Z ~2026-44534-08 165283 2220394 wikitext text/x-wiki {{Infobox epidemic | name = Mga kaso ng rabies sa Pilipinas | image = | caption = | disease = [[Rabies]] | virus_strain = [[Birus ng rabies]] | location = [[Pilipinas]] | origin = [[Asya]] | first_case = [[Luzon]] | arrival_date = bawat taon | source = [[aso]], [[pusa]] & [[paniki]] | confirmed_cases = 426 (taon 2024) | recovered = 0 | suspected_cases = 50 | severe_cases = 30 | deaths = 55 (as of May 2025) }} Ang mga kaso ng '''[[rabies]]''' sa [[Pilipinas]] ay mataas kumpara sa ibang [[bansa]] sa buong [[mundo]], Ang rabies ay isang epidemya kada taon sa Pilipinas, kabilang sa limang bansa na mataas ng mga kaso nangungunang bansa ay ang [[India]].<ref>https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2025/03/16/2428755/426-kaso-ng-rabies-noong-2024-lahat-namatay-doh</ref> ==Kaso== Ang mga kaso ay tumataas mula taon 1998, 2013 hanggang 2023, Ika taon 2017 ay may mga naitalang 400 mga kaso ng rabies, Ika 2024 ay ay 426 at sa taon 2025 ay mahigit 58 ang mga bagong kaso, na dulot ng (rabies encephalitis) o pagkaparalisa ng katawan inaatake ng birus ang gitnang nerbyos at umaakyat papunta sa [[utak]] ng tao.<ref>https://www.philstar.com/pilipino-star-ngayon/bansa/2025/03/16/2428755/426-kaso-ng-rabies-noong-2024-lahat-namatay-doh</ref> ====Mga biktima==== Isa sa mga kilalang biktima ng rabies sa Pilipinas ay ang aktor na si [[Fernando Poe, Sr.|Fernando Poe Sr.]] Namatay siya noong Oktubre 23, 1951, dalawang buwan matapos dilaan ng kanyang tuta ang kanyang sugat dahil hindi siya nagpabakuna agad ng kontra-rabies. Napag-alaman ang kanyang pamilya na ang alagang tuta nila ay nagkaroon ng rabies.<ref>{{Cite web |title=The Amazing and Tragic Life of Fernando Poe Sr., the King of Kings of Philippine Movies |url=https://www.esquiremag.ph/long-reads/features/fernando-poe-sr-the-king-of-kings-of-philippine-movies-a2289-20190703-lfrm4 |access-date=2025-06-27 |website=Esquiremag.ph}}</ref><ref>{{Cite web |title=OCTOBER 23, 1951: FERNANDO POE (Sr.) DIES OF HYDROPHOBIA |url=https://video48.blogspot.com/2008/09/october-23-1951-fernando-poe-sr-dies-of.html |access-date=2025-06-27 |website=Video 48}}</ref> Halos lahat ng mga kaso't nabiktima ng rabies ay mga nangasawi dulot ng [[birus ng rabies]] kabilang sina Poul Amber Bantillo, John Leo, Jamaica Star Seraspe, Genesis Intong, Janerussel Endriga, Prince Rijay Dela Cruz, Epen Igao, Efrelle Grace Añover, Benhur Caculba Jr., Janelo Limbing, Nicole Dulay, Stanley Postre, Rowen Khenji Tangcasan, Glennford Garcia, Khent Jude Torres, Samuel Padillo, at Julian Incio na nag biral sa ilang media at balita, na nagdulot ng pangamba sa mga tao.<ref>https://www.bomboradyo.com/pagtaas-sa-kaso-ng-rabies-ngayong-2024-ikinabahala-ng-department-of-health</ref> ==Pagbabakuna== Ang pagba[[bakuna sa rabies]] sa Pilipinas ay patuloy ang mga ilan rito ay libre sa pampublikong klinika at animal bite center dulot ng pagtaas ng mga kaso ng rabies, kabilang ang mga brand na Verorab, Rabipur, Vaxirab N, Speeda, Abhayrab, and RabAvert. Mahigit 3,000 na mga pasyente ang binibigyan ng libre sa Ospital ng San Lazaro sa [[Maynila]]. ==Sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Epidemya]] i0qoz46q0hvbvrb0yi7das8j84vrre8 0 335609 2220372 2192588 2026-08-13T23:22:01Z XiAndromedae 149332 /* */ Ito lang muna baka mawala nanaman. 2220372 wikitext text/x-wiki [[File:Umbriel (moon).jpg|thumb|Isang larawan ng Umbriel ikinuha ng [[Voyager 2]] habang dumaraan ito.]] Ang '''Umbriel''' ay isang [[likas na satelayt]] ng [[Urano]] at ang pangatlong pinakamalaking buwan nito. Mayroon itong laki ng 1169.4 na kilometro, [[densidad]] tig cubic cm ng 1.523 grams, may layo sa planetang Urano ng 265986 km, at may peryod ng 4.144 na araw. Ang ligiran ay nakatagilid ng 0.1 digri at may eksentrisidad ng 0.004.<ref>{{Citeweb |title=Planetary Satellite Mean Elements |url=https://ssd.jpl.nasa.gov/sats/elem/sep.html#:~:text=Umbriel&text=265986,0.004&text=0.1,4.144177 |access-date=2026-08-14 |website=ssd.jpl.nasa.gov |language=en}}</ref><ref>{{Citeweb |Title=Planetary Satellite Physical Parameters |url=https://sdd.jpl.nasa.gov/sats/phys_par/sep.html#:~:text=Umbriel&text=583.7,0.041 |access-date=2026-08-14 |website=ssd.jpl.nasa.gov |language=en}}</ref> Natuklasan ito noong Oktubre ng 1851 ni [[William Lassell]] gamit ang ''20-foot reflector telescope'' niya, kasama niyang natuklasan ang [[Ariel (buwan)|Ariel]]; isang likas na satelayt ng Urano, kung saan ito'y magkasing laki ng Umbriel.<ref>{{Cite web |last=June 18 |last2=2019 |title=William Lassell |url=https://www.lindahall.org/about/news/scientist-of-the-day/william-lassell/ |access-date=2026-01-15 |website=The Linda Hall Library |language=en-US}}</ref> Siya rin ang tumuklas sa [[Triton (buwan)|Triton]] at [[Hyperion (buwan)|Hyperion]] noong ika-10 ng Oktubre ng 1846 at ika-16 ng Setyembre ng 1846. == Mga Sanggunian == {{reflist}} {{Stub|Astronomiya}} [[Kategorya:Urano]] [[Kategorya:Likas na satelayt]] odqjxkohdp47bdccc4c75zc6h7a42tt 0 338089 2220377 2212393 2026-08-14T01:12:35Z TentingZones1 122212 /* Ang baha sa Nyngan noong 1990 */ 2220377 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Nyngan |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = Bayan <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Nyngan-Court-House.JPG |imagesize = 300px |image_caption = Bahay ng Korte, Nyngan |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Australia New South Wales <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =Lokasyon ng Nyngan<!-- Location ------------------> |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|Australia}} |subdivision_type1 = [[Mga Estado sa Australia|Estado]] |subdivision_name1 = [[New South Wales]] |subdivision_type2 = LGA |subdivision_name2 = [[Bogan Shire]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = Alkalde |leader_name = Glen Neill<ref>{{cite web |title=Mayor & Councillors |url=https://www.bogan.nsw.gov.au/your-council/mayor-councillors |website=Bogan Shire Council |access-date=5 February 2026 |archive-date=22 Enero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260122002656/https://bogan.nsw.gov.au/your-council/mayor-councillors |url-status=dead }}</ref> |leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = Itinatag <!-- Settled --> |established_date = 1859 |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2021 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 1,953 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|31|34|0|S|147|12|0|E|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = 173 |elevation_ft = 568<!-- accord. to Google Earth--> <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = Postcode <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = 2825 |area_code = |blank_name = State electorate |blank_info = [[Electoral district of Barwon|Barwon]] |blank1_name = Pederal na dibisyon |blank1_info = [[Dibisyon ng Parkes|Parkes]] |blank2_name = Kondado |blank2_info = [[Kondado ng Oxley, New South Wales|Oxley]] |website = |footnotes = }} Ang '''Nyngan''' ({{IPAc-en|ˈ|n|ɪ|ŋ|ɡ|ən}}) ay isang bayan sa sentro ng [[New South Wales]], [[Australya]], sa lugar ng [[Lokal na pamahalanan sa Australya|lokal na pamahalaan]] ng [[Bogan Shire]] sa loob ng [[Orana (New South Wales)|Rehiyon ng Orana]] sa gitnang New South Wales. Sa senso noong 2016, ang Nyngan ay may populasyon na 1,988 katao. Ang Nyngan ay matatagpuan sa [[Ilog Bogan]] sa pagitan ng [[Narromine]] at [[Bourke]], sa sangandaan ng [[Mitchell Highway]] at [[Barrier Highway]], 656 km (408 mi) timog ng [[Charleville, Queensland|Charleville]] at 576 km (358 mi) hilaga-kanluran ng [[Sydney]] sa pamamagitan ng kalsada. Ang Barrier Highway ay nagsisimula sa Nyngan, at tumatakbo pakanluran patungong [[Cobar]] at dumadaan sa [[Wilcannia]] at [[Broken Hill]] papuntang [[Timog Australya]]. Ang [[Paliparan ng Nyngan]] ay isang maliit na paliparan sa hilaga lamang ng sentro ng bayan. Ang Nyngan ay matatagpuan din sa [[Linya ng riles ng Main Western, New South Wales|linya ng riles ng Main Western]] ng New South Wales ngunit hindi na ito pinaglilingkuran ng mga tren ng pasahero. Ang linya ay nananatiling bukas sa trapiko ng kargamento. Mga 70 km (43 mi) sa timog ng bayan, isang libingan (''[[cairn]]'') ang itinayo noong 1988 na nagmamarka sa sentro ng NSW.<ref>[http://monumentaustralia.org.au/monument_display.php?id=22652&image=0 ''Centre of New South Wales Cairn'', Monument Australia]{{Dead link|date=Mayo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Retrieved 11 June 2012</ref> ==Kasaysayan== Ang distrito ay orihinal na tinirhan ng [[mga Tao ng Wangaibon]]. Ginalugad ni [[Thomas Mitchell]] ang Ilog Bogan noong 1835, nagkampo sa magiging bayan. Itinala niya ang lokal na salitang Aboriginal na ''nyingan'', na sinasabing nangangahulugang 'mahabang lawa ng tubig', bagama't may iba pang mga kahulugan na ibinigay, tulad ng tahong o ulang. Nanirahan na ang mga iskwater kasunod ni Mitchell bago pa man siya magsimula ng kanyang paglalakbay pabalik.<ref>{{cite news| url=http://www.smh.com.au/travel/travel-factsheet/nyngan--culture-and-history-20081117-6901.html | work=The Sydney Morning Herald | date=17 November 2008 | title=Nyngan - Culture and History}}</ref> Umuunlad ang bayan pagkatapos makumpleto ang linya ng riles noong 1883. {{Main|Canonba}} Ang maliit na bayan ng Canonba, 25 kilometro sa hilagang-silangan sa Duck Creek, ay bahagi ng kasaysayan ng Nyngan. Mula sa unang bahagi ng 1840s hanggang sa kalagitnaan ng dekada otsenta, lumago at umunlad ito, na nagsisilbi sa Canonba Station at iba pang mga ari-arian, at sa mga manlalakbay ng Cobb and Co. Noong unang bahagi ng 1880s ay may humigit-kumulang apat na hotel, tatlo o apat na bangko, iba't ibang tindahan at mangangalakal, isang istasyon ng pulisya, isang telegrapo at opisina ng money-order, at mga kinatawan ng mga simbahan. Nilagpasan ng Western Railway ang Canonba, at kung saan ito tumatawid sa Bogan ay ang Nyngan. Ang mga tao ng Canonba, mga kalakal at mga pampublikong institusyon ay lumipat lahat sa Nyngan. Pagsapit ng 1890, halos wala nang tao.<ref>{{Cite web |url=http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/AUS-NSW-WEST/2004-10/1097661802 |title=RootsWeb: AUS-NSW-WEST-L "BACK TO NYNGAN" |access-date=21 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024100719/http://archiver.rootsweb.ancestry.com/th/read/AUS-NSW-WEST/2004-10/1097661802 |archive-date=24 October 2017 |url-status=dead }}</ref> Ang Munisipalidad ng Nyngan ay ipinroklama noong ika-17 ng Pebrero 1891 kung saan ang Nyngan ay may populasyon na 1355. ===Ang baha sa Nyngan noong 1990=== [[Talaksan:Railwaystn.jpg|thumb|Estasyon ng tren ng Nyngan noong panahon ng paglikas noong 1990]] Noong Abril 1990, ang hindi pangkaraniwang malakas na pag-ulan (na nagdulot ng pagbaha sa [[Charleville, Queensland]] na may kabuuang pinsala na umabot sa $300 milyon) ay nagdulot ng matinding pagbaha sa bayan, sa kabila ng malaking pagsisikap ng mga lokal na tao na itaas ang mga pader ng dike gamit ang mga sako ng buhangin. Dahil halos lubusang nabaha ang bayan, kinailangang ilikas ang lahat ng residente gamit ang helikopter mula sa istasyon ng tren, ang pinakamataas na punto ng bayan, na hindi nabahaan. Ang mga helikopter ng Hukbong Panghimpapawid, mga helikopter ng balita sa TV, at mga pribadong helikopter ay pawang nagtulungan sa airlift. Ang kabuuang pinsala ay umabot sa $50 milyon. Ang airlift ay ginugunita sa pamamagitan ng isang helikopter ng Hukbo na inilagay sa labas ng Istasyon ng Tren ng Nyngan. Ang istasyon ng tren ngayon ay naglalaman ng isang museo na kinabibilangan ng mga eksibit na may kaugnayan sa baha noong 1990. (Ang istasyon ay hindi regular na ginagamit para sa mga pasahero ng tren mula noong mga 1980; ang linya ng tren patungong Bourke ay hindi na ginagamit mula noong Mayo 17, 1989 ngunit ang linya ng Cobar ay nananatiling bukas upang magdala ng mineral at trigo).<ref>{{Cite web|url=https://www.nswrail.net/lines/show.php?name=NSW:main_west|title=Main Western Line|website=www.nswrail.net}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nswrail.net/lines/show.php?name=NSW:cobar|title=Cobar Branch|website=www.nswrail.net}}</ref><ref>{{Cite web |url=http://bogan.local-e.nsw.gov.au/about/1000.html |title=Bogan Shire Council: About: The Floods of April 1990<!-- Bot generated title --> |access-date=2026-05-02 |archive-date=2007-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071110140221/http://bogan.local-e.nsw.gov.au/about/1000.html |url-status=dead }}</ref> ==Klima== Ang Nyngan ay nakararanas ng mainit at bahagyang tuyot na klima (Köppen: ''BSh''), na may mahaba at napakainit na tag-araw at maikli at malamig na taglamig, na may bahagyang tugatog ng ulan sa tag-araw na pangunahin dahil sa malalakas na bagyo. Malaki ang saklaw ng pana-panahon sa parehong pinakamataas at pinakamababang temperatura. {{Weather box |location = [[Paliparan ng Nyngan]] (31º33'S, 147º12'E, 173 m AMSL) (1920−2024, rainfall 1879−2024) |metric first = Yes |single line = Yes |humidity colour = green |Jan record high C = 47.0 |Feb record high C = 47.4 |Mar record high C = 42.2 |Apr record high C = 38.9 |May record high C = 31.0 |Jun record high C = 27.2 |Jul record high C = 27.3 |Aug record high C = 33.5 |Sep record high C = 37.5 |Oct record high C = 41.1 |Nov record high C = 45.0 |Dec record high C = 46.0 |Jan high C = 34.4 |Feb high C = 33.4 |Mar high C = 30.5 |Apr high C = 25.7 |May high C = 20.7 |Jun high C = 17.0 |Jul high C = 16.5 |Aug high C = 18.6 |Sep high C = 22.7 |Oct high C = 26.6 |Nov high C = 30.1 |Dec high C = 33.0 |Jan low C = 19.7 |Feb low C = 19.3 |Mar low C = 16.5 |Apr low C = 12.0 |May low C = 7.8 |Jun low C = 5.0 |Jul low C = 3.8 |Aug low C = 4.8 |Sep low C = 7.8 |Oct low C = 11.5 |Nov low C = 15.1 |Dec low C = 17.9 |Jan record low C = 8.4 |Feb record low C = 9.4 |Mar record low C = 6.4 |Apr record low C = 1.7 |May record low C = -1.7 |Jun record low C = -3.9 |Jul record low C = -4.0 |Aug record low C = -1.8 |Sep record low C = -0.5 |Oct record low C = 1.7 |Nov record low C = 4.4 |Dec record low C = 7.8 |rain colour = green |Jan rain mm = 51.1 |Feb rain mm = 46.7 |Mar rain mm = 41.9 |Apr rain mm = 34.2 |May rain mm = 35.6 |Jun rain mm = 33.7 |Jul rain mm = 28.8 |Aug rain mm = 29.3 |Sep rain mm = 27.4 |Oct rain mm = 34.0 |Nov rain mm = 36.8 |Dec rain mm = 43.0 |year rain mm = 442.2 |unit rain days = 1.0 mm |Jan rain days = 3.9 |Feb rain days = 3.4 |Mar rain days = 3.5 |Apr rain days = 2.8 |May rain days = 3.5 |Jun rain days = 4.0 |Jul rain days = 3.8 |Aug rain days = 3.8 |Sep rain days = 3.4 |Oct rain days = 3.9 |Nov rain days = 3.9 |Dec rain days = 3.8 |Jan afthumidity = 31 |Feb afthumidity = 36 |Mar afthumidity = 37 |Apr afthumidity = 40 |May afthumidity = 49 |Jun afthumidity = 55 |Jul afthumidity = 52 |Aug afthumidity = 44 |Sep afthumidity = 38 |Oct afthumidity = 34 |Nov afthumidity = 30 |Dec afthumidity = 29 |source = [[Bureau of Meteorology]] (1920–2024 normals and extremes, rainfall 1879–2024)<ref>{{cite web |url = http://www.bom.gov.au/climate/averages/tables/cw_051039_All.shtml |title = Nyngan Airport Climate Statistics |publisher = [[Bureau of Meteorology]] |access-date = June 23, 2024 }}</ref> |date=May 2025}} {{Historical populations |type= Australia |1921|1374 |1933|1545 |1947|1802 |1954|2257 |1961|2414 |1966|2591 |1971|2487 |1976|2359 |1981|2485 |1986|2502 |1991|2311 |1996|2240 |2001|2065 |2006|1975 |2011|2073 |2016|1988 |2021|1761 |source=[[Australian Bureau of Statistics]] data.<ref name="ABS Census data">{{cite web |title=Statistics by Catalogue Number |publisher=Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/ViewContent?readform&view=ProductsbyCatalogue&Action=Expand&Num=2.2 |access-date=19 January 2024}}</ref><ref name="ABS Census data recent">{{cite web |title=Search Census data |publisher=Australian Bureau of Statistics |url=https://www.abs.gov.au/census/find-census-data/search-by-area |access-date=19 January 2024}}</ref> }} ==Enerhiya ng araw== {{main|Planta ng Solar ng Nyngan}} Humigit-kumulang 10 kilometro (6.2 mi) sa kanluran ng bayan ang isa sa pinakamalaking photovoltaic power station ng Australia, na may 1.36 milyong solar panel. Ito ang pinakamalaking solar PV plant sa Australia noong inilunsad noong Hulyo 2016.<ref name=businessspectator>{{citation |url=http://www.businessspectator.com.au/article/2015/4/17/policy-politics/panel-perfect-australias-largest-solar-plant-complete?modapt= |title=Panel perfect: Australia's largest solar plant complete |journal=Business Spectator |author=John Conroy |date=17 April 2015 |access-date=17 April 2015}}</ref><ref>{{citation |url=http://www.agl.com.au/~/media/AGL/About%20AGL/Documents/How%20We%20Source%20Energy/Solar%20Community/Nyngan%20Solar%20Plant/Factsheets/2012/August/Project%20Fact%20Sheet%20August%202012.pdf |title=Nyngan Solar Plant Project Fact Sheet |publisher=AGL Energy Limited |access-date=17 April 2015}}</ref> Ito ay kapupunan ng isa pang planta sa Broken Hill, na inaasahang magiging ganap na gumagana sa pagtatapos ng 2015, para sa pinagsamang kapasidad na 155 megawatts (208,000 hp).<ref name=businessspectator /> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Nyngan]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa New South Wales]] [[Kategorya:Bogan Shire]] ildevlex548xlm5j3fe6dbcj7hxbn2o 2 338444 2220419 2218614 2026-08-14T09:14:31Z KyutKoTalaga 152379 Tinatanggal ang lahat ng nilalaman mula sa pahina 2220419 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 2 338719 2220438 2220316 2026-08-14T11:41:15Z Lolbet101 163542 /* Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog */ Galaksiyang Triangulum. (Triangulum Galaxy.) 2220438 wikitext text/x-wiki {{Userboxtop | float = right }} {{Userbox | id = [[File:Metawiki.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:metawiki:User:Lolbet101|Meta-Wiki]] na account. }} {{Userbox |id=[[File:Wikipedia-logo-v2-en.svg|45px]] |info= Ang tagagamit na ito ay may [[w:en:User:Lolbet101|English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Wikipedia-logo-v2-simple.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay may [[w:simple:User:Lolbet101|Simple English Wikipedia]] na account. }} {{Userbox | id = [[File:Billiards balls.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay paminsan-minsan o bihirang naglalaro ng [[bilyar]]. }} {{Userbox | id = [[File:Size Comparison - Gonggong with Earth and Moon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa mga paghahambing ng laki. (size comparisons). }} {{Userbox | id = [[File:Orion Nebula - Hubble 2006 mosaic 18000.jpg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[astronomiya]]. }} {{Userbox | id = [[File:Blue computer icon.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay interesado sa [[Kompyuter|kompyuters]]. }} {{Userbox | id = [[File:Nuvola Math and Inf.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay mahilig matuto sa [[matematika]]. }} {{Userbox | id = [[File:Rubik's cube.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay kayang bumuo ng [[Rubik's Cube|Rubik's cube]]. }} {{Userbox | id = [[File:Smartphone - game-icons.svg|45px]] | info = Ang tagagamit na ito ay naglalaro ng mga [[Larong bidyo|larong mobile]]. }} {{Userboxbottom}} Tl: Kumusta! Ako si Lolbet101. Nasisiyahan akong gumawa ng mga artikulo sa Wikipedia tungkol sa kalawakan at iba pang mga paksa. Gumagawa at nagpapabuti ako ng mga artikulo sa Tagalog. En: Hello! I am Lolbet101. I enjoy creating Wikipedia articles about space and other topics. I make and improve articles in Tagalog. == Mga artikulong ginawa ko sa Tagalog == (En: Articles I made in Tagalog) === 2026 === * [[6-7]] * [[Amerikanisasyon]] * [[Android 17]] * [[Bagong Pangkalahatang Katalogo]] * [[Bituing neutron]] * [[Call of Duty: Mobile]] * [[Centaurus A]] * [[Galaksiyang Triangulum]] * [[Grok AI]] * [[Katalogong Messier]] * [[Meta AI]] * [[Milya]] * [[NGC 1]] * [[NGC 7840]] * [[Omega Centauri]] * [[Pamamaril sa paaralan sa Tacloban noong 2026]] * [[Paskong pang-ilaw]] * [[Perplexity AI]] * [[Procyon]] * [[Serye ng Pera ng Bagong Henerasyon]] * [[Sining Kristiyano]] * [[Sverker Johansson]] * [[Windows 11]] g0apc7edvtykpa76lcleohtzz87at6u 0 339021 2220353 2220003 2026-08-13T20:38:15Z LknFenix 125962 + Kasaysayan 2220353 wikitext text/x-wiki '''Ang pagpapakete''' o '''pagbabalot''' ay ang [[agham]], [[sining]], at [[teknolohiya]] ng paglalagay ng mga produkto sa mga pakete o ng pagprotekta sa mga ito para sa pamamahagi, pag-iimbak, pagbebenta, at paggamit. Tumutukoy rin ang pagpapakete sa proseso ng pagdidisenyo, pagsusuri, at paggawa ng mga pakete. Maaaring ilarawan ang pagpapakete bilang isang koordinadong sistema ng paghahanda ng mga kalakal para sa transportasyon, pagbobodega, [[lohistika]], pagbebenta, at pangwakas na paggamit. Ang mga pakete ay naglalaman, nagpoprotekta, nagpapanatili, naghahatid, nagbibigay ng impormasyon, at nagsisilbing kasangkapan sa pagbebenta.<ref>{{cite book|last=Soroka| year=2002|title=Fundamentals of Packaging Technology|publisher= Institute of Packaging Professionals|ISBN=1-930268-25-4|language=en|trans-title=Mga Pangunahing Kaalaman sa Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref><ref>{{Cite book |last=Brennan |first=James G. |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/3527607579.ch9 |title=Food Processing Handbook |last2=Day |first2=Brian P. F. |date=2005 |publisher=[[Wiley (publisher)|Wiley]] |isbn=978-3-527-30719-7 |edition=1 |pages=291–350 |language=en |chapter=Packaging |doi=10.1002/3527607579.ch9|trans-title=Manwal sa Pagproseso ng Pagkain|trans-chapter=Pagpapakete}}</ref> Sa maraming bansa, naging mahalagang bahagi na ito ng mga gawain sa pamahalaan, negosyo, mga institusyon, industriya, at maging ng personal na paggamit. ==Kasaysayan== ===Sinaunang panahon=== [[Talaksan:Ritual wine vessel - The Met.png|thumb|right|Bronseng lalagyan ng alak mula ika-9 na siglo BK]] Ang mga unang pakete ay gumamit ng mga likas na materyales na makukuha noong panahong iyon, tulad ng mga basket na gawa sa tambo, mga sisidlang balat, mga kahong kahoy, mga plorerang yari sa palayok, mga seramikong ampora, mga bariles na kahoy, at mga hinabing supot. Habang umuunlad ang mga naprosesong materyales, ginamit din ang mga ito sa paggawa ng mga pakete, kabilang ang mga unang sisidlang yari sa [[Salamin (materyales)|salamin]] at [[bronse]]. Ang pag-aaral ng mga lumang pakete ay isang mahalagang aspeto ng [[arkeolohiya]]. Ginamit ng mga Tsino ang mga manipis na piraso ng ginamot na balat ng [[Moras (halaman)|moras]] upang ibalot ang pagkain noon pang una o ikalawang siglo BK.<ref name="OSU">{{cite web |last=Paula |first=Hook |date=11 Mayo 2017 |title=A History of Packaging |trans-title=Kasaysayan ng Pagpapakete |url=https://ohioline.osu.edu/factsheet/cdfs-133 |access-date=29 Disyembre 2020 |publisher=Ohio State University |language=en}}</ref> Ang paggamit ng materyal na parang papel sa Europa ay nagsimula nang gumamit ang [[Sinaunang Roma|mga Romano]] ng mababang uri at niresiklong papiro sa pagbabalot ng [[insenso]].<ref name="CHARM2005">{{Cite journal |author=Diana Twede |year=2005 |title=The Origins of Paper Based Packaging |trans-title=Ang Pinagmulan ng Pagpapaketeng De-papel |url=http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |journal=Conference on Historical Analysis & Research in Marketing Proceedings |language=en |volume=12 |pages=288–300 [289] |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716105826/http://faculty.quinnipiac.edu/charm/CHARM%20proceedings/CHARM%20article%20archive%20pdf%20format/Volume%2012%202005/288%20twede.pdf |archive-date=Hulyo 16, 2011 |access-date=Marso 20, 2010}}</ref> Noong 1035, isang manlalakbay na Persyano na bumisita sa mga pamilihan sa [[Cairo]], Arabeng Ehipto, ang nagsabi na ang mga gulay, pampalasa, at mga kagamitang metal ay binabalot sa papel para sa mga mamimili matapos maibenta ang mga ito.<ref name="CHARM2005" /> ===Modernong panahon=== ====Tinplate==== Nagsimula pa noong ika-18 siglo ang paggamit ng ''tinplate'' (bakal na pinahiran ng lata) para sa pagpapakete. Matagal na naging [[monopolyo]] ng [[Bohemya]] ang paggawa ng ''tinplate''; noong 1667, dinala nina Andrew Yarranton, isang inhinyerong Ingles, at Ambrose Crowley ang pamamaraan sa Inglatera, kung saan ito ay pinahusay ng mga tagapamahala ng mga pagawaan ng bakal, kabilang si Philip Foley.<ref>{{Citation|first=P.J.|last=Brown|title=Andrew Yarranton and the British tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=42–48|issue=1|language=en|trans-title=Si Andrew Yarranton at ang industriya ng tinplate ng Britanya}}</ref><ref>{{Citation|first=P.W.|last=King|title=Wolverley Lower Mill and the beginnings of the tinplate industry|periodical=Historical Metallurgy|volume=22|year=1988|pages=104–113|issue=2|language=en|trans-title=Wolverley Lower Mill at ang pag-umpisa ng industriya ng tinplate}}</ref> Pagsapit ng 1697, may laminadora si John Hanbury sa Pontypool para sa paggawa ng "Pontypool Plates".<ref>H.R. Schubert, ''History of the British iron and steel industry ... to 1775'', 429.</ref><ref>{{Citation|first=W.W.|last=Minchinton|title=The British tinplate industry: a history|year=1957|publisher=Clarendon Press, Oxford|page=10|language=en|trans-title=Ang industriya ng tinplate ng Britanya: kasaysayan}}</ref> Ang pamamaraang unang ginamit doon ng pagrolyo ng mga plakang bakal sa pamamagitan ng mga silindro ay nagbigay-daan sa paggawa ng mas pare-parehong ''black plate'' kaysa sa dating paraan ng [[Martilyo|pagmamartilyo]]. Nagsimulang ibenta ang mga kahong gawa sa ''tinplate'' mula sa mga daungan sa Bristol Channel noong 1725. Ang ''tinplate'' ay ipinadala mula sa Newport, Monmouthshire.<ref>Kinuha ang datos mula sa D.P. Hussey ''et al., Gloucester Port Books Database'' (CD-ROM, University of Wolverhampton 1995).</ref> Pagsapit ng 1805, 80,000 kahon ang nagawa at 50,000 ang nailuwas. Nagsimulang magbalot ang mga tindero ng [[tabako]] sa London ng pulbos na tabako sa mga kanistreng pinahiran ng metal noong dekada 1760. ==== Paglalata ==== [[Talaksan:Canning stewpan advertisement.jpg|thumb|left|upright|Patalastas sa magasin noong 1914 para sa mga kagamitan sa pagluluto na may mga tagubilin para sa paglalata ng pagkain sa bahay]] Nang matuklasan ng imbentor na Pranses na si Nicholas Appert ang kahalagahan ng mga lalagyang hindi pinapasukan ng hangin para sa [[pagpreserba ng pagkain]], ang proseso ng paglalata ng pagkain ay [[Patente|pinatente]] ng Britanikong mangangalakal na si Peter Durand noong 1810.<ref>{{cite web|last=Geoghegan |first=Tom |url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-21689069 |title=BBC News - The story of how the tin can nearly wasn't |publisher=Bbc.co.uk |date=Abril 21, 2013 |access-date=Hunyo 4, 2013|language=en|trans-title=BBC News – Ang kuwento kung paano muntik nang hindi umiral ang lata}}</ref> Matapos matanggap ang patente, hindi personal na ipinagpatuloy ni Durand ang paglalata ng pagkain. Ibinenta niya ang kanyang patente noong 1812 sa dalawa pang Ingles, sina Bryan Donkin at John Hall, na pinahusay ang proseso at produkto at nagtayo ng unang komersiyal na pagawaan ng delata sa mundo sa Southwark Park Road, London. Pagsapit ng 1813, gumagawa na sila ng mga unang de-latang pagkain para sa Royal Navy.<ref>{{cite book|page=107|url=https://books.google.com/books?id=eAA5M2eIWqwC|title=People and Industries|author=William H. Chaloner|publisher=Routledge|year=1963|isbn=978-0-7146-1284-3|language=en|trans-title=Mga Tao at Industriya}}</ref> Ang patuloy na pag-unlad sa paglalata ay nagbigay-daan sa pag-imbento ng [[abrilata]] noong 1855. Si Robert Yeates, isang tagagawa ng kubyertos at mga instrumentong pang-operasyon sa Trafalgar Place West, Hackney Road, Middlesex, UK, ay nakaisip ng abrilata na may dulong hugis-kuko at kagamitang pinapagana ng kamay na ginagalaw sa paligid ng itaas na bahagi ng mga metal na lata.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of Kitchen History|publisher=Taylor & Francis Group|url=https://books.google.com/books?id=D7IhN7lempUC|isbn=978-1-57958-380-4|date=Setyembre 27, 2004|language=en|trans-title=Ensiklopedya ng Kasaysayan ng Kusina}}</ref> Noong 1858, isa pang pambukas na uring pingga na may mas kumplikadong hugis ang pinatentente sa Estados Unidos ni Ezra Warner ng [[Waterbury, Connecticut]]. ====Paketeng de-papel ==== [[Talaksan:Salt-packaging.jpg|thumb|upright|Pagpapakete ng mga natitiklop na karton ng asin noong bandang 1934]] Ang mga set-up box ay unang ginamit noong ika-16 na siglo, habang ang mga modernong kartong natitiklop ay nagmula pa noong 1839. Ang unang korugadong kahon ay ginawa nang komersiyo noong 1817 sa Inglatera. Ang korugadong papel, na tinatawag ding plisadong papel, ay pinatentahan sa Britanya noong 1856 at ginamit bilang panloob na sapin ng matataas na sumbrero. Si Robert Gair, na ipinanganak sa Eskosya, ay nag-imbento ng kahong paperboard na paunang pinutol noong 1890—mga patag na pirasong ginawa nang maramihan na maaaring itupi upang maging mga kahon. Bunga ng isang aksidente ang imbensyon ni Gair: noong dekada 1870, habang nagtatrabaho siya bilang taga-imprenta at tagagawa ng paper bag sa [[Brooklyn]], nag-iimprenta siya minsan ng mga supot ng binhi nang lumihis sa posisyon ang metal na ruler na ginagamit upang lagyan ng tupi ang mga ito, kaya naputol ang mga supot. Natuklasan ni Gair na maaari siyang gumawa ng mga paunang gawang kahong ''paperboard'' sa pamamagitan ng pagputol at paggawa ng tupi sa iisang operasyon.<ref>{{cite book|title=Cartons, crates and corrugated board: handbook of paper and wood packaging technology|author1=Diana Twede |author2=Susan E.M. Selke |name-list-style=amp |publisher=DEStech Publications|year=2005|isbn=978-1-932078-42-8|pages=41–42, 55–56|url=https://books.google.com/books?id=kc0MSzFvrH8C}}</ref> ===Ika-20 siglo=== [[Talaksan:Ephemera collection; Paper bag advertising Bile Beans Wellcome L0030503.jpg|right|thumb|upright|Isang paketeng nag-aanunsyo ng isang patentadong gamot]] Kabilang sa mga pagsulong sa pagpapakete noong unang bahagi ng ika-20 siglo ang mga pansarang Bakelite sa mga bote, mga transparent na pambalot na selopin, at mga panel sa mga karton. Pinahusay ng mga inobasyong ito ang kahusayan sa pagproseso at pinabuti ang kaligtasan ng pagkain. Habang nabubuo ang mga karagdagang materyales tulad ng [[aluminyo]] at ilang uri ng plastik, isinama ang mga ito sa mga pakete upang mapabuti ang pagganap at paggana.<ref>{{Cite book|last1=Brody|first1=A. L|last2=Marsh|first2=K. S|title=Encyclopedia of Packaging Technology|year=1997|publisher=Wiley |isbn=978-0-471-06397-1|language=en|trans-title=Ensiklopedya ng Teknolohiya ng Pagpapakete}}</ref> ==Layunin== May ilang layunin ang pagpapakete at paglalagay ng etiketa sa mga pakete:<ref>{{cite conference | first = L | last = Bix |author2=Rifon |author3=Lockhart |author4=de la Fuente | title = The Packaging Matrix: Linking Package Design Criteria to the Marketing Mix | publisher = IDS Packaging | year = 2003 | url =https://www.researchgate.net/publication/282313342 | access-date = 16 Setyembre 2017|trans-title=Ang Matrix ng Pagpapakete: Pag-uugnay ng Pamantayan sa Disenyo ng Pakete sa Marketing Mix|lang=en}}</ref> * '''Pisikal na proteksiyon''' – Ang mga bagay na nakapaloob sa pakete ay maaaring mangailangan ng proteksiyon laban sa, bukod sa iba pa, mekanikal na pagkabigla, panginginig, paglabas ng kargang elektrostatiko, pagkagalos, kompresyon, [[temperatura]],<ref>{{cite journal |last=Choi |first= Seung-Jin|author2=Burgess |year=2007 |title=Practical mathematical model to predict the performance of insulating packages|journal=Packaging Technology and Science |volume=20 |issue=6 |pages=369–380 |doi=10.1002/pts.762 |s2cid= 136558384|language=en|trans-title=Praktikal na modelong matematiko upang mahulaan ang pagganap ng mga paketeng may insulasyon}}</ref> at iba pa. * '''Proteksiyon sa pamamagitan ng harang''' – Kadalasang kinakailangan ang harang laban sa [[oksiheno]], singaw ng tubig, sikat ng araw, alikabok, at iba pa. Ang pagtagos ay isang kritikal na salik sa disenyo. Naglalaman ang ilang pakete ng mga pampatuyo o pansipsip ng oksiheno upang makatulong na pahabain ang buhay sa istante. Pinananatili rin ang binagong<ref>{{cite journal |last=Lee |first= Ki-Eun |author2=Kim |author3=An |author4=Lyu |author5=Lee |year=1998 |title=Effectiveness of modified atmosphere packaging in preserving a prepared ready-to-eat food|journal=Packaging Technology and Science|volume=21 |issue=7 |page= 417|doi=10.1002/pts.821 |s2cid= 98181751 |language=en|trans-title=Bisa ng pagpapaketeng may binagong atmospera sa pagpreserba ng inihandang pagkaing maaari nang kainin}}</ref> o kontroladong atmospera sa ilang pakete ng pagkain. Ang pagpapanatiling malinis, sariwa, isterilisado,<ref>{{cite journal |last=Severin |first=J|year=2007 |title=New Methodology for Whole-Package Microbial Challenge Testing for Medical Device Trays|doi=10.1520/JTE100869|journal= Journal of Testing and Evaluation|volume=35|issue=4|article-number=100869}}</ref> at ligtas ng mga nilalaman sa buong itinakdang buhay sa istante ay isang pangunahing tungkulin. Ginagamit din ang isang harang kapag kailangang paghiwalayin ang dalawang materyales bago ang huling paggamit, gaya ng sa mga espesyal na pintura, pandikit, likidong medikal, at iba pa. * '''Paglalaman o pagtitipon''' – Kailangang mailagay sa mga lalagyan ang mga likido at pulbos para sa pagpapadala at pagbebenta. Karaniwang pinagsasama-sama ang maliliit na bagay sa iisang pakete upang maging mas episyente ang pag-iimbak at pagbebenta. Halimbawa, ang isang kahon na naglalaman ng 1,000 holen ay nangangailangan ng mas kaunting pisikal na paghawak kaysa sa 1,000 magkakahiwalay na holen. Ang mga likido, pulbos, at mga butil-butil na materyal ay nangangailangan ng mga lalagyan. * '''Pagbibigay ng impormasyon''' – Nagpapabatid ang mga pakete at etiketa kung paano gamitin, ilipat, [[Pagreresiklo|iresiklo]], o itapon ang pakete o produkto. Sa mga produktong parmasyutiko, [[pagkain]], [[medikal]], at [[Sustansiyang kimikal|kemikal]], may ilang uri ng impormasyong itinatadhana ng batas. Ginagamit ang impormasyon sa mga pakete at etiketa para sa pagsubaybay at pagtunton. Karamihan sa mga produkto ay may nakasaad na numero ng serye at lote sa pakete, at sa kaso ng mga produktong pagkain, gamot, at ilang kemikal, karaniwang nakalagay rin ang petsa ng pagkupas o "mainam gamitin bago". Maaari ring ipahiwatig ng mga pakete ang materyal na ginamit sa paggawa nito sa pamamagitan ng isang simbolo. * '''Pagmemerkado''' – Maaaring gamitin ng mga tagapagmemerkado ang pagpapakete at mga etiketa upang hikayatin ang mga potensiyal na mamimili na bumili ng isang produkto. Ang [[disenyong grapiko]] at pisikal ng pakete ay matagal nang mahalaga at patuloy na umuunlad. Inilalapat ang mga komunikasyon sa pagmemerkado at disenyong grapiko sa ibabaw ng pakete at kadalasan ay sa mga display sa punto ng pagbebenta. Karamihan sa mga pakete ay idinisenyo upang ipakita ang mensahe at pagkakakilanlan ng tatak, habang itinatampok din ang produkto. == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Pagpapakete|*]] izxungsadz1o6w8brmgbp204yx4mpyk 0 339087 2220334 2220271 2026-08-13T12:04:34Z Lolbet101 163542 /* Tingnan din */ 2220334 wikitext text/x-wiki {{Starbox begin|name=Procyon}} {{Starbox image | image = [[File:Position Alpha Cmi.png|frameless|thumb|center]] | caption = Posisyon ng Procyon (Alpha Canis Minoris). }} {{Starbox observe |epoch=J2000.0|equinox=J2000.0|constell=[[Canis Menor (talampad)|Canis Minor]]|ra={{RA|07|39|18.11950}}<ref name="vanLeeuwen2007">{{cite journal |last=van Leeuwen |first=F. |date=2007 |title=Validation of the new Hipparcos reduction |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=474 |issue=2 |pages=653–664 |doi=10.1051/0004-6361:20078357 |arxiv=0708.1752 |bibcode=2007A&A...474..653V}}</ref>|dec={{DEC|+05|13|29.9552}}<ref name="vanLeeuwen2007" />|appmag_v=0.34<ref name="aaa413">{{cite journal| display-authors=1 | last1=Kervella | first1=P. | last2=Thévenin | first2=F. | last3=Morel | first3=P. | last4=Berthomieu | first4=G. | last5=Bordé | first5=P. | last6=Provost | first6=J. | title=The diameter and evolutionary state of Procyon A. Multi-technique modeling using asteroseismic and interferometric constraints | journal=Astronomy and Astrophysics | volume=413 | issue=1 | pages=251–256 |date=2004 | doi=10.1051/0004-6361:20031527 | bibcode=2004A&A...413..251K |arxiv = astro-ph/0309148 | s2cid=8840932 }}</ref> (A) <br> 10.7<ref name="ApJ119_2">{{cite journal| last1 = Schroeder | first1 = Daniel J. | last2 = Golimowski | first2 = David A. | last3 = Brukardt | first3 = Ryan A. | last4 = Burrows | first4 = Christopher J. | last5 = Caldwell | first5 = John J. | last6 = Fastie | first6 = William G. | last7 = Ford | first7 = Holland C. | last8 = Hesman | first8 = Brigette | last9 = Kletskin | first9 = Ilona | last10 = Krist | first10 = John E. | last11 = Royle | first11 = Patricia | last12 = Zubrowski | first12 = Richard. A. | display-authors=1 | title = A Search for Faint Companions to Nearby Stars Using the Wide Field Planetary Camera 2 | journal = The Astronomical Journal | volume = 119 | issue = 2 | pages = 906–922 | date = 2000 | bibcode = 2000AJ....119..906S | doi = 10.1086/301227 | doi-access = free }}</ref> (B)}} {{Starbox character |class=F5 IV–V<ref name="universemap" /> + DQZ<ref name="starfacts" />|b-v=+0.42<ref name="eggen">{{cite journal|bibcode=1986EgUBV........0M|title=Compilation of Eggen's UBV data, transformed to UBV (unpublished)|journal=Catalogue of Eggen's UBV Data|last1=Mermilliod|first1=J.-C|year=1986}}</ref> |u-b=+0.00<ref name="eggen" />|type=Subhigante + Puting unano<ref name="Bond">{{Cite journal |last1=Bond |first1=Howard E. |last2=Gilliland |first2=Ronald L. |last3=Schaefer |first3=Gail H. |last4=Demarque |first4=Pierre |last5=Girard |first5=Terrence M. |last6=Holberg |first6=Jay B. |last7=Gudehus |first7=Donald |last8=Mason |first8=Brian D. |last9=Kozhurina-Platais |first9=Vera |last10=Burleigh |first10=Matthew R. |last11=Barstow |first11=Martin A. |last12=Nelan |first12=Edmund P. |display-authors=1|date=2015-11-04 |title=Hubble Space Telescope Astrometry of the Procyon System |journal=The Astrophysical Journal |volume=813 |issue=2 |pages=106 |doi=10.1088/0004-637x/813/2/106 |issn=1538-4357|arxiv=1510.00485 |bibcode=2015ApJ...813..106B }}</ref>}} {{Starbox astrometry |parallax=284.56|p_error=1.26|dist_ly=11.46 ± 0.05<ref name=":1" />|dist_pc=3.51 ± 0.02|radial_v=-3.2}} {{Starbox detail|mass=1.478 ± 0.012<ref name="Bond" />|radius=2.043 ± 0.009<ref name=Soubiran2024>{{Citation |last1=Soubiran |first1=C. |last2=Creevey |first2=O. L. |last3=Lagarde |first3=N. |last4=Brouillet |first4=N. |last5=Jofré |first5=P. |last6=Casamiquela |first6=L. |last7=Heiter |first7=U. |last8=Aguilera-Gómez |first8=C. |last9=Vitali |first9=S. |last10=Worley |first10=C. |last11=de Brito Silva |first11=D. |date=2024-02-01 |display-authors=1|title=Gaia FGK benchmark stars: Fundamental Teff and log g of the third version |bibcode=2024A&A...682A.145S |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=682 |pages=A145 |doi=10.1051/0004-6361/202347136 |arxiv=2310.11302 |issn=0004-6361}} [https://vizier.cds.unistra.fr/viz-bin/VizieR?-source=J/A%2BA/682/A145&HIP=HIP37279 Procyon A's database entry] at [[VizieR]].</ref>|luminosity=7.049 ± 0.064<ref name=Soubiran2024 />|temperature=6,582 ± 5<ref name=Soubiran2024 />|component1=Procyon A|metal_fe=−0.02 ± 0.02<ref name=Soubiran2024 />|age_gyr=1.87 ± 0.13<ref name="Liebert2013">{{citation | display-authors = 1 | last1 = Liebert | first1 = James | last2 = Fontaine | first2 = Gilles | last3 = Young | first3 = Patrick A. | last4 = Williams | first4 = Kurtis A. | last5 = Arnett | first5 = David | title = The Age and Stellar Parameters of the Procyon Binary System | journal = The Astrophysical Journal | volume = 769 | issue = 1 | id = 7 | pages = 10 | date = 2013 | doi = 10.1088/0004-637X/769/1/7 | bibcode = 2013ApJ...769....7L | arxiv = 1305.0587 | s2cid = 118473397 }}</ref>|component2=Procyon B|mass2=0.592 ± 0.006<ref name="Bond" />|radius2=0.01234 ± 0.00032<ref name="Provencal2002">{{cite journal| display-authors=1 | last1=Provencal | first1=J. L. | last2=Shipman | first2=H. L. | last3=Koester | first3=Detlev | last4=Wesemael | first4=F. | last5=Bergeron | first5=P. | title=Procyon B: Outside the Iron Box | journal=The Astrophysical Journal | date=2002 | volume=568 | issue=1 | pages=324–334 | bibcode=2002ApJ...568..324P | doi=10.1086/338769 | doi-access=free }}</ref>|luminosity2=0.00049|temperature2=7,740 ± 50<ref name="Provencal2002" />|age_gyr2=1.37}} {{Starbox catalog |names=Procyon, Alpha Canis Minoris, [[Pagtatalaga ng Bayer|ɑ Canis Minoris]], [[Pagtatalaga ng Flamsteed|10 Canis Minoris]], [[Katalogong Henry Draper|HD]] 61421, [[Katalogong Hipparcos|HIP]] 37279, [[Katalogong Maliliwanag na Bituin|HR]] 2943, [[Katalogong Gliese ng mga Kalapit na Bituin|GJ]] 280<ref>{{cite web|title=Procyon|url=https://simbad.cds.unistra.fr/mobile/object.html?object_name=Procyon|access-date=2026-08-13|website=SIMBAD}}</ref>}} {{Starbox end}} Ang '''Procyon''' (kilala rin bilang '''Alpha Canis Minoris''') ay ang pinakamaliwanag na bituin sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Canis Menor (talampad)|Canis Minor]] at isa sa pinakamaliwanag na bituin sa kalangitan sa gabi.<ref name=":0">{{Cite web |title=Procyon |url=https://www.britannica.com/place/Procyon |access-date=2026-08-13 |website=Britannica |language=en}}</ref> Ito ay matatagpuan sa layong humigit-kumulang 11.46 [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]], kaya isa ito sa mga [[Talaan ng mga malalapit na maliwanag na bituin|pinakamalapit na maliwanag na bituin]].<ref name=":1">{{Cite web |last=Dougan |first=Neal |title=Procyon Star (Alpha Canis Minoris): Brightest Star of the Lesser Dog |url=https://theplanets.org/stars/procyon-star/ |access-date=2026-08-13 |website=The Planets |language=en-US}}</ref> Ang Procyon ay isang sistemang may [[Bituing binaryo|dalawang bituin]].<ref name="starfacts">{{Cite web |last= |date=2023-03-04 |title=Procyon (α CMi): Star System, Name, Constellation, Location |url=https://www.star-facts.com/procyon/ |access-date=2026-08-13 |website=Star Facts |language=en-US}}</ref><ref name=":1" /> Ang pangunahing bituin, ang '''Procyon A''', ay isang dilaw-puting subhiganteng bituin na mas malaki at mas maliwanag kaysa sa [[Araw]]. Ang kasama nito, ang '''Procyon B''', ay isang [[Puting unano|puting duwende]] o ''white dwarf'' na natuklasan noong ika-19 na siglo.<ref name="Liebert2013" /><ref>{{Cite web |title=Nearby Stars |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Starlog/procyon.html |access-date=2026-08-13 |website=hyperphysics.phy-astr.gsu.edu}}</ref><ref>{{Cite web |title=Procyon UV Flux Distribution |url=https://sdc.cab.inta-csic.es/ines/Ines_PCentre/Demos/Fluxdist/procyon.html |access-date=2026-08-13 |website=sdc.cab.inta-csic.es}}</ref> Ang Procyon ang ikawalong pinakamaliwanag na bituin sa kalangitan sa gabi.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=James |date= |title=Star Facts: Procyon - Type, Size, Color, & Distance |url=https://www.astronomytrek.com/stars/procyon/ |access-date=2026-08-13 |website=Astronomy Trek |language=en-US}}</ref> Ito ay bumubuo ng isa sa tatlong vertex ng [[Asterismong Triangulong Taglamig|asterismo ng ''Winter Triangle'']], kasama ang [[Sirius]] at [[Betelgeuse]].<ref name="universemap">{{Cite web |date=2025-12-07 |title=Procyon — Binary Star & White Dwarf Companion |url=https://universemap.net/procyon/ |access-date=2026-08-13 |language=en-US|website=Universe Map}}</ref> Ang pinakamagandang panahon para panoorin ang Procyon sa gabi ay sa huling bahagi ng [[taglamig]] sa [[Hilagang Hating-globo|Hilagang Hemisperyo]].<ref>{{Cite web |last=Sessions |first=Larry |date=2024-01-10 |title=Bright Procyon: The Little Dog Star in Canis Minor |url=https://earthsky.org/brightest-stars/procyon-harbringer-of-the-dog-star/ |access-date=2026-08-13 |language=en-US|website=EarthSky}}</ref> Ang pangalang Procyon ay nagmula sa sinaunang salitang Griyego na Προκύων (Prokyon), na nangangahulugang "bago ang aso". Nakuha nito ang pangalang ito dahil sumisikat ito bago ang Sirius, ang maliwanag na "Bituin ng Aso" sa Canis Major, habang naglalakbay sila sa kalangitan sa gabi.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2013-09-24 |title=Procyon: Bright Star With Hidden Companion |url=https://www.space.com/22929-procyon.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925171504/https://www.space.com/22929-procyon.html |archive-date=2013-09-25 |access-date=2026-08-13 |website=Space |language=en}}</ref> == Galeriya == <gallery mode="packed" heights="130"> Talaksan:Procyon.png|Ang sistemang Procyon: Procyon A (kanan) at Procyon B (kaliwa). Talaksan:Procyon A & B Couple Binaire.ogv|Ang mga [[Ligiran|orbito]] ng sistemang Procyon. Talaksan:Winter Triangle tr.png|[[Asterismong Triangulong Taglamig]]: ang Procyon, [[Sirius]], at [[Betelgeuse]]. </gallery> == Tingnan din == * [[Araw (astronomiya)|Araw]] * [[Alpha Centauri]] * [[Altair]] * [[Talaan ng malalapit na bituin]] == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga bituin]] [[Kategorya:Mga bituing binaryo]] 54wahpl41oo4m3z93wug9gta5bagznm 0 339092 2220343 2026-08-13T13:32:25Z Lolbet101 163542 I-redirect, ngayon ang pahinang Ingles na ito ay mapupunta sa "IAU". (Redirect, now this English page goes to "IAU".) 2220343 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Pandaigdigang Unyong Astronomiko]] dgceypnz2b1s5j7kouprqq55sbt74vm 0 339093 2220350 2026-08-13T19:54:05Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Salinggogon]] 2220350 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Salinggogon]] ptfxvytber1anlbq6g8f75wvamasxai 0 339094 2220351 2026-08-13T19:54:38Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Salinggogon]] 2220351 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Salinggogon]] ptfxvytber1anlbq6g8f75wvamasxai 0 339095 2220352 2026-08-13T19:55:03Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Salinggogon]] 2220352 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Salinggogon]] ptfxvytber1anlbq6g8f75wvamasxai 2 339096 2220361 2026-08-13T22:40:26Z Bot522872633193 165275 /*Pagbabago 1: Nagdagdag ng kaunting impormasyon ukol sa aking sarili.*/ 2220361 wikitext text/x-wiki Maligayang pagbati sa inyo! Maaari niyo lamang ako tawaging bilang Bot. Ako ay isang bagong tagasalin na nais ipalawak pa ang presensya ng wikang Pilipino o Tagalog sa iba't ibang mga larong bidyo, mga pook-sapot, applikasyon, atbp. Sa pamamagitan ng paggawa at pagtulong sa Tagalog Wikipedia, naipapalawak ko pa ang mga paksa na nais matutunan ng mga mambabasa sa wikang Pilipino at pinapahalagahan ang wikang Pilipino. et0mmnx0c935pg1bozwd3g0reg5fieh 0 339097 2220382 2026-08-14T02:00:15Z GinawaSaHapon 102500 Bagong pahina: {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa lalaugan''', '''paringal''', o '''epiglotal''' ang mga [[katinig sa lalamunan]] na nabubuo gamit ang likurang bahagi ng [[dila]] na umuurong sa [[lalaugan]].<ref>{{SOWL}}</ref> Una itong tinukoy sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] (IPA) noong 1989 bilang pagtatangi sa mga [[katinig na pasutsot]] sa naturang [[lugar ng artikulasyon]]. K... 2220382 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katinig sa lalaugan''', '''paringal''', o '''epiglotal''' ang mga [[katinig sa lalamunan]] na nabubuo gamit ang likurang bahagi ng [[dila]] na umuurong sa [[lalaugan]].<ref>{{SOWL}}</ref> Una itong tinukoy sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] (IPA) noong 1989 bilang pagtatangi sa mga [[katinig na pasutsot]] sa naturang [[lugar ng artikulasyon]]. Karaniwan itong makikita sa mga wika sa [[Gitnang Silangan]], [[Hilagang Aprika]], [[Sungay ng Aprika]], [[Kaukaso|Kaukasya]], at ilang mga wikang katutubo sa kanlurang Canada, partikular na sa [[British Columbia]]. == Uri == Pawang mga [[pulmonikong katinig]] lamang ang mga katinig sa lalaugan. Nasa talahanayan sa baba ang mga pulmonikong katinig sa lalaugan na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Nahahati ito sa mga grupo ayon sa [[lugar ng artikulasyon]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog na anyo habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]]. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡ}}}} |[[Wikang Archi|Archi]] |{{Lang|aqc|гӀарз}} {{Lang|aqc-Latn|g'arz}} |'reklamo' |{{IPA|[ʡarz]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʜ}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʢ}}}} |[[Wikang Somali|Somali]] |{{Lang|so|cad}} |'puti' |{{IPA|[ʡ͜ʢaʔ͜t]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ħ}}}} |[[Wikang Maltes|Maltes]] |{{Lang|mt|wieħed}} |'isa' |{{IPA|[wiːħet]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʕ}}}} |[[Wikang Danes|Danes]] |{{Lang|da|ravn}} |'uwak' |{{IPA|[ʕ̞ɑ̈wˀn]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa lalaugan]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡ̮}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʜ}}}} |[[Wikang Amis|Amis]] |{{Lang|ami|tihi}} |'asawang babae' |{{IPA|[tiʜiʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʢ}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |} == Tingnan din == * [[Katinig sa lalamunan]] * [[Katinig sa tagukan]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} dthgunfvlmefqopgdcn8se02udtvsjp 2220383 2220382 2026-08-14T02:01:27Z GinawaSaHapon 102500 2220383 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> {{IPA notice}} Sa [[ponetika]], '''katínig sa lalaúgan''', '''paringál''', o '''epiglotál''' ang mga [[katinig sa lalamunan]] na nabubuo gamit ang likurang bahagi ng [[dila]] na umuurong sa [[lalaugan]].<ref>{{SOWL}}</ref> Una itong tinukoy sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]] (IPA) noong 1989 bilang pagtatangi sa mga [[katinig na pasutsot]] sa naturang [[lugar ng artikulasyon]]. Karaniwan itong makikita sa mga wika sa [[Gitnang Silangan]], [[Hilagang Aprika]], [[Sungay ng Aprika]], [[Kaukaso|Kaukasya]], at ilang mga wikang katutubo sa kanlurang Canada, partikular na sa [[British Columbia]]. == Uri == Pawang mga [[pulmonikong katinig]] lamang ang mga katinig sa lalaugan. Nasa talahanayan sa baba ang mga pulmonikong katinig sa lalaugan na may kaakibat na simbolo sa [[Internasyonal na Ponetikong Alpabeto]]. Nahahati ito sa mga grupo ayon sa [[lugar ng artikulasyon]]. Para sa bawat pares, nasa taas ang di-matunog na anyo habang nasa baba naman ang [[Tunog (ponetika)|matunog]]. {{table alignment}} {| class="wikitable defaultcenter" ! rowspan="2" |Pangalan ! rowspan="2" |IPA ! colspan="4" |Halimbawa |- !Wika !Salita !Kahulugan !Bigkas |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡ}}}} |[[Wikang Archi|Archi]] |{{Lang|aqc|гӀарз}} {{Lang|aqc-Latn|g'arz}} |'reklamo' |{{IPA|[ʡarz]}} |- | colspan="5" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʜ}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡʢ}}}} |[[Wikang Somali|Somali]] |{{Lang|so|cad}} |'puti' |{{IPA|[ʡ͜ʢaʔ͜t]}} |- | rowspan="2" |[[Katinig na pasutsot sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ħ}}}} |[[Wikang Maltes|Maltes]] |{{Lang|mt|wieħed}} |'isa' |{{IPA|[wiːħet]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʕ}}}} |[[Wikang Danes|Danes]] |{{Lang|da|ravn}} |'uwak' |{{IPA|[ʕ̞ɑ̈wˀn]}} |- | rowspan="2" |[[Simpleng katinig na pakatal sa lalaugan]] | colspan="5" ! {{N/a}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʡ̮}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |- | rowspan="2" |[[Matinding katinig na pakatal sa lalaugan]] |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʜ}}}} |[[Wikang Amis|Amis]] |{{Lang|ami|tihi}} |'asawang babae' |{{IPA|[tiʜiʔ]}} |- |{{Big|{{IPA link|audio=yes|ʢ}}}} | colspan="4" ! {{N/a}} |} == Tingnan din == * [[Katinig sa lalamunan]] * [[Katinig sa tagukan]] == Sanggunian == {{Reflist}}{{Articulation navbox}} 7trlbh8hn6xjvtzob2lolzuvpzawa67 0 339098 2220384 2026-08-14T02:04:28Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa lalaugan]] 2220384 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Katinig sa lalaugan]] ei18je2kiw0xtpucadpxg384kj6ijjt 0 339099 2220385 2026-08-14T02:05:01Z GinawaSaHapon 102500 Ikinakarga sa [[Katinig sa lalaugan]] 2220385 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[katinig sa lalaugan]] 8dsmviakk0il4t3o4j2hyc76gz39t04 0 339100 2220402 2026-08-14T06:53:27Z TentingZones1 122212 Ikinakarga sa [[Namibia]] 2220402 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Namibia]] qbhl2lhbuocspxexk1ayix04orpiv46 0 339101 2220404 2026-08-14T06:59:01Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Alindao |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline =... 2220404 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Alindao |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Alindao town hall, Central African Republic, 29 November 2018.jpg |imagesize = |image_caption = Alindao noong 2018 |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Central African Republic <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =Lokasyon sa Republika ng Gitnang Aprika <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = [[Image:Flag of the Central African Republic.svg|25px]] [[Central African Republic]] |subdivision_type1 = [[Prefectures of the Central African Republic|Prepektura]] |subdivision_name1 = [[Basse-Kotto]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = Sub-prepekt |leader_name = Jean Gilbert Gbangoudou<ref>{{cite web |last1=Oubangui Medias |first1=Oubangui Medias |title=Centrafrique : Décrets portant nomination des Gouverneurs, des Préfets et des Sous-Préfets |url=https://oubanguimedias.com/2024/06/03/centrafrique-decrets-portant-nomination-des-gouverneurs-des-prefets-et-des-sous-prefets/ |website=oubanguimedias.com |publisher=Oubangui Medias |access-date=6 June 2024}}</ref> |leader_title1 = Alkalde |leader_name1 = Guy Maurice Mbonzomon-Sesse<ref>{{cite web |last1=Ndeke Luka |first1=Ndeke Luka |title="La ville d’Alindao renait progressivement de ses cendres" |url=https://www.radiondekeluka.org/actualites/societe/40044-la-ville-d-alindao-renait-progressivement-de-ses-cendres.html |website=radiondekeluka.org |publisher=Radio Ndeke Luka |access-date=25 April 2023}}</ref> |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 48.58 |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2003 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 14401 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|5|2|0|N|21|13|0|E|region:CF|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Alindao''' ay isang bayan at [[Mga subprepektura ng Republika ng Gitnang Aprika|sub-prepektura]] na matatagpuan sa [[Mga prepektura ng Republika ng Gitnang Aprika]] ng [[Basse-Kotto]] sa [[Republika ng Gitnang Aprika]]. Ito ay nasa sangandaan ng National Route 2 at 22. Ang Alindao ay may populasyon na 14,401 ayon sa senso noong 2003; at ang kinakalkulang populasyon noong 2013 ay 15,213.<ref name="WG">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-47&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |title=Central African Republic: largest cities and towns and statistics of their population |publisher=World Gazetteer |accessdate=30 March 2013 |url-status=dead }}</ref> Ang bayan ay ang sentro ng [[Diyosesis ng Romano Katoliko ng Alindao]]. Mayroon itong maliit na paliparan, ang Paliparan ng Alindao. Isang Misyong Katoliko ang itinatag sa Alindao noong panahon ng pananakop ng mga Pranses sa ilalim ng [[Gineyang Ekwador ng Pransiya]].<ref name="ThompsonAdloff1960">{{cite book|last1=Thompson|first1=Virginia McLean|last2=Adloff|first2=Richard|title=The emerging States of French Equatorial Africa|url=https://books.google.com/books?id=xyalAAAAIAAJ&pg=PA419|accessdate=30 March 2013|year=1960|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-0051-1|page=419}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Cases près d'Alindao-1924.jpg|thumb|left|Isang kubo sa Alindao noong 1924.]] Noong 1912, ang pinuno ng mga taong [[Taong Banda|Banda-Ngbugu]] sa Alindao, Aju, ay nanumpa ng katapatan sa mga mananakop na Pranses. Gayunpaman, pinamunuan niya ang isang lokal na pag-aalsa noong 1925 at nabihag at pinatay nang sumunod na taon.<ref name="Dictionary">{{cite book |last1=Bradshaw |first1=Richard |last2=Fandos-Rius |first2=Juan |date=2016 |title=Historical Dictionary of the Central African Republic |edition=New |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham, Maryland |isbn=9780810879911 |pages=66, 116, 543}}</ref> Noong 1927, itinatag ng misyonerong Norwegian na si Oscar Cesar Berntz-Lanz ang Elim Mission sa Boybinga sa subprefecture ng Alindao. Ito ay kabilang sa mga unang misyong Protestante sa kolonya at kinabibilangan ng isang maliit na dispensaryo at isang paaralan. Nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 1939, lumipat ang pamilya sa [[Timog Aprika]].<ref name="Dictionary"/> Noong Enero 5, 2013, kinontrol ng mga rebeldeng [[Séléka]] ang Alindao.<ref>[https://www.arkansasonline.com/news/2013/jan/05/rebels-central-african-republic-seize-another-town/ Rebels in Central African Republic seize another town]</ref> Noong Mayo 9, 2017, [[Masaker sa Alindao (2017)|inatake ito ng Anti-balaka]] na naitaboy ng [[Unyon para sa Kapayapaan sa Republika ng Gitnang Aprika]].<ref>{{cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UNHCR%20Central%20African%20Republic%20Operational%20Update%20-%201-31%20May%202017.pdf|title=Central African Republic. Operational Update|date=May 2017}}</ref> Noong Nobyembre 15, 2018, hindi bababa sa 112 katao ang namatay at 27 ang nasugatan sa [[Masaker sa Alindao (2018)|mga pag-atake ng UPC at Anti-balaka sa kampo ng mga refugee sa Alindao]]. Noong Marso 18, 2021, nabawi ang Alindao ng mga puwersa ng gobyerno na sinuportahan ng mga puwersang paramilitar ng Rusya.<ref>[https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-detonations-darmes-a-alindao-les-mercenaires-russes-affrontent-les-rebelles-de-la-cpc/ RCA : détonations d’armes à Alindao, les mercenaires russes affrontent les rebelles de la CPC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210318142135/https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-detonations-darmes-a-alindao-les-mercenaires-russes-affrontent-les-rebelles-de-la-cpc/ |date=2021-03-18 }}, 18 March 2021</ref> ==Ekonomiya== Ang ekonomiya ay nakabatay sa mga pananim na pagkain at mga pananim na pangkalakal (pangunahin na kape), at pagproseso ng mga produktong agrikultural. Ang pangingisda,<ref name="Deceuninck2006">{{cite book|last=Deceuninck|first=Valère|title=Du poisson en Centrafrique|url=https://books.google.com/books?id=CoI6QzFadjsC&pg=PA143|accessdate=30 March 2013|date=July 2006|publisher=Harmattan|isbn=978-2-296-14803-1|page=143|language=French}}</ref> pangangaso, kalakalan, at mga gawaing pangkamay ay mga lokal na gawain din sa paghahanapbuhay ngunit ang karamihan ay nabubuhay sa kahirapan. Ang mga lokal ay naninirahan sa mga bahay na may malalaking bubong na pawid at mga dingding na putik na pininturahan ng kulay na luwad.<ref name="AuziasLabourdette2012">{{cite book|last1=Auzias|first1=Dominique|last2=Labourdette|first2=Jean-Paul|title=République Centrafricaine 2013-14 (avec cartes et avis des lecteurs)|url=https://books.google.com/books?id=Rw4KUiMJ3XcC&pg=PA156|accessdate=30 March 2013|date=27 September 2012|publisher=Collectif, Petit Futé|isbn=978-2-7469-5970-5|page=156}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Alindao]] [[Kategorya:Republika ng Gitnang Aprika]] 6ti461j56xld1i0dhn3rk2f6ldapi2b 2220442 2220404 2026-08-14T11:56:33Z TentingZones1 122212 2220442 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |official_name = Alindao |other_name = |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Alindao town hall, Central African Republic, 29 November 2018.jpg |imagesize = |image_caption = Alindao noong 2018 |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Central African Republic <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =Lokasyon sa Republika ng Gitnang Aprika <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = [[Image:Flag of the Central African Republic.svg|25px]] [[Central African Republic]] |subdivision_type1 = [[Prefectures of the Central African Republic|Prepektura]] |subdivision_name1 = [[Basse-Kotto]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = Sub-prepekt |leader_name = Jean Gilbert Gbangoudou<ref>{{cite web |last1=Oubangui Medias |first1=Oubangui Medias |title=Centrafrique : Décrets portant nomination des Gouverneurs, des Préfets et des Sous-Préfets |url=https://oubanguimedias.com/2024/06/03/centrafrique-decrets-portant-nomination-des-gouverneurs-des-prefets-et-des-sous-prefets/ |website=oubanguimedias.com |publisher=Oubangui Medias |access-date=6 June 2024}}</ref> |leader_title1 = Alkalde |leader_name1 = Guy Maurice Mbonzomon-Sesse<ref>{{cite web |last1=Ndeke Luka |first1=Ndeke Luka |title="La ville d’Alindao renait progressivement de ses cendres" |url=https://www.radiondekeluka.org/actualites/societe/40044-la-ville-d-alindao-renait-progressivement-de-ses-cendres.html |website=radiondekeluka.org |publisher=Radio Ndeke Luka |access-date=25 April 2023}}</ref> |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = 48.58 |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2003 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 14401 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|5|2|0|N|21|13|0|E|region:CF|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Alindao''' ay isang bayan at [[Mga subprepektura ng Republika ng Gitnang Aprika|sub-prepektura]] na matatagpuan sa [[Mga prepektura ng Republika ng Gitnang Aprika]] ng [[Basse-Kotto]] sa [[Republika ng Gitnang Aprika]]. Ito ay nasa sangandaan ng National Route 2 at 22. Ang Alindao ay may populasyon na 14,401 ayon sa senso noong 2003; at ang kinakalkulang populasyon noong 2013 ay 15,213.<ref name="WG">{{cite web|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-47&srt=npan&col=abcdefghinoq&msz=1500&pt=c&va=&srt=pnan |title=Central African Republic: largest cities and towns and statistics of their population |publisher=World Gazetteer |accessdate=30 March 2013 |url-status=dead }}</ref> Ang bayan ay ang sentro ng [[Diyosesis ng Romano Katoliko ng Alindao]]. Mayroon itong maliit na paliparan, ang Paliparan ng Alindao. Isang Misyong Katoliko ang itinatag sa Alindao noong panahon ng pananakop ng mga Pranses sa ilalim ng [[Gineyang Ekwador ng Pransiya]].<ref name="ThompsonAdloff1960">{{cite book|last1=Thompson|first1=Virginia McLean|last2=Adloff|first2=Richard|title=The emerging States of French Equatorial Africa|url=https://books.google.com/books?id=xyalAAAAIAAJ&pg=PA419|accessdate=30 March 2013|year=1960|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-0051-1|page=419}}</ref> ==Kasaysayan== [[File:Cases près d'Alindao-1924.jpg|thumb|left|Isang kubo sa Alindao noong 1924.]] Noong 1912, ang pinuno ng mga taong [[Taong Banda|Banda-Ngbugu]] sa Alindao, Aju, ay nanumpa ng katapatan sa mga mananakop na Pranses. Gayunpaman, pinamunuan niya ang isang lokal na pag-aalsa noong 1925 at nabihag at pinatay nang sumunod na taon.<ref name="Dictionary">{{cite book |last1=Bradshaw |first1=Richard |last2=Fandos-Rius |first2=Juan |date=2016 |title=Historical Dictionary of the Central African Republic |edition=New |publisher=Rowman & Littlefield |location=Lanham, Maryland |isbn=9780810879911 |pages=66, 116, 543}}</ref> Noong 1927, itinatag ng misyonerong Norwegian na si Oscar Cesar Berntz-Lanz ang Elim Mission sa Boybinga sa subprefecture ng Alindao. Ito ay kabilang sa mga unang misyong Protestante sa kolonya at kinabibilangan ng isang maliit na dispensaryo at isang paaralan. Nang sumiklab ang Ikalawang Digmaang Pandaigdig noong 1939, lumipat ang pamilya sa [[Timog Aprika]].<ref name="Dictionary"/> Noong Enero 5, 2013, kinontrol ng mga rebeldeng [[Séléka]] ang Alindao.<ref>[https://www.arkansasonline.com/news/2013/jan/05/rebels-central-african-republic-seize-another-town/ Rebels in Central African Republic seize another town]</ref> Noong Mayo 9, 2017, [[Masaker sa Alindao (2017)|inatake ito ng Anti-balaka]] na naitaboy ng [[Unyon para sa Kapayapaan sa Republika ng Gitnang Aprika]].<ref>{{cite web|url=https://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/UNHCR%20Central%20African%20Republic%20Operational%20Update%20-%201-31%20May%202017.pdf|title=Central African Republic. Operational Update|date=May 2017}}</ref> Noong Nobyembre 15, 2018, hindi bababa sa 112 katao ang namatay at 27 ang nasugatan sa [[Masaker sa Alindao (2018)|mga pag-atake ng UPC at Anti-balaka sa kampo ng mga refugee sa Alindao]]. Noong Marso 18, 2021, nabawi ang Alindao ng mga puwersa ng gobyerno na sinuportahan ng mga puwersang paramilitar ng Rusya.<ref>[https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-detonations-darmes-a-alindao-les-mercenaires-russes-affrontent-les-rebelles-de-la-cpc/ RCA : détonations d’armes à Alindao, les mercenaires russes affrontent les rebelles de la CPC] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210318142135/https://corbeaunews-centrafrique.com/rca-detonations-darmes-a-alindao-les-mercenaires-russes-affrontent-les-rebelles-de-la-cpc/ |date=2021-03-18 }}, 18 March 2021</ref> ==Ekonomiya== Ang ekonomiya ay nakabatay sa mga pananim na pagkain at mga pananim na pangkalakal (pangunahin na kape), at pagproseso ng mga produktong agrikultural. Ang pangingisda,<ref name="Deceuninck2006">{{cite book|last=Deceuninck|first=Valère|title=Du poisson en Centrafrique|url=https://books.google.com/books?id=CoI6QzFadjsC&pg=PA143|accessdate=30 March 2013|date=July 2006|publisher=Harmattan|isbn=978-2-296-14803-1|page=143|language=French}}</ref> pangangaso, kalakalan, at mga gawaing pangkamay ay mga lokal na gawain din sa paghahanapbuhay ngunit ang karamihan ay nabubuhay sa kahirapan. Ang mga lokal ay naninirahan sa mga bahay na may malalaking bubong na pawid at mga dingding na putik na pininturahan ng kulay na luwad.<ref name="AuziasLabourdette2012">{{cite book|last1=Auzias|first1=Dominique|last2=Labourdette|first2=Jean-Paul|title=République Centrafricaine 2013-14 (avec cartes et avis des lecteurs)|url=https://books.google.com/books?id=Rw4KUiMJ3XcC&pg=PA156|accessdate=30 March 2013|date=27 September 2012|publisher=Collectif, Petit Futé|isbn=978-2-7469-5970-5|page=156}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Alindao]] [[Kategorya:Republika ng Gitnang Aprika]] ju62tvhon23nrgme3pzgv4959jzuw6k 0 339102 2220406 2026-08-14T07:14:41Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = Kapoeta | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = Town | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Peace agreement dancers in Kapoeta, Sudan.jpg | image_caption = Mga mananayaw ng kasunduang pangkapayapaan sa Kapoeta | image_flag =... 2220406 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| name = Kapoeta | other_name = | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = Town | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = Peace agreement dancers in Kapoeta, Sudan.jpg | image_caption = Mga mananayaw ng kasunduang pangkapayapaan sa Kapoeta | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_map = | map_caption = | pushpin_map = South Sudan<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = top | pushpin_mapsize = 300 | pushpin_map_caption = Matatagpuan sa Timog Sudan <!-- Location ------------------>| subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|South Sudan}} | subdivision_type1 = Rehiyon | subdivision_name1 = [[Equatoria]] | subdivision_type2 = [[Mga Estado ng Timog Sudan|Estado]] | subdivision_name2 = [[Silangang Equatoria]] | subdivision_type3 = [[Mga Kondado ng Timog Sudan|Kondado]] | subdivision_name3 = [[Kondado ng Timog Kapoeta]]|<!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = Town Clerk | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | established_title = Bayan<!-- Settled --> | established_date = 19 August 2013 <!-- Area --------------------->| unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> <!-- Population ----------------------->| population_as_of = 2008 estimate | population_footnotes = | population_note = | population_total = 7,000 | population_density_km2 = <!-- General information ---------------> | timezone = [[Central Africa Time|CAT]] | utc_offset = +2 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|04|46|30|N|33|35|24|E|region:SS|display=inline,title}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> </ref> tags--> | elevation_m = 677 <!-- Area/postal codes & others -------->| postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | website = | footnotes = }} Ang '''Kapoeta''' ay isang bayan sa [[Timog Sudan]]. Ito ay matatagpuan sa [[Kapoeta South County]],sa [[Silangang Estado ng Equatoria]],<ref name="Counties">{{cite web|url=http://www.gurtong.net/ECM/Editorial/tabid/124/ctl/ArticleView/mid/519/articleId/19112/Additional-Counties-In-Imatong-And-Namorunyang-States-Established.aspx|title=Additional Counties In Imatong And Namorunyang States Established|first=Peter Lokale|last=Nakimangole|publisher=Gurtong|date=22 April 2016|access-date=14 August 2016}}</ref> sa timog-silangang Timog Sudan. ==Lokasyon== Ang bayan ay nasa silangang pampang ng [[Ilog Singaita]]. Ang puwesto sa Kapoeta ay itinatag ni Kapitan Knollys, na nakarating sa ilog noong Enero 1927.<ref>{{cite book |page=84 |title=Northeast African Studies, Volume 3 |publisher=African Studies Center, Michigan State University |year=1981}}</ref> Ang lokasyong ito ay humigit-kumulang 275 kilometro (171 mi), sa pamamagitan ng kalsada, sa silangan ng [[Juba]], ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng Timog Sudan.<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Sudan_Distance_Result.asp?fromplace=Juba%20%28%29%20(Airport)%20&toplace=Kapoeta%20%28Sharq%20al%20Istiwa%27iyah%29&fromlat=4.872006&tolat=4.7716667&fromlng=31.601117&tolng=33.5902778 Map Showing Kapoeta And Juba With Distance Marker]</ref> Ang bayan ay nasa taas na 677 metro (2,221 talampakan) mula sa antas ng dagat.<ref>[http://www.airportsearch.org/HSKP/Kapoeta-Airport.html Elevation of 2,220 Feet Above Sea Level] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120317130006/http://www.airportsearch.org/HSKP/Kapoeta-Airport.html |date=2012-03-17 }}</ref> ==Kasaysayan== Ang Kapoeta ay itinaas sa katayuang bayan na pinangasiwaan ng isang kalihim ng bayan noong Agosto 19, 2013.<ref name=Ijoo>{{cite news|last=Ijoo|first=Bosco|title=Eastern Equatoria to upgrade three towns to municipalities|url=http://www.sudantribune.com/spip.php?article47717|access-date=22 August 2013|newspaper=Sudan Tribune|date=20 August 2013}}</ref> ==Transportasyon== Ang pangunahing kalsada mula [[Lokichogio]], Kenya patungo sa kabisera ng Juba, Timog Sudan, ay dumadaan sa Kapoeta. Ang bayan ay pinaglilingkuran din ng Paliparan ng Kapoeta na, noong 2011, ay isa lamang maliit na lupain. ==Populasyon== Noong Agosto 2008, ang populasyon ng Kapoeta ay tinatayang nasa 7,000. ==Kultura== Ang bayan ng Kapoeta ay matatagpuan sa isang lupang pinangungunahan ng grupong etniko ng [[Taong Toposa|Toposa]]. Nakatira rin ang mga [[Taong Didinga|Didinga]] sa lugar, ngunit sila ay mga magsasaka at may posibilidad na manirahan sa mataba at mas basang mga burol, samantalang ang mga taong Toposa na nakasentro sa mga baka ang nangingibabaw sa kapatagan. ==Mga punto ng interes== Ang mga sumusunod na lugar na interesante ay matatagpuan sa o malapit sa Kapoeta: * Ang mga tanggapan ng Konseho ng Bayan ng Kapoeta * Ang punong-tanggapan ng Kapoeta South County * [[Paliparan ng Kapoeta]] – isang sibilyang paliparan sa hilaga ng bayan * Istasyon ng Kuryente ng Kapoeta – Isang 0.9MW na planta ng high-speed diesel, na ipinagawa noong 2011<ref>[http://allafrica.com/stories/201102050021.html Kapoeta Power Station Commissioned In 2011]</ref> * Ang [[Ilog Narus]] – Ilog na Pana-panahon, madaling kapitan ng pagbaha<ref>{{Cite web |url=http://cafnr.missouri.edu/iap/sudan/doc/geo-survey.pdf |title=2002 Geological Survey of Kapoeta County |access-date=2011-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322205237/http://cafnr.missouri.edu/iap/sudan/doc/geo-survey.pdf |archive-date=2012-03-22 |url-status=dead }}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Kapoeta]] [[Kategorya:Timog Sudan]] nn0m6fehcxqngwnumxzaoyomszlosx2 828 339103 2220407 2026-08-14T07:15:45Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: return { name = 'South Sudan', top = 12.7, bottom = 3.2, left = 23.15, right = 36.4, image = 'South Sudan adm location map.svg', image1 = 'South Sudan topographic map.svg' } 2220407 Scribunto text/plain return { name = 'South Sudan', top = 12.7, bottom = 3.2, left = 23.15, right = 36.4, image = 'South Sudan adm location map.svg', image1 = 'South Sudan topographic map.svg' } 6u1wsbicjt5cz4ke15vaprz96bss9ve 0 339104 2220408 2026-08-14T07:52:34Z TentingZones1 122212 /* */ 2220408 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Otjiwarongo |settlement_type = [[List of cities and towns in Namibia|Lungsod]] |nicknames = OTT, OT |motto = Gradatim |website = [http://www.otjimun.org.na www.otjimun.org.na] |image_skyline = Otjiwarongo-Eglises (2).jpg |imagesize = 280px |image_caption = Otjiwarongo noong 2016 |image_flag = |image_shield = Otjiwarongo COA.svg |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = Lokasyon sa [[Namibia]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map = Namibia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = Lokasyon sa Namibia |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{flag|Namibia}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon sa Namibia|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Otjozondjupa Region]] |subdivision_type2 = [[Mga Konstityuwensya Namibia|Konstityuwensya]] |subdivision_name2 = [[Konstityuwensya ng Otjiwarongo]] |government_type = [[Munisipal]] |leader_title = Alkalde |leader_name = Gottlieb Shivute ([[South West Africa People's Organisation|SWAPO]]) <ref>{{Cite news | title=Otjiwarongo elections for political office bearers finalised | last=Mbathera | first=Ester | newspaper=[[The Namibian]] | date=15 January 2022 | url=https://www.namibian.com.na/109076/read/Otjiwarongo-elections-for-political-office-bearers-finalised}}</ref> |leader_title1 = Pangalawang Alkalde |leader_name1 = Julienda Kampungu ([[South West Africa People's Organisation|SWAPO]]) |established_date = 1906 |area_magnitude = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2023 census |population_footnotes = <ref name=nsa2023/> |population_total = 49,022 |population_metro = |population_density_km2 = |timezone = [[South African Standard Time|SAST]] |utc_offset = +2 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = 067 |elevation_ft = |coordinates = {{coord|20|27|51|S|16|39|10|E|region:NA|display=inline,title}} |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |elevation_m = |blank_name = [[Köppen climate classification|Klima]] |blank_info = [[Semi-arid climate#Hot semi-arid climates|BSh]] |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = }} [[File:Central business district of Otjiwarongo, Namibia.jpg|thumb|250px|right|{{center|Ang Sentral na Distrito ng Negosyo ng Otjiwarongo}}]] Ang '''Otjiwarongo''' ([[Wikang Herero|Herero]] para sa "magandang lugar")<ref name="woordebook">{{Cite book|title=Otjiherero woordebook / dictionary / embo romambo | last1=Viljoen | first1=J.J. | last2=Kamupingene | first2=T.K. | year=1983 | publisher=Gamsberg | isbn=0868481955 | page=59}}</ref> ay isang lungsod<ref name="ALANlist">{{cite web |url=http://www.alan.org.na/?q=localauthorities/list |title=Local Authorities |publisher=Association of Local Authorities in Namibia (ALAN) |access-date=1 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610203011/http://www.alan.org.na/?q=localauthorities%2Flist |archive-date=10 June 2013 |url-status=dead }}</ref> sa [[Namibia]] na may 49,000 naninirahan. Ito ang kabisera ng [[Rehiyon ng Otjozondjupa]], at dito rin matatagpuan ang tanggapan ng nasasakupan ng nasasakupan ng eleksyon ng Otjiwarongo. Ang Otjiwarongo ay matatagpuan sa gitnang-hilagang Namibia sa riles ng TransNamib. Ito ang pinakamalaking sentro ng negosyo sa Rehiyon ng Otjozondjupa. Ang Otjiwarongo ay matatagpuan sa [[Kalsadang B1 (Namibia)|kalsadang B1]] at ang mga koneksyon nito sa kabisera ng [[Windhoek]], sa Golden Triangle ng [[Otavi]], [[Tsumeb]] at [[Grootfontein]], at [[Pambansang Parke ng Etosha]]. Isa ito sa mga mabilis na lumalagong bayan ng Namibia, na may maayos at mapayapang kapaligiran at maraming mahuhusay na pasilidad, kabilang ang mga supermarket, bangko, lodge, at hotel. Ang ilan sa mga kilalang pribadong sakahan ng hayop at mga reserba ng kalikasan ng Namibia ay matatagpuan sa loob at paligid ng bayan. Ang Otjiwarongo ay isa sa mga bayan ng Namibia na may [[German Namibians|malaking populasyon ng mga taong nagsasalita ng Aleman]]. Ang impluwensya ng Aleman ay kitang-kita rin sa mga gusaling Aleman nito. Ang paaralang "Donatus School Otjiwarongo" (D.S.O.) ay dating kilala bilang "Deutsche Schule Otjiwarongo". ==Kasaysayan== Ang mga [[Taong San|San]] at [[Taong Damara|Damara]] ang mga unang nanirahan sa lugar, ang mga Damara mula sa angkan ng Geio-Daman ay nanirahan sa lugar mula pa noong 1390. Pinangalanan din ng mga Damara ang lungsod na ǂKhanubes. Ang mga [[Aleman na Namibian]] ay unang nanirahan sa Otjiwarongo noong 1900. [[Pagpatay ng lahing Herero at Namaqua|Isang madugong digmaan]] ang naganap sa lugar sa pagitan ng [[Taong Herero|mga Herero]] at [[Taong Aleman|mga Aleman]] noong 1904 kung saan marami sa mga Herero ang namatay. Nangyari ito bago pa man itinatag ang Otjiwarongo bilang isang punto ng administrasyon para sa mga Aleman at opisyal na naging isang bayan. Isang makitid na riles ng tren ang itinayo mula sa [[Swakopmund]] sa baybayin, patungo sa minahan ng tanso sa [[Otavi]] na nakatulong sa Otjiwarongo na maging isang maunlad na sentro ng agrikultura. Ang tatlong tribo ay naghiwalay tulad ng sa maraming bayan ng Namibia, kung saan ang bawat isa ay nanirahan sa isang magkahiwalay na kapitbahayan: ''Ovambo Location, Damara Location at Herero Location'' ayon sa pagkakabanggit. Ang tatlong lokasyon na ito ay magkasamang bumubuo sa suburb ng Orwetoveni. {{Historical populations|2001|19,614|2011|28,249|2023|49,022|percentages=pagr|align=none|footnote=Sanggunian:<ref name=nsa2011>{{cite web | title=4.2.2 Urban population by Census years (2001 and 2011) | url=http://cms.my.na/assets/documents/p19dmn58guram30ttun89rdrp1.pdf | work=Namibia 2011 - Population and Housing Census Main Report | publisher=[[Namibia Statistics Agency]] | access-date=10 February 2026 | page=39}}</ref><ref name=nsa2023>{{cite web | title=4.5 Population by town and census years (2011 and 2023) | url=https://nsa.org.na/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf | work=Namibia 2023 - Population and Housing Census. Main Report | publisher=[[Namibia Statistics Agency]] | access-date=10 February 2026 | pages=33–34}}</ref>}} ==Ekonomiya at imprastruktura== ===Pagmimina=== [[File:Fluorite-189380.jpg|thumb|Ispesimen ng kulay rosas na [[fluorite]] mula sa Minahan ng Okorusu malapit sa Otjiwarongo. Sukat: 6.4 x 6.0 x 1.1 cm.]] Ang Otjiwarongo ay isa sa mga bayan ng [[pagmimina sa Namibia]].<ref name="evolution">{{cite news | title=Evolution of Namibia's mining towns | last=Hartman | first=Adam | date=May 2019 | newspaper=Mining Journal supplement to [[The Namibian]] | pages=26–33}}</ref> Ang pagmimina ay nag-aambag ng humigit-kumulang 20% ​​ng ekonomiya ng bayan. Ang minahan ng B2Gold, isang open-pit na minahan ng ginto na itinatag noong 2014 at pagmamay-ari ng [[B2Gold]], ay matatagpuan humigit-kumulang 70 km (43 mi) hilagang-kanluran ng bayan. 48 km (30 mi) sa hilaga ay naroon ang minahan ng Okorusu [[fluorspar]], isang kilalang pinagmumulan ng mga spesimen ng [[fluorite]] para sa mga kolektor ng mineral. Ang minahan ay isang potensyal na mapagkukunan para sa [[mga elementong bihirang-lupa]].<ref>[http://www.mindat.org/loc-5842.html Okorusu Mine] at [[Mindat.org]]</ref> ===Mga pasilidad sa kalusugan=== Ang Otjiwarongo District State Hospital ang pinakamalaking ospital sa bayan, at kadalasang ginagamit ito ng mga residenteng may katamtaman at mababang kita. Ang pribadong ospital, ang Mediclinic Otjiwarongo, ay nagsisilbi sa mga lokal at nakapalibot na komunidad, pati na rin sa mga internasyonal na turista. ===Turismo=== Ang pangunahing interes ng mga turista ay ang kalapitan ng Otjiwarongo sa [[Waterberg Plateau Park]]. Ang Otjiwarongo ay tahanan ng [[Cheetah Conservation Fund]], isang internasyonal na kinikilalang organisasyon na nakatuon sa pagtiyak ng pangmatagalang kaligtasan ng cheetah sa pamamagitan ng pananaliksik, konserbasyon, at edukasyon. Mga 80 km din mula sa Otjiwarongo ang [[Okonjima]], ang tahanan ng [[Africat Foundation]], isang sentro ng rehabilitasyon ng cheetah at leopardo.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/174africa.shtml |title=BBC - Science & Nature - Articles - Big cat watching in Africa|work=bbc.co.uk|access-date=17 March 2008 |last=Jackman |first=Brian |archive-url = https://web.archive.org/web/20080319131148/http://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/174africa.shtml <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 19 March 2008}}</ref> Sa gilid ng bayan ay ang Crocodile Ranch, isa sa ilang mga programa sa pagpaparami ng [[mga buwaya sa Nile]] na nakarehistro sa [[CITES]].<ref>{{cite web |url=http://www.namibian.org/travel/namibia/otjiwarongo.html |title=Otjiwarongo Namibia |publisher=The Cardboard Box Travel Shop |access-date=9 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313101217/http://www.namibian.org/travel/namibia/otjiwarongo.html |archive-date=13 March 2012 |url-status=dead }}</ref> Itinayo 15 km sa labas ng bayan, ang [[Omatjenne Dam]] ay nagbibigay ng artipisyal na muling pagkarga ng lokal na tubig sa lupa.<ref>[http://www.namwater.com.na/data/dams/omatjenne.html Omatjenne Dam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213041438/http://www.namwater.com.na/data/dams/omatjenne.html |date=13 December 2009 }} at NamWater.com.na</ref> ===Transportasyon=== [[File:Otjiwarongo-Express-2015.JPG|thumb|250px|right|Lokomotikong Aleman na [[South West African Class Hd|Klase Hd]] blg. 41 na naka-plinth sa istasyon ng tren ng Otjiwarongo]] Ang Otjiwarongo ay may mahusay na network ng kalsada. Ito ay matatagpuan sa sangandaan ng pambansang kalsada B1 na dumadaan hilaga-timog sa buong Namibia, ang C38 patungong [[Outjo]] at higit pa sa [[Rehiyon ng Kunene]] sa hilagang-kanluran ng Namibia, at ang C33 patungong [[Karibib]], na nagdurugtong sa mga bayan sa baybayin ng Swakopmund at [[Walvis Bay]]. Ang mga kalsada sa bayan ay maayos din na napananatili, na ginagawang isa ang Otjiwarongo sa iilang bayan sa Namibia na may mga kalsadang aspaltado kahit sa mga bayan. Ang Otjiwarongo ay konektado sa pambansang grid ng riles, na pinapatakbo ng [[TransNamib]]. Ang [[istasyon ng tren ng Otjiwarongo]] ay matatagpuan sa downtown, na nagdurugtong sa Otavi at sa sangandaan sa [[Istasyon ng tren ng Kranzberg|Kranzberg]], at sumasanga sa Outjo. Sa harap ng istasyon ng tren ay nakatayo ang makasaysayang ''Locomotive No. 41'', na orihinal na dinala mula sa Alemanya upang maghakot ng mineral sa pagitan ng Tsumeb at ng daungan sa Swakopmund. Ang bayan ay may isang paliparan, ang [[Paliparan ng Otjiwarongo]].May mga plano na bumuo ng isang internasyonal na paliparan. ==Wika== Humigit-kumulang 90% ng mga residente ng bayan ang nagsasalita at nakakaintindi ng [[Afrikaans]]. Humigit-kumulang 75% ang nagsasalita ng [[Wikang Ingles|Ingles]] at 35% [[Wikang Aleman|Aleman]]. Kabilang sa iba pang mga wika ang mga katutubong wika tulad ng [[Otjiherero]], [[Khoe-Khoe]] at [[Oshiwambo]]. ==Heograpiya== ===Mga kondisyon ng pamumuhay=== Sa maraming bayan ng Otjiwarongo, ang mga residente ay nakatira sa mga [[barung-barong]]. Noong 2020, ang lungsod ay mayroong kabuuang 6,251 sa mga impormal na istrukturang pabahay na ito, na tumatanggap ng mahigit 50,000 naninirahan,<ref>{{cite news | title=Namibia's ghetto life: Half million live in shacks countrywide | last=Nghinomenwa | first=Erastus | newspaper=[[The Namibian]] | date=12 August 2020 | page=1 | url=https://www.namibian.com.na/93627/read/Namibias-ghetto-life-Half-million-live-in-shacks-countrywide}}</ref> mas mataas kaysa sa pinakahuling senso (2011) na iniulat bilang kabuuang bilang ng populasyon. ===Klima=== Ang Otjiwarongo ay may klimang semi-arid (''BSh'', ayon sa [[klasipikasyon ng klima ng Köppen]]), na may mainit na tag-araw at banayad na taglamig. Ang karaniwang taunang presipitasyon ay 457 mm (18 in). {{Weather box|location = Otjiwarongo |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 32 |Feb high C = 30 |Mar high C = 29 |Apr high C = 29 |May high C = 27 |Jun high C = 24 |Jul high C = 24 |Aug high C = 27 |Sep high C = 31 |Oct high C = 32 |Nov high C = 33 |Dec high C = 34 |year high C = |Jan mean C = 24.5 |Feb mean C = 23.5 |Mar mean C = 22.5 |Apr mean C = 21 |May mean C = 18 |Jun mean C = 15 |Jul mean C = 15 |Aug mean C = 17.5 |Sep mean C = 22 |Oct mean C = 23 |Nov mean C = 24.5 |Dec mean C = 25 |year mean C = |Jan low C = 17 |Feb low C = 17 |Mar low C = 16 |Apr low C = 13 |May low C = 9 |Jun low C = 6 |Jul low C = 6 |Aug low C = 8 |Sep low C = 13 |Oct low C = 14 |Nov low C = 16 |Dec low C = 16 |year low C = |Jan precipitation mm = 100 |Feb precipitation mm = 121 |Mar precipitation mm = 80 |Apr precipitation mm = 41 |May precipitation mm = 5 |Jun precipitation mm = 0 |Jul precipitation mm = 0 |Aug precipitation mm = 1 |Sep precipitation mm = 2 |Oct precipitation mm = 14 |Nov precipitation mm = 39 |Dec precipitation mm = 54 |year precipitation mm = |source 1 = World Climate Guide.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldclimateguide.co.uk/guides/namibia/otjiwarongo/|title=Otjiwarongo Climate Guide, Namibia|website=WorldWeatherGuide.co.uk|access-date=25 November 2021}}</ref> |date=August 2011 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Otjiwarongo]] [[Kategorya:Namibia]] otztwy23buccjuuntoi75pof8ifimbk 2220417 2220408 2026-08-14T09:00:12Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2220417 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Otjiwarongo |settlement_type = [[List of cities and towns in Namibia|Lungsod]] |nicknames = OTT, OT |motto = Gradatim |website = [http://www.otjimun.org.na www.otjimun.org.na] |image_skyline = Otjiwarongo-Eglises (2).jpg |imagesize = 280px |image_caption = Otjiwarongo noong 2016 |image_flag = |image_shield = Otjiwarongo COA.svg |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = Lokasyon sa [[Namibia]] |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map = Namibia <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = Lokasyon sa Namibia |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{flag|Namibia}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon sa Namibia|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Otjozondjupa Region]] |subdivision_type2 = [[Mga Konstityuwensya Namibia|Konstityuwensya]] |subdivision_name2 = [[Konstityuwensya ng Otjiwarongo]] |government_type = [[Munisipal]] |leader_title = Alkalde |leader_name = Gottlieb Shivute ([[South West Africa People's Organisation|SWAPO]]) <ref>{{Cite news | title=Otjiwarongo elections for political office bearers finalised | last=Mbathera | first=Ester | newspaper=[[The Namibian]] | date=15 January 2022 | url=https://www.namibian.com.na/109076/read/Otjiwarongo-elections-for-political-office-bearers-finalised | access-date=14 Agosto 2026 | archive-date=18 Enero 2022 | archive-url=https://web.archive.org/web/20220118193849/https://www.namibian.com.na/109076/read/Otjiwarongo-elections-for-political-office-bearers-finalised | url-status=dead }}</ref> |leader_title1 = Pangalawang Alkalde |leader_name1 = Julienda Kampungu ([[South West Africa People's Organisation|SWAPO]]) |established_date = 1906 |area_magnitude = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |population_as_of = 2023 census |population_footnotes = <ref name=nsa2023/> |population_total = 49,022 |population_metro = |population_density_km2 = |timezone = [[South African Standard Time|SAST]] |utc_offset = +2 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = 067 |elevation_ft = |coordinates = {{coord|20|27|51|S|16|39|10|E|region:NA|display=inline,title}} |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |elevation_m = |blank_name = [[Köppen climate classification|Klima]] |blank_info = [[Semi-arid climate#Hot semi-arid climates|BSh]] |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = }} [[File:Central business district of Otjiwarongo, Namibia.jpg|thumb|250px|right|{{center|Ang Sentral na Distrito ng Negosyo ng Otjiwarongo}}]] Ang '''Otjiwarongo''' ([[Wikang Herero|Herero]] para sa "magandang lugar")<ref name="woordebook">{{Cite book|title=Otjiherero woordebook / dictionary / embo romambo | last1=Viljoen | first1=J.J. | last2=Kamupingene | first2=T.K. | year=1983 | publisher=Gamsberg | isbn=0868481955 | page=59}}</ref> ay isang lungsod<ref name="ALANlist">{{cite web |url=http://www.alan.org.na/?q=localauthorities/list |title=Local Authorities |publisher=Association of Local Authorities in Namibia (ALAN) |access-date=1 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130610203011/http://www.alan.org.na/?q=localauthorities%2Flist |archive-date=10 June 2013 |url-status=dead }}</ref> sa [[Namibia]] na may 49,000 naninirahan. Ito ang kabisera ng [[Rehiyon ng Otjozondjupa]], at dito rin matatagpuan ang tanggapan ng nasasakupan ng nasasakupan ng eleksyon ng Otjiwarongo. Ang Otjiwarongo ay matatagpuan sa gitnang-hilagang Namibia sa riles ng TransNamib. Ito ang pinakamalaking sentro ng negosyo sa Rehiyon ng Otjozondjupa. Ang Otjiwarongo ay matatagpuan sa [[Kalsadang B1 (Namibia)|kalsadang B1]] at ang mga koneksyon nito sa kabisera ng [[Windhoek]], sa Golden Triangle ng [[Otavi]], [[Tsumeb]] at [[Grootfontein]], at [[Pambansang Parke ng Etosha]]. Isa ito sa mga mabilis na lumalagong bayan ng Namibia, na may maayos at mapayapang kapaligiran at maraming mahuhusay na pasilidad, kabilang ang mga supermarket, bangko, lodge, at hotel. Ang ilan sa mga kilalang pribadong sakahan ng hayop at mga reserba ng kalikasan ng Namibia ay matatagpuan sa loob at paligid ng bayan. Ang Otjiwarongo ay isa sa mga bayan ng Namibia na may [[German Namibians|malaking populasyon ng mga taong nagsasalita ng Aleman]]. Ang impluwensya ng Aleman ay kitang-kita rin sa mga gusaling Aleman nito. Ang paaralang "Donatus School Otjiwarongo" (D.S.O.) ay dating kilala bilang "Deutsche Schule Otjiwarongo". ==Kasaysayan== Ang mga [[Taong San|San]] at [[Taong Damara|Damara]] ang mga unang nanirahan sa lugar, ang mga Damara mula sa angkan ng Geio-Daman ay nanirahan sa lugar mula pa noong 1390. Pinangalanan din ng mga Damara ang lungsod na ǂKhanubes. Ang mga [[Aleman na Namibian]] ay unang nanirahan sa Otjiwarongo noong 1900. [[Pagpatay ng lahing Herero at Namaqua|Isang madugong digmaan]] ang naganap sa lugar sa pagitan ng [[Taong Herero|mga Herero]] at [[Taong Aleman|mga Aleman]] noong 1904 kung saan marami sa mga Herero ang namatay. Nangyari ito bago pa man itinatag ang Otjiwarongo bilang isang punto ng administrasyon para sa mga Aleman at opisyal na naging isang bayan. Isang makitid na riles ng tren ang itinayo mula sa [[Swakopmund]] sa baybayin, patungo sa minahan ng tanso sa [[Otavi]] na nakatulong sa Otjiwarongo na maging isang maunlad na sentro ng agrikultura. Ang tatlong tribo ay naghiwalay tulad ng sa maraming bayan ng Namibia, kung saan ang bawat isa ay nanirahan sa isang magkahiwalay na kapitbahayan: ''Ovambo Location, Damara Location at Herero Location'' ayon sa pagkakabanggit. Ang tatlong lokasyon na ito ay magkasamang bumubuo sa suburb ng Orwetoveni. {{Historical populations|2001|19,614|2011|28,249|2023|49,022|percentages=pagr|align=none|footnote=Sanggunian:<ref name=nsa2011>{{cite web | title=4.2.2 Urban population by Census years (2001 and 2011) | url=http://cms.my.na/assets/documents/p19dmn58guram30ttun89rdrp1.pdf | work=Namibia 2011 - Population and Housing Census Main Report | publisher=[[Namibia Statistics Agency]] | access-date=10 February 2026 | page=39}}</ref><ref name=nsa2023>{{cite web | title=4.5 Population by town and census years (2011 and 2023) | url=https://nsa.org.na/wp-content/uploads/2024/10/2023-Population-and-Housing-Census-Main-Report-28-Oct-2024.pdf | work=Namibia 2023 - Population and Housing Census. Main Report | publisher=[[Namibia Statistics Agency]] | access-date=10 February 2026 | pages=33–34}}</ref>}} ==Ekonomiya at imprastruktura== ===Pagmimina=== [[File:Fluorite-189380.jpg|thumb|Ispesimen ng kulay rosas na [[fluorite]] mula sa Minahan ng Okorusu malapit sa Otjiwarongo. Sukat: 6.4 x 6.0 x 1.1 cm.]] Ang Otjiwarongo ay isa sa mga bayan ng [[pagmimina sa Namibia]].<ref name="evolution">{{cite news | title=Evolution of Namibia's mining towns | last=Hartman | first=Adam | date=May 2019 | newspaper=Mining Journal supplement to [[The Namibian]] | pages=26–33}}</ref> Ang pagmimina ay nag-aambag ng humigit-kumulang 20% ​​ng ekonomiya ng bayan. Ang minahan ng B2Gold, isang open-pit na minahan ng ginto na itinatag noong 2014 at pagmamay-ari ng [[B2Gold]], ay matatagpuan humigit-kumulang 70 km (43 mi) hilagang-kanluran ng bayan. 48 km (30 mi) sa hilaga ay naroon ang minahan ng Okorusu [[fluorspar]], isang kilalang pinagmumulan ng mga spesimen ng [[fluorite]] para sa mga kolektor ng mineral. Ang minahan ay isang potensyal na mapagkukunan para sa [[mga elementong bihirang-lupa]].<ref>[http://www.mindat.org/loc-5842.html Okorusu Mine] at [[Mindat.org]]</ref> ===Mga pasilidad sa kalusugan=== Ang Otjiwarongo District State Hospital ang pinakamalaking ospital sa bayan, at kadalasang ginagamit ito ng mga residenteng may katamtaman at mababang kita. Ang pribadong ospital, ang Mediclinic Otjiwarongo, ay nagsisilbi sa mga lokal at nakapalibot na komunidad, pati na rin sa mga internasyonal na turista. ===Turismo=== Ang pangunahing interes ng mga turista ay ang kalapitan ng Otjiwarongo sa [[Waterberg Plateau Park]]. Ang Otjiwarongo ay tahanan ng [[Cheetah Conservation Fund]], isang internasyonal na kinikilalang organisasyon na nakatuon sa pagtiyak ng pangmatagalang kaligtasan ng cheetah sa pamamagitan ng pananaliksik, konserbasyon, at edukasyon. Mga 80 km din mula sa Otjiwarongo ang [[Okonjima]], ang tahanan ng [[Africat Foundation]], isang sentro ng rehabilitasyon ng cheetah at leopardo.<ref>{{cite news |url=https://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/174africa.shtml |title=BBC - Science & Nature - Articles - Big cat watching in Africa|work=bbc.co.uk|access-date=17 March 2008 |last=Jackman |first=Brian |archive-url = https://web.archive.org/web/20080319131148/http://www.bbc.co.uk/nature/animals/features/174africa.shtml <!-- Bot retrieved archive --> |archive-date = 19 March 2008}}</ref> Sa gilid ng bayan ay ang Crocodile Ranch, isa sa ilang mga programa sa pagpaparami ng [[mga buwaya sa Nile]] na nakarehistro sa [[CITES]].<ref>{{cite web |url=http://www.namibian.org/travel/namibia/otjiwarongo.html |title=Otjiwarongo Namibia |publisher=The Cardboard Box Travel Shop |access-date=9 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120313101217/http://www.namibian.org/travel/namibia/otjiwarongo.html |archive-date=13 March 2012 |url-status=dead }}</ref> Itinayo 15 km sa labas ng bayan, ang [[Omatjenne Dam]] ay nagbibigay ng artipisyal na muling pagkarga ng lokal na tubig sa lupa.<ref>[http://www.namwater.com.na/data/dams/omatjenne.html Omatjenne Dam] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213041438/http://www.namwater.com.na/data/dams/omatjenne.html |date=13 December 2009 }} at NamWater.com.na</ref> ===Transportasyon=== [[File:Otjiwarongo-Express-2015.JPG|thumb|250px|right|Lokomotikong Aleman na [[South West African Class Hd|Klase Hd]] blg. 41 na naka-plinth sa istasyon ng tren ng Otjiwarongo]] Ang Otjiwarongo ay may mahusay na network ng kalsada. Ito ay matatagpuan sa sangandaan ng pambansang kalsada B1 na dumadaan hilaga-timog sa buong Namibia, ang C38 patungong [[Outjo]] at higit pa sa [[Rehiyon ng Kunene]] sa hilagang-kanluran ng Namibia, at ang C33 patungong [[Karibib]], na nagdurugtong sa mga bayan sa baybayin ng Swakopmund at [[Walvis Bay]]. Ang mga kalsada sa bayan ay maayos din na napananatili, na ginagawang isa ang Otjiwarongo sa iilang bayan sa Namibia na may mga kalsadang aspaltado kahit sa mga bayan. Ang Otjiwarongo ay konektado sa pambansang grid ng riles, na pinapatakbo ng [[TransNamib]]. Ang [[istasyon ng tren ng Otjiwarongo]] ay matatagpuan sa downtown, na nagdurugtong sa Otavi at sa sangandaan sa [[Istasyon ng tren ng Kranzberg|Kranzberg]], at sumasanga sa Outjo. Sa harap ng istasyon ng tren ay nakatayo ang makasaysayang ''Locomotive No. 41'', na orihinal na dinala mula sa Alemanya upang maghakot ng mineral sa pagitan ng Tsumeb at ng daungan sa Swakopmund. Ang bayan ay may isang paliparan, ang [[Paliparan ng Otjiwarongo]].May mga plano na bumuo ng isang internasyonal na paliparan. ==Wika== Humigit-kumulang 90% ng mga residente ng bayan ang nagsasalita at nakakaintindi ng [[Afrikaans]]. Humigit-kumulang 75% ang nagsasalita ng [[Wikang Ingles|Ingles]] at 35% [[Wikang Aleman|Aleman]]. Kabilang sa iba pang mga wika ang mga katutubong wika tulad ng [[Otjiherero]], [[Khoe-Khoe]] at [[Oshiwambo]]. ==Heograpiya== ===Mga kondisyon ng pamumuhay=== Sa maraming bayan ng Otjiwarongo, ang mga residente ay nakatira sa mga [[barung-barong]]. Noong 2020, ang lungsod ay mayroong kabuuang 6,251 sa mga impormal na istrukturang pabahay na ito, na tumatanggap ng mahigit 50,000 naninirahan,<ref>{{cite news | title=Namibia's ghetto life: Half million live in shacks countrywide | last=Nghinomenwa | first=Erastus | newspaper=[[The Namibian]] | date=12 August 2020 | page=1 | url=https://www.namibian.com.na/93627/read/Namibias-ghetto-life-Half-million-live-in-shacks-countrywide}}</ref> mas mataas kaysa sa pinakahuling senso (2011) na iniulat bilang kabuuang bilang ng populasyon. ===Klima=== Ang Otjiwarongo ay may klimang semi-arid (''BSh'', ayon sa [[klasipikasyon ng klima ng Köppen]]), na may mainit na tag-araw at banayad na taglamig. Ang karaniwang taunang presipitasyon ay 457 mm (18 in). {{Weather box|location = Otjiwarongo |metric first = yes |single line = yes |Jan high C = 32 |Feb high C = 30 |Mar high C = 29 |Apr high C = 29 |May high C = 27 |Jun high C = 24 |Jul high C = 24 |Aug high C = 27 |Sep high C = 31 |Oct high C = 32 |Nov high C = 33 |Dec high C = 34 |year high C = |Jan mean C = 24.5 |Feb mean C = 23.5 |Mar mean C = 22.5 |Apr mean C = 21 |May mean C = 18 |Jun mean C = 15 |Jul mean C = 15 |Aug mean C = 17.5 |Sep mean C = 22 |Oct mean C = 23 |Nov mean C = 24.5 |Dec mean C = 25 |year mean C = |Jan low C = 17 |Feb low C = 17 |Mar low C = 16 |Apr low C = 13 |May low C = 9 |Jun low C = 6 |Jul low C = 6 |Aug low C = 8 |Sep low C = 13 |Oct low C = 14 |Nov low C = 16 |Dec low C = 16 |year low C = |Jan precipitation mm = 100 |Feb precipitation mm = 121 |Mar precipitation mm = 80 |Apr precipitation mm = 41 |May precipitation mm = 5 |Jun precipitation mm = 0 |Jul precipitation mm = 0 |Aug precipitation mm = 1 |Sep precipitation mm = 2 |Oct precipitation mm = 14 |Nov precipitation mm = 39 |Dec precipitation mm = 54 |year precipitation mm = |source 1 = World Climate Guide.<ref>{{Cite web|url=http://www.worldclimateguide.co.uk/guides/namibia/otjiwarongo/|title=Otjiwarongo Climate Guide, Namibia|website=WorldWeatherGuide.co.uk|access-date=25 November 2021}}</ref> |date=August 2011 }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Otjiwarongo]] [[Kategorya:Namibia]] i40izabbr53vgw7ww68sibv0byupmrv 0 339105 2220409 2026-08-14T08:04:33Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement |name = Bohicon |other_name = |native_name = Gbɔ̀xikɔn |nickname = |settlement_type =[[Communes of Benin|Komyun]] at [[List of cities in Benin|bayan]] |motto = |image_skyline = Bohiconroad.jpg |imagesize = 240px |image_caption = Kalsada patungo sa Bohicon mula sa timog |image_flag = |flag_size = |image_seal... 2220409 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Bohicon |other_name = |native_name = Gbɔ̀xikɔn |nickname = |settlement_type =[[Communes of Benin|Komyun]] at [[List of cities in Benin|bayan]] |motto = |image_skyline = Bohiconroad.jpg |imagesize = 240px |image_caption = Kalsada patungo sa Bohicon mula sa timog |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Benin |pushpin_label_position = bottom |pushpin_mapsize = 240 |pushpin_map_caption = Lokasyon sa Benin |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{flag|Benin}} |subdivision_type1 = [[Mga Departamento ng Benin|Departmento]] |subdivision_name1 = [[Departamento ng Zou]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |area_footnotes = |area_total_km2 = 44 |area_land_km2 = |population_as_of = 2012 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 149271 |population_density_km2 = auto |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = [[West Africa Time|WAT]] |utc_offset = +1 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|7|12|N|2|04|E|region:BJ|display=inline}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 167 |elevation_ft = |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Bohicon''' {{IPA|fr|bɔ.i.kɔ̃|}} o '''Gbɔ̀xikɔn''' {{IPA|fr|gbɔ.i.kɔ̃|}} ay isang lungsod sa [[Benin]], at isang konurbasyong [[Abomey]] na nakahiga 9 na kilometro sa silangan sa linya ng riles mula [[Cotonou]] hanggang [[Parakou]], at sa pangunahing haywey ng Benin na [[RNIE 2]] na sumasaklaw sa [[RNIE 4]]. Ang komyun ay sumasaklaw sa isang lugar na 139 kilometro kuwadrado at noong 2012 ay may populasyon na 149,271 katao.<ref name="Atlasbenin">{{cite web|url=http://atlasbenin.africa-web.org/Zou/Bohicon.htm|title=Bohicon|publisher=Atlas Monographique des Communes du Bénin|access-date=January 5, 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.statoids.com/ybj.html |title=Communes of Benin |publisher=Statoids |access-date=January 5, 2010 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324053222/http://www.statoids.com/ybj.html |archive-date=March 24, 2012 }}</ref> [[File:Bohicon1.jpg|thumb|left|Mga mangangalakal ng tela ng Bohicon, tulad ng mga unan at kutson]] [[File:BohiconMosque.jpg|thumb|left|Moske at Misyon Jama'at Islamikong Ahmadiyya sa Bohicon]] Isang espesyalidad na ibinebenta sa merkado ang [[afitin]], na tradisyonal na ginagawa ng mga kababaihan sa rehiyon. Ito ay isang pagkaing mayaman sa protina na fermented na malawakang ginagamit sa Kanlurang Aprika bilang pampalasa. ==Klima== Ang Bohicon ay may medyo tuyong [[tropikal na klima ng savanna]] ([[Köppen climate classification|Köppen]] ''Aw'') na may mahaba ngunit katamtamang [[tag-ulan]] mula Marso hanggang Oktubre at isang maikling [[tag-tuyo]] mula Nobyembre hanggang Pebrero. Ang tag-ulan ay nahahati sa dalawang panahon: isang mas mainit na unang kalahati mula Marso hanggang Hunyo at isang mas malamig at maulap na ikalawang kalahati na medyo naimpluwensyahan ng hilagang paglawak ng [[Benguela Current]]. {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = Bohicon (1991–2020) | Jan high C = 35.0 | Feb high C = 36.4 | Mar high C = 35.6 | Apr high C = 34.3 | May high C = 32.9 | Jun high C = 31.3 | Jul high C = 29.9 | Aug high C = 29.4 | Sep high C = 30.6 | Oct high C = 32.0 | Nov high C = 34.1 | Dec high C = 34.8 | year high C = 33.0 | Jan mean C = 29.0 | Feb mean C = 30.5 | Mar mean C = 30.2 | Apr mean C = 29.4 | May mean C = 28.4 | Jun mean C = 27.3 | Jul mean C = 26.3 | Aug mean C = 25.8 | Sep mean C = 26.6 | Oct mean C = 27.5 | Nov mean C = 28.9 | Dec mean C = 29.1 | year mean C = 28.2 | Jan low C = 23.1 | Feb low C = 24.5 | Mar low C = 24.8 | Apr low C = 24.5 | May low C = 24.0 | Jun low C = 23.2 | Jul low C = 22.6 | Aug low C = 22.2 | Sep low C = 22.6 | Oct low C = 23.0 | Nov low C = 23.8 | Dec low C = 23.4 | year low C = 23.5 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 7.9 | Feb precipitation mm = 34.4 | Mar precipitation mm = 80.3 | Apr precipitation mm = 118.8 | May precipitation mm = 138.4 | Jun precipitation mm = 153.1 | Jul precipitation mm = 160.8 | Aug precipitation mm = 102.0 | Sep precipitation mm = 161.8 | Oct precipitation mm = 126.3 | Nov precipitation mm = 29.7 | Dec precipitation mm = 9.6 | year precipitation mm = 1123.0 | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 1 | Feb precipitation days = 3 | Mar precipitation days = 6 | Apr precipitation days = 9 | May precipitation days = 11 | Jun precipitation days = 12 | Jul precipitation days = 11 | Aug precipitation days = 10 | Sep precipitation days = 14 | Oct precipitation days = 12 | Nov precipitation days = 3 | Dec precipitation days = 1 | year precipitation days = 93 | Jan humidity = 61.8 | Feb humidity = 64.8 | Mar humidity = 70.3 | Apr humidity = 75.1 | May humidity = 78.6 | Jun humidity = 80.7 | Jul humidity = 82.2 | Aug humidity = 82.3 | Sep humidity = 81.3 | Oct humidity = 79.3 | Nov humidity = 73.1 | Dec humidity = 67.2 | year humidity = | Jan sun = 192.0 | Feb sun = 191.0 | Mar sun = 206.8 | Apr sun = 204.6 | May sun = 208.3 | Jun sun = 160.7 | Jul sun = 124.5 | Aug sun = 99.3 | Sep sun = 128.9 | Oct sun = 199.1 | Nov sun = 237.3 | Dec sun = 226.9 | year sun = 2179.4 | source = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]<ref name="WMONormals">{{cite web |url = https://www.nodc.noaa.gov/archive/arc0216/0253808/2.2/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Benin/CSV/Bohicon_65338.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Bohicon |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = January 4, 2024}}</ref> }} ==Administrasyon== [[File:Bohicontrainstation.jpg|thumb|right|Istasyon ng Tren ng Bohicon]] Ang Bohicon ay isa sa 77 opisyal na Komun ng Benin. Ang lungsod ay matatagpuan 9 na kilometro mula sa Abomey ngunit ang komun ay nahahati sa mga arrondissement: *[[Bohicon 1]] *[[Bohicon 2]] *[[Sdohomé]] *[[Saclo]] *[[Passangon]] *[[Ouassaho]] *[[Lissezoun]] *[[Gnidjazoun]] *[[Avogbana]] *[[Agongointo]] ==Mga kilalang palatandaan== [[File:Bohicon2.jpg|thumb|right|Lycée Technique de Bohicon]] *Lycée Technique de Bohicon (LYTEB) *Collège Monseigneur Steinmetz *Istasyon ng Tren ng Bohicon *Parc Archeologique d'Agongointo [[File:Entrance to the Parc Archeologique d'Agongointo.jpg|thumb|left|Entrance to the Parc Archéologique d'Agongointo]] ==Mga sanggunian== {{Reflist}} [[Kategorya:Bohicon]] [[Kategorya:Benin]] kb877wswzxo2m6z2f008sv1isj85cia 828 339106 2220410 2026-08-14T08:05:14Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: return { name = 'Benin', top = 12.6, bottom = 6.0, left = 0.6, right = 4.1, image = 'Benin location map.svg', image1 = 'Benin physical map.svg', defaultscale = 0.53 } 2220410 Scribunto text/plain return { name = 'Benin', top = 12.6, bottom = 6.0, left = 0.6, right = 4.1, image = 'Benin location map.svg', image1 = 'Benin physical map.svg', defaultscale = 0.53 } 8b5lbblzfzace1u7gctyyfqdf5o0a5x 0 339107 2220411 2026-08-14T08:17:22Z TentingZones1 122212 /* */ 2220411 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> <!-- Basic info ----------------> |name = Magburaka |native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> |nickname = |settlement_type = <!--For Town or Village (Leave blank for the default City)--> |motto = <!-- images and maps -----------> |image_skyline = Magburaka.JPG |imagesize = |image_caption = |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |image_dot_map = |dot_mapsize = |dot_map_caption = |dot_x = |dot_y = |pushpin_map = Sierra Leone <!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> |pushpin_label_position =bottom |pushpin_map_caption =Lokasyon sa Sierra Leone <!-- Location ------------------> |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = [[File:Flag of Sierra Leone.svg|25px]] [[Sierra Leone]] |subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Sierra Leone|Lalawigan]] |subdivision_name1 = [[Hilagang Lalawigan, Sierra Leone|Hilagang Lalawigan]] |subdivision_type2 = [[Mga Distrito ng Sierra Leone|Distrito]] |subdivision_name2 = [[Distrito ng Tonkolili]] |subdivision_type3 = [[Chiefdoms of Sierra Leone|Chiefdom]] |subdivision_name3 = [[Kholifa Rowalla Chiefdom]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = <!-- Settled --> |established_date = |established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> |established_date2 = |established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> |established_date3 = <!-- Area ---------------------> |area_magnitude = |unit_pref =Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> |population_as_of = 2010 |population_footnotes = |population_note = |population_total = 40,313 [http://www.thetravolution.com/giving-back-when-youre-not-traveling/] |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title =Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title =Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = <!-- General information ---------------> |timezone = GMT |utc_offset = -5 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|08|43|01|N|11|56|36|W|region:SL_type:city|display=inline,title}} |elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> |elevation_m = |elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> |postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |website = |footnotes = }} Ang '''Magburaka''' ay ang kabisera at pinakamalaking lungsod ng [[Distrito ng Tonkolili]] sa [[Hilagang Lalawigan, Sierra Leone|Hilagang Lalawigan]] ng [[Sierra Leone]]. Ang populasyon nito ay 16,313 ayon sa senso noong 2004,<ref>Republic of Sierra Leone: 2004 Population and Housing Census: Analytical Report on Population Distribution, Migration and Urbanisation in Sierra Leone.<br /> ''Ibrahim Mohamed Sesay, Andrew A. Karam, Jinnah J. Ngobeh.'' Published November 2006.</ref> at ang kasalukuyang pagtatantya ay 40,313.<ref>{{Cite web |url=http://www.thetravolution.com/giving-back-when-youre-not-traveling/ |title=Giving Back when You're Not Traveling |access-date=2013-03-02 |archive-date=2013-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130304153337/http://www.thetravolution.com/giving-back-when-youre-not-traveling/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://history-africa.com/Sierra%20Leone/ |title=Sierra Leone Country Details |website=history-africa.com |access-date=27 April 2022 |url-status=dead}}</ref> Ito ay matatagpuan sa bandang 8°43′1″H 11°56′36″K, sa kahabaan ng Ilog Rokel. Ang Magburaka ay nasa layong halos 26 milya (42 km) sa timog-kanluran ng Makeni, ang sentro ng ekonomiya ng Hilagang Sierra Leone at mga 80 milya (135 km) sa silangan ng kabisera ng bansa na [[Freetown]].<ref>{{cite web |url=http://www.travelpost.com/AF/Sierra_Leone/Northern/Magburaka/1857034 |title=Magburaka, Sierra Leone &#124; Map, Time Zone |accessdate=2008-04-01 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110617002352/http://www.travelpost.com/AF/Sierra_Leone/Northern/Magburaka/1857034 |archivedate=2011-06-17 }}</ref> Ang Magburaka ay isang sentro ng kalakalan at isa sa mga pangunahing lungsod sa Hilagang Sierra Leone. Tulad ng karamihan sa mga bahagi ng Sierra Leone, ang [[wikang Krio]] ng mga [[taong Creole ng Sierra Leone]] ang pinakamalawak na sinasalitang wika sa Magburaka.<ref>{{cite web |url=http://www.language9.com/languages/translation/krio-translation.html |title=Krio Translation Services |publisher=Language9.com |access-date=20 May 2012 |archive-date=13 November 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171113120341/http://www.language9.com/languages/translation/krio-translation.html |url-status=dead }}</ref><ref name="https://eprints.soas.ac.uk/181">{{Cite book |last1 = Oyètádé |first1 = B. Akíntúndé |last2 = Fashole-Luke |first2 = Victor|title = Language and National Identity in Africa |place = Oxford |publisher = Oxford University Press |chapter = Sierra Leone: Krio and the Quest for National Integration |pages = 122–140 |chapter-url = https://eprints.soas.ac.uk/181|date = 15 February 2008 |isbn = 978-0-19-928675-1 }}</ref> Ang Magburaka ay isang sentro ng edukasyon at tahanan ng [[Magburaka Government Secondary School for Boys]], ang unang western standard Secondary school na itinayo sa Hilagang Sierra Leone. Ang paaralan ay isa sa mga piling paaralang sekundarya sa Sierra Leone at kilala sa paglulunsad ng ilan sa mga pinakamahuhusay na estudyante sa bansa. Ang dating pangulo ng Sierra Leone na si [[Ernest Bai Koroma]] ay nagtapos sa Government Secondary School for Boys. Ang lungsod ay tahanan ng [[Magburaka Technical Institute]], isang dalawang-taong teknikal na kolehiyo at isang unibersidad na kilala bilang Ernest Bai Koroma University of Science and Technology. Ang [[Golden Dragon F.C.]], na nakabase sa Magburaka, ay kumakatawan sa lungsod sa [[Sierra Leone National Premier League]], ang nangungunang liga ng football sa bansa. ==Pamahalaan== Ang lungsod kasama ang buong [[Distrito ng Tonkolili]] ay isang kuta ng APC. ==Edukasyon== Ang Magburaka ay ang sentro ng edukasyon ng Hilagang Sierra Leone. Ang lungsod ay tahanan ng Magburaka Government Secondary School for Boys, ang unang paaralang sekundarya na itinayo sa Hilagang Sierra Leone; ang paaralan ay isa sa mga piling paaralang sekundarya sa Sierra Leone at kilala sa paglulunsad ng ilan sa mga pinakamahuhusay na estudyante sa bansa. Ang lungsod din ay tahanan ng unang Girls Secondary School sa Hilaga, ang Mathora. ==Isports== Tulad ng ibang bahagi ng Sierra Leone, ang football ang pinakasikat na isport sa Magburaka. Ang pangunahing football club na kumakatawan sa lungsod at sa buong Distrito ng Tonkolili ay ang Golden Dragon F.C., na kasalukuyang naglalaro sa Sierra Leone National Premier League, ang nangungunang liga ng football sa bansa. ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Magburaka]] [[Kategorya:Sierra Leone]] 7yr2a3qz0ljkw6k481edeq4h29j7gw9 828 339108 2220412 2026-08-14T08:29:35Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: return { name = 'Sandaun Province', top = -2.44, bottom = -5.46, left = 140.86, right = 143.19, image = 'Location map Sandaun Province.png' } 2220412 Scribunto text/plain return { name = 'Sandaun Province', top = -2.44, bottom = -5.46, left = 140.86, right = 143.19, image = 'Location map Sandaun Province.png' } mtnqyrolq5jbrsvpwvvbgd09w3vu73u 0 339109 2220413 2026-08-14T08:29:39Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: {{Infobox settlement | name = Telefomin | other_name = | image_skyline = Telefomin-SepikR.png | image_alt = | image_caption = An image of Telefomin from space. The [[Sepik]] river can be seen, only a short distance from its source. | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Papua New Guinea Sandaun Province | pushpin_relief = | coordinates... 2220413 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Telefomin | other_name = | image_skyline = Telefomin-SepikR.png | image_alt = | image_caption = An image of Telefomin from space. The [[Sepik]] river can be seen, only a short distance from its source. | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Papua New Guinea Sandaun Province | pushpin_relief = | coordinates = {{coord|5|07|30|S|141|38|30|E|region:PG|display=inline}} | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Location within Sandaun Province | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Papua New Guinea]] | subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Papua New Guinea|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Sandaun Province]] (Kanlurang Sepik) | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | area_total_km2 = | area_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = | demographics1_title1 = [[Languages of Papua New Guinea|Mga pangunahing wika]] | demographics1_info1 = | established_title = | established_date = | leader_title = | leader_name = | elevation_m = | postal_code_type = | postal_code = | timezone1 = [[Time in Australia|AEST]] | utc_offset1 = +10 | website = | blank_name = Lokasyon | blank_info = * {{convert|47|km|abbr=on}} HS ng [[Tabubil]] * {{convert|272|km|abbr=on}} T ng [[Vanimo]] * {{convert|470|km|abbr=on}} HHK ng [[Daru]] * {{convert|780|km|abbr=on}} HK ng [[Port Moresby]] | blank1_name = [[Köppen climate classification|Klima]] | blank1_info = [[Tropical rainforest climate|Af]] }} Ang '''Telefomin''' ay isang bayan na may istasyon sa hangganan ng [[Lalawigan ng Sandaun|Sandaun]] at [[Kanlurang Lalawigan, Papua New Guinea|Kanlurang Lalawigan]] sa [[Papua New Guinea]]. Ang bayan ay nagsimula noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] matapos italaga si [[Mick Leahy]] na magdisenyo ng isang paliparan noong 1944 para sa [[Estados Unidos]] para gamitin laban sa mga puwersa ng [[Imperial Japanese Army]] na nakabase sa New Guinea. Ang [[Ilog Sepik]] ay dumadaloy pakanluran-silangan timog ng bayan. Ang Baptist Mission ng Telefomin ay naglalaman ng isang kilalang museo at mga fossil na natagpuan sa lugar.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_pI8xwSEZZyAC|quote=Telefomin.|author1=Stanley, David |author2=Dalton, Bill |title=South Pacific handbook Moon Handbooks South Pacific|publisher=David Stanley|page=[https://archive.org/details/bub_gb_pI8xwSEZZyAC/page/n414 403]|isbn=0-9603322-3-5|year=1983}}</ref> Ang mga taong Telefomin ay tradisyonal na may mga inukit na disenyo sa matataas na tabla para sa mga pasukan ng kanilang mga bahay.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585844/Telefomin|title=Oceanic Art and Architecture|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=July 10, 2010}}</ref> Noong 1953, dalawang opisyal ng patrolya ng Australia at apat na pulis ang napatay ng mga katribo sa [[Insidente sa Telefomin]]. Isang kalsada na nagdurugtong sa Telefomin at Tabubil ang binuksan noong ika-12 ng Setyembre 2025.<ref>{{cite news |date=12 September 2025 |title=PM Marape Opens Historic Tabubil–Telefomin Highway: A Road of Hope for Western and West Sepik |url=https://works.gov.pg/articles/view/pm-marape-opens-historic-tabubil%E2%80%93telefomin-highway:-a-road-of-hope-for-western-and-west-sepik |location=[[Telefomin]] |publisher=Department of Works and Highways |access-date=22 September 2025}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Telefomin]] rvpa8i50ebnwv9m5o1pnj2lo1da5ujm 2220414 2220413 2026-08-14T08:31:04Z TentingZones1 122212 /* */ 2220414 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Telefomin | other_name = | image_skyline = Telefomin-SepikR.png | image_alt = | image_caption = Isang larawan ng Telefomin mula sa kalawakan. Makikita ang ilog [[Sepik]], malapit lamang sa pinagmumulan nito. | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Papua New Guinea Sandaun Province | pushpin_relief = | coordinates = {{coord|5|07|30|S|141|38|30|E|region:PG|display=inline}} | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = Lokasyon sa loob ng Lalawigan ng Sandaun | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Papua New Guinea]] | subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Papua New Guinea|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Sandaun Province]] (Kanlurang Sepik) | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | area_total_km2 = | area_footnotes = | population_total = | population_as_of = | population_rank = | population_footnotes = | population_density_km2 = auto | demographics_type1 = | demographics1_title1 = [[Languages of Papua New Guinea|Mga pangunahing wika]] | demographics1_info1 = | established_title = | established_date = | leader_title = | leader_name = | elevation_m = | postal_code_type = | postal_code = | timezone1 = [[Time in Australia|AEST]] | utc_offset1 = +10 | website = | blank_name = Lokasyon | blank_info = * {{convert|47|km|abbr=on}} HS ng [[Tabubil]] * {{convert|272|km|abbr=on}} T ng [[Vanimo]] * {{convert|470|km|abbr=on}} HHK ng [[Daru]] * {{convert|780|km|abbr=on}} HK ng [[Port Moresby]] | blank1_name = [[Köppen climate classification|Klima]] | blank1_info = [[Tropical rainforest climate|Af]] }} Ang '''Telefomin''' ay isang bayan na may istasyon sa hangganan ng [[Lalawigan ng Sandaun|Sandaun]] at [[Kanlurang Lalawigan, Papua New Guinea|Kanlurang Lalawigan]] sa [[Papua New Guinea]]. Ang bayan ay nagsimula noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] matapos italaga si [[Mick Leahy]] na magdisenyo ng isang paliparan noong 1944 para sa [[Estados Unidos]] para gamitin laban sa mga puwersa ng [[Imperial Japanese Army]] na nakabase sa New Guinea. Ang [[Ilog Sepik]] ay dumadaloy pakanluran-silangan timog ng bayan. Ang Baptist Mission ng Telefomin ay naglalaman ng isang kilalang museo at mga fossil na natagpuan sa lugar.<ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/bub_gb_pI8xwSEZZyAC|quote=Telefomin.|author1=Stanley, David |author2=Dalton, Bill |title=South Pacific handbook Moon Handbooks South Pacific|publisher=David Stanley|page=[https://archive.org/details/bub_gb_pI8xwSEZZyAC/page/n414 403]|isbn=0-9603322-3-5|year=1983}}</ref> Ang mga taong Telefomin ay tradisyonal na may mga inukit na disenyo sa matataas na tabla para sa mga pasukan ng kanilang mga bahay.<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585844/Telefomin|title=Oceanic Art and Architecture|publisher=[[Encyclopædia Britannica]]|accessdate=July 10, 2010}}</ref> Noong 1953, dalawang opisyal ng patrolya ng Australia at apat na pulis ang napatay ng mga katribo sa [[Insidente sa Telefomin]]. Isang kalsada na nagdurugtong sa Telefomin at Tabubil ang binuksan noong ika-12 ng Setyembre 2025.<ref>{{cite news |date=12 September 2025 |title=PM Marape Opens Historic Tabubil–Telefomin Highway: A Road of Hope for Western and West Sepik |url=https://works.gov.pg/articles/view/pm-marape-opens-historic-tabubil%E2%80%93telefomin-highway:-a-road-of-hope-for-western-and-west-sepik |location=[[Telefomin]] |publisher=Department of Works and Highways |access-date=22 September 2025}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Telefomin]] n2c04x7p9kd4ff88tuvhkgph3t7r15w 0 339110 2220416 2026-08-14T08:58:38Z TentingZones1 122212 /* */ 2220416 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> |official_name = Mahdia |other_name = |native_name = |nickname = |settlement_type = Kabisera ng bayan at rehiyon |motto = |image_skyline = Commercial_area_in_Mahdia.jpg |imagesize = 300px |image_caption = Lugar na pangkomersyo sa Mahdia, Mayo 2006 |image_flag = |flag_size = |image_seal = |seal_size = |image_shield = |shield_size = |image_blank_emblem = |blank_emblem_type = |blank_emblem_size = |image_map = |mapsize = |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |pushpin_map = Guyana |pushpin_label_position = bottom |pushpin_map_caption = Lokasyon sa Guyana |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = [[Image:Flag of Guyana.svg|25px]] [[Guyana]] |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Guyana|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Potaro-Siparuni]] |subdivision_type2 = |subdivision_name2 = |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |government_footnotes = |government_type = |leader_title = |leader_name = |leader_title1 = |leader_name1 = |leader_title2 = |leader_name2 = |leader_title3 = |leader_name3 = |leader_title4 = |leader_name4 = |established_title = |established_date = |established_title2 = |established_date2 = |established_title3 = |established_date3 = |area_magnitude = |unit_pref = Imperial |area_footnotes = |area_total_km2 = |area_land_km2 = |area_water_km2 = |area_total_sq_mi = |area_land_sq_mi = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |area_blank1_title = |area_blank1_km2 = |area_blank1_sq_mi = |population_as_of = 2012 |population_footnotes = <ref name="census2012">{{cite web |url=https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/Population_By_Village_2012.zip |title=2012 Population by Village |website=Statistics Guyana |access-date=15 August 2020 |archive-date=17 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417175159/https://statisticsguyana.gov.gy/wp-content/uploads/2019/10/Population_by_Village_2012.zip |url-status=live }}</ref> |population_note = |population_total = 2,563 |population_density_km2 = |population_density_sq_mi = |population_metro = |population_density_metro_km2 = |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |population_density_urban_km2 = |population_density_urban_sq_mi = |population_blank1_title = Ethnicities |population_blank1 = |population_blank2_title = Religions |population_blank2 = |population_density_blank1_km2 = |population_density_blank1_sq_mi = |timezone = |utc_offset = |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{Coord|05|16|57|N|59|09|00|W|region:GY_type:city|display=inline,title}} |elevation_footnotes = |elevation_m = 415 |elevation_ft = 1360 |postal_code_type = |postal_code = |area_code = |website = }} Ang '''Mahdia''' ay isang bayan sa [[Guyana]],<ref>{{cite web |url=https://moc.gov.gy/capital-towns-and-economic-development/ |title=Capital towns and economic development |website=Ministry of Communities |access-date=18 August 2020 |archive-date=1 February 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190201054630/http://moc.gov.gy/capital-towns-and-economic-development/ |url-status=dead }}</ref> na matatagpuan malapit sa sentro ng bansa sa taas na 415 m (1,362 talampakan). Ang komersyo ay nakasentro sa mga operasyon ng pagmimina ng ginto at diyamante sa lugar. Dahil dito, apektado ito ng mga paglago at pagbagsak ng ekonomiya at umaakit sa mga imigrante, lokal man o dayuhan, upang magkamit ng yaman sa pamamagitan ng pagmimina. ==Demograpiko== Ang populasyon sa Mahdia noong 2012 ay 2,563 katao,<ref name="census2012"/> at nahahati sa tatlong grupo. Ang mga [[Patamona]], isang katutubong tribong Amerindian, ay sangkot sa pagsasaka, pangangaso, at pagmimina. Ang mga Coast Landers, mga residente mula sa mga baybayin ng Guyana, ay lumipat sa liblib na lugar upang maghanap ng trabaho na pangunahing pagmimina. Ang ikatlong grupo, na tinatawag na Islanders, ay mga imigrante, at ang kanilang mga inapo ay mula sa Caribbean Islands, lalo na sa St Lucia at Dominica. Nakatuon sila sa pagsasaka at pagsusunog ng uling. Nitong mga nakaraang panahon, nagkaroon ng pagdagsa ng isang bagong grupo, ang mga Brazilian, na sangkot din sa pagmimina at iba pang mga negosyo. Tuwing ika-10 ng Setyembre taun-taon, ipinagdiriwang ng mga Amerindian ang [[Amerindian Heritage Month (Guyana)|Heritage Month]] sa komunidad ng [[Campbelltown, Guyana|Campbelltown]], Mahdia,<ref>{{cite news |url=https://guyanachronicle.com/2012/09/18/campbelltown-to-host-heritage-day-activities-on-september-2829/ |title=Campbelltown to host Heritage Day activities on September 28/29 |website=Guyana Chronicle |access-date=9 September 2020 |archive-date=21 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220721164606/https://guyanachronicle.com/2012/09/18/campbelltown-to-host-heritage-day-activities-on-september-2829/ |url-status=live }}</ref> habang ipinagdiriwang naman ng mga Islanders ang La Rose Festival sa katapusan ng Agosto. Ang pagdiriwang na ito ay nagmula sa St Lucia.<ref>{{cite news |url=https://www.stabroeknews.com/2013/09/29/sunday/arts-on-sunday/the-la-rose-festival-of-st-lucia/ |title=The La Rose festival of St Lucia |website=Stabroek News |access-date=9 September 2020}}</ref> Bilang ang Regional Administrative Centre ng Rehiyon 8, ang Potaro-Siparuni ay may mga sumusunod na kaugnay na imprastraktura: * Isang ospital na may maliit na bahay * Isang nursery, elementarya at sekundaryang paaralan * Isang sektor ng komersyo na kinabibilangan ng mga tuyong paninda, mga boutique, isang gasolinahan at 11 restawran. * Apat na hotel; dalawang guest house at apat na bahay-aliwan * Isang istasyon ng pulis * Isang post office * Dalawang balon ng artesyano * Isang Rehiyonal * Tanggapan ng Administratibo * Isang paliparan Ang mga residente ay umaasa pa rin sa ulan at tubig mula sa Salbora Falls. Samantalang ang kuryente ay kasalukuyang ibinibigay ng mga lokal na negosyante. ==Kasaysayan== Itinatag ang Mahdia noong 1884, ng mga Aprikano pagkatapos ng kanilang kalayaan. Karamihan sa kanila ay naglakbay mula sa county ng Berbice at East Coast ng Demerara upang maghanap ng ginto. Pinalawak ng British Consolidated Mining Company ang eksplorasyon sa pagmimina sa Mahdia at nagtatag ng mga tanggapan ng Colonial Administrative. Sa panahong ito, ang Mahdia ay mapupuntahan lamang sa pamamagitan ng mga daluyan ng tubig. Ang pagmimina ng ginto ay nakaakit ng ilang mga taga-St. Lucian sa Mahdia, dala ang wikang French Patois (Kweol) at mga tradisyong pangkultura tulad ng pagdiriwang ng [[Mga Samahan ng Saint Lucia|La Rose]].<ref>{{Cite web |date=2013-09-29 |title=The La Rose festival of St Lucia |url=https://www.stabroeknews.com/2013/09/29/sunday/arts-on-sunday/the-la-rose-festival-of-st-lucia/ |access-date=2021-01-16 |website=Stabroek News |language=en-US}}</ref> Noong Nobyembre 1933, isang tulay ang itinayo sa ibabaw ng Garraway Stream, na nag-uugnay sa Mahdia sa Bartica sa pamamagitan ng daanan. Ang tulay na ito na nakasabit sa pamamagitan ng mga kable ay pinangalanang [[Denham Suspension Bridge]], hango sa noo'y Gobernador ng Kolonyal na si [[Sir Edward Denham]]. Ginagamit pa rin ito ngayon at naging isang lugar ng turista.<ref name="trust">{{cite web |url=http://nationaltrust.gov.gy/regional-monuments/region-8/ |title=Region 8 (Potaro-Siparuni |website=National Trust |access-date=9 September 2020 |archive-date=28 April 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210428095810/http://nationaltrust.gov.gy/regional-monuments/region-8/ |url-status=live }}</ref> Noong 2018, natanggap ng Mahdia ang katayuan bilang bayan.<ref>{{cite web |url=https://www.stabroeknews.com/2018/10/26/news/guyana/mahdia-declared-guyanas-10th-town/ |title=Mahdia declared Guyana's 10th town |website=Stabroek News |date=26 October 2018 |access-date=17 August 2020}}</ref> Noong Mayo 2023, [[2013 Mahdia school fire|isang sunog ang sumira sa isang dormitoryo ng isang lokal na sekundaryang paaralan]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 19 na mag-aaral.<ref name=nytimes>{{Cite news |last=Engelbrecht |first=Cora |date=2023-05-22 |title=Fire in Guyana School Dormitory Kills at Least 19 |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2023/05/22/world/americas/guyana-school-fire.html |access-date=2023-05-22 |issn=0362-4331 |archive-date=22 May 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230522115613/https://www.nytimes.com/2023/05/22/world/americas/guyana-school-fire.html |url-status=live }}</ref> ==Pagmimina== Mayroong 150 mga dredge ng lupa sa distrito ng pagmimina ng Mahdia. Karamihan sa mga minero ay gumagamit ng mga excavator upang kunin ang [[owberburden]] at gumagamit ng mga bomba ng graba upang kunin ang graba kasama ang ginto mula sa mga hukay. Sa karamihan ng mga pagkakataon, ang mga hukay ay hindi pinupunan muli na nagpapahintulot sa lamok na [[anopheles]] na dumami, na nagpapataas ng pagkalat ng [[malaria]]. Noong 2005, sinimulan ng [[Guyana Geology and Mines Commission]] ang pagpapatibay ng mga regulasyon sa susog para sa [[pamamahala ng kapaligiran]], na agad na lumilikha ng epekto sa komunidad sa pamamagitan ng pagsugpo sa [[polusyon]] ng mga daluyan ng tubig at paghikayat sa reklamasyon ng lupa at muling pagtatanim ng mga puno sa mga lugar na nawalan ng kagubatan. Noong 2018, inilunsad ng [[Conservation International Guyana]] ang El Dorado Gold Project, na naglalayong bawasan ang paggamit ng mercury sa artisanal at maliitang pagmimina ng ginto at itaguyod ang mga kasanayan sa pagmimina na walang mercury; ang mga minero sa Mahdia ay binigyan ng briefing tungkol sa proyekto sa isang forum ng paaralan ng pagmimina at mini symposium.<ref>{{cite web |title=El Dorado Gold Project aims to achieve mercury-free mining by 2025 |website=Department of Public Information, Guyana |date=6 September 2018 |url=https://dpi.gov.gy/el-dorado-gold-project-aims-to-achieve-mercury-free-mining-by-2025/}}</ref><ref>{{cite news |title=Mining School forum targets fewer accidents |work=Stabroek News |date=31 August 2018 |url=https://www.stabroeknews.com/2018/08/31/business/mining-school-forum-targets-fewer-accidents/}}</ref> ==Klima== Ang Mahdia ay may [[klimang tropikal na rainforest]] (Af) na may malakas hanggang napakalakas na pag-ulan sa buong taon. {{Weather box |width = auto | location = Mahdia | metric first = Yes | single line = Yes | Jan high C = 29.6 | Feb high C = 29.7 | Mar high C = 30.1 | Apr high C = 30.7 | May high C = 30.8 | Jun high C = 30.5 | Jul high C = 30.5 | Aug high C = 31.1 | Sep high C = 31.6 | Oct high C = 31.6 | Nov high C = 31.0 | Dec high C = 30.2 | Jan mean C = 25.5 | Feb mean C = 25.6 | Mar mean C = 26.0 | Apr mean C = 26.5 | May mean C = 26.9 | Jun mean C = 26.5 | Jul mean C = 26.4 | Aug mean C = 27.0 | Sep mean C = 27.3 | Oct mean C = 27.3 | Nov mean C = 26.8 | Dec mean C = 26.1 | year mean C = | Jan low C = 21.4 | Feb low C = 21.5 | Mar low C = 21.9 | Apr low C = 22.4 | May low C = 23.0 | Jun low C = 22.5 | Jul low C = 22.4 | Aug low C = 22.9 | Sep low C = 23.1 | Oct low C = 23.1 | Nov low C = 22.6 | Dec low C = 22.0 |rain colour = green |Jan rain mm = 269 |Feb rain mm = 185 |Mar rain mm = 185 |Apr rain mm = 232 |May rain mm = 364 |Jun rain mm = 418 |Jul rain mm = 326 |Aug rain mm = 263 |Sep rain mm = 114 |Oct rain mm = 93 |Nov rain mm = 140 |Dec rain mm = 237 |source 1 = Climate-Data.org<ref>{{cite web |url=https://en.climate-data.org/location/459500/ |title=Climate:Mahdia |publisher=Climate-Data.org |access-date=August 13, 2020}}</ref> }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Mahdia, Guyana]] [[Kategorya:Guyana]] ci2ug2qq8h9sjnu49jcx5dvxo5n1lk5 0 339111 2220421 2026-08-14T09:16:23Z TentingZones1 122212 /* */ 2220421 wikitext text/x-wiki {{distinguish|Kalahari}} {{Infobox settlement |official_name = Kalabahi |motto = |image_skyline = Port Kalabahi, Alor, NTT - panoramio.jpg |imagesize = |image_caption = Daungan ng Kalabahi |image_flag = |image_map = |mapsize = |map_caption = |pushpin_map = Indonesia_Lesser Sunda Islands#Indonesia |pushpin_map_caption = Lokasyon sa [[Mga Isla ng Mas Maliliit na Sunda]] at Indonesia |pushpin_mapsize = |pushpin_label_position = left |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{flag|Indonesia}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Indonesia|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Mga Isla ng Mas Maliliit na Sunda]] |subdivision_type2 = [[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] |subdivision_name2 =[[Silangang Nusa Tenggara]] |subdivision_type3 = [[List of regencies and cities of Indonesia|Rehiyento]] |subdivision_name3 = [[Rehiyenyang Alor]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |established_title = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 8.78 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 = |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 = |area_metro_sq_mi = |population_as_of = pagtatantya sa kalagitnaan ng 2023 |population_note = <ref name="Badan Pusat Statistik 2024">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 26 September 2024, ''Kecamatan Teluk Mutiara Dalam Angka 2024'' (Katalog-BPS 1102001.5307010)</ref> |population_total = 19210 |population_metro = |population_density_metro_km2 = auto |population_density_metro_sq_mi = |population_urban = |timezone = [[Time in Indonesia|Indonesia Central Time]] |utc_offset = +8 |timezone_DST = |utc_offset_DST = |coordinates = {{coord|8|13|S|124|31|E|region:ID-NT_type:city(13000)_source:kolossus-dewiki|display=title,inline}} |elevation_m = |elevation_ft = |blank_name = |blank_info = |website = |area_code_type= [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] |area_code = (+62) 386 }} Ang '''Kalabahi''' ay isang bayan sa [[Isla ng Alor]] at ito ang kabisera ng [[Rehiyenyang Alor]] sa lalawigan ng [[Silangang Nusa Tenggara]] ng [[Indonesia]]. Ito lamang ang bayan sa Isla ng Alor. Ito ay matatagpuan sa hilagang dulo ng makitid na Look ng Kalabahi, na may habang 16 na kilometro at lapad na 1 kilometro, at naghihiwalay sa peninsula ng Bird's Head mula sa pangunahing bahagi ng isla. Ang bayan ay nagtataglay ng tanging [[puskesmas]] (klinikang pangkalusugan) na magagamit sa Distrito ng Teluk Mutiara, sa kanlurang Kalabahi. Sinasaklaw nito ang apat na kelurahan (mga nayon) ng Distrito ng Teluk Mutiara (Kalabahi Barat, Kalabahi Kota, Kalabahi Tengah at Kalabahi Timur), na may sukat na 8.78 km2 at populasyon na 19,210 ayon sa opisyal na pagtatantya para sa kalagitnaan ng 2023. {| class="sortable wikitable" |- ! Kode<br>Wilayah || Pangalan ng <br>''kelurahan'' <br>o ''desa'' || Sukat <br>sa km²|| Tinatayang populasyon sa kalagitnaan ng 2023 ||Post<br>codes |- | 53.05.01.1001 || Kalabahi Barat <br> (West Kalabahi) ||align="right"| 3.39 ||align="right"| 3,909 ||85814 |- | 53.05.01.1002 || Kalabahi Kota <br> (Kalabahi Town) ||align="right"| 0.51 ||align="right"| 2,799 ||85813 |- | 53.05.01.1003 || Kalabahi Tengah <br> (Central Kalabahi) ||align="right"| 1.49 ||align="right"| 6,393 ||85812 |- | 53.05.01.1004 || Kalabahi Timur <br> (East Kalabahi) ||align="right"| 3.39 ||align="right"| 6,109 ||85811 |- | 53.05.01 || '''Kalabahi Mga Kabuuan''' ||align="right"|''8.78''||align="right"|''19,210''|| |- | 53.05.01.1005 || Binongko *||align="right"| 0.73 ||align="right"| 3,434 ||85815 |- | 53.05.01.1006 || Nusa Kenari *||align="right"| 6.48 ||align="right"| 3,376 ||85819 |- | 53.05.01.1008 || Welai Barat (West Welai) ||align="right"| 17.51 ||align="right"| 3,351 ||85816 |- | 53.05.01.1009 || Welai Timur (East Welai) ||align="right"| 14.04 ||align="right"| 3,062 ||85817 |- | 53.05.01.1010 || Mutiara *||align="right"| 5.77 ||align="right"| 5,121 ||85819 |- | 53.05.01.1011 || Wetabua *||align="right"| 0.65 ||align="right"| 2,366 ||85819 |- | 53.05.01.2012 || Lendola ||align="right"| 4.25 ||align="right"| 3,917 ||85819 |- | 53.05.01.2013 || Fanating ||align="right"| 12.18 ||align="right"| 2,089 ||85819 |- | 53.05.01.2014 || Motongbang ||align="right"| 3.03 ||align="right"| 2,807 ||85819 |- | 53.05.01.2015 || Air Kenari ||align="right"| 0.86 ||align="right"| 2,309 ||85819 |- | 53.05.01.2018 || Teluk Kenari ||align="right"| 5.04 ||align="right"| 1,061 ||85819 |- | 53.05.01.2019 || Adang Buom ||align="right"| 0.87 ||align="right"| 1,925 ||85819 |- | 53.05.01 || '''Natitira ng Distrito ng <br>Teluk Mutiara''' ||align="right"|''71.41''||align="right"|''34,818''|| |} Paalala: Ang apat na ''kelurahan'' na may mga asterisk (*) ay mga suburb ng bayan ng Kalabahi. Ang pagsasama ng mga ito kasama ng bayan ng Kalabahi ay nagpapataas ng populasyon sa kalagitnaan ng 2023 sa 33,507 at ang lawak nito sa 22.41 km2. ==Klima== Ang Kalabahi ay may [[tropikal na klimang savanna]] (Aw) na may mahabang tagtuyot at maikling tag-ulan. {{Weather box |width = auto | location = Kalabahi | metric first = Yes | single line = Yes | temperature colour = pastel | Jan high C = 29.5 | Feb high C = 29.2 | Mar high C = 29.9 | Apr high C = 30.4 | May high C = 30.5 | Jun high C = 30.0 | Jul high C = 29.4 | Aug high C = 29.4 | Sep high C = 29.7 | Oct high C = 30.3 | Nov high C = 30.9 | Dec high C = 30.1 | Jan mean C = 26.6 | Feb mean C = 26.2 | Mar mean C = 26.4 | Apr mean C = 26.7 | May mean C = 26.6 | Jun mean C = 26.1 | Jul mean C = 25.3 | Aug mean C = 25.0 | Sep mean C = 25.3 | Oct mean C = 26.2 | Nov mean C = 27.5 | Dec mean C = 27.1 | year mean C = | Jan low C = 23.7 | Feb low C = 23.2 | Mar low C = 23.0 | Apr low C = 23.0 | May low C = 22.8 | Jun low C = 22.3 | Jul low C = 21.3 | Aug low C = 20.7 | Sep low C = 21.0 | Oct low C = 22.2 | Nov low C = 24.1 | Dec low C = 24.1 |rain colour=green |Jan rain mm=234 |Feb rain mm=209 |Mar rain mm=189 |Apr rain mm=100 |May rain mm=64 |Jun rain mm=42 |Jul rain mm=19 |Aug rain mm=3 |Sep rain mm=6 |Oct rain mm=23 |Nov rain mm=94 |Dec rain mm=190 |source 1 = Climate-Data.org<ref>{{cite web |url = https://en.climate-data.org/location/561757/ |title = Climate: Kalabahi |publisher=Climate-Data.org |accessdate = 18 November 2020}}</ref> }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} 50fk13zev23yc42rtv7m2evn4ppsd0l 828 339112 2220422 2026-08-14T09:16:53Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: return { name = 'Lesser Sunda Islands', top = -6.2, bottom = -11.8, left = 114.2, right = 125.4, image = 'Indonesia Lesser Sunda Islands location map.svg' } 2220422 Scribunto text/plain return { name = 'Lesser Sunda Islands', top = -6.2, bottom = -11.8, left = 114.2, right = 125.4, image = 'Indonesia Lesser Sunda Islands location map.svg' } 8gapyqaao9vvseuu9u2bn5ul40dn9lp 828 339113 2220423 2026-08-14T09:30:43Z TentingZones1 122212 Bagong pahina: return { name = 'Sulawesi', top = 5.75, bottom = -8.0, left = 116.8, right = 127.7, image = 'Sulawesi location map plain.svg', image1 = 'Sulawesi topography plain.png' } 2220423 Scribunto text/plain return { name = 'Sulawesi', top = 5.75, bottom = -8.0, left = 116.8, right = 127.7, image = 'Sulawesi location map plain.svg', image1 = 'Sulawesi topography plain.png' } gfftstxyglzv01imjz82orhx9w4easm 0 339114 2220424 2026-08-14T09:30:57Z TentingZones1 122212 /* */ 2220424 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = Rehiyenyang Parigi Moutong | native_name = ''Kabupaten Parigi Moutong'' | native_name_lang = id<!-- Indonesian --> | image_skyline = Pantai parigi.jpg | image_alt = | image_caption = Dalampasigan ng Parigi, Parigi Moutong | type = [[List of regencies and cities of Indonesia|Rehiyento]] | image_shield = Lambang Kabupaten Parigi Moutong.png | shield_alt = | motto = ''Songu Lara Mombangu'' | image_map = {{#property:p242}} | map_alt = | map_caption = Location within [[Central Sulawesi]] | coordinates = {{coord|0|55|54|S|120|11|39|E|region:ID-ST_type:adm2nd_source:kolossus-dewiki}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Indonesia]] | subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Gitnang Sulawesi]] | seat_type = [[Kabisera (pulitikal)|Kabisera]] | seat = [[Parigi, Gitnang Sulawesi|Parigi]] | leader_title = Rehente | leader_name = {{Ill|Erwin Burase|lt=Erwin Burase|id}} | leader_title1 = Pangalawang Rehente | leader_name1 = Abdul Sahid | area_footnotes = | area_total_km2 = 5806.70 | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = | population_as_of = pagtatantya sa kalagitnaan ng 2025 | population_total = 470103 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> | timezone1 = [[Time in Indonesia|ICST]] | utc_offset1 = +8 | website = {{url|www.parigimoutongkab.go.id|parigimoutongkab.go.id}} | footnotes = | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 450 | pushpin_map =Indonesia_Sulawesi#Indonesia | pushpin_map_caption = Location in [[Sulawesi]] and [[Indonesia]] }} Ang '''Rehiyenyang Parigi Moutong''' ay isang [[Regencies of Indonesia|rehiyenyang]] nasa Lalawigan ng [[Gitnang Sulawesi]] ng [[Indonesia]]. Ang rehiyenyang ito ay nilikha noong ika-10 ng Abril 2002 sa pamamagitan ng paghahati sa mga silangang distrito na dating bahagi ng [[Rehiyenyang Donggala]]. Ito ay sumasaklaw sa lawak na 5,806.70 km2 at may populasyon na 413,588 sa Senso ng 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 440,015 sa Senso ng 2020;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025 ay 470,103 (binubuo ng 240,264 na lalaki at 229,839 na babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> Ang pangunahing bayan ay nasa Parigi sa timog ng rehiyenyang ito. Ang rehiyenyang ito ay umaabot mula sa paligid ng distrito ng Parigi sa timog nito hanggang sa distrito ng [[Moutong]] sa hilaga, na siyang nagbigay ng pangalan. ==Heograpiya== Sa heograpikong lokasyon nito, ang Rehiyenteng Parigi Moutong ay napapaligiran sa hilaga ng [[Rehiyenteng Buol]], [[Rehiyenteng Toli-Toli]], at ng [[lalawigan ng Gorontalo]], sa timog ng [[Rehiyenteng Poso]] at [[Rehiyenteng Sigi]], sa kanluran ng [[Lungsod ng Palu]] at [[Rehiyenteng Donggala]], at sa silangan ng [[Golpo ng Tomini]]. Ang rehiyenteng ito ay may baybayin sa baybayin ng Golpo ng Tomini na may habang 472 kilometro, na umaabot mula sa Distrito ng Sausu sa timog hanggang sa Distrito ng Moutong (at Lalawigan ng Gorontalo) na nasa hangganan sa hilagang bahagi. ==Mga wikang Tomini== Ang mga wikang Tomini, na sinasalita sa walong huling nabanggit na distrito sa talahanayan sa itaas, ay kabilang sa inaasahang grupo ng [[mga wikang Tomini-Tolitoli]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} 0npilukt1aeyi49jady0b7j3n8mi4g9 2220425 2220424 2026-08-14T09:42:07Z TentingZones1 122212 Inilipat ni TentingZones1 ang pahinang [[Rehiyenyang Parigi Moutong]] sa [[Rehensiya ng Parigi Moutong]] 2220424 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = Rehiyenyang Parigi Moutong | native_name = ''Kabupaten Parigi Moutong'' | native_name_lang = id<!-- Indonesian --> | image_skyline = Pantai parigi.jpg | image_alt = | image_caption = Dalampasigan ng Parigi, Parigi Moutong | type = [[List of regencies and cities of Indonesia|Rehiyento]] | image_shield = Lambang Kabupaten Parigi Moutong.png | shield_alt = | motto = ''Songu Lara Mombangu'' | image_map = {{#property:p242}} | map_alt = | map_caption = Location within [[Central Sulawesi]] | coordinates = {{coord|0|55|54|S|120|11|39|E|region:ID-ST_type:adm2nd_source:kolossus-dewiki}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Indonesia]] | subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Gitnang Sulawesi]] | seat_type = [[Kabisera (pulitikal)|Kabisera]] | seat = [[Parigi, Gitnang Sulawesi|Parigi]] | leader_title = Rehente | leader_name = {{Ill|Erwin Burase|lt=Erwin Burase|id}} | leader_title1 = Pangalawang Rehente | leader_name1 = Abdul Sahid | area_footnotes = | area_total_km2 = 5806.70 | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = | population_as_of = pagtatantya sa kalagitnaan ng 2025 | population_total = 470103 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> | timezone1 = [[Time in Indonesia|ICST]] | utc_offset1 = +8 | website = {{url|www.parigimoutongkab.go.id|parigimoutongkab.go.id}} | footnotes = | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 450 | pushpin_map =Indonesia_Sulawesi#Indonesia | pushpin_map_caption = Location in [[Sulawesi]] and [[Indonesia]] }} Ang '''Rehiyenyang Parigi Moutong''' ay isang [[Regencies of Indonesia|rehiyenyang]] nasa Lalawigan ng [[Gitnang Sulawesi]] ng [[Indonesia]]. Ang rehiyenyang ito ay nilikha noong ika-10 ng Abril 2002 sa pamamagitan ng paghahati sa mga silangang distrito na dating bahagi ng [[Rehiyenyang Donggala]]. Ito ay sumasaklaw sa lawak na 5,806.70 km2 at may populasyon na 413,588 sa Senso ng 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 440,015 sa Senso ng 2020;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025 ay 470,103 (binubuo ng 240,264 na lalaki at 229,839 na babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> Ang pangunahing bayan ay nasa Parigi sa timog ng rehiyenyang ito. Ang rehiyenyang ito ay umaabot mula sa paligid ng distrito ng Parigi sa timog nito hanggang sa distrito ng [[Moutong]] sa hilaga, na siyang nagbigay ng pangalan. ==Heograpiya== Sa heograpikong lokasyon nito, ang Rehiyenteng Parigi Moutong ay napapaligiran sa hilaga ng [[Rehiyenteng Buol]], [[Rehiyenteng Toli-Toli]], at ng [[lalawigan ng Gorontalo]], sa timog ng [[Rehiyenteng Poso]] at [[Rehiyenteng Sigi]], sa kanluran ng [[Lungsod ng Palu]] at [[Rehiyenteng Donggala]], at sa silangan ng [[Golpo ng Tomini]]. Ang rehiyenteng ito ay may baybayin sa baybayin ng Golpo ng Tomini na may habang 472 kilometro, na umaabot mula sa Distrito ng Sausu sa timog hanggang sa Distrito ng Moutong (at Lalawigan ng Gorontalo) na nasa hangganan sa hilagang bahagi. ==Mga wikang Tomini== Ang mga wikang Tomini, na sinasalita sa walong huling nabanggit na distrito sa talahanayan sa itaas, ay kabilang sa inaasahang grupo ng [[mga wikang Tomini-Tolitoli]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} 0npilukt1aeyi49jady0b7j3n8mi4g9 2220428 2220425 2026-08-14T10:00:54Z TentingZones1 122212 /* */ 2220428 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = Rehensiya ng Parigi Moutong | native_name = ''Kabupaten Parigi Moutong'' | native_name_lang = id<!-- Indonesian --> | image_skyline = Pantai parigi.jpg | image_alt = | image_caption = Dalampasigan ng Parigi, Parigi Moutong | type = [[List of regencies and cities of Indonesia|Rehiyento]] | image_shield = Lambang Kabupaten Parigi Moutong.png | shield_alt = | motto = ''Songu Lara Mombangu'' | image_map = {{#property:p242}} | map_alt = | map_caption = Location within [[Central Sulawesi]] | coordinates = {{coord|0|55|54|S|120|11|39|E|region:ID-ST_type:adm2nd_source:kolossus-dewiki}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Indonesia]] | subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Gitnang Sulawesi]] | seat_type = [[Kabisera (pulitikal)|Kabisera]] | seat = [[Parigi, Gitnang Sulawesi|Parigi]] | leader_title = Rehente | leader_name = {{Ill|Erwin Burase|lt=Erwin Burase|id}} | leader_title1 = Pangalawang Rehente | leader_name1 = Abdul Sahid | area_footnotes = | area_total_km2 = 5806.70 | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = | population_as_of = pagtatantya sa kalagitnaan ng 2025 | population_total = 470103 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> | timezone1 = [[Time in Indonesia|ICST]] | utc_offset1 = +8 | website = {{url|www.parigimoutongkab.go.id|parigimoutongkab.go.id}} | footnotes = | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 450 | pushpin_map =Indonesia_Sulawesi#Indonesia | pushpin_map_caption = Location in [[Sulawesi]] and [[Indonesia]] }} Ang '''Rehensiya ng Parigi Moutong''' ay isang [[Regencies of Indonesia|rehiyenyang]] nasa Lalawigan ng [[Gitnang Sulawesi]] ng [[Indonesia]]. Ang rehiyenyang ito ay nilikha noong ika-10 ng Abril 2002 sa pamamagitan ng paghahati sa mga silangang distrito na dating bahagi ng [[Rehensiya ng Donggala]]. Ito ay sumasaklaw sa lawak na 5,806.70 km2 at may populasyon na 413,588 sa Senso ng 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 440,015 sa Senso ng 2020;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025 ay 470,103 (binubuo ng 240,264 na lalaki at 229,839 na babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> Ang pangunahing bayan ay nasa Parigi sa timog ng rehiyenyang ito. Ang rehiyenyang ito ay umaabot mula sa paligid ng distrito ng Parigi sa timog nito hanggang sa distrito ng [[Moutong]] sa hilaga, na siyang nagbigay ng pangalan. ==Heograpiya== Sa heograpikong lokasyon nito, ang Rehiyenteng Parigi Moutong ay napapaligiran sa hilaga ng [[Rehiyenteng Buol]], [[Rehiyenteng Toli-Toli]], at ng [[lalawigan ng Gorontalo]], sa timog ng [[Rehiyenteng Poso]] at [[Rehiyenteng Sigi]], sa kanluran ng [[Lungsod ng Palu]] at [[Rehiyenteng Donggala]], at sa silangan ng [[Golpo ng Tomini]]. Ang rehiyenteng ito ay may baybayin sa baybayin ng Golpo ng Tomini na may habang 472 kilometro, na umaabot mula sa Distrito ng Sausu sa timog hanggang sa Distrito ng Moutong (at Lalawigan ng Gorontalo) na nasa hangganan sa hilagang bahagi. ==Mga wikang Tomini== Ang mga wikang Tomini, na sinasalita sa walong huling nabanggit na distrito sa talahanayan sa itaas, ay kabilang sa inaasahang grupo ng [[mga wikang Tomini-Tolitoli]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} qt3llzaj2a45yhvc5pkfew1yocq58k8 2220429 2220428 2026-08-14T10:01:41Z TentingZones1 122212 /* Heograpiya */ 2220429 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions --> | official_name = Rehensiya ng Parigi Moutong | native_name = ''Kabupaten Parigi Moutong'' | native_name_lang = id<!-- Indonesian --> | image_skyline = Pantai parigi.jpg | image_alt = | image_caption = Dalampasigan ng Parigi, Parigi Moutong | type = [[List of regencies and cities of Indonesia|Rehiyento]] | image_shield = Lambang Kabupaten Parigi Moutong.png | shield_alt = | motto = ''Songu Lara Mombangu'' | image_map = {{#property:p242}} | map_alt = | map_caption = Location within [[Central Sulawesi]] | coordinates = {{coord|0|55|54|S|120|11|39|E|region:ID-ST_type:adm2nd_source:kolossus-dewiki}} | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = [[Indonesia]] | subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] | subdivision_name1 = [[Gitnang Sulawesi]] | seat_type = [[Kabisera (pulitikal)|Kabisera]] | seat = [[Parigi, Gitnang Sulawesi|Parigi]] | leader_title = Rehente | leader_name = {{Ill|Erwin Burase|lt=Erwin Burase|id}} | leader_title1 = Pangalawang Rehente | leader_name1 = Abdul Sahid | area_footnotes = | area_total_km2 = 5806.70 | elevation_min_m = | elevation_max_m = | elevation_m = | population_as_of = pagtatantya sa kalagitnaan ng 2025 | population_total = 470103 | population_density_km2 = auto | population_footnotes = <ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> | timezone1 = [[Time in Indonesia|ICST]] | utc_offset1 = +8 | website = {{url|www.parigimoutongkab.go.id|parigimoutongkab.go.id}} | footnotes = | area_code_type = [[Telephone numbers in Indonesia|Area code]] | area_code = (+62) 450 | pushpin_map =Indonesia_Sulawesi#Indonesia | pushpin_map_caption = Location in [[Sulawesi]] and [[Indonesia]] }} Ang '''Rehensiya ng Parigi Moutong''' ay isang [[Regencies of Indonesia|rehiyenyang]] nasa Lalawigan ng [[Gitnang Sulawesi]] ng [[Indonesia]]. Ang rehiyenyang ito ay nilikha noong ika-10 ng Abril 2002 sa pamamagitan ng paghahati sa mga silangang distrito na dating bahagi ng [[Rehensiya ng Donggala]]. Ito ay sumasaklaw sa lawak na 5,806.70 km2 at may populasyon na 413,588 sa Senso ng 2010<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 440,015 sa Senso ng 2020;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2025 ay 470,103 (binubuo ng 240,264 na lalaki at 229,839 na babae).<ref name="Badan Pusat Statistik 2026">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 27 February 2026, ''Kabupaten Parigi Moutong Dalam Angka 2026'' (Katalog-BPS 1102001.7208)</ref> Ang pangunahing bayan ay nasa Parigi sa timog ng rehiyenyang ito. Ang rehiyenyang ito ay umaabot mula sa paligid ng distrito ng Parigi sa timog nito hanggang sa distrito ng [[Moutong]] sa hilaga, na siyang nagbigay ng pangalan. ==Heograpiya== Sa heograpikong lokasyon nito, ang Rehiyenteng Parigi Moutong ay napapaligiran sa hilaga ng [[Rehensiya ng Buol]], [[Rehensiya ng Toli-Toli]], at ng [[lalawigan ng Gorontalo]], sa timog ng [[Rehensiya ng Poso]] at [[Rehensiya ng Sigi]], sa kanluran ng [[Lungsod ng Palu]] at [[Rehensiya ng Donggala]], at sa silangan ng [[Golpo ng Tomini]]. Ang rehiyenteng ito ay may baybayin sa baybayin ng Golpo ng Tomini na may habang 472 kilometro, na umaabot mula sa Distrito ng Sausu sa timog hanggang sa Distrito ng Moutong (at Lalawigan ng Gorontalo) na nasa hangganan sa hilagang bahagi. ==Mga wikang Tomini== Ang mga wikang Tomini, na sinasalita sa walong huling nabanggit na distrito sa talahanayan sa itaas, ay kabilang sa inaasahang grupo ng [[mga wikang Tomini-Tolitoli]]. ==Mga sanggunian== {{reflist}} 4s0yygu4ftecqsxif24jvbttu1iyugb 0 339115 2220426 2026-08-14T09:42:08Z TentingZones1 122212 Inilipat ni TentingZones1 ang pahinang [[Rehiyenyang Parigi Moutong]] sa [[Rehensiya ng Parigi Moutong]] 2220426 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Rehensiya ng Parigi Moutong]] 9duhlq0a5pd3vj5rlwybm7v6iqn4li8 0 339116 2220431 2026-08-14T10:32:25Z TentingZones1 122212 /* */ 2220431 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = Lokichogio |image_flag = |flag_size = |image_skyline = lokichokio.jpg |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = Kenya |mapsize = 200px |map_caption = Lokasyon ng Lokichogio |subdivision_type = Bansa |subdivision_type1 = Kondado |subdivision_name = [[Kenya]] |subdivision_name1 = [[Kondado ng Turkana]] |established_title = |established_date = |population_as_of = |population_urban = |population_metro = |population_note = |population_total = |population_density_km2 = |timezone = [[East Africa Time|EAT]] |utc_offset = +3 |coordinates = {{coord|4.2|34.35|region:KE|display=inline,title}} |elevation_ft = |footnotes = }} Ang '''Lokichogio''' (din ''Lokichoggio'' o ''Lokichokio'') ay isang bayan sa [[Kondado ng Turkana]] sa hilagang-kanlurang [[Kenya]] (4°12′00″H 34°21′00″S). Madalas itong tinatawag na '''Loki''' sa maikli. Ang bayan ay nasa [[Kalsadang A1 (Kenya)|kalsadang A1]], at pinaglilingkuran ng [[Paliparan ng Lokichogio]]. Ito ay mga 30 kilometro mula sa pandaigdigang hangganan ng [[Timog Sudan]] at nagho-host ng mga tanggapan ng [[United Nations|UN]] (bahagi ng programang [[Operation Lifeline Sudan]]), humigit-kumulang 49 na [[Non-governmental organization|NGO]], at isang malaking ospital na orthopedic na pinapatakbo ng [[International Committee of the Red Cross|ICRC]].<ref name="NFB">{{cite web|url=http://www.onf-nfb.gc.ca/eng/collection/film/?id=51984|title=War Hospital|year=2005|work=NFB Collection|publisher=National Film Board of Canada |access-date=2009-09-02}}</ref> ==Kasaysayan== Noong panahon ng digmaan (1983–2005) sa pagitan ng tinatawag ngayong Katimugang Sudan kasama na ang Kabundukan ng Nuba, Lalawigan ng Timog Kordafan (na teknikal na nasa Sudan na ngayon), ang Loki ang nag-iisang punto ng muling pagsusuplay ng mga suplay para sa SPLA. Maraming mga paglipad ang nagmula sa Loki upang muling magsuplay ng mga yunit ng SPLA sa Kabundukan ng Nuba sa ilalim ng pamumuno ni Abdel Azziz. Ang mga IO at NGO kabilang ang suporta mula sa Uganda, Kenya, USA, Norway (Norwegian People's Aid/NPA) at iba pa ang pinakaprominente sa pagsuporta sa SPLA/M. (Paalala: Ang "M" o "kilusan" ay tumutukoy sa representasyong pampulitika ng Sudan People's Liberation Army) Sa panahon ng pansamantalang tigil-putukan noong unang bahagi ng 2002 sa Kabundukan ng Nuba, ang mga suplay na hindi nakamamatay ay pinahintulutan ng gobyerno sa Sudan noong panahong iyon, na tinawag na National Islamic Front (NIF) at ngayon ay tinatawag na National Congress Party (NCP). Ang tanging pasilidad medikal, gaya ng nabanggit kanina, ay nasa Loki; sinumang nangangailangan ng medikal na atensyon ay kailangang lumipad mula sa Kabundukan ng Nuba, malapit sa Kauda patungong Loki. Sa isang kaso noong unang bahagi ng Mayo 2002, isang dobleng patungan na minahan ng anti-tangke ang sumabog bago ang pagbisita ni Abdel Azziz na ikinamatay ng dalawa at ikinasugat ng tatlong iba pang tagapayo ng SPLA. Ayon kay Randolph Hampton, isang tagapayo sa lupa sa Kabundukan ng Nuba kasama ang Sudan People's Liberation Army/SPLA; isa sa mga nasugatan ay si Major Tutu, ang mas mataas na opisyal ng SPLA. Si Major Tutu at dalawa pa ay inilikas sa himpapawid matapos tanggalin ang mga upuan sa eroplano; sa kasamaang palad, si Major Tutu at isa pa ay namatay habang papunta sa ospital ng Loki sa ICRC dahil sa kakulangan ng dugo. Sa kasalukuyan, ang Kabundukan ng Nuba ay nananatiling nakahanay sa Katimugang Sudan at si Abdel Azziz ay kasalukuyang nasa Kabundukan ng Nuba, dahil sa huling bahagi ng 2019 ay sumusuporta sa mga pagsisikap na magdala ng patuloy na kapayapaan at seguridad sa halos 1.5 milyong populasyon ng Kabundukan ng Nuba. ==Heograpiya== Ang Loki ang pinakadulong bayan ng Kenya sa hangganan ng South Sudan. Gayunpaman, pinaninindigan ng mga Kenyan mula sa katimugang bahagi ng Loki na ang [[Lodwar]] ang huling tunay na bayan ng "Kenyan" sa rehiyon, mga 200 kilometro sa timog. Sa dulong hilaga ng Loki, lampas sa kilalang tuyong higaan ng ilog, nagtayo ang [[Kenya Defence Forces]] ng isang [[checkpoint sa hangganan]]. Ito ang unang itinuturing na "tunay" na hangganan sa pagitan ng Kenya at Sudan ngunit kalaunan ay inilipat noong 2009 sa isang bagong checkpoint na 2 km patungong [[Nadapal]]. Ang bagong checkpoint ay binabantayan ng mga opisyal ng [[Pulisya ng Kenya]], yunit ng pulisya sa hangganan at ng departamento ng Imigrasyon. Ang checkpoint ng Sudan ay 2 km ang layo mula sa bagong tayong checkpoint na ito. Ang lugar na kilala bilang "[[lupang walang tao]]" ay matatagpuan sa pagitan ng dalawang checkpoint na ito. Ang [[Middle East Reformed Fellowship]] ay nagpapanatili ng isang base dito upang mangasiwa ng tulong diaconal sa Sudan, isang sentro ng pagsasanay para sa mga pastor at elder mula sa Sudan, Kenya, at mga nakapalibot na lugar, at isang sentro ng pagsasahimpapawid na naghahanda ng mga mensahe sa mga wikang Dinka at Nuer. ==Demograpiko== Ang mga lokal na tao ay pangunahing mga [[nomad]] ng tribong Turkana at kumukuha ng kanilang kabuhayan sa pamamagitan ng pag-aalaga ng mga katutubong baka. Siyamnapung kilometro sa timog ng Loki ay ang [[Kakuma]], isa sa pinakamalaking kampo ng mga refugee sa Kenya. Ang mga refugee mula sa [[Sudan]], [[Etiyopiya]], [[Somalia]], [[Demokratikong Republika ng Kongo|DRC]], at ilang iba pang nakapalibot na bansa ay matatagpuan sa Kakuma. ==Edukasyon== Ang Lokichogio Mixed Secondary School ay nasa loob ng komunidad. ==Mga sanggunian== {{reflist}} bdxum4sj5xggcnnggjumqt8gz7ajz88 0 339117 2220432 2026-08-14T10:41:59Z LknFenix 125962 Ikinakarga sa [[Manok at kaning Hainanes]] 2220432 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Manok at kaning Hainanes]] sxla7jfgsdjcpulyccpn64epdh4j7pu 0 339118 2220435 2026-08-14T11:21:36Z TentingZones1 122212 /* */ 2220435 wikitext text/x-wiki [[Image:Thiéboudiène Boukhonk with tamarind.jpg|thumb|''Thiéboudiène boukhonk'' na may [[sampalok]]]] [[Image:Yassapoulet.JPG|right|thumb|''Poulet yassa'']] [[Image:CeebuYapp.jpg|thumb|''Chebu yapp'', isang beef na bersyon ng ''thiéboudienne'']] [[File:Couscous Senegalese thièré with chicken and sauce.jpg|thumb|Couscous ''na thière'' ng Senegal na may manok at sarsa (''thière/chere''—parehong salita, iba-iba ang baybay)]] [[Image:Parkia biglobosa Soumbala.JPG|thumb|''[[Sumbala|Soumbala]]'' o ''dawadawa''—isang pinaasim na African locust bean (''[[Parkia biglobosa]]'') na pampalasa sa pagkain. Malawakang ginagamit ito sa buong Kanlurang Aprika—katulad ng [[miso]] sa Silangang Asya, ito ay gawa sa pinakuluang buto, na pagkatapos ay pinapaasim. Ibinebenta ito sa maliliit na bola at kung minsan ay nasa anyong pulbos din.]] {{multiple image | align = right | image1 = SEN_Village_Chief_Theodore.jpg | width1 = 200 | alt1 = | caption1 = | image2 = Acha (Fonio).jpg | width2 = 210 | alt2 = | caption2 = | footer = Mga uhay ng ''[[fonio]]'' (o ''acha''). Ang sinaunang butil ay mayaman sa protina at lumalaki nang maayos sa mga tigang na kondisyon, at hindi kinakailangan ang mga [[pestisidyo]] para sa pagtatanim nito. Sa Senegal, kung saan ito ay bahagi ng mga lokal na kaugalian at tradisyon, ang ''fonio'' ay ginagamit sa mga lutuing pang-almusal, tanghalian, at hapunan. Ang matagal nang napabayaan at [[hindi gaanong nagagamit na pananim]] ay muling nagkaroon ng bagong dating sa pamamagitan ng pag-imbento ng [[makinang pang-alis ng balat ng fonio]] ni [[Sanoussi Diakité]]. (kaliwa); Dambun Acha (kanan).}} Ang '''lutuing [[Senegal]]''' ay isang [[lutuing Kanlurang Aprika]] na nagmula sa maraming pangkat etniko ng bansa, ang pinakamalaki ay ang [[Taong Wolof|Wolof]], [[Taong Fula|Fula]], at [[Taong Serer|Serer]]. Ang pagkaing matatagpuan mo sa Senegal ay ang parehong pagkaing matatagpuan mo sa mga bansang nakapalibot dito o sa Kanlurang Aprika, minsan, ngunit kadalasang tinatawag sa iba't ibang pangalan o medyo naiiba ang pagkakagawa. Dahil ang Senegal ay nasa hangganan ng [[Karagatang Atlantiko]], ang isda ay napakahalaga sa pagluluto ng Senegal. Ginagamit din ang [[manok (pagkain)|manok]], [[kordero (tupa)|kordero]], [[gisantes]], [[itlog (pagkain)|itlog]], at [[Karneng baka|baka]], ngunit ang [[Karneng baboy|baboy]] ay kadalasang hindi dahil sa populasyon ng bansa na karamihan ay [[Muslim]]. Ang [[mani]], ang pangunahing pananim na pangkalakal ng Senegal, pati na rin ang [[dawa]], [[puting bigas]], [[kamote]], [[kamoteng kahoy]], [[mga gisantes na may itim na mata]] at iba't ibang gulay, ay isinasama rin sa maraming recipe. Ang mga karne at gulay ay karaniwang nilaga o binabad sa mga herbs at pampalasa, at pagkatapos ay ibinubuhos sa ibabaw ng kanin o millet couscous o kinakain kasama ng tinapay. Ang mga sikat na sariwang katas ay gawa sa [[bissap]], [[luya]], ''bouye'' (binibigkas na 'buoy', na bunga ng puno ng [[baobab]], na kilala rin bilang "prutas ng tinapay ng unggoy"), [[mangga]], o iba pang prutas o ligaw na puno (pinakatanyag ang [[soursop]], na tinatawag na ''corossol'' sa Pranses). Ang mga panghimagas ay napakasarap at matamis, pinagsasama ang mga katutubong sangkap na may karangyaan at istilo na katangian ng epekto ng Pransya sa mga pamamaraan sa pagluluto ng Senegal. Madalas itong inihahain kasama ng sariwang prutas at tradisyonal na sinusundan ng [[kape]] o [[tsaa]]. Ang tsaa, na kilala bilang ''[[attaya]]'', ay inihahain sa isang ritwal na paraan. ==Almusal== * ''Ndambé''<ref>{{Cite news|url=https://www.ajc.com/lifestyles/food--cooking/taste-senegal/uUCIQPmevih9j25Id3AaIK/|title=Get a taste of Senegal with these recipes from an Atlanta-based chef|last=C. W. Cameron|first=For the AJC|newspaper=The Atlanta Journal-Constitution|language=en|access-date=2019-05-02}}</ref> o ''ndambe''—mga beans na niluto sa maanghang na tomato paste, karaniwang inihahain sa tinapay bilang sandwich para sa almusal. * Tinapay at [[café touba]] ==Tanghalian at hapunan== * ''[[Thieboudienne]]'' o ''chebu jën'' (bukod sa iba pang mga pangalan)—"Ang Kanin ng Isda." Tinaguriang pambansang ulam ng Senegal, ito ay binubuo ng masarap na isda na binabad sa perehil, lemon, bawang, sibuyas (at iba pang mga herbs), pagkatapos ay niluto kasama ng tomato paste at iba't ibang gulay tulad ng letsugas, repolyo, at karot. Ang kanin ay idinagdag kalaunan sa halo upang bigyan ito ng mapula-pulang anyo. * ''Thiébou yapp'' o ''chebu yap''—"Ang Kanin ng Karne." Ito ay napakapopular sa mga Senegalese at karaniwang niluluto kasama ng karne ng baka (o kordero) na unang piniprito at nilagyan ng sibuyas, bawang, itim na paminta, pulang paminta, at asin (at iba pang sangkap). Ang mustasa at tubig ay idinaragdag kalaunan sa halo upang lumambot ang karne at masipsip ang lahat ng lasa. Tulad ng chebu jën, ang kanin ay idinaragdag sa halo at kadalasang nilagyan ng alinman sa berdeng olibo o lutong [[mga gisantes na may itim na mata]]. * ''Thiébou guinar'' o ''chebu ginaar''—"Ang Kanin ng Manok." Ang paghahanda at mga pamamaraan ay katulad ng sa chebu yap: ang manok ay unang piniprito kasama ng mga herbs at pampalasa, at pagkatapos ay ibinababad sa tubig at mustasa. Kapag idadagdag ang kanin, karaniwan itong nilagyan ng mga karot.<ref>{{Cite web|url=https://www.pinterest.com/pin/383650462005918176/|title=Thiebou Guinar, chicken rice well decorated {{!}} ethnic cuisine in 2019 {{!}} Food, Ethnic recipes, Chicken rice|website=Pinterest|language=en|access-date=2019-05-02}}</ref> * ''Thiébou guerté'' o ''chebu gerte''—"Ang Kanin ng Mani." Ang mani ang pinakamahalagang pananim na pinagkukunan ng kita ng Senegal. Sinusundan din nito ang parehong mga paghahanda at pamamaraan tulad ng chebu yap at chebu ginaar, kung saan ang karne ay unang piniprito kasama ng mga herbs at pampalasa. Gayunpaman, ang peanut butter ay idinaragdag sa ulam, na pinapalitan ang mustasa, na dinaragdagan ng tubig upang hayaang masipsip ng karne ang lahat ng lasa. Upang lumikha ng isang makapal na paste, ang kanin ay idinaragdag sa halo. Ang ulam na ito ay hindi gaanong kilala at bihirang lutuin ng mga Senegalese, ngunit kung oo, sa mga espesyal na okasyon lamang. * ''[[Yassa]]''—Ngayon ay sikat sa ibang mga bansa sa Kanlurang Aprika, ang yassa ay manok o isda na unang binabad sa mga pampalasa, pagkatapos ay hinaluan ng apoy kasama ng sibuyas, bawang, mustasa, at katas ng lemon. Lumilikha ito ng isang side-dish na may sarsa ng manok at sibuyas na inihahain kasama ng puting kanin. Ang Yassa ay nagmula sa mga [[taong Jola]]. * [[Thiere|''Saadj'' o ''chere'']] —isang tradisyonal na [[dawa]]ng [[kuskus]].<ref>{{Cite book |last=Chastanet|first=Monique|editor-first1=François |editor-last1=Sigaut |editor-first2=Hélène |editor-last2= Franconie|editor-last3=Chastanet|editor-first3= Monique |title=Couscous, boulgour et polenta transformer et consommer les céréales dans le monde |year=2010| chapter = Couscous « à la sahélienne » (Sénégal, Mali, Mauritanie)| language = French|publisher = Karthala | location = Paris}}</ref> * ''Maafe''—isda, manok, kordero, o baka na tinimplahan ng mga gulay na niluto sa sarsa ng kamatis at peanut butter. * ''Tchou'' o ''chu'' - isang nilagang gawa sa kamatis na may mga gulay, lalo na ang mga sibuyas, at mga [[bola-bola ng isda]]. * ''Bassi-salté''— Isang tradisyonal na nilagang,<ref>{{Cite web|url=https://www.tasteatlas.com/bassi-salte|title=Bassi-Salté {{!}} Traditional Stew From Senegal {{!}} TasteAtlas|website=www.tasteatlas.com|access-date=2019-05-02}}</ref> na binubuo ng tinimplahan na karne na niluto kasama ng tomato paste at mga gulay sa ibabaw ng ''chere''. * '"Sombi''—matamis na sopas na gawa sa gatas at kanin.<ref>{{Cite web|url=https://www.saveur.com/article/Recipes/Senegal-Coconut-Rice-Pudding|title=Sombi (Coconut Rice Pudding)|website=SAVEUR|date=30 May 2012 |language=en|access-date=2019-05-02}}</ref> * ''Capitaine à la Saint-Louisienne''—perch na pinalamanan ng mga pampalasa.<ref>{{Cite web|url=https://www.tasteatlas.com/capitaine-a-la-saint-louisienne|title=Capitaine à la Saint-Louisienne {{!}} Traditional Fish Dish From Senegal {{!}} TasteAtlas|website=www.tasteatlas.com|access-date=2019-05-02}}</ref> * ''[[Caldou]]''—isang sarsa na may isda at gulay.<ref>{{Cite web |title=Kaldou |url=https://aywadieune.com/aywadjieune/blog/post-detail/recette-du-jour-kaldou-bissap-la-specialite-casamancaise-2019-10-28-104748}}</ref> * ''Fattaya''—kadalasang isang pagkaing kalye, pritong masa na puno ng French fries, makapal na sarsa ng sibuyas na yassa, pritong itlog, at kaunting ketchup at maanghang na sarsa.<ref>{{Cite web|url=http://forkinaroundtown.blogspot.com/2011/02/fataaya.html|title=Forkin' Around: Fataaya|last=Boy|first=Ya|date=2011-02-04|website=Forkin' Around|access-date=2019-04-30}}</ref> * ''[[Dibi (pagkain)|Dibi]]'' - Barbecue ng Senegal, karaniwang inihaw sa apoy na kordero ngunit maaari ring matagpuan ang manok o baka. * ''[[Sopas na kandia]]''—sopa ng okra. ==Mga Panghimagas== * ''[[Thiakry]]''—isang couscous na kinakain kasama ng yogurt. * Lakh - isang puding na gawa sa mga butil ng Thiakry at mas likidong yogurt (tinatawag na "lait caillé" o pinaasim na gatas). * Ngalakh - isang pinaghalong peanut butter at baobab pulp na kinakain kasama ng couscous * ''Cinq centimes''—ang "limang sentimong cookie", isang peanut cookie na sikat sa mga pamilihan<ref>{{Cite web |title=Senegal: Cinq Centimes |url=https://barefootinjandals.com/senegal-cinq-centimes/ |access-date=2024-08-24 |website=Barefoot in Jandals |language=en-GB}}</ref> * ''[[Sombi]]'' - isang rice pudding na gawa sa gata ng niyog ==Mga Inumin== * Ang ''Bissap'' ang pinakasikat na inumin. Ito ay isang lilang-pulang katas na gawa sa mga bulaklak ng hibiscus, tubig, at asukal. Minsan ay idinaragdag ang mga sariwang dahon ng mint at bulaklak ng dalandan. * Iniinom din ang iba pang mga katas: ''dakhar'' (katas ng sampalok), ''gingembre'' (tinapay ng luya), ''bouye'' (tinapay na gawa sa prutas ng baobab), at ''[[ditakh]]''. * Hindi gaanong karaniwan ang pagkonsumo ng sariwang katas ng prutas. * Ang Attaya (gawa sa tsaang pulbura ng Tsino, asukal, at mint) ay lubos ding popular. * May mga lokal na serbesa (mga tatak na Gazelle at Flag); gayunpaman, ang pagkonsumo ng alak sa populasyon ay hindi gaanong popular dahil ang karamihan sa populasyon ay Muslim (95%). ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Lutuing Senegalese]] [[Kategorya:Lutuing Kanlurang Aprika]] 5dicmzvsekmwfc4ds9eyyqbd1r7ybml 0 339119 2220437 2026-08-14T11:38:50Z Lolbet101 163542 Bagong artikulo tungkol sa Galaksiyang Triangulum. (New article about Triangulum Galaxy.) 2220437 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Galaksiyang Triangulum | image = [[File:M33 - The Triangulum Galaxy.jpg|250px]] | caption = Ang Galaksiyang Triangulum. | epoch = [[Epoch (astronomiya)|J2000]] | pronounce = | constellation name = [[Triangulum (talampad)|Triangulum]] | ra = {{RA|01|33|50.02}}<ref name="SIMBAD-M33"/> | dec = {{DEC|+30|39|36.7}}<ref name="SIMBAD-M33"/> | z = {{nowrap|-0.000607 ± 0.000010}}<ref name="SIMBAD-M33"/> | h_radial_v = {{nowrap|-179 ± 3 km/s}}<ref name=ned/> | gal_v = {{nowrap|-44 ± 6 km/s}}<ref name=ned/> | dist_ly = 840 [[Parsec|kpc]] (2.73 [[Sinag-taon|Mst]])<ref name=umap/> | type = SA(s)cd<ref name=ned/> | mass = {{Val|5e10}}<ref name=mnras342_1/> | stars = 40 bilyon ({{Val|4|e=10}})<ref name=michon/> | appmag_v = 5.72<ref name="SIMBAD-M33"/> | size_v = {{nowrap|70.8 × 41.7 arkong-minuto}}<ref name="SIMBAD-M33" /> | notes = | names = [[Infrared Astronomical Satellite|IRAS]] 01310+3024, [[Katalogong Messier|M]]33, [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 598, [[Pangkalahatang Katalogong Uppsala|UGC]] 1117, [[Katalogo ng mga Pangunahing Galaksiya|PGC]] 5818, [[Morpolohikal na Katalogo ng mga Galaksiya|MCG]] +05-04-069, [[Katalogo ng mga Galaksiya at mga Kumpol ng mga Galaksiya|CGCG]] 477-054<ref name=ned/> }} Ang '''Galaksiyang Triangulum''' (kilala rin bilang '''Messier 33''', '''M33''', o NGC 598) ay isang [[galaksiyang espayral]] na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Triangulum (talampad)|Triangulum]].<ref name=":0">{{Cite web |date= |title=Messier 33 (The Triangulum Galaxy) |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-messier-catalog/messier-33/ |access-date=2026-08-14 |website=NASA Science |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Messier 33 (NGC 598) Triangulum Galaxy |url=https://www.go-astronomy.com/messier.php?Messier=M33 |access-date=2026-08-14 |website=Go Astronomy}}</ref> Ito ang ikatlong pinakamalaking miyembro ng [[Lokal na pangkat|Lokal na Pangkat]] (''Local Group''), kasunod ng [[Ariwanas|Daang Magatas]] (Ariwanas) at [[Galaksiyang Andromeda]].<ref>{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2014-04-22 |title=M33: Facts About the Triangulum Galaxy |url=https://www.space.com/25585-triangulum-galaxy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425112215/https://www.space.com/25585-triangulum-galaxy.html |archive-date=2014-04-25 |access-date=2026-08-14 |website=Space.com |language=en}}</ref> Matatagpuan ito sa layong humigit-kumulang 2.73 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name=umap>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Triangulum Galaxy (M33) — Size & Key Facts |url=https://universemap.net/triangulum-galaxy-m33/ |access-date=2026-08-14 |website=Universe Map |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=McClure |first=Bruce |last2=Byrd |first2=Deborah |date=2025-11-15 |title=Triangulum galaxy is 2nd-closest to Milky Way |url=https://earthsky.org/clusters-nebulae-galaxies/triangulum-galaxy-m33-a-binocular-challenge/ |access-date=2026-08-14 |website=EarthSky |language=en-US}}</ref> May laki itong nasa 18.74 [[Parsec|kiloparsecs]] (61,100 [[Sinag-taon|taong-liwanag]]) ayon sa D₂₅ na diyametrong isophotal.<ref name=michon/><ref name=RC3>{{Cite book |last1=De Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies |last2=De Vaucouleurs |first2=Antoinette |last3=Corwin |first3=Herold G. |last4=Buta |first4=Ronald J. |last5=Paturel |first5=Georges |last6=Fouque |first6=Pascal |year=1991 |bibcode=1991rc3..book.....D}}</ref> Natuklasan ito noong [[Ika-18 dantaon|ika-18 siglo]] at idinagdag ni [[Charles Messier]] ang galaksiyang ito sa [[Katalogong Messier|kanyang listahan]] bilang M33.<ref>{{Cite web |title=M33, Pinwheel Galaxy in Triangulum (23 Objects) |url=https://virtualastronomy.club/lessons/m33-pinwheel-galaxy-in-triangulum-2/ |access-date=2026-08-14 |website=The Virtual Astronomy Club |language=en-US}}</ref> Dahil malapit ang galaksiyang ito, malinaw na nakikita sa mga [[teleskopyo]] ang mga rehiyon kung saan nabubuo ang mga bagong [[bituin]] at madalas itong gamitin bilang paghahambing sa Daang Magatas at Galaksiyang Andromeda.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Sethia |first=P. |last2=Guhathakurta |first2=P. |display-authors=1 |date=2022 |title=Triangulum Extended (TREX) Survey: II. Emission Line Diagnostics and Rare Emission Lines Associated with M33's Ionized Gas Disk |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2022AAS...24010504S/abstract |journal=American Astronomical Society Meeting #240 |volume=54 |bibcode=2022AAS...24010504S}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Price |first=Natalie |date=2025-07-28 |title=Measuring Star Formation in the Triangulum Galaxy |url=https://astrobites.org/2025/07/28/measuring-star-formation-in-the-triangulum-galaxy/ |access-date=2026-08-14 |website=Astrobites |language=en-US}}</ref> Mahalaga ang Galaksiyang Triangulum sa pag-aaral ng pagbuo ng mga bituin at estruktura ng mga galaksiyang espayral.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last= |title=The Triangulum galaxy up close |url=https://www.eso.org/public/images/potw2612a/ |access-date=2026-08-14 |website=ESO |language=en}}</ref> May tinatayang nasa 40 bilyong bituin ang mayroon ang galaksiyang ito, kaunti kumpara sa daan-daang bilyong bituin na matatagpuan sa Daang Magatas.<ref name=michon/><ref name=":2" /> Isa sa mga pinakatanyag na bahagi nito ang [[Nebula|nebulang]] [[NGC 604]], isang napakalaking rehiyon ng pagbuo ng mga bituin na kabilang sa pinakamalaki sa mga kalapit na [[galaksiya]].<ref>{{Cite web |title=NGC 604 - Nebula in M33 Triangulum Galaxy |url=https://science.nasa.gov/image-detail/9697_full_jpg/ |access-date=2026-08-14 |website=NASA Science |language=en-US}}</ref> == Galeriya == <gallery mode="packed" heights="110"> Talaksan:Triangulum IAU.svg|Ang lokasyon ng Galaksiyang Triangulum ay nasa kanan ng konstelasyong [[Triangulum (talampad)|Triangulum]]. Talaksan:Local Group Galaxies Comparison.png|Ang paghahambing ng mga laki ng mga galaksiya sa [[Lokal na pangkat|L]][[Lokal na pangkat|okal na Pangkat]], kasama ang Triangulum Galaxy (gitna). Talaksan:Nursery of New Stars - GPN-2000-000972.jpg|Ang [[NGC 604]] sa Galaksiyang Triangulum. Talaksan:Close-up Views of Triangulum Galaxy (M33) (2019-01-4307).png|Mga malapitang detalye tungkol sa Galaksiyang Triangulum. </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist|refs= <ref name="SIMBAD-M33">{{cite web | title=M 33 – Galaxy | work=SIMBAD | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=M33 | access-date=2026-08-14 }}</ref> <ref name=ned>{{cite web | work=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object Messier 033| publisher=NASA/IPAC/JPL | url=http://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Messier+33&hconst=67.8&omegam=0.308&omegav=0.692&wmap=4&corr_z=1 | access-date=2026-08-14 }}</ref> <ref name=mnras342_1>{{cite journal | last=Corbelli | first=Edvige |date=2003 | title=Dark matter and visible baryons in M33 | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=342 | issue=1 | pages=199–207 | doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06531.x | doi-access=free | bibcode=2003MNRAS.342..199C |arxiv = astro-ph/0302318 | s2cid=119383732 }}</ref> <ref name=michon>{{cite web | url= http://www.numericana.com/answer/sagan.htm | first=Gerard P. | last=Michon | title=Sizing up the Universe - Stars, Sand and Nucleons | access-date=2026-08-14 }}</ref> }} [[Kategorya:Mga galaksiya]] [[Kategorya:Mga galaksiyang paikot]] f6opu73su5cbrz7zvge83zx63y9gjei 2220439 2220437 2026-08-14T11:42:41Z Lolbet101 163542 2220439 wikitext text/x-wiki {{Infobox galaxy | name = Galaksiyang Triangulum | image = [[File:M33 - The Triangulum Galaxy.jpg|250px]] | caption = Ang Galaksiyang Triangulum. | epoch = [[Epoch (astronomiya)|J2000]] | pronounce = | constellation name = [[Triangulum (talampad)|Triangulum]] | ra = {{RA|01|33|50.02}}<ref name="SIMBAD-M33"/> | dec = {{DEC|+30|39|36.7}}<ref name="SIMBAD-M33"/> | z = {{nowrap|-0.000607 ± 0.000010}}<ref name="SIMBAD-M33"/> | h_radial_v = {{nowrap|-179 ± 3 km/s}}<ref name=ned/> | gal_v = {{nowrap|-44 ± 6 km/s}}<ref name=ned/> | dist_ly = 840 [[Parsec|kpc]] (2.73 [[Sinag-taon|Mst]])<ref name=umap/> | type = SA(s)cd<ref name=ned/> | mass = {{Val|5e10}}<ref name=mnras342_1/> | stars = 40 bilyon ({{Val|4|e=10}})<ref name=michon/> | appmag_v = 5.72<ref name="SIMBAD-M33"/> | size_v = {{nowrap|70.8 × 41.7 arkong-minuto}}<ref name="SIMBAD-M33" /> | notes = | names = [[Infrared Astronomical Satellite|IRAS]] 01310+3024, [[Katalogong Messier|M]]33, [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 598, [[Pangkalahatang Katalogong Uppsala|UGC]] 1117, [[Katalogo ng mga Pangunahing Galaksiya|PGC]] 5818, [[Morpolohikal na Katalogo ng mga Galaksiya|MCG]] +05-04-069, [[Katalogo ng mga Galaksiya at mga Kumpol ng mga Galaksiya|CGCG]] 477-054<ref name=ned/> }} Ang '''Galaksiyang Triangulum''' (kilala rin bilang '''[[Katalogong Messier|Messier]] 33''', '''M33''', o [[Bagong Pangkalahatang Katalogo|NGC]] 598) ay isang [[galaksiyang espayral]] na matatagpuan sa [[Talampad|konstelasyon]] ng [[Triangulum (talampad)|Triangulum]].<ref name=":0">{{Cite web |date= |title=Messier 33 (The Triangulum Galaxy) |url=https://science.nasa.gov/mission/hubble/science/explore-the-night-sky/hubble-messier-catalog/messier-33/ |access-date=2026-08-14 |website=NASA Science |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |title=Messier 33 (NGC 598) Triangulum Galaxy |url=https://www.go-astronomy.com/messier.php?Messier=M33 |access-date=2026-08-14 |website=Go Astronomy}}</ref> Ito ang ikatlong pinakamalaking miyembro ng [[Lokal na pangkat|Lokal na Pangkat]] (''Local Group''), kasunod ng [[Ariwanas|Daang Magatas]] (Ariwanas) at [[Galaksiyang Andromeda]].<ref>{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=2014-04-22 |title=M33: Facts About the Triangulum Galaxy |url=https://www.space.com/25585-triangulum-galaxy.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140425112215/https://www.space.com/25585-triangulum-galaxy.html |archive-date=2014-04-25 |access-date=2026-08-14 |website=Space.com |language=en}}</ref> Matatagpuan ito sa layong humigit-kumulang 2.73 milyong [[Sinag-taon|taong-liwanag]] mula sa [[Daigdig]].<ref name=umap>{{Cite web |date=2025-05-28 |title=Triangulum Galaxy (M33) — Size & Key Facts |url=https://universemap.net/triangulum-galaxy-m33/ |access-date=2026-08-14 |website=Universe Map |language=en-US}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |last=McClure |first=Bruce |last2=Byrd |first2=Deborah |date=2025-11-15 |title=Triangulum galaxy is 2nd-closest to Milky Way |url=https://earthsky.org/clusters-nebulae-galaxies/triangulum-galaxy-m33-a-binocular-challenge/ |access-date=2026-08-14 |website=EarthSky |language=en-US}}</ref> May laki itong nasa 18.74 [[Parsec|kiloparsecs]] (61,100 [[Sinag-taon|taong-liwanag]]) ayon sa D₂₅ na diyametrong isophotal.<ref name=michon/><ref name=RC3>{{Cite book |last1=De Vaucouleurs |first1=Gerard |title=Third Reference Catalogue of Bright Galaxies |last2=De Vaucouleurs |first2=Antoinette |last3=Corwin |first3=Herold G. |last4=Buta |first4=Ronald J. |last5=Paturel |first5=Georges |last6=Fouque |first6=Pascal |year=1991 |bibcode=1991rc3..book.....D}}</ref> Natuklasan ito noong [[Ika-18 dantaon|ika-18 siglo]] at idinagdag ni [[Charles Messier]] ang galaksiyang ito sa [[Katalogong Messier|kanyang listahan]] bilang M33.<ref>{{Cite web |title=M33, Pinwheel Galaxy in Triangulum (23 Objects) |url=https://virtualastronomy.club/lessons/m33-pinwheel-galaxy-in-triangulum-2/ |access-date=2026-08-14 |website=The Virtual Astronomy Club |language=en-US}}</ref> Dahil malapit ang galaksiyang ito, malinaw na nakikita sa mga [[teleskopyo]] ang mga rehiyon kung saan nabubuo ang mga bagong [[bituin]] at madalas itong gamitin bilang paghahambing sa Daang Magatas at Galaksiyang Andromeda.<ref name=":0" /><ref>{{Cite journal |last=Sethia |first=P. |last2=Guhathakurta |first2=P. |display-authors=1 |date=2022 |title=Triangulum Extended (TREX) Survey: II. Emission Line Diagnostics and Rare Emission Lines Associated with M33's Ionized Gas Disk |url=https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2022AAS...24010504S/abstract |journal=American Astronomical Society Meeting #240 |volume=54 |bibcode=2022AAS...24010504S}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Price |first=Natalie |date=2025-07-28 |title=Measuring Star Formation in the Triangulum Galaxy |url=https://astrobites.org/2025/07/28/measuring-star-formation-in-the-triangulum-galaxy/ |access-date=2026-08-14 |website=Astrobites |language=en-US}}</ref> Mahalaga ang Galaksiyang Triangulum sa pag-aaral ng pagbuo ng mga bituin at estruktura ng mga galaksiyang espayral.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web |last= |title=The Triangulum galaxy up close |url=https://www.eso.org/public/images/potw2612a/ |access-date=2026-08-14 |website=ESO |language=en}}</ref> May tinatayang nasa 40 bilyong bituin ang mayroon ang galaksiyang ito, kaunti kumpara sa daan-daang bilyong bituin na matatagpuan sa Daang Magatas.<ref name=michon/><ref name=":2" /> Isa sa mga pinakatanyag na bahagi nito ang [[Nebula|nebulang]] [[NGC 604]], isang napakalaking rehiyon ng pagbuo ng mga bituin na kabilang sa pinakamalaki sa mga kalapit na [[galaksiya]].<ref>{{Cite web |title=NGC 604 - Nebula in M33 Triangulum Galaxy |url=https://science.nasa.gov/image-detail/9697_full_jpg/ |access-date=2026-08-14 |website=NASA Science |language=en-US}}</ref> == Galeriya == <gallery mode="packed" heights="110"> Talaksan:Triangulum IAU.svg|Ang lokasyon ng Galaksiyang Triangulum ay nasa kanan ng konstelasyong [[Triangulum (talampad)|Triangulum]]. Talaksan:Local Group Galaxies Comparison.png|Ang paghahambing ng mga laki ng mga galaksiya sa [[Lokal na pangkat|L]][[Lokal na pangkat|okal na Pangkat]], kasama ang Triangulum Galaxy (gitna). Talaksan:Nursery of New Stars - GPN-2000-000972.jpg|Ang [[NGC 604]] sa Galaksiyang Triangulum. Talaksan:Close-up Views of Triangulum Galaxy (M33) (2019-01-4307).png|Mga malapitang detalye tungkol sa Galaksiyang Triangulum. </gallery> == Mga sanggunian == {{Reflist|refs= <ref name="SIMBAD-M33">{{cite web | title=M 33 – Galaxy | work=SIMBAD | publisher=Centre de Données astronomiques de Strasbourg | url=http://simbad.u-strasbg.fr/simbad/sim-id?Ident=M33 | access-date=2026-08-14 }}</ref> <ref name=ned>{{cite web | work=NASA/IPAC Extragalactic Database | title=Results for object Messier 033| publisher=NASA/IPAC/JPL | url=http://ned.ipac.caltech.edu/byname?objname=Messier+33&hconst=67.8&omegam=0.308&omegav=0.692&wmap=4&corr_z=1 | access-date=2026-08-14 }}</ref> <ref name=mnras342_1>{{cite journal | last=Corbelli | first=Edvige |date=2003 | title=Dark matter and visible baryons in M33 | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=342 | issue=1 | pages=199–207 | doi=10.1046/j.1365-8711.2003.06531.x | doi-access=free | bibcode=2003MNRAS.342..199C |arxiv = astro-ph/0302318 | s2cid=119383732 }}</ref> <ref name=michon>{{cite web | url= http://www.numericana.com/answer/sagan.htm | first=Gerard P. | last=Michon | title=Sizing up the Universe - Stars, Sand and Nucleons | access-date=2026-08-14 }}</ref> }} [[Kategorya:Mga galaksiya]] [[Kategorya:Mga galaksiyang paikot]] b7a8go0ahyjmfs301h5qhyfzqnrcxlt