Wikipedia tlwiki https://tl.wikipedia.org/wiki/Unang_Pahina MediaWiki 1.47.0-wmf.17 first-letter Midya Natatangi Usapan Tagagamit Usapang tagagamit Wikipedia Usapang Wikipedia Talaksan Usapang talaksan MediaWiki Usapang MediaWiki Padron Usapang padron Tulong Usapang tulong Kategorya Usapang kategorya Portada Usapang Portada TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 852 2221811 2217157 2026-08-27T03:51:37Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221811 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |url=https://archive.org/details/philippineenglis0000unse |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=[https://archive.org/details/philippineenglis0000unse/page/49 49]–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |url=https://archive.org/details/historyofenglish0000albe_n4r5_6thed |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} === Pangngalan at pariralang pangngalan === Nalalapian ang mga [[pangngalan sa wikang Ingles]] batay sa [[Kailanan (balarila)|kailanan]] (bilang) at [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]]. Nakakabuo ng mga bagong pangngalan sa wika sa pamamagitan ng deribasyon o pagsasama. Nahahati ang mga pangngalan sa dalawang uri batay sa [[semantika]]: [[pangngalang pantangi]] na tumutukoy sa mga pangngalang may tiyak na [[pangalan]], at mga [[pangngalang pambalana]], na tumutukoy naman sa mga pangngalang walang tiyak na pangalan. Nahahati pa nang husto ang mga pangngalang pambalana batay sa semantika sa dalawa, tahas (o kongkreto) at basal, at batay sa balarila, [[Pangngalang nabibilang|nabibilang]] at [[Pangngalang di-nabibilang|di-nabibilang]].{{sfn|Payne|Huddleston|2002}} Nalalapian para sa kailanan ang karamihan sa mga pangngalang nabibilang gamit ang [[Panlapi|hulaping]] {{Lang|en|-s}} (o sa ibang mga kaso, {{Lang|en|-es}}) para sa mga pangngalang may bilang na higit sa isa ([[Pangmaramihan (balarila)|pangmaramihan]], hal. {{Lang|en|pencils}} "mga lapis" o {{Lang|en|knives}} "mga kutsilyo", isahan ay {{Lang|en|knife}} "kutsilyo"), bagamat may mga iilang pangngalan na may anyong pangmaramihan na taliwas sa ganitong sistema (hal. {{Lang|en|mice}} "mga daga", isahan ay {{Lang|en|mouse}} "daga"). Samantala, nabubuo naman ang anyong pangmaramihan ng mga pangngalang di-nabibilang sa pamamagitan ng hiwalay na pangngalang nabibilang bilang pantukoy; halimbawa, ang pangngalang {{Lang|en|bread}} 'tinapay" ay isang pangngalang di-nabibilang, kaya ginagamit ang pangngalang nabibilang na {{Lang|en|loaf}} (masasalin dito bilang "hiwa") kagaya ng {{Lang|en|one loaf of bread}} ("isang hiwa ng tinapay") para sa isahan at {{Lang|en|two loaves of bread}} ("dalawang hiwa ng tinapay") para sa higit sa isa o pangmaramihan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=56–57}} Nalalapian din ang mga pangngalan sa wikang Ingles batay sa pag-aari, kung saan ginagamit ang hulaping {{Lang|en|'s}} (titik ''s'' na may [[kudlit]], hal. {{Lang|en|girl's wallet}} "pitaka ng batang babae") o gamit ang [[pang-ukol]] na {{Lang|en|of}} (hal. {{Lang|en|wallet of the girl}}). Noon, ginagamit lamang ang {{Lang|en|'s}} sa mga [[Buhay (balarila)|pangngalang buhay]] at {{Lang|en|of}} sa mga pangngalang di-buhay. Di na ganito ang kaso sa kasalukuyan dahil sa paggamit ng mga katutubong mananalita sa {{Lang|en|'s}} kahit maging sa mga pangngalang di-buhay. Mababago ang posisyon ng kudlit sa {{Lang|en|'s}} kung nagtatapos ang pangngalan sa titik na ''s'', kung saan magiging nasa dulo ito ng naturang salita (hal. {{Lang|en|sailors' ship}} "barko ''ng'' mga manlalayag").<ref name="Carter2016" /> Nakakabuo ang mga pangngalan ng mga [[parirala]] (tinatawag na [[pariralang pangngalan]]) kung kinakailangan ang mga ito ng ibang uri ng salita kagaya ng pantukoy, [[Panukat (balarila)|panukat]], pang-ukol, o [[pang-uri]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=55}} Maaari itong maiksi, kagaya ng sa {{Lang|en|the man}} ("ang lalaki"), na nagtataglay ng pangngalan ({{Lang|en|man}} "lalaki") at pantukoy ({{Lang|en|the}} "ang"). Maaari rin itong magtaglay ng mga [[panuring]] kagaya ng pang-uri (hal. {{Lang|en|tall man}} "matangkad na lalaki") bukod sa mga pantukoy, at maaari ring magsama ng iba pang mga pangngalan upang maging isang mahabang parirala gamit ang mga pang-ukol na {{Lang|en|and}} ("at") o {{Lang|en|with}} (masasalin bilang "kasama"): hal. {{Lang|en|the tall man with his wife and children}} ("ang matangkad na lalaki kasama ang kanyang asawa at mga anak"), na nagtataglay ng mga pantukoy, pangngalan, at pang-ukol. Gaano man kahaba ang mga pariralang pangngalan, itinuturing ito bilang iisang yunit sa pananaw ng semantika, partikular na sa mga kaso kung saan maaaring maging malabo ang tinutukoy na may-ari ng hulaping {{Lang|en|'s}}.<ref name="Carter2016" />{{Efn|Halimbawa ay ang pariralang {{lang|en|the Philippine president's wife}} ("ang asawa ng pangulo ng Pilipinas"), kung saan nakakabit ang {{lang|en|'s}} sa pariralang {{lang|en|the Philippine president}} at hindi lamang sa {{lang|en|president}} ayon sa semantika.}} Ginagamit ang isang grupo ng mga pantukoy para markahan ang mga pangngalan batay sa [[Katiyakan (balarila)|katiyakan]], kung saan ginagamit ang pantukoy na {{Lang|en|the}} ("ang") upang markahan ang isang tiyak na pangngalan, at {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} para naman sa mga pangngalang di-tiyak (hal. ikumpara ang {{Lang|en|the president}} "ang pangulo" sa {{Lang|en|a president}} "isang pangulo"). Nakadepende ang paggamit sa {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} sa simulang tunog ng pangngalan: {{Lang|en|a}} kung isa itong [[Katinig|tunog na katinig]] (hal. {{Lang|en|a pencil}} "isang lapis" o {{Lang|en|a uniform}} "isang uniporme" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/j/}}) habang {{Lang|en|an}} naman sa mga [[Patinig|tunog na patinig]] (hal. {{Lang|en|an event}} "isang pangyayari" o {{Lang|en|an honest person}} "isang tapat na tao" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/ɑ/}}).<ref>{{Cite web |title='A' or 'an'? What about before 'h'? An Indefinite Article Guide |trans-title='A' ba o 'An': Gabay sa mga Di-tiyak na Pantukoy |url=https://www.merriam-webster.com/grammar/is-it-a-or-an |access-date=2026-06-29 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga panukat (hal. {{Lang|en|one}} "isa", {{Lang|en|all}} "lahat") upang tukuyin ang kailanan o bilang ng isang pangngalan. Dapat [[Pagsang-ayon (balarila)|sumasang-ayon]] ang pangngalan sa panukat na ginagamit, halimbawa, {{Lang|en|one pencil}} "isang lapis" pero {{Lang|en|all pencils}} "lahat ng lapis"). Palaging nasa simula ng mga pariralang pangngalan ang mga pantukoy.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=54–55}} ==== Pang-uri ==== [[Pang-uri sa wikang Ingles]] ang mga salitang naglalarawan sa ibang mga salitang Ingles, karaniwan sa mga pangngalan, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|red car}} ("pulang kotse"). Nasa unahan palagi ito ng salitang nilalarawan nito, at pagkatapos ng pantukoy kung meron man. Maaari ring umakto ang mga ito bilang panaguring naglalarawan, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|happy}} ("masaya") sa pangungusap na {{Lang|en|the child is happy}} ("masaya ang bata").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=530}} Hindi nilalapian ang mga pang-uri sa modernong Ingles, bagamat nilalapian ito noon. Gayunpaman, nilalapian pa rin ang ilang mga pang-uri batay sa [[Kaantasan ng pang-uri|antas ng pagkukumpara]]: walang paglalapi sa antas na lantay, ginagamit naman ang hulaping {{Lang|en|-er}} sa antas na pahambing, habang {{Lang|en|-est}} naman sa antas na pasukdol. May ilang pang-uri na may naiibang anyo para sa pahambing at pasukdol na antas: halimbawa ang salitang {{Lang|en|good}} ("maayos"), na may pahambing na {{Lang|en|better}} ("mas maayos") at pasukdol na {{Lang|en|best}} ("pinakamaayos"). Samantala, ginagamit naman ng ibang mga pang-uri ang isang hiwalay na salita para sa pahambing at pasukdol: {{Lang|en|more}} (masasalin dito bilang "mas") para sa pahambing (hal. {{Lang|en|more beautiful}} "mas maganda") habang {{Lang|en|most}} (masasalin dito bilang "pinaka-") para naman sa pasukdol (hal. {{Lang|en|most beautiful}} "pinakamaganda").{{sfn|König|1994|p=540}} May pagkakaiba sa kung ano ang ginagamit ng mga mananalita na paraan para sa kaantasan; sa kasalukuyan, ipinapakita sa mga pag-aaral na mas nagiging karaniwan sa mga katutubong mananalita ang paggamit sa mga hiwalay na salita kesa sa paglalapi.{{sfn|Mair|2006|pp=148–149}} ==== Panghalip, kaukulan, at panauhan ==== Di kagaya ng ibang uri ng salita sa wikang Ingles, napanatili ng mga [[Panghalip sa wikang Ingles|panghalip ng wika]] ang marami sa mga paglalapi batay sa kaukulan at [[Panauhan (balarila)|panauhan]]. Napanatili sa mga [[panghalip panao]] ang pagkakaiba sa anyong simuno o tagaganap sa karamihan sa mga panauhan gayundin sa pagtatangi batay sa buhay sa mga panghalip sa ikatlong panauhan at batay sa [[Kasarian (balarila)|kasarian]]. Kumakatawan ang [[kaukulang simuno]] ng modernong Ingles sa [[kaukulang palagyo]] ng [[Lumang Ingles]], habang kumakatawan naman ang [[kaukulang palayon]] sa [[kaukulang tagaganap]] at sa [[kaukulang patanggap]] ng Lumang Ingles.{{sfn|Leech|2006|p=69|loc="Nominative is a traditional name for the subjective case"}}{{sfn|O'Dwyer|2006|loc="English has subjective, objective and possessive cases."}} Ginagamit ang kaukulang simuno kung simuno ang [[panghalip]] mismo ng isang [[sugnay]], habang sa ibang kaso, ginagamit naman ang kaukulang palayon.{{sfn|Greenbaum|Nelson|2002}} Samantala, maaaring malaya o di-malaya ang magiging anyo ng mga [[panghalip paari]] sa wikang Ingles. Umaakto bilang pantukoy sa isang pangngalan ang mga di-malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|my chair}} "upuan ko") habang umaakto naman na parang pangngalan ang mga malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|the chair is mine}} "akin ang upuan").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=425–426}} Hindi na itinatangi sa modernong Ingles ang pagkapormal ng mga panghalip. Noon, itinatangi ito kagaya ng sa panghalip panao sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|thou}} ang di-pormal habang {{Lang|en|you}} naman ang pormal na katumbas. Sa kasalukuyan, hindi na halos ginagamit ang {{Lang|en|thou}}, habang nanaig naman ang {{Lang|en|you}} sa kahit anong konteksto.{{sfn|McMahon|2012|p=182}} Pare-pareho ang mga ginagamit na salita para sa anyong pang-isahan at pangmaramihan ng mga panghalip sa ikalawa at ikatlong panauhan: * Palaging magkapareho ng itsura ang mga panghalip sa ikalawang panauhan ({{Lang|en|you, your, yours}} "ikaw, mo, sa'yo") maliban sa anyong pabalik ({{Lang|en|yourself, yourselves}} "sa'yo, sa inyo") sa maraming dayalekto. Ginagamit ng ilang dayalekto ang isang hiwalay na pangmaramihang panghalip sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|y'all}} ("kayong lahat") sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] at [[Ingles ng Katimugang Estados Unidos]], {{Lang|en|youse}} sa [[Ingles ng Australia|Australia]], o {{Lang|en|ye}} sa [[Ingles ng Irlanda|Irlanda]]. * Sa ikatlong panauhan, parehong ginagamit sa modernong Ingles ang serye ng pares na {{Lang|en|they/them}} ({{Lang|en|they, them, their, theirs, themselves}}, "sila, kanila, nila, sa kanila") bilang pang-isahan o pangmaramihan. Ginagamit din ang naturang serye ng panghalip bilang mga pang-isahang [[panghalip na walang kasarian]] (minsan kasama ang pang-isahang panghalip pabalik na {{Lang|en|themself}}), partikular sa [[LGBT|mga taong LGBT]].<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Chelsea |date=31 October 2019 |title=Welcome, singular "they" |trans-title=Maligayang pagdating, pang-isahang ''they'' |url=https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214220442/https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |archive-date=14 February 2020 |publisher=American Psychological Association |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kamm |first=Oliver |date=12 December 2015 |title=The Pedant: The sheer usefulness of singular 'they' is obvious |trans-title=Ang Pedante: Halata ang sobrang tinding pakinabang ng pang-isahang ''they'' |url=https://www.thetimes.com/uk/society/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619175236/https://www.thetimes.co.uk/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |archive-date=19 June 2019 |website=[[The Times]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+Mga panghalip panao ng wikang Ingles ! colspan="4" rowspan="2" scope="col" |Panauhan ! rowspan="2" scope="col" |Simuno ! rowspan="2" scope="col" |Tagaganap ! colspan="2" scope="col" |Paari ! rowspan="2" scope="col" |Pabalik |- !Malaya !Di-malaya |- ! rowspan="2" scope="row" |Una ! colspan="3" |Isahan |{{Lang|en|I}} |{{Lang|en|me}} |{{Lang|en|my}} |''mine'' |''myself'' |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|we}} |{{Lang|en|us}} |{{Lang|en|our}} |{{Lang|en|ours}} |{{Lang|en|ourselves}} |- ! rowspan="2" |Ikalawa ! colspan="3" |Isahan | colspan="2" rowspan="2" |{{Lang|en|you}} | rowspan="2" |{{Lang|en|your}} | rowspan="2" |{{Lang|en|yours}} |{{Lang|en|yourself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|yourselves}} |- ! rowspan="5" |Ikatlo ! rowspan="4" |Isahan ! rowspan="3" |Tao !Panlalaki |{{Lang|en|he}} |{{Lang|en|him}} | colspan="2" |{{Lang|en|his}} |{{Lang|en|himself}} |- !Pambabae |{{Lang|en|she}} | colspan="2" |{{Lang|en|her}} |{{Lang|en|hers}} |{{Lang|en|herself}} |- !Alinman |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themself}}{{Efn|Bagamat unang ginamit ang {{lang|en|themself}} noon pang ika-14 na siglo, kinokonsidera pa rin ang paggamit nito bilang limitado. Ayon sa ''[[The Cambridge Grammar of the English Language]]'', ang paggamit nito ay bihira at tinatanggap lamang ng minorya ng mga mananalita, bagamat inaasahang lalaganap ang paggamit nito sa hinaharap kasabay ng pagsikat ng pang-isahang {{lang|en|they}}, kung saan maaaring makita ang anyong pangmaramihan nitong {{lang|en|themselves}} bilang taliwas sa pagiging pang-isahan ng {{lang|en|they}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002}}}} |- ! colspan="2" |Di-tao | colspan="2" |{{Lang|en|it}} | colspan="2" |{{Lang|en|its}} |{{Lang|en|itself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themselves}} |} ==== Pang-ukol ==== Pariralang pang-ukol ang tawag sa mga parirala na may pang-ukol at isa o higit pang pangngalan, kagaya ng {{Lang|en|with my dog}} ("kasama ng aso ko"), {{Lang|en|for my friend}} ("para sa aking kaibigan"), {{Lang|en|to school}} ("patungong paaralan"), o {{Lang|en|in England}} ("sa Inglatera"). Ginagamit ang [[pang-ukol sa wikang Ingles]] sa samu't saring paraan, mula sa paglarawan sa paggalaw, lugar, o relasyon ng isang bagay sa isa pang bagay, gayundin sa mga pambalarilang dahilan kagaya ng panimula ng isang komplementong sugnay o sa mga argumentong palihis ng mga [[pandiwa]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=58}} Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I gave it to him}} ("binigay ko yon sa kanya"), minamarkahan ng pang-ukol na {{Lang|en|to}} ang di-tuwirang layon ng pandiwang {{Lang|en|give}}. Tradisyonal na kinokonsiderang pang-ukol ang isang salita kung binabago nito ang kaukulan ng kasunod nitong salita. Gayunpaman, kinokonsidera na ng mga kontemporaryong gabay sa balarila ang pagiging pang-ukol ng isang salita kung umaakto ito bilang simula ng mga pariralang pang-ukol.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=598–600}} === Pandiwa at pariralang pandiwa === Nalalapian ang mga [[pandiwa sa wikang Ingles]] batay sa [[Panahon (balarila)|panahon]] at [[Aspeto (balarila)|aspeto]], at minamarkahan para sa pagsang-ayon sa mga pang-isahang paksang kasalukuyan sa ikatlong panauhan. Tanging ang pandiwang {{Lang|en|to be}} na lamang ang nalalapian para sa pagsang-ayon sa pangmaramihan at sa mga paksang nasa una at ikalawang panauhan.{{sfn|König|1994|p=540}} Pinapares naman ang mga [[pandiwang pantulong]] kagaya ng {{Lang|en|have}} ng isa pang pandiwa na nasa anyong [[pawatas]], pangnakaraan, o pangkasalukuyan. Bumubuo ang mga ito ng komplikadong sistema ng panahon, aspeto, at panagano. Natatangi ang mga pandiwang pantulong mula sa ibang mga pandiwa dahil puwedeng masundan ang mga ito ng negasyon, gayundin bilang ang unang bahagi ng isang pangungusap na patanong.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}}{{sfn|König|1994|p=541}} May anim na anyo sa paglalapi ang karamihan ng mga pandiwa sa wikang Ingles, kung saan tatlo sa mga ito ang pangunahin: pangkasalukuyan, pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan, at pangnakaraan. Ginagamit naman ang mga sekundaryong anyo para sa pawatas, [[Pandiwari|pandiwaring]] [[pangngalang-diwa]] ({{Lang|en|gerund participle}}), at pandiwaring pangnakaraan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=50}} Natatangi ang pandiwang {{Lang|en|to be}}, na ginagamit bilang ang pangunahing pandiwang pantulong para sa [[aspetong nagaganap]] gayundin bilang [[kopula]] bukod sa iba pang mga gamit,{{sfn|Peters|2004|loc="be" p. 66}} dahil napanatili nito ang ilan sa mga orihinal nitong paglalapi at pagiging iba-iba ng anyo nito depende sa paksa: {{Lang|en|am}} sa pangkasalukuyan sa unang panauhan, {{Lang|en|is}} sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, at {{Lang|en|are}} sa pang-isahan sa ikalawang panauhan gayundin sa lahat ng tatlong anyong pangmaramihan. Tanging {{Lang|en|been}} lamang ang pandiwaring pangnakaraan nito habang {{Lang|en|being}} naman ang pandiwaring pangngalang-diwa.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=75, 91, 113–114}} {| class="wikitable" |+Mga anyo ng paglalapi sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Malakas ! scope="col" |Karaniwan !Katumbas sa Tagalog |- !Salita |{{Lang|en|to take}} "kumuha" | colspan="2" |{{Lang|en|to love}} "magmahal" |- ! scope="row" |Payak na pangkasalukuyan |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} | rowspan="2" |"nagmamahal ngayon" |- ! scope="row" |Pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan |{{Lang|en|takes}} |{{Lang|en|loves}} |- ! scope="row" |Pangnakaraan |{{Lang|en|took}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal noon" |- ! scope="row" |Pawatas |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} |"magmahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangngalang-diwa |{{Lang|en|taking}} |{{Lang|en|loving}} |"nagmamahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangnakaraan |{{Lang|en|taken}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal" |} ==== Panahon, aspeto, at panagano ==== May dalawang pangunahing [[Panahon (balarila)|panahon]] ang wikang Ingles: nakaraan at di-nakaraan (kasalukuyan). Nalalapian ang mga pandiwa para sa nakaraan sa pamamagitan ng paggamit sa anyong pangnakaraan nito, na nabubuo gamit ang hulaping {{Lang|en|-ed}} (o {{Lang|en|-d}} para sa pandiwang nagtatapos sa titik ''e'') para sa mga karaniwang pandiwa at hulaping {{Lang|en|-t}} o pagbabago sa mismong salita naman para sa mga malalakas na pandiwa. Hindi minamarkahan ang mga pandiwa sa panahong di-nakaraan, liban lamang sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, kung saan nalalapian ito ng hulaping {{Lang|en|-s}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}} {| class="wikitable" |+Panahong pangkasalukuyan at pangnakaraan sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Kasalukuyan !Tagalog ! scope="col" |Nakaraan !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I run}} |"Tumatakbo ako ngayon" |{{Lang|en|I ran}} |"Tumakbo ako kanina" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You run}} |"Tumatakbo ka ngayon" |{{Lang|en|You ran}} |"Tumakbo ka kanina" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John runs}} |"Tumatakbo si John ngayon" |{{Lang|en|John ran}} |"Tumakbo si John kanina" |} Walang anyong panghinaharap ang mga pandiwa sa wikang Ingles.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=208–210}} Para mabuo ang panahong panghinaharap, gumagamit ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong na {{Lang|en|will}} o {{Lang|en|shall}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Ginagamit rin ang katagang {{Lang|en|going to}} para mabuo ang panahong [[Balak na panghinaharap (balarila)|balak na panghinaharap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=210–211}} {| class="wikitable" |+Panahong panghinaharap sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |{{Lang|en|will}} !Tagalog !{{Lang|en|shall}} !Tagalog !{{Lang|en|going to}} !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I will run}} |"Tatakbo ako mamaya" |{{Lang|en|I shall run}} |"Dapat ako tumakbo mamaya" |{{Lang|en|I am going to run}} |"Balak kong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You will run}} |"Tatakbo ka mamaya" |{{Lang|en|You shall run}} |"Dapat kang tumakbo mamaya" |{{Lang|en|You are going to run}} |"Balak mong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John will run}} |"Tatakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John shall run}} |"Dapat tumakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John is going to run}} |"Balak tumakbo ni John mamaya" |} Gumagamit rin ang wikang Ingles ng karagdagan pang mga pandiwang pantulong para maipahayag ang iba pang mga [[Aspeto (balarila)|aspeto]], partikular na ang {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|be}}, na ginagamit para sa [[Perpektibong aspeto|perpektibo]] (kumpleto o naganap) at [[Di-perpektibong aspeto|di-perpektibong]] (di-kumpleto o nagaganap) panahong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I have run}} "Tumakbo ako" kumpara sa {{Lang|en|I was running}} "Tumatakbo ako"), gayundin sa pinagsamang panahon kagaya ng perpektibong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I had been running}} "Noon pa ako tumatakbo") at perpektibong pangkasalukuyan (hal. {{Lang|en|I have been running}} "Kanina pa ako tumatakbo").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=50–51}} Para naman sa pagpapahayag ng [[panagano]], gumagamit rin ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong kagaya ng {{Lang|en|can}}, {{Lang|en|may}}, {{Lang|en|will}}, at {{Lang|en|shall}} at ang mga pangnakaraang anyo ng mga ito: {{Lang|en|could}}, {{Lang|en|might}}, {{Lang|en|would}}, at {{Lang|en|should}}. May dalawang pangunahing panagano ang wikang Ingles: [[Pasakali (balarila)|pasakali]] ({{Lang|en|subjunctive}}) at [[Pautos (balarila)|pautos]] ({{Lang|en|imperative}}). Pareho itong nakabatay sa payak na anyo ng pandiwa, at ginagamit sa mga di-malalayang [[sugnay]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Nabubuo ang anyong [[Pawatas (balarila)|pawatas]] ng pandiwa sa pamamagitan ng pagsasama ng payak na anyo nito at ang pang-ukol na {{Lang|en|to}}. Ginagamit ito sa mga sugnay na pandiwa na nakadepende sa isang sugnay na pandiwa na may hanggan, ang tawag sa sugnay na nabubuo sa paligid ng isang pandiwa sa anyong pangnakaraan o pangkasalukuyan. Kalimitang ito ang mga pandiwang pantulong, kung saan tinatrato ang tunay na pandiwa bilang ang dumedependeng sugnay nito.<ref>{{cite web |title=Finite and Nonfinite Clauses |trans-title=Mga Signay na May Hanggan at Walang Hanggan |url=https://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207091436/http://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |archive-date=7 December 2019 |website=MyEnglishGrammar.com |language=en}}</ref> Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|He has to go}} ("Dapat na siyang umalis"), ang pandiwang pantulong na {{Lang|en|have}} ang nalapian sa anyong pangnakaraan habang walang nagbago sa pandiwang {{Lang|en|to go}} na nasa anyong pawatas naman. Isa rin halimbawa ang {{Lang|en|I saw him leave}} ("Nakita ko siyang umalis"), kung saan mapapansing nagbago ang pandiwang {{Lang|en|see}} upang maging nasa anyong pangnakaraan ito habang ang komplementong sugnay na pandiwa {{Lang|en|leave}} ay nanatili lamang sa anyong pawatas nito. ==== Pariralang pandiwa ==== Gumagamit ang wikang Ingles ng mga [[pariralang pandiwa]], na kombinasyon ng isang pandiwang nasa payak nitong anyo na sinusundan ng isang [[pang-ukol]] o [[pangatnig]]. Umaakto ito bilang iisang katagang panaguri. Halimbawa nito ang mga katagang {{Lang|en|wake up}} ("gumising"), {{Lang|en|put up}} ("pagpasensiyahan"), at {{Lang|en|get together}} ("magsama-sama"). Pawang mga [[Idiyoma|idyoma]] ang kahulugan nito, na madalas ay malayo sa literal nitong salin; halimbawa, ang katagang {{Lang|en|lay off}} ay nangangahulugang "masibak" kahit na ang {{Lang|en|lay}} ay literal na "maglatag" at {{Lang|en|off}} naman ay literal na "magpatay [hal. ng ilaw]".{{sfn|Dixon|1982}} Kung ito ba ay isang hiwalay na kataga sa pananaw ng [[sintaksis]] o isa lamang kombinasyon ng pandiwa at pang-ukol (pananaw na nagtuturing sa {{Lang|en|wake up}} at {{Lang|en|run up}} bilang magkapareho sa pananaw ng sintaksis) ay kasakuluyang pinagdedebatehan ng mga gramatiko.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=274}} ==== Pang-abay ==== Binabago ng mga [[pang-abay]] ang inilalarawan ng pandiwa sa pamamagitan ng pagbibigay ng karagdagang impormasyon ukol sa paano ito nagawa.<ref name="Carter2016" /> Nabubuo ang karamihan sa mga [[pang-abay sa wikang Ingles]] gamit ang isang pang-uri na nilapian ng hulaping {{Lang|en|-ly}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|He runs quickly}} ("Tumatakbo siya nang mabilis"), nagmula ang pang-abay na {{Lang|en|quickly}} mula sa pang-uri na {{Lang|en|quick}}. May mga natatanging anyong pang-abay ang ilan sa mga karaniwang pang-uri, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|good}}, na may anyong pang-abay na {{Lang|en|well}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=565–566}} === Sintaksis === [[File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|thumb|Sa na {{Lang|en|The cat sat on the mat}} ("Umupo ang pusa sa sapin"), [[Paksa (balarila)|paksa]] ang {{Lang|en|The cat}}, na sinusundan ng [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|sat}} (pangnakaraang anyo ng {{Lang|en|sit}}), na sinusundan naman ng [[pariralang pang-ukol]] na {{Lang|en|on the mat}}, na nagtataglay ng isang [[pang-ukol]], [[Artikulo (balarila)|artikulo]], at pangngalan.]] Medyo [[Wikang analitiko|analitiko]] ang modernong wikang Ingles.{{sfn|McArthur|1992|pp=64, 610–611}} Nakadebelop ito ng mga katangiang kagaya ng [[pandiwang modal]] at [[ayos ng salita]] bilang mga paraan para makagawa ng mga makakabuluhang [[pangungusap]]. Minamarkahan ng mga [[pandiwang pantulong]] ang mga pangungusap tulad ng mga [[tanong]], negatibong polaridad, [[pasibong tinig]], at [[aspetong nagaganap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=1209–1219}} ==== Ayos ng salita ==== Umalis ang wikang Ingles mula sa paggamit sa [[ayos ng salita na pandiwa pangalawa]] ng mga wikang Hermaniko upang maging isang wikang gumagamit na lang halos ng [[ayos na paksa-pandiwa-layon]].{{sfn|König|1994|p=553}} Dahil dito gayundin sa mga [[pandiwang pantulong]], nakakagawa ang wikang Ingles ng mga [[pangungusap]] kung saan may dalawa o higit pang [[pandiwa]] sa gitna nito, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|He had been hoping to try opening it}} ("Umaasa sana siya na masusubukan niyang mabuksan ito").{{sfn|Müller|2020|p=666}} Sa karamihan ng mga pangungusap, minamarkahan lamang ng wikang Ingles ang relasyong pambalarila batay sa ayos nito.{{sfn|König|1994|p=550}} Palaging nauuna ang [[Paksa (balarila)|paksa]] bago ang pandiwa, na nauuna palagi sa [[Layon (balarila)|layon]] nito. Sa madaling salita, nakabase sa posisyon sa pangungusap ang magiging gampanin ng mga salita sa isang pangungusap: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|The dog}} |{{Lang|en|bites}} |{{Lang|en|the man}} |- | colspan="3" |"Kinagat ng aso ang lalaki" |- |{{Lang|en|The man}} |{{Lang|en|bites}} |''{{Lang|en|the dog}}'' |- | colspan="3" |"Kinagat ng lalaki ang aso" |} Gayunpaman, doble ang pagmarka sa isang salita kung ito ay isang [[panghalip]]: isa ayon sa posisyon nito at isa ayon naman sa paglalapi nito: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|He}} |{{Lang|en|hit}} |{{Lang|en|him}} |- | colspan="3" |"Hinampas niya siya" |} Maaaring ilagay ang mga [[di-tuwirang layon]] ng mga pandiwang parehong palipat at katawanin bilang ang unang layon sa pangungusap na may dalawang layon, kagaya ng sa {{Lang|en|I gave Jane the book}} ("Binigay ko kay Jane yung aklat"), o bilang isang [[pariralang pang-ukol]], kagaya ng sa {{Lang|en|I gave the book to Jane}} ("Binigay ko yung aklat kay Jane").{{sfn|König|1994|p=551}} ==== Sugnay ==== {{Main|Sugnay sa wikang Ingles}} Maaaring magtaglay ang isang pangungusap ng wikang Ingles ng isa o higit pang [[sugnay]], na maaari naman magtaglay ng mga [[Parirala|pariralang]] tulad ng [[pariralang pangngalan]] at [[pariralang pandiwa]]. Sa bawat pangungusap, palaging may isang pangunahing sugnay (tinatawag na [[malayang sugnay]]), kung saan pumapalibot ang mga [[di-malalayang sugnay]]. Maaaring gumanap ang mga di-malalayang sugnay bilang mga [[Argumento (balarila)|argumento]] ng malayang sugnay. Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I think you're lying}} ("Sa tingin ko, nagsisinungaling ka"), {{Lang|en|think}} ang pandiwa ng pangunahing sugnay, ang panghalip na {{Lang|en|I}} ang paksa, at ang layon ay ang buong di-malayang sugnay na {{Lang|en|you are lying}}. Minsan, nilalagyan ito ng panghalip na {{Lang|en|that}} upang maging mas malinaw pa ang relasyong ito sa isang pangungusap, ngunit karaniwan itong tinatanggal.{{sfn|Miller|2002|pp=60–69}} Tinatawag naman na mga [[sugnay na panuring]] ang mga sugnay na gumaganap bilang tagapaglarawan o pantukoy ng isang bahagi ng pangunahing sugnay. Minamarkahan ito karaniwan ng mga panghalip kagaya ng {{Lang|en|that}}, {{Lang|en|who}}, at {{Lang|en|whom}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|I saw the letter that you received today}} ("Nabasa ko ang sulat na natanggap mo ngayong araw"), inilalarawan ng sugnay na panuring na {{Lang|en|that you received today}} ang layon ng pangunahing sugnay na {{Lang|en|letter}}. Natatangi ito sa mga wikang Hermaniko, na karaniwang walang pagbabago sa ayos ng salita para sa mga malalaya at di-malalayang sugnay.{{sfn|König|1994|p=557}} ==== Pandiwang pantulong ==== Ginagamit ang mga [[pandiwang pantulong]] sa samu't saring paraan sa wikang Ingles, kabilang na sa pagpapahayag ng panahon, aspeto, at panagano. Gumagawa ang mga ito ng mga pangunahing sugnay, at gumaganap ang pangunahing pandiwa bilang ang simula ng isang di-malayang sugnay ng pandiwang pantulong. Halimbawa, sa pangungusap na {{lang|en|The dog did not find its bone}} ("Hindi nahanap ng aso ang kanyang buto"), ang sugnay na {{lang|en|find its bone}} ang komplemento ng negasyon ng {{lang|en|did not}}. Ginagamit ang [[pagbabaligtad ng paksa-pantulong]] sa maraming paraan, kabilang na sa pokus, negasyon, at patanong na konstruksiyon.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=94–98}} Gumaganap bilang pandiwang pantulong ang pandiwang {{lang|en|do}} kahit na sa mga simpleng pasalaysay na pangungusap, kung saan umaakto ito bilang pananda ng pagdiin kagaya halimbawa sa {{lang|en|I did shut the fridge}} ("Sinara ko mismo yung ref"); masasalin ang pandiwang {{lang|en|do}} (nasa pangnakaraang anyo na {{lang|en|did}}) dito bilang katumbas ng "mismo". Gayunpaman, ginagamit ito sa mga pangungusap na negasyon at baligtad dahil kinakailangan ng mga sugnay sa wikang Ingles ng isang pandiwang pantulong sa mga ganitong konstruksiyon. Hindi pinapayagan sa modernong wikang Ingles ang pagdagdag ng negasyon na {{lang|en|not}} ("hindi") sa isang ordinaryong ("may hangganan") pandiwa kagaya halimbawa ng {{lang|en|I know not}} (literal na "alam ko hindi"); pinapayagan lamang ito kasama ng isang pandiwang pantulong tulad ng {{lang|en|do}} o isang [[pandiwang kopula]], halimbawa, {{lang|en|I did not know}} ("Hindi ko alam"). Ganito rin ang kaso sa mga sugnay na nangangailangang baligtarin kasama na ang mga tanong na nangangailangan ng pagbaligtad ng paksa at pandiwa.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=114}} Ginagamit rin sa mga pasibong konstruksiyon ang mga pandiwang pantulong. Kinakailangan ng mga pasibong konstruksiyon ng isang aktibong konstruksiyon kung saan nagiging paksa nito ang layon ng aktibong konstruksiyon, at inaalis o gumaganap na lamang ang paksa bilang isang palihis na argumento na ipinapahayag sa isang pariralang pang-ukol. Nabubuo ang mga ito gamit ang pangnakaraang pandiwari ng pandiwang pantulong na {{lang|en|to be}} o {{lang|en|to get}}, bagamat hindi lahat ng mga barayti ng wikang Ingles ay pumapayag sa paggamit sa pangnakaraang pandiwari ng {{lang|en|to get}} sa mga pasibong konstruksiyon. Halimbawa, ang aktibong {{lang|en|she sees him}} ("nakita niya siya") ay nagiging {{lang|en|he is seen by her}} ("siya ay nakita niya").{{sfn|Miller|2002|p=26-27}} ==== Tanong ==== Karaniwang nabubuo ang parehong [[tanong na oo/hindi]] at [[tanong na ''wh''|''wh'']] sa pamamagitan ng pagbabaligtad sa paksa at pandiwang pantulong (hal. {{lang|en|John is going to sleep}} "Matutulog na si John" ay nagiging {{lang|en|Is John going to sleep?}} "Matutulog na ba si John?" sa anyong patanong), na maaaring mangailangan ng [[sumusuportang do|sumusuportang ''do'']] (hal. {{lang|en|You like her}} "Gusto mo siya" ay nagiging {{lang|en|Do you like her?}} "Gusto mo ba siya?" sa anyong patanong). Nagsisimula ang karamihan ng mga tanong sa mga [[salitang patanong]] na nagsisimula sa ''wh-'' kagaya ng {{lang|en|who}} ("sino"), {{lang|en|what}} ("ano"), {{lang|en|where}} ("saan"), {{lang|en|when}} ("kailan"), at {{lang|en|why}} ("bakit"), gayundin sa {{lang|en|how}} ("paano"). Halimbawa, sa pangungusap na {{lang|en|What so you see?}} ("Ano ang nakikita mo?"), ang salitang patanong na {{lang|en|What}} ang nasa simula kahit na gumaganap ito bilang layon ng pangungusap taliwas sa karaniwang ayos ng mga salita sa wikang Ingles. Gayunpaman, walang nagaganap na pagbabaligtad sa ayos kung gumaganap ang mga salitang patanong bilang paksa o bahagi ng paksa, kagaya ng sa {{lang|en|Who saw the cat?}} ("Sino ang nakakita sa pusa?"). Maaari ring iharap ang mga pariralang pang-ukol kung umaakto ito bilang salitang patanong, kagaya ng sa {{lang|en|To whose house do you went last night?}} ("Kaninong bahay ka pumunta kagabi?"). Tanging ang panghalip na {{lang|en|who}} na lamang ang nalalapian para sa kaukulan, kung saan gumaganap ang {{lang|en|whom}} ("para kanino") bilang ang anyong palayon nito, bagamat unti-unti na itong nalalaos sa maraming konteksto.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=7-8}} ==== Diskurso ==== Bagamat prominente ang paksa sa wikang Ingles, karaniwang [[pinag-uusapan-komento]] ang estrakturang ginagamit sa pakikipag-usap, kung saan nauuna ang pinag-uusapan (alam na impormasyon) sa komento (bagong impormasyon). Dahil sa kahigpitan sa paggamit ng paksa-pandiwa-layon sa mga pangungusap sa wikang Ingles, karaniwang gumaganap ang pinag-uusapan bilang ang paksa nito. Sa mga kaso kung saan ganito ang sitwasyon, karaniwan naman itong inaangat sa antas ng paksa. Isa sa mga paraan para magawa ito ay sa pamamagitan ng paggamit sa pasibong konstruksiyon. Bukod dito, ginagamit rin sa mga [[pangungusap na may pokus]] kung saan ibinababa ang pangunahing sugnay upang maging komplementng sugnay ng isang kopulang pangungusap na may [[pekeng paksa]] kagaya ng {{lang|en|it}} o {{lang|en|there}} (hal. {{lang|en|it was the girl that the bee stung}} "yung batang babae ang kinagat ng bubuyog"). Ginagamit din ang mga pekeng paksa sa mga kaso ng kawalan ng paksa kagaya sa mga pandiwang di-personal (hal. {{lang|en|it is raining}} "umuulan") o sa mga sugnay na nag-uulat (hal. {{lang|en|there are many cars on the street}} "maraming kotse sa kalsada").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=1365-1370}} Nabubuo ang [[pag-unawa (lingguwistika)|pag-unawa]] sa pamamagitan ng mga deiktikong panghalip tulad ng [[anapora]], halimbawa ang mga pangungusap na {{lang|en|that is exactly what I mean}} ("yan nga yung ibig sabihin ko"), kung saan tumutukoy ang {{lang|en|that}} bilang panghalip sa isang bagay na parehong alam ng mga nag-uusap, at {{lang|en|he then went home}} ("umuwi siya pagkatapos"), kung saan ginagamit naman ang {{lang|en|then}} bilang senyas ng pag-usad sa isang kinukuwentong salaysay.{{sfn|Halliday|Hasan|1976}} Ginagamit din ang mga [[panandang pandiskurso]] kagaya ng mga salitang {{lang|en|oh}}, {{lang|en|so}}, at {{lang|en|well}} upang isenyas ang pag-usad ng mga ideya sa mga pangungusap at makatulong pa nang husto sa pag-unawa. Madalas una ito sa mga pangungusap. Ginagamit rin ang mga ito upang isenyas ang [[paninindigan (lingguwistika)|paninindigan]], kung saan pinoposisyon ng mga mananalita ang kanilang paninindigan ukol sa pinag-uusapan kagaya ng sa {{lang|en|no way, is that true?}} ("weh? di nga?") o {{lang|en|oh boy, I am hungry!}} ("haynaku, gutom na ko!"). Bagamat karaniwan itong katangian ng impormal at pasalitang [[rehistro (lingguwistika)|rehistro]] ng wikang Ingles, ginagamit rin ito sa pormal at pasulat na rehistro ng wika.{{sfn|Schiffrin|1988}} == Bokabularyo == Nasa 170,000 salita ang nakatala sa ''[[Oxford English Dictionary]]'' na nilathala noong 1989, na aabot nang 220,000 salita kung isasama pati mga laos na'ng salita. Lagpas kalahati ang pangngalan, 1/4 ang pang-uri, at 1/7 naman ang pandiwa.<ref>{{cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/explore/how-many-words-are-there-in-the-english-language |title=How many words are there in the English language? |trans-title=Gaano karami ang mga salita sa wikang Ingles?|lang=en|website=Oxford Dictionaries|archive-date=9 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909203258/https://en.oxforddictionaries.com/explore/how-many-words-are-there-in-the-english-language |url-status=dead}}</ref> Ayon naman sa isang pagtataya, nasa isang milyong salita ang meron sa wika kung isasama pati mga [[salitang maagham]], salitang may [[panlapi|unlapi at hulapi]], mga [[hiram na salita]] na may limitadong paggamit, mga teknikal na [[akronimo]], at iba pa.{{sfn|Algeo|1999}} === Pagbuo ng salita === Nakakabuo ng mga bagong salita ang wikang Ingles sa samu't saring paraan: paglilipat (paggamit ng salita sa ibang konteksto, hal. pangngalan na ginagamit bilang pandiwa) at pagsasama (pagbuo ng salita gamit ang ibang salita, hal. {{lang|en|homesick}} na kombinasyon ng {{lang|en|home}} ("tahanan") at {{lang|en|sick}} ("sakit") upang mangahulugang "nami-miss ang tahanan").{{sfn|Crystal|2003b|p=129}}{{sfn|Algeo|1999}}{{sfn|Kastovsky|2006}} Madalas din makabuo ang wikang Ingles gamit ng mga [[neolohismo]] na nakabase sa mga ugat na Latin o Griyego. Isa ring paraan para makabuo ng mga salita ang akronimo tulad halimbawa ng mga salitang {{lang|en|laser}} at {{lang|en|scuba}}.{{sfn|Crystal|2003b|pp=120–121}} === Pinagmulan === {{Pie chart |caption=Mga salitang Ingles batay sa pinagmulang wika<ref name="Finkenstaedt1973" /><ref>{{cite web |url=http://www.askoxford.com/asktheexperts/faq/aboutenglish/proportion |title=What is the proportion of English words of French, Latin, or Germanic origin? |trans-title=Ano ang proporsiyon ng mga salitang Ingles na may Pranses, Latin, o Hermanikong pinagmulan?|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=2008 |website=Ask the experts |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817153021/http://www.askoxford.com/asktheexperts/faq/aboutenglish/proportion |archive-date=17 August 2008}}</ref> |value1=28.30 |label1=Pranses, kabilang ang Anglo-Normando |value2=28.24 |label2=Latin, kabilang ang mga maagham at teknikal na hiram |value3=25 |label3=Hermaniko (Lumang Ingles, Lumang Nordiko, Olandes) |value4=5.32 |label4=Griyego |value5=4.03 |label5=Di alam |value6=3.28 |label6=Mula sa pangngalang pantangi |other=Ibang wika }} Madalas manghiram ang wikang Ingles ng mga salita sa ibang wika sa malaking bahagi ng kasaysayan nito.{{sfn|Denning|Kessler|Leben|2007|p=7}} Nananatili pa ring nagmula sa Kanlurang Hermaniko ang karamihan sa mga pinakaginagamit na salita sa wika gayundin sa pangunahing bokabularyo nito.{{sfn|Nation|2001|p=265}}{{sfn|Algeo|1999}} Maraming mga pangungusap na mabubuo nang walang hiram na salita, ngunit imposible nang walang bokabularyong Anglo-Sahon.<ref>{{cite book |last1=Solodow |first1=Joseph |title=Latin Alive: The Survival of Latin in English and the Romance Languages|trans-title=Buhay ang Latin: Ang Pananatili ng Latin sa Ingles at mga wikang Romanse|lang=en| |url=https://books.google.com/books?id=2OfV9NZxH68C |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |page=196 |isbn=978-0-521-51575-7}}</ref> Sa mga rehistro ng wikang Ingles, karaniwang ginagamit ang bokabularyong Anglo-Sahon sa mga usapang pambata habang mas gumagamjt naman ng mga hiram na salitang mula sa Latin ang mga mas pormal na pagsusulat sa abogasya, akademya, at agham.{{sfn|Crystal|2003b|pp=124–127}}{{sfn|Algeo|1999|pp=80–81}} Dahil sa haba ng interaksyon ng wikang Pranses sa wikang Ingles, marami sa mga salitang Ingles ang nagmula sa wikang Latin at Pranses. Tinatayang nasa 28% ng kabuuang dami ng mga salitang Ingles ang nagmula sa Pranses,{{sfn|Gottlieb|2006|p=196}} habang 20% naman ang sa wikang Latin.{{sfn|Burnley|1992|pp=409–499}} Nagmula rin ang marami sa mga salitang Latin mula sa wikang Griyego, na nananatili pa rin magpahanggang ngayon.{{sfn|Romaine|1999|p=4}} Samantala, nagmula naman ang mga salitang hiniram sa Lumang Nordiko mula noong ika-8 hanggang ika-11 siglo, sa panahon ng mga Nordiko sa Inglatera.{{sfn|Denning|Kessler|Leben|2007}}{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Impluwensiya sa ibang wika === [[File:Spanglish sign for mecanic.jpg|thumb|Paskil na nakasulat sa [[wikang Kastila ng Estados Unidos]], na gumagamit ng salitang Ingles na {{lang|en|free}} ("libre") imbes na sa katumbas nito sa wikang Kastila {{lang|es|gratis}}.]] Matindi ang impluwensiya ng wikang Ingles sa ibang mga wika.{{sfn|Gottlieb|2006|p=196}}{{sfn|Brutt-Griffler|2006|p=692}} Karaniwang tinuturong dahilan ang pagiging ''[[lingua franca]]'' nito, ang napakaraming aklat at pelikulang ginawa sa wikang Ingles, gayundin sa opinyon sa mga tao ukol sa pag-unawa sa naturang wika.{{sfn|Gottlieb|2006|p=197}} Karaniwang nanghihiram sa Amerikanong Ingles ang maraming mga wika.{{sfn|Gottlieb|2006|p=198}} Direkta itong hinihiram bilang [[kalke]] sa ibang mga wika kagaya ng sa [[wikang Tsino]], o di kaya'y tinutumbasan batay sa tunog kagaya ng sa [[wikang Hapón]].{{sfn|Gottlieb|2006|p=202}} == Tingnan din == * [[Mga wikang Ingles ng mundo]] == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|url=https://archive.org/details/phoneticsofengli0000coll |trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |url=https://archive.org/details/englishaccentsdi0000hugh |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.or 0msqi3srz31955aeh6vm65xvd7bh9sx 2221817 2221811 2026-08-27T03:59:50Z GinawaSaHapon 102500 ibinalik ang mga (aksidenteng?) natanggal sa baba. 2221817 wikitext text/x-wiki {{redirect|Ingles|mga tao mula Inglatera|Mga Ingles}} <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> {{Other uses|Ingles (paglilinaw)}} {{Infobox language | name = Ingles | altname = Inggles | nativename = {{lang|en|English}} | pronunciation = {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}} | states = Ang [[mundong Anglopono]], kabilang na ang {{enum|[[Reyno Unido]]|[[Estados Unidos]]|[[Kanada]]|[[Australia]]|[[Irlanda]]|[[Nueva Selanda]]|[[Karibeng Komonwelt]]|[[Timog Aprika]]|[[Talaan ng mga bansa at teritoryo kung saan opisyal na wika ang wikang Ingles|iba pa]]}} | speakers = [[Katutubong wika|L1]]: {{nowrap|380 milyon}} | date = 2021 | ref = <ref>{{Cite web |url=https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |title=What are the top 200 most spoken languages?|trans-title=Ano-ano ang 200 pinaka-sinasalitang wika? |website=Ethnologue |date=2023 |lang=en|archive-date=18 June 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230618002011/https://www.ethnologue.com/insights/ethnologue200/ |url-status=live}}</ref> | speakers2 = {{plainlist| * [[Ikalawang wika|L2]]: {{nowrap|1.077 bilyon}} (2021)<ref name="Ethnologue26">{{e26}}</ref> * [[Mundong Anglopono|Kabuuan]]: 1.457 billion}} | familycolor = Indo-Europeo | fam2 = [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]] | fam3 = [[Kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermaniko]] | fam4 = [[Mga wikang Ingaeboniko|Ingaeboniko]] | fam5 = [[Mga wikang Angliko|Angliko]] | ancestor = [[Proto-Ingles]] | ancestor2 = [[Lumang Ingles]] | ancestor3 = [[Gitnang Ingles]] | ancestor4 = [[Maagang Modernong Ingles]] | script = {{plainlist| * [[Sulat Latin|Latin]] ([[Alpabetong Ingles]]) * [[Futhorc]] (noon) * [[Braille ng Ingles]], [[Pinagsanib na Braille ng Ingles]] }} | nation = {{ubli |57 bansa at 30 dependensiya| Mga organisasyon kabilang na ang {{enum | [[Mga Nagkakaisang Bansa|UN]] | [[Unyong Europeo|EU]] | [[Komonwelt ng mga Bansa|Komonwelt]] | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkrimen|ICC]] | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|IMF]] | [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko|IOC]] | [[Organisasyong Pandaigdig para sa Pagsasapamantayan|ISO]] | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|WTO]] | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya|ASEAN]] | [[Organisasyon ng mga Estadong Amerikano|OAS]] }} }} | iso1 = en | iso2 = eng | iso3 = eng | lingua = 52-ABA | notice = IPA | sign = [[Manually coded English]] (iba-iba) | glotto = stan1293 | glottorefname = English | mapscale = 1.25 | map = English language distribution.svg | mapcaption = {{legend|#346699|Mga rehiyon kung saan katutubong wika ng mayorya ang wikang Ingles}} {{legend|#99ccff|Mga rehiyon kung saan opisyal o malawakang ginagamit ang wikang Ingles, pero hindi isang katutubong wika ng mayorya}} | dialects = {{hlist |class=inline |[[Britanikong Ingles]]|[[Ingles ng Hilagang Amerika|Hilagang Amerika]]|[[Ingles ng Karibe|Karibe]]|[[Ingles ng Australia|Australia]]|[[Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]]|[[Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]]|[[Ingkes ng Irlandiya|Irlandiya]]|[[Ingles ng Pilipinas|Pilipinas]]}} ([[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|talaan]]) }} '''Inglés''',{{Efn|{{langx|en|English}} {{IPAc-en|ˈ|ɪ|ŋ|ɡ|l|ᵻ|ʃ}}}} binabaybay ding '''Ingglés''', ang [[kanlurang wikang Hermaniko]] na nagmula sa [[Inglatera]] at ang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'' sa kasalukuyan. Nagmula ang pangalan ng wika mula sa [[mga Anglo]], isa sa mga sinaunang [[Lahing Hermaniko|grupong Hermaniko]] na [[Paglipat ng mga Anglo-Saxon sa Britanya|lumipat sa Britanya]] sa [[Pagtatapos ng panahong Romano sa Britanya|pagtatapos ng panahong Romano sa naturang lugar]]. Ingles ang [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng nagsasalita|pinakaginagamit na wika sa mundo]], dahil na rin sa matinding impluwensiya ng [[Imperyong Britaniko]] noon (na pinalitan ng [[Komonwelt ng mga Bansa]] sa kasalukuyan) gayundin ng [[Estados Unidos]] sa kasalukuyan. Ito rin ang may pinakamaraming gumagamit bilang [[pangalawang wika]], mas marami pa kesa sa mga katutubong mananalita nito. Gayunpaman, ikatlo lamang ang Ingles sa may [[Talaan ng mga wika batay sa dami ng katutubong mananalita|pinakamaraming katutubong mananalita]], pagkatapos ng [[wikang Mandarin]] at [[Wikang Espanyol|Espanyol]]. Ingles ang opisyal o isa sa mga opisyal na wika ng [[Talaan ng mga bansa kung saan opisyal na wika ang Ingles|57 bansa at 30 dependensiya]], ang pinakamarami para sa kahit anong wika. Sa mga bansang tulad ng [[Estados Unidos]], [[Reyno Unido]], [[Australia]], at [[Nueva Selanda]], ito ang pinakaginagamit na wika dahil na rin sa kasaysayan bagamat hindi ito isang opisyal na wika. Isa rin ito sa mga [[Mga opisyal na wika ng Mga Nagkakaisang Bansa|opisyal na wika]] ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]], [[Unyong Europeo]], at iba pang mga pandaigdigan at panrehiyong organisasyon. Ito rin ang ''de facto'' na wika ng [[diplomasya]], agham at teknolohiya, pandaigdigang kalakalan, turismo, libangan, at ng [[internet]]. Ayon sa isang pagtataya ng ''[[Ethnologue]]'' noong 2021, meron itong 1.4 na bilyong mananalita. Nagmula ang [[Lumang Ingles]] mula sa mga dayalekto ng mga kanlurang wikang Hermaniko na sinasalita ng [[mga Anglo-Saxon]]. Nakasulat sa mga ''[[rune]]'' (''futhorc'') ang wika bago ito gumamit ng [[Alpabetong Ingles|isang alpabetong nagmula sa wikang Latin]]. Hiniram kalaunan ng Lumang Ingles ang ilang balarila at pangunahing bokabularyo mula sa [[Lumang Nordiko]], isang [[hilagang wikang Hermaniko]]. Nalinang nang husto ang alpabeto at tuluyang pinalitan nito ang paggamit sa mga ''rune'', kasabay ng pag-usbong ng [[Gitnang Ingles]] matapos [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|masakop]] ng [[mga Normando]] ang Inglatera [[Labanan ng Hastings|simula noong 1066]]. Sa panahong ito matinding nanghiram ng mga salita ang Ingles mula sa [[wikang Pranses]], na ngayo'y bumubuo ng 28% ng lahat ng mga salita sa wika sa kasalukuyan, gayundin sa [[wikang Latin]], na bumubuo sa karagdagang 28%. Bagamat pawang nagmula sa Latin at iba pang [[mga wikang Romanse]] ang malaking bahagdan ng bokabularyo ng Ingles, nananatili pa ring Hermaniko ang pang-araw-araw na bokabularyo, balarila at ponolohiya nito. Umusbong naman ang [[Modernong Ingles]] matapos ng isang [[Malawakang Paglipat ng Patinig|malawakang pagbabago sa mga patinig nito]]. Ilan sa mga malapit na kamag-anak ng kasalukuyang anyo ng wika ang [[wikang Scots]], na nasa isang [[kontinuo ng mga dayalekto]] sa Ingles, gayundin ang [[mga wikang Prisyano]] at [[Mababang Aleman]]. == Klasipikasyon == Bahagi ng [[Mga wikang Indo-Europeo|pamilyang Indo-Europeo]] ang wikang Ingles, partikular na sa [[Mga kanlurang wikang Hermaniko|Kanlurang Hermanikong]] sangay ng [[Mga wikang Hermaniko|mga Hermanikong wika]].{{sfn|Bammesberger|1992|pp=29–30}} Dahil pare-parehong nagmula ang Ingles at ng ibang mga wikang Hermaniko kagaya ng mga [[wikang Olandes]] at [[Wikang Aleman|Aleman]] sa iisang ninuno na tinatawag na [[Proto-Hermaniko]], nagtataglay ang mga ito ng mga magkakatulad na tampok kagaya ng paghahati sa mga [[pandiwa]] bilang [[Malakas na pandiwa (mga wikang Hermaniko)|malakas]] o [[Mahinang pandiwa (mga wikang Hermaniko)|mahinang klase]], ang paggamit sa mga [[pandiwang modal]], at pagsasailalim sa serye ng pagbabago sa pagbigkas sa mga [[katinig]] ng [[Proto-Indo-Europeo]] na kilala ngayon bilang mga [[batas Grimm]] at [[Batas Verner|Verner]].{{sfn|König|van der Auwera|1994}} Isa ang [[Lumang Ingles]] sa napakaraming [[mga wikang Ingaeboniko]] na umusbong sa isang [[Kontinuo ng mga dayalekto|kontinuo ng mga dayalektong]] sinasalita ng mga Kanlurang Hermaniko simula noong ikalimang siglo sa [[Prisya]], partikular na sa baybayin ng [[Dagat Hilaga]]. Umusbong ang Lumang Ingles mula sa mga mananalita ng mga wikang ito na lumisan sa lugar at nanirahan sa [[kapuluang Britaniko]].{{sfn|Bazelmans|2009|pp=325–326}} Kalaunan, umusbong ang [[Gitnang Ingles]], na sinundan naman ng Modernong Ingles.{{sfn|Robinson|1992}} May ilang mga dayalekto ng Luma at Gitnang Ingles na hiwalay na nalinang at naging [[mga wikang Angliko]], lalo na ang [[wikang Scots]].{{sfn|Romaine|1982|pp=56–65}} Dahil nakahiwalay ang wikang Ingles mula sa ibang mga wikang Hermaniko sa kontinente, nalinang ang sarili nitong [[bokabularyo]], [[sintaksis]], at [[ponolohiya]]. Hindi naiintindihan ang Ingles ng mga mananalita ng kahit anong wikang Hermaniko, bagamat may iilang wika katulad ng wikang Olandes at [[Wikang Prisyano|Prisyano]] na may malaki-laking antas ng kaugnayan.{{sfn|Harbert|2006}} Tradisyonal na [[Mga wikang Anglo-Prisyano|iniuugnay]] ang Ingles sa Prisyano, na madalas na ipinagpapalagay na pinakamalapit na kamag-anak ng Ingles sa mga wikang Hermaniko. Gayunpaman, ipinapakita ng modernong pananaliksik sa dalawang wika na kaunti lamang ang pagkakapareho nito sa Ingles.<ref>{{multiref2|{{harvnb|Bazelmans|2009|p=326|loc="According to most researchers, this means that there cannot have been an 'original' Anglo-Frisian entity ..."}}|{{harvnb|Stiles|2018|p=31|loc="... It is not possible to construct the exclusive common relative chronology that is necessary in order to be able to establish a node on a family tree. The term and concept of 'Anglo-Frisian' should be banished to the historiography of the subject."}}}}</ref> Bagamat parehong sumailalim ang dalawa sa magkaparehong serye ng pagbabago sa tunog, hindi ito naganap nang sabay upang masabing may matindi silang kaugnayan sa isa't-isa.{{sfn|Versloot|2017|pp=341–342}}{{sfn|Stiles|2018|pp=5–6}} == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng wikang Ingles}} === Proto-Hermaniko patungong Lumang Ingles === [[File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beowulf_Cotton_MS_Vitellius_A_XV_f._132r.jpg|thumb|Manuskritong nakasulat sa [[panulatang unsiyal]] ng [[epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa [[Lumang Ingles]], isinulat noong bandang taong 975 hanggang 1025.{{pb}} Nagsimula ang tula sa: {{lang|ang|Hƿæt ƿē Gārde{{\}}na ingēar dagum þēod cyninga{{\}}þrym ge frunon ...}}[Pakinggan! Ating narinig ang kadakilaan ng nagdaang panahon ng mga katutubong hari ng mga {{Lang|ang|Gār-Dene}} [isang maalamat na tribo ng [[mga Danes]]<nowiki>] ...]</nowiki>]] [[Lumang Ingles]], o Anglo-Sahon, ang pinakaunang anyo ng wikang Ingles na ginamit mula bandang taong 450 hanggang 1150. Nagmula ito sa mga dayalekto ng [[mga kanlurang wikang Hermaniko]], minsang tinutukoy bilang [[mga wikang Anglo-Prisyano]] o di kaya'y [[mga wikang Hermaniko ng Dagat Hilaga]], na sinasalita sa rehiyon ng [[Prisya]], [[Mababang Sahonya]], at katimugang [[Jutland]] (sakop ngayon ng [[Dinamarka]] at [[Alemanya]]) ng mga Hermanikong kilala sa kasaysayan bilang [[mga Anglo]], [[Mga Sahon|Sahon]], at [[Mga Yuto|Yuto]].<ref>{{Cite book |last=Baugh |first=Albert |title=A History of the English Language |date=1951 |publisher=Routledge & Kegan Paul |location=London |pages=60–83, 110–130 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles}}</ref> Simula noong ikalimang siglo, [[Paninirahan ng mga Anglo-Sahon sa Britanya|tumira]] ang mga Anglo-Sahon sa Britanya matapos itong [[Pagtatapos ng panahon ng mga Romano sa Britanya|lisanin ng mga Romano]]. Pagsapit ng ikapitong siglo, Lumang Ingles na ang pangunahing wikang sinasalita sa lugar at pinalitan ang mga [[wikang Karaniwang Britoniko]] at [[Britanikong Latin]] na sinalita noong [[Romanong Britanya|panahon ng mga Romano]].{{sfn|Collingwood|Myres|1936}}{{sfn|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}{{sfn|Blench|Spriggs|1999}} Ang wika gayundin sa lugar ng [[Inglatera]] ay parehong pinangalan mula sa mga Anglo.{{sfn|Bosworth|Toller|1921}} Nahahati ang Lumang Ingles sa dalawang dayalektong Angliko ([[Mersiyano]] at [[Nortumbriyo]]) at dalawang dayalektong Sahon ([[Kentiko]] at [[Kanlurang Sahon]]).{{sfn|Campbell|1959|p=4}} Dahil sa impluwensiya ng [[kaharian ng Wessex]] at ang reporma sa edukasyon noong panahon ni [[Alfredo ang Dakila|haring Alfredo]] noong ikasiyam na siglo, Kanlurang Sahon ang siyang naging [[Pamantayang wika|pamantayan]] sa pagsusulat sa Lumang Ingles.{{sfn|Toon|1992|loc=Chapter: Old English Dialects}} Nakasulat ang [[Panulaang epiko|epikong tula]] na ''[[Beowulf]]'' sa Kanlurang Sahon, habang nakasulat naman sa Nortumbriyo ang pinakalumang [[tula]] sa wikang Ingles na ''[[Himno ni Caedmon]]''.{{sfn|Donoghue|2008}} Gayunpaman, nalinang ang Modernong Ingles mula sa dayalektong Mersiyano habang nalinang naman ang [[wikang Scots]] mula sa Nortumbriyo. Isinulat ang ilang mga pinakamaagang tala ng Lumang Ingles gamit ng [[alpabetong runiko]],{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} bagamat ginamit kalaunan ang [[alpabetong Latin]] pagsapit ng ikapitong siglo; gumamit ito ng mga [[Panulatang unsiyal|kalahating unsiyal]] na titik at may kasama ring mga runikong titik na ''[[wynn]]'' {{angbr|{{lang|ang|ƿ}}}}, ''[[Thorn (titik)|thorn]]'' {{angbr|{{lang|ang|þ}}}}, at mga binagong titik Latin na ''[[eth]]'' {{angbr|{{lang|ang|ð}}}} at ''[[Æ|ash]]'' {{angbr|{{lang|ang|æ}}}}.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}}{{sfn|Hogg|Denison|2006a|pp=30–31}} Malaki ang pagkakaiba ng Lumang Ingles sa modernong anyo ng wika. Hindi ito mauunawaan ng isang mananalita ng Ingles sa ika-21 siglo nang walang pagsasanay. Halos kapareho ang [[Balarila ng Lumang Wikang Ingles|balarila nito]] sa [[Balarila ng wikang Aleman|balarila]] ng [[wikang Aleman]]: maraming mga [[impleksiyon]] sa dulo ng salita at anyo ang mga [[pangngalan]], [[pang-uri]], [[panghalip]], at [[pandiwa]], at mas malaya ang [[ayos ng salita]] nito kesa sa modernong anyo nito. May mga anyo ang Modernong Ingles para sa [[Kaukulan (balarila)|kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) ng panghalip (halimbawa [panlalaki] 'siya': {{Lang|en|he, him, his}}) at may iilan din para naman sa mga pandiwa (halimbawa 'magsalita': {{Lang|en|speak, speaks, speaking, spoke, spoken}}), pero sa Lumang Ingles, meron ding mga kaukulan para sa mga pangngalan at may mga dagdag na impleksiyon din ang mga pandiwa para sa [[Katauhan (balarila)|katauhan]] at [[kailanan]].{{sfn|Hogg|1992a}}{{sfn|Smith|2009}}{{sfn|Trask|2010}} === Impluwensiya ng Lumang Nordiko === Sa pagitan ng ikawalo hanggang ika-11 siglo, sumailalim ang Ingles na sinasalita sa ilang mga rehiyon sa impluwensiya ng [[Lumang Nordiko]], na isang [[Hilagang wikang Hermaniko]]. Dahil sa sunod-sunod na pagkolonisa ng [[mga Nordiko]] sa ilang bahagi ng Britanya noong panahong ito, nakakasalamuha ng mga mananalita ng Lumang Ingles sa mga mananalita ng Lumang Nordiko. Pinakamatindi ang interaksyon sa dalawang wika sa mga barayti ng wikang sinasalita sa hilagang-silangan na sakop noon ng [[Danelaw]] sa rehiyon ng [[York]]. Sa kasalukuyan, pinakamakikita ang impluwensiyang ito sa wikang Scots at sa [[Hilagang Ingles]]. Nakasentro ang impluwensiya ng mga Nordiko sa [[Lindsey]] sa [[Midlands]]. Matapos mapasailalim ang Lindsey sa kapangyarihan ng mga Anglo-Sahon noong taong 920, mabilis na kumalat ang Ingles sa naturang rehiyon. Sa modernong Ingles, ang impluwensiya ng mga Nordiko ay makikita sa [[panghalip]] sa ikatlong katauhan na nagsisimula sa ''th-'' ('sila', 'nila', 'kanila': {{Lang|en|they, them, their}}), na siyang pumalit sa mga orihinal na panghalip ng Anglo-Sahon na nagsisimula naman sa ''h-'' ({{Lang|ang|hie, him, hera}}).{{sfn|Thomason|Kaufman|1988|pp=284–290}} Makikita rin ito sa mga hiram na salita na pumalit sa mga katutubong Lumang Ingles kagaya ng {{Lang|en|give}} ('magbigay'), {{Lang|en|get}} ('kumuha'), {{Lang|en|sky}} ('langit'), {{Lang|en|skirt}} ('palda'), at {{Lang|en|egg}} ('itlog'). Mauunawaan ang Lumang Nordiko nang maayos-ayos ng mga mananalita ng ilang mga dayalekto ng Lumang Ingles, lalo na sa may hilaga.{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Gitnang Ingles === {{Quote box||align=right|quoted=true|salign=right|quote={{lang|enm|Englischmen þeyz hy hadde fram þe bygynnyng þre manner speche, Souþeron, Northeron, and Myddel speche in þe myddel of þe lond, ... Noþeles by comyxstion and mellyng, furst wiþ Danes, and afterward wiþ Normans, in menye þe contray longage ys asperyed, and som vseþ strange wlaffyng, chyteryng, harryng, and garryng grisbytting.}}{{pb}}[Bagamat sa simula pa lamang, may tatlong paraan na ang mga Ingles sa pagsasalita, yaong nasa Katimugan, nasa Hilaga, at nasa Midlands sa gitna ng bansa, ... Gayunpaman, dahil sa pakikihalubilo at paghahalo, umusbong ang wika ng bansa mula sa mga ito, habang may iilan na gumagamit pa rin ng kakaibang pag-uutal, daldalan, ungol, at nakakarinding ngitngitan.]|source=[[Juan ng Trevisa]], {{circa|1385}}{{sfn|Hogg|2006|pp=360–361}}|width=300px}} Karaniwang pinepetsahan ang pagsisimula ng [[Gitnang Ingles]] sa [[Normanong Pagsakop ng Inglatera|pananakop ng mga Normando]] sa Britanya mula noong 1066. Sa mga sumunod na siglo pagkatapos, sumailalim ang Ingles sa matinding impluwensiya ng anyo ng [[Lumang Pranses]] na sinasalita ng mga Normando na nanirahan sa Inglatera at naging bago nitong namumunong uri; kilala ito ngayon bilang [[Lumang Normando]]. Sa paglipas ng mga dekada, pawang mga naging bihasa sa dalawang wika ang parehong gitna at nakatataas na uri ng lipunan, mapa-Ingles man o Normando. Pagsapit ng 1150, bihira na lang sa panahong ito ang mga miyembro ng aristokrasya na marunong lamang ng Pranses.{{sfn|Townend|2012|pp=81–82}} Kalaunan, nalinang ang wikang Pranses na ginagamit ng mga Normando bilang [[wikang Anglo-Normando]].<ref>{{cite book |last=Short |first=Ian |title=A Companion to the Anglo-Norman World|trans-title=Gabay sa Mundong Anglo-Normando |chapter=Language and Literature|trans-chapter=Wika at Panitikan |lang=en|publisher=Boydell and Brewer |date=2002 |isbn=978-1-84615-046-3 |doi=10.1017/9781846150463.011 |pages=191–214}}</ref> Matuturo rin ang paghihiwalay ng Luma sa Gitnang Ingles sa kapanahunan ng paggawa sa komposisyong ''[[Orculum]]'' ng [[Mga Agustino|Agustinong kanon]] na si [[Orrm]] noong ika-12 siglo, na nagtatampok sa paghahalo ng mga elemento ng Lumang Ingles at Anglo-Normando sa kauna-unahang pagkakataon.{{sfn|Townend|2012|pp=99–100}} Samantala, nanatili pa ring marunong lamang sa Ingles ang mababang uri, na kumakatawan sa napakalaking bahagdan ng populasyon. Sa panahong ito, maraming hiram na salita ang ginamit nila na may kinalaman sa politika, batas, at iba pang mga prestihiyosong gawain.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=39}} Halimbawa, nagmula sa Pranses na {{Lang|fr|trône}} ang salitang Ingles na {{Lang|en|throne}}, na tumutukoy sa pisikal na inuupuan ng isang hari gayundin sa metaporikal na kapangyarihan nito.<ref>{{cite journal |url=https://scholarworks.harding.edu/tenor/vol5/iss1/5 |title=Effects of the Norman Conquest on the English Language|trans-title=Mga Epekto ng Pananakop ng mga Normando sa Wikang Ingles|lang=en|first=Curt |last=Baker |date=Spring 2016 |journal=Tenor Times |volume=5}}</ref> Naging simple rin sa panahong ito ang mga impleksiyon ng Ingles, maaaring dahil sa paghahalo ng Lumang Nordiko at Lumang Ingles, na pawang parehas sa [[Morpolohiya (lingguwistika)|morpolohiya]] ngunit magkaiba ng impleksiyon. Nawala rin ang pagkakaiba ng [[kaukulang palagyo]] (nominatibo) at [[Kaukulang palayon|palayon]] (akusatibo) maliban sa mga [[panghalip panao]], nawala rin ang [[kaukulang pagamit]] (instrumental), at naging para lamang sa [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]] ang [[kaukulang paari]] (henetibo). Naging regular din ang maraming mga di-regular na anyo ng impleksiyon,{{sfn|Lass|1992|pp=103–123} at naging payak rin ang sistema ng [[Kasunduan (balarila)|kasunduan]] sa mga pangungusap, na humantong sa isang hindi gaanong malayang [[ayos ng salita]].{{sfn|Fischer|van der Wurff|2006|pp=111–113}} Ilan sa mga sikat na panitikang naisulat sa Gitnang Ingles ang ''[[Mga Kuwento sa Canterbury]]'' ({{Circa|1400}}) ni [[Geoffrey Chaucer]] at [[Ang Kamatayan ni Arturo|''Ang Kamatayan ni Arturo'']] (1485) ni [[Thomas Malory]]. Naging talamak sa panahong ito ang paggamit sa panitikan ng [[dayalekto]] ng mga rehiyon, kagaya sa mga gawa ni Chaucer.<ref>{{cite web |last1=Horobin |first1=Simon |title=Chaucer's Middle English |trans-title=Gitnang Ingles ni Chaucer|lang=en|url=https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |website=The Open Access Companion to the Canterbury Tales |publisher=Louisiana State University|quote=The only appearances of their and them in Chaucer's works are in the Reeve's Tale, where they form part of the Northern dialect spoken by the two Cambridge students, Aleyn and John, demonstrating that at this time they were still perceived to be Northernisms |archive-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191203092713/https://opencanterburytales.dsl.lsu.edu/refmideng/ |url-status=live}}</ref> Mababasa sa [[Bibliya ni Wycliffe|unang salin sa Ingles]] ni [[John Wycliffe]] sa [[Bibliya]] noong 1382 ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 bilang: "{{Lang|enm|Foxis han dennes, and briddis of heuene han nestis}}" ('May mga lungga ang mga [[soro]], at may mga pugad ang mga [[ibon]] sa langit').<ref>{{cite web |last=Wycliffe |first=John |url=http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |publisher=Wesley NNU |title=Bible|trans-title=Bibliya |lang=en |archive-date=2 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170202202047/http://wesley.nnu.edu/fileadmin/imported_site/wycliffe/wycbible-all.pdf |url-status=live}}</ref> Mapapansin rito na may [[Panlapi|hulaping]] ''-n'' pa rin sa [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|have}} ('magkaroon') pero wala na sa mga [[pangngalan]]. : === Maagang Modernong Ingles === [[File:Great_Vowel_Shift2a.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Great_Vowel_Shift2a.svg|thumb|Ang [[Malawakang Pagbabago ng Patinig]] na naganap sa mga mahahabang patinig ng Maagang Modernong Ingles. Matapos naging mga diptonggo {{IPA|/ai au/}} ang mga [[nakabukang patinig]] {{IPA|/iː uː/}}, umangat nang isang antas kalaunan ang bawat [[nakasarang patinig]] upang matumbasan ang pagbabago.]] Saklaw ng [[Maagang Modernong Ingles]] ng ika-14 hanggang ika-18 siglo ang pagsimple pa lalo na sistema ng impleksiyon, pagsasakodigo sa wika, at ang tinatawag na [[Malawakang Pagbabago sa Patinig]], kung saan nagsimulang lumipat ang mga [[patinig]] sa mga salitang Ingles patungo sa modernong bigkas nito. [[Pag-angat (lingguwistika)|Umangat]] ang mga [[Gitnang patinig|gitna]] at [[nakabukang patinig]] at [[Paghahati sa patinig|nahati]] bilang mga [[diptonggo]] ang mga [[nakasarang patinig]]. Halimbawa, binibigkas noon ang salitang Ingles na {{Lang|en|bite}} ('kagat', binabasa ''bayt'') bilang {{Lang|en|beet}} ('[[remolatsa]]') sa kasalukuyan, at binibigkas naman noon ang {{Lang|en|bout}} sa {{Lang|en|about}} ('tungkol', binabasa ''abawt'') bilang {{Lang|en|boot}} ('bota') sa kasalukuyan. Ito ang dahilan kung bakit may malaking pinagkaiba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles at sa pagbaybay sa mga ito; ito rin ang dahilan bakit maraming pwedeng maging tunog ang bawat patinig ng Ingles kumpara sa ibang mga wika.{{sfn|Lass|2000a}}{{sfn|Görlach|1991|pp=66–70}} Nagsimula maging prestihiyoso ang paggamit sa wikang Ingles, kumpara sa Normandong Pranses, sa kasagsagan ng kapanahunan ni [[Enrique V ng Inglatera]]. Sinimulang gamitin ng [[Court of Chancery]] sa [[Westminster, London|Westminster]] ang Ingles sa mga [[Writ|opisyal na dokumento]] nito noong bandang 1430, at nabuo dahil rito ang isang bagong pamantayang anyo ng Gitnang Ingles na tinatawag na [[Pamantayang Chancery]] mula sa mga dayalekto ng [[London]] at [[Silangang Midlands]]. Noong 1476, ipinakilala ni [[William Caxton]] sa Inglatera ang [[palimbagan]], na lalong nagpalawak pa sa impluwensiya ng naturang pamantayan ng Ingles.{{sfn|Nevalainen|Tieken-Boon van Ostade|2006|pp=274–279}} Kabilang sa mga panitikang nakasulat sa Maagang Modernong Ingles ang mga gawa ni [[William Shakespeare]] gayundin ang [[King James Version|Bersiyon ni Haring Jaime]] (KJV) ng Bibliya noong 1611. Bagamat halos katulad na ng modernong bigkas at baybay ang mga salita sa puntong ito, may mga pagkakaiba pa rin sa bigkas mula sa modernong Ingles, kagaya ng pagbigkas pa rin sa mga kumpol-katinig na {{IPA|/kn ɡn sw/}} sa {{Lang|en|knight}} ('[[kabalyero]]'), {{Lang|en|gnat}} ('[[niknik]]'), at {{Lang|en|sword}} ('[[espada]]'), na sa ngayo'y pawang mga di na binibigkas ang isa sa mga katinig nito.{{Efn|Hindi na binibigkas ang ''k'' at ''g'' sa {{IPA|/kn/}} at {{IPA|/gn/}}, habang di naman binibigkas na ang ''w'' sa {{IPA|/sw/}}.}} Ilan sa mga tampok ng Maagang Modernong Ingles na ginamit ni Shakespeare ay maituturing na'ng laos o makaluma sa modernong mambabasa nito.{{sfn|Cercignani|1981}} Mababasa ang [[Ebanghelyo ni Mateo|Mateo]] 8:20 sa KJV bilang: "{{Lang|en|The Foxes have holes and the birds of the ayre have nests.}}" ('May mga lungga ang mga soro habang may mga pugad ang mga ibon ng himpapawid.') Dito, mapapansin ang pagkawala ng mga [[Kaukulan (lingguwistika)|kaukulan]] at ang resulta nito tulad halimbawa ng paggamit sa ayos na [[paksa–pandiwa–layon]] ({{Lang|en|subject–verb–object}}) at sa salitang {{Lang|en|of}} bilang pamalit sa nawalang [[kaukulang paari]]. Makikita rin dito ang mga hiram na salitang nagmula sa Pranses kagaya ng {{Lang|en|ayre}} (ngayo'y {{Lang|en|air}}, 'himpapawid') at sa ibang mga kaso, nagpalit mismo sa katutubong salita nito tulad ng {{Lang|en|bird}} ('ibon') na pumalit sa Lumang Ingles na {{Lang|ang|fugol}}.{{sfn|Lass|2006|pp=46–47}} === Pagkalat === Pagsapit ng huling bahagi ng ika-18 siglo, naipakalat ng [[Imperyong Britaniko]] ang wikang Ingles sa mga teritoryo at nasasakupan nito. Dahil sa paggamit sa kalakalan, agham at teknolohiya, diplomasya, sining, at pormal na edukasyon, Ingles ang naging pinakaunang tunay na pandaigdigang wika, na ginagamit sa pandaigdigang komunikasyon.{{sfn|How English evolved into a global language|2010}}{{sfn|The Routes of English}} Ginamit ito sa Hilagang Amerika, ilang bahagi ng Aprika, Oseaniya, at iba pang mga rehiyon. Nang lumaya ang mga bansang may maraming [[katutubong wika]], Ingles ang ginamit nilang [[opisyal na wika]] upang maiwasan ang mga politikal na balakid dahil sa paggamit sa isang katutubong wika kesa sa iba.{{sfn|Romaine|2006|p=586}}{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Bumilis pa lalo ang pagkalat ng wika dahil sa mabilis na paglaki ng impluwensiya sa kultura at politika ng [[Estados Unidos]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], gayundin sa pagbobrodkast sa buong mundo sa wikang Ingles ng mga brodkaster tulad ng [[BBC]] ng [[Reyno Unido]].{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Ingles ang pinakaginagamit na wika sa ika-21 siglo.{{sfn|McCrum|MacNeil|Cran|2003|pp=9–10}} Habang nalilinang ang modernong Ingles, nabuo ang mga pamantayang gabay para sa wika, na ginamit kalaunan sa opisyal na paraan kagaya halimbawa sa pampublikong edukasyon at pahayagan. Noong 1755, nilathala ni [[Samuel Johnson]] ang ''[[Dictionary of the English Language]]'', na nagpakilala sa pamantayang pagbaybay at paggamit sa mga salita. Samantala, nilathala naman ng Amerikanong si [[Noah Webster]] noong 1828 ang isang [[Diksiyonaryong Webster|diksiyonaryo]] na may layuning makapagtatag ng isang pamantayang anyo sa pagsusulat at pagsasalita ng [[Amerikanong Ingles]] na hiwalay sa pamantayan ng Britanya. Sa Britanya, unti-unting bumaba ang tingin sa mga dayalekto at barayti ng [[Britanikong Ingles]] na wala sa pamantayan, na nagpabilis sa paggamit ng mga prestihiyosong dayalekto ng mga nasa gitnang uri.{{sfn|Romaine|1999a}} Sa modernong Ingles, wala na halos mga kaukulan; tanging makikita na lang ito sa mga [[panghalip]]. Halos matatag na rin ang [[paksa–pandiwa–layon]] (SVO) na [[ayos ng salita]].{{sfn|Romaine|1999a}} Naging talamak na rin ang paggamit sa ilang mga pagbabago sa wika kagaya ng [[Do-support|paggamit ng salitang ''do'']] para sa mga kaso kung saan kinakailangang [[Pagbaliktad sa paksa at pantulong|baliktarin]] ang mga [[sugnay]] tulad sa mga tanong.{{Efn|Isang halimbawa nito ang paggawa ng mga tanong sa pamamagitan ng pagbaliktad sa [[pandiwang pantulong]] ({{lang|en|auxiliary verb}}, hal. {{lang|en|is, are, am}}) at sa paksa: ang "{{lang|en|He will laugh}}" ('Tatawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Will he laugh?}}" ('Tatawa ba siya?') sa anyong patanong nito. Gayunpaman, kung walang pandiwang pantulong, ginagamit ang salitang {{lang|en|do}} bilang pamalit sa nawawalang pandiwa: ang "{{lang|en|He laughs.}}" ('Tumawa siya') ay nagiging "{{lang|en|Did he laugh}}" ('Tumawa ba siya?'). Pansinin na nasa anyong pangnakaraan ang pandiwang {{lang|en|do}} ({{lang|en|did}}) rito.}} Dumami rin ang mga kaso ng paggamit sa anyong progresibo (mga nagtatapos sa hulaping {{Lang|en|–ing}} ng [[pandiwa]], at tuloy-tuloy ring nagiging regular ang mga pandiwang may di-regular na anyo (hal. {{Lang|en|dreamed}} ('napanaginipan') imbes na {{Lang|en|dreamt}}) gayundin sa paggamit pa lalo sa mga analitikal na alternatibo sa mga impleksiyon (hal. {{Lang|en|more polite}} ('mas magalang') imbes na {{Lang|en|politer}}). Dahil sa tindi ng presensiya sa midya ng Amerikanong Ingles, naiimpluwensiyahan na rin pati ang Britanikong Ingles.{{sfn|Leech|Hundt|Mair|Smith|2009|pp=18–19}}{{sfn|Mair|Leech|2006}}{{sfn|Mair|2006}} == Heograpiya == [[File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Detailed_SVG_map_of_the_Anglophone_world.svg|thumb|{{legend|#045a8d|Katutubong wika ng mayorya}} {{legend|#0674b6|Katutubong wika ng mayorya at isa sa mga opisyal na wika}} {{legend|#439dd4|Opisyal na wika pero katutubong wika ng minorya}} {{legend|#9bbae1|Pangalawang wika: sinasalita ng lagpas 20% ng populasyon, ''de facto'' na wika ng trabaho, pamahalaan, edukasyon, atbp.<ref name="Ethnologue26" />}}]] Ayon sa isang ulat noong 2016, tinatayang nasa 400 milyong katao ang [[Katutubong wika|katutubong mananalita]] ng wikang Ingles, at nasa 1.1 bilyong katao naman ang nagsasalita nito bilang [[pangalawang wika]].<ref>{{cite web |last1=Breene |first1=Keith |date=15 November 2019 |title=Which countries are best at English as a second language? |trans-title=Ano-anong mga bansa at pinakamagaling mag-Ingles bilang pangalawang wika? |url=https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161125144549/https://www.weforum.org/agenda/2016/11/which-countries-are-best-at-english-as-a-second-language-4d24c8c8-6cf6-4067-a753-4c82b4bc865b/ |archive-date=25 November 2016 |access-date= |publisher=World Economic Forum |language=en}}</ref> Ingles ang wika na may pinakamaraming mananalita sa kabuuan, na sinasalita sa lahat ng kontinente.{{sfn|Crystal|2003b|p=106}} Nakadepende ang dami ng mga mananalita bilang pangalawang wika o bilang banyagang wika sa antas ng kagalingan, mula 400 milyon hanggang lagpas 1 bilyon.{{sfn|Crystal|2003b|pp=108–109}} Tinataya naman noong 2003 na mas marami ang mananalita ng Ingles bilang pangalawang wika kumpara sa mga katutubong mananalita nito nang tatlo sa isa.{{sfn|Crystal|2003a|p=69}} === Tatlong bilog ng Ingles === [[File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:EF_English_Proficiency_Index_2019_Europe.svg|thumb|Kagalingan sa wikang Ingles ng piling mga bansa sa [[Europa]] at [[Dagat Mediteraneo|Mediteraneo]] ayon sa isang ulat noong 2019:<ref>{{cite web |title=EF English Proficiency Index 2019 |url=https://www.ef.com/assetscdn/WIBIwq6RdJvcD9bc8RMd/cefcom-epi-site/reports/2019/ef-epi-2019-english.pdf |pages=6–7 |language=en}}</ref> {{legend|#407294|Napakataas (63.07–70.27)}} {{legend|#5A857D|Mataas (58.26–61.86)}} {{legend|#9DBB88|Katamtaman (52.50–57.38)}} {{legend|#E7CB5B|Mababa (48.69–52.39)}} {{legend|#F47B4B|Napakababa (40.87–48.19)}} {{legend|#c0c0c0|Hindi kasama sa ulat}}]] Grinupo ng [[Lingguwistika|lingwistang]] si [[Braj Kachru]] ang mga bansa sa mundo sa tatlong bilog ayon sa antas ng paggamit sa wikang Ingles rito. Ipinapakita ng modelong ito ang pagkalat ng Ingles mula sa mga katutubong bansa nito patungo sa iba, gayundin sa dami ng gumagamit nito sa isang partikular na bansa. Tinatawag ang tatlong bilog bilang "loob", "labas", at "lumalawak". Maaaring gumalaw ang mga bansa papaloob o papalabas depende sa magiging kahihinatnan ng wika rito sa hinaharap.{{sfn|Kachru|2006|p=196}}{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=2}} * '''Loobang bilog''' ({{Lang|en|inner circle}}) ang mga bansa na may malaking porsyento ng populasyon ang katutubong mananalita ng Ingles. Kabilang rito ang [[Reyno Unido]], [[Estados Unidos]], [[Canada|Kanada]], [[Australia]], [[Nueva Selanda]], [[Irlanda]], at [[Timog Aprika]].{{sfn|Kachru|2006|p=196}} * '''Labas na bilog''' ({{Lang|en|outer circle}}) ang mga bansa na may mas maliit na bilang ng mga katutubong mananalita ng Ingles ngunit ginagamit bilang pangalawang wika para sa mga pang-araw-araw na gawain at institusyon kagaya sa edukasyon, pamahalaan, at negosyo. Kabilang rito ang [[Pilipinas]], gayundin ang [[Nigeria]], [[Indiya|India]], [[Pakistan]], [[Malaysia|Malasya]], [[Singapore|Singapura]], at [[Jamaica|Hamayka]].{{sfn|Bao|2006|p=377}} * '''Lumalawak na bilog''' ({{Lang|en|expanding circle}}) ang mga bansa kung saan hindi karaniwang sinasalita ang Ingles at tinuturo bilang isang banyagang wika. Sa mga bansang ito kumakalat ang wikang Ingles dahil sa katayuan nito bilang isang pandaigdigang wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=5}} === Plurisentrikong wika === Isang [[plurisentrikong wika]] ang Ingles; ibig sabihin, wala itong iisang pambansang otoridad na namamahala sa pamantayan ng wika.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=2}}{{sfn|Romaine|1999}}{{sfn|Baugh|Cable|2002}} Madalas na sinusundan ng sinasalitang Ingles lalo na sa brodkasting ang mga pambansang pamantayan sa pagbigkas na kinagisnan imbes na isinakodigo. Karaniwang malalaman sa kanilang [[aksent]] kung saan nagmula ang mga brodkaster,{{sfn|Trudgill|2006}} pero madalas na sinusulat ang iskrip sa mga balita sa isang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|pandaigdigang anyo ng pamantayang Ingles]]. Tipikal na dinidikta ng konsenso mula sa mga iskolar ng wika ang mga karaniwang gawi sa pagsusulat sa Ingles, hindi mula sa isang pamahalaan o pandaigdigang organisasyon.{{sfn|Ammon|2008|pp=1537–1539}} Maiintindihan ng mga Amerikanong tagapakinig ang maraming brodkast na nagmula sa Britanya at kabaligtaran. Maiintindihan ng mga mananalita ng Ingles ang karamihan sa kahit anong mga programa sa radyo at telebisyon gayundin sa mga pelikulang nagmula sa mga [[Anglospero|bansang nagsasalita ng Ingles]].{{sfn|Svartvik|Leech|2006|p=122}} Parehong may pormal at di-pormal na estilo ang pamantayan at panrehiyong barayti ng Ingles, at tanging nagkakaiba lamang sa mga salitang ginagamit (hal. {{Lang|en|lift}} sa Britanya habang {{Lang|en|elevator}} sa Amerika), sintaksis (hal. {{Lang|en|on the weekend}} sa Amerika habang {{Lang|en|at the weekend}} sa Britanya), at paggamit sa teknikal at di-teknikal na rehistro.{{sfn|Trudgill|Hannah|2008|pp=5–6}} Dahil sa kasaysayan ng paninirahan sa mga bansang nasa loobang bilog, nagawang maipantay ng Britanya ang pagkakaiba sa dayalekto at makagawa ng mga anyong [[koine]] ng Ingles sa [[Timog Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Nueva Selanda]].{{sfn|Deumert|2006|p=130}} Mabilis na natutong mag-Ingles ang marami sa mga migranteng nanirahan sa Estados Unidos. Sa kasalukuyan, malaking bahagdan ng populasyon ng Estados Unidos ngayon ay kaya lamang magsalita ng iisang wika.{{sfn|Deumert|2006|p=131}}{{sfn|Ryan|2013|loc=Table 1}} Ukol sa pambansang katayuan ng wikang Ingles sa mga piling bansa, * Sa Australia, walang itinalagang opisyal na wika sa parehong pambansa at pang-estadong lebel.<ref>{{Cite journal |last=Ward |first=Rowena |date=2019 |title='National' and 'Official' Languages Across the Independent Asia-Pacific |trans-title='Pambansa' at 'Opisyal' na mga Wika ng Malayang Asya-Pasipiko|lang=en|journal=Journal of Multidisciplinary International Studies |volume=16 |issue=1/2 |pages=83–84 |doi=10.5130/pjmis.v16i1-2.6510 |doi-access=free}}</ref> * Sa [[Kanada]], parehong opisyal na wika sa pambansang lebel ang Ingles at [[Wikang Pranses|Pranses]].<ref>{{cite web |url=http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |archive-url=https://archive.today/20130410031606/http://news.gc.ca/web/article-eng.do?m=/index&nid=480459 |url-status=dead |archive-date=10 April 2013 |title=40 Years of the Official Languages Act |publisher=Department of Justice Canada |lang=en|trans-title=40 Taon ng Official Languages Act}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) rin sa anim na lalawigan at tatlong teritoryo ang Ingles, habang wala namang itinalagang opisyal na wika sa tatlong lalawigan. Sa [[Québec|Quebec]], Pranses lamang ang tanging opisyal na wika nito.<ref>{{cite web |url=https://www.legisquebec.gouv.qc.ca/en/tdm/cs/C-11 |title=Charter of the French language |last= |first= |date=26 March 2024 |website=Légis Québec |publisher=Québec Official Publisher |lang=en|trans-title=Karta ng Wikang Pranses}}</ref> * Sa [[Republika ng Irlanda|Irlanda]], Ingles ang itinalagang pangalawang wika ng bansa, habang [[Wikang Irlandes|Irlandes]] naman ang itinalagang unang wika.<ref>{{cite web |url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/en/html#part2 |title=Article 8 of the Constitution of Ireland|trans-title=Artikulo 8 ng Saligang-batas ng Irlanda|lang=en|last= |first= |date=January 2020 |website=Irish Statute Book}}</ref> * Bagamat mayorya ng populasyon ng Nueva Selanda ang nagsasalita ng Ingles, tanging [[Wikang Māori|Maori]] at ang [[Wikang nakasenyas ng Nueva Selanda|pambansang wikang nakasenyas]] nito ang itinalagang opisyal na wika ng bansa.<ref>{{cite web |title=Maori Language Act 1987 |url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1987/0176/latest/DLM124116.html |lang=en}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |title=Recognition for sign language |date=6 April 2006 |work=[[Television New Zealand]] |trans-title=Pagkilala sa wikang nakasenyas |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=15 Mayo 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110515221254/http://tvnz.co.nz/view/page/488120/696482 |url-status=dead }}</ref> * Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Reyno Unido]]. Gayunpaman, sa [[Gales]] at [[Hilagang Irlanda]], Ingles ang isa sa mga opisyal na wika nito.<ref>{{cite journal |last1=Huws |first1=Catrin Fflur |title=The Welsh Language Act 1993: A Measure of Success?|trans-title=Ang Welsh Language Act 1993: Panukat sa Tagumpay?|lang=en |journal=Language Policy |date=June 2006 |volume=5 |issue=2 |pages=141–160 |doi=10.1007/s10993-006-9000-0}}</ref><ref>{{Cite news |date=26 October 2022 |title=Irish language and Ulster Scots bill clears final hurdle in Parliament|trans-title=Nalampasan na ng panukalang Irish language at Ulster Scots ang huling balakid nito sa Parlamento|lang=en|work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-63402597}}</ref> Walang itinalagang opisyal na wika sa [[Eskosya]] at [[Inglatera]]. * Sa [[Estados Unidos]], Ingles ang itinalagang opisyal na wika ng bansa sa bisa ng isang kautusang tagapagpaganap noong 2025.<ref>{{Cite news |last1=Ho |first1=Vivian |last2=Pannett |first2=Rachel |date=1 March 2025 |title=A Trump order made English the official language of the U.S. What does that mean? |trans-title=Ginawa sa bisa ng isang utos ni Trump ang wikang Ingles bilang opisyal na wika ng Estados Unidos. Ano'ng ibig sabihin nito?|lang=en|url=https://www.washingtonpost.com/nation/2025/03/01/trump-english-official-language-explainer/ |newspaper=[[The Washington Post]]}}</ref> Opisyal na wika (o isa sa mga opisyal na wika) ang Ingles sa 32 estado at limang teritoryo. Walang itinalagang opisyal na wika sa natitirang 18 estado at sa [[Distrito ng Columbia]].<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |title=United States |date=29 May 2024 |website=The World Factbook |publisher=Central Intelligence Agency |trans-title=Estados Unidos |lang=en |access-date=21 Enero 2026 |archive-date=12 Disyembre 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212224932/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-states/#people-and-society |url-status=dead }}</ref> === Pandaigdigang wika === [[File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Countries_in_which_English_Language_is_a_Mandatory_or_an_Optional_Subject.svg|thumb|Katayuan ng wikang Ingles sa pampublikong edukasyon sa bawat rehiyon:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref>{{legend|#00a2e8|Kinakailangang asignatura}}{{legend|#ffc90e|Mapipiling asignatura}}{{legend|#ababab|Walang datos}}]] Inilalarawan minsan ang wikang Ingles bilang ang pinakaunang pandaigdigang ''[[lingua franca]]'',{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Meierkord|2006|p=165}} o di kaya'y bilang ang pinakaunang [[pandaigdigang wika]].{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=690–691}}{{sfn|Northrup|2013}} Pinakaginagamit na wika ang Ingles pagdating sa paglalathala, telekomunikasyon, kalakalan, libangan, at diplomasya.{{sfn|Northrup|2013}} Nakamit nito ang pagkapantay sa [[wikang Pranses]] noong 1919 sa kasagsagan ng negosasyon sa [[Kasunduan sa Versailles]].{{sfn|Phillipson|2004|p=47}} Pagsapit ng pagtatag sa [[Mga Nagkakaisang Bansa]] noong 1945, naging pangunahing wika na ang Ingles;{{sfn|Conrad|Rubal-Lopez|1996|p=261}} isa ito sa anim na opisyal na wika ng naturang organisasyon at ang kasalukuyang pinakaginagamit na wika sa pandaigdigang diplomasya at pakikipag-ugnayan.{{sfn|United Nations|2010}}{{sfn|Richter|2012|p=29}} Nakatalaga ang Ingles bilang isang opisyal na wika o di kaya'y wika ng trabaho sa maraming mga pandaigdigang organisasyon kagaya ng [[Pandaigdigang Lupong Olimpiko]] (IOC), Ginagamit rin ito bilang wika ng trabaho kahit maging sa mga panrehiyong organisasyon kagaya ng [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] (ASEAN) at [[Ekonomikong Kooperasyon sa Asya-Pasipiko]] (APEC), kung saan hindi gaanong kalaganap ang paggamit sa naturang wika sa mga kasaping bansa nito. Sa [[Unyong Europeo]] (EU), Ingles ang karaniwang ginagamit na wika ng trabaho ng mga kasaping bansa nito kahit na pinapayagan ng unyon na gumamit ang mga kasapi nito ng kahit anong wika.{{sfn|Ammon|2006|p=321}} Ingles ang ginagamit na basehan sa mga [[kontroladong likas na wika]],{{sfn|Wojcik|2006|p=139}} gayundin bilang ang wikang ginagamit sa larangan ng [[paglalayag]] at [[Abyasyon|pagpapalipad]].{{sfn|International Maritime Organization|2011}}{{sfn|International Civil Aviation Organization|2011}} [[File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:English_Proficiency_Index_by_country_as_of_2014.svg|thumb|English Proficiency Index noong 2014:<ref>{{cite web |title=Countries in which English Language is a Mandatory or an Optional Subject |trans-title=Mga Bansa kung saan isang Kinakailangan o Mapipiling Asignatura ang Wikang Ingles |url=https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031000038/https://www.uwinnipeg.ca/global-english-education/countries-in-which-english-is-mandatory-or-optional-subject.html |archive-date=31 October 2022 |access-date= |publisher=The University of Winnipeg |language=en}}</ref> {{legend|#225500|Napakataas (80–100%)}} {{legend|#44aa00|Mataas (60–80%)}} {{legend|#66ff00|Katamtaman (40–60%)}} {{legend|#99ff55|Mababa (20–40%)}} {{legend|#ccffaa|Napakababa (0.1–20%)}} {{legend|#c0c0c0|Walang datos}}]] Wikang Ingles ang pinaka-inaaral na banyagang wika sa mundo.{{sfn|Graddol|2006}}{{sfn|Crystal|2003a}} Nag-aaral ang karamihan sa mga tao ng Ingles dahil sa praktikal na kadahilanan at hindi sa ideolohiya.{{sfn|Kachru|2006|p=195}} Sa EU, Ingles ang pinakasinasalitang banyagang wika sa 19 sa 25 kasaping bansa nito kung saan hindi opisyal na wika ito. Ayon sa isang opisyal na poll noong 2012 (noong kasapi pa ang [[Reyno Unido]]) sa mga kasaping bansa na hindi opisyal na wika ang Ingles, 38% ng mga sumagot ay nagsabing kaya nilang makapagsalita ng Ingles sa antas ng pakikipag-usap sa iba.{{sfn|European Commission|2012|pp=21, 19}} Kinokonekta ang matinding impluwensiya ng Ingles sa pagbilis ng [[Kamatayan ng wika|kamatayan ng ibang mga maliliit na wika]];{{sfn|Crystal|2000}} dahil rito, inaakusahan din ang wika ng [[Imperyalismong pangwika|imperyalismo]] at marami rin ang aktibong tumututol sa paggamit nito.{{sfn|Jambor|2007}} Gayunpaman, patuloy pa ring dumadami ang mga mananalita ng Ingles dahil sa paniniwalang nagdadala ng kaginhawaan at mas mabuting buhay ang paggamit nito.{{sfn|Svartvik|Leech|2006|loc=Chapter 12: English into the Future}} Kinakailangang marunong sa wikang Ingles sa maraming mga larangan kagaya ng sa [[medisina]] at [[kompyuting]]. Bagamat magkasingpantay noon ang Ingles sa Pranses at [[Wikang Aleman|Aleman]] pagdating sa pananaliksik, Ingles na ang natatanging nananaig na wika sa kasalukuyan.{{sfn|Gordin|2015}} Makikita ang dominasyon nito sa [[maagham na paglalathala]] sa mga [[indeks]] ng mga [[siyentipikong dyornal]] kagaya ng ''Chemical Abstracts'': noong 1998, nasa lagpas 80% ng lahat na naka-indeks na siyentipikong artikulo ng dyornal ang nakasulat sa Ingles, 90% sa mga [[likas na agham]] noong 1996, at 82% sa [[araling pantao]] noong 1995.{{sfn|Brutt-Griffler|2006|pp=694–695}} Sa kasagsagan ng [[dekolonisasyon]] sa [[Imperyong Britaniko]] noong dekada 1950s at 1960s, patuloy na ginamit ng mga lumayang kolonya ang wikang Ingles imbes na alisin ito sa mga wika ng kanilang bansa.{{sfn|Mufwene|2006|p=614}}{{sfn|Northrup|2013|pp=81–86}} Halimbawa, patuloy na ginagamit sa [[India]] ang Ingles matapos nitong lumaya sa Reyno Unido. India ngayon ang ikatlong may pinakamaraming inilalathalang aklat sa naturang wika matapos ng [[Estados Unidos]] at Reyno Unido,{{sfn|Sailaja|2009|pp=2–9}} kahit na di lalagpas sa 5% ng populasyon nito ang marunong magsalita ng Ingles nang maayos. Noong 2004, ipinagpalagay ng iskolar na si David Crystal na India ang may pinakamalaking populasyon na kayang magsalita o makaunawa ng Ingles sa mundo,{{sfn|Crystal|2004}} bagamat marami ring iskolar na naniniwalang Estados Unidos pa rin ang may hawak sa naturang titulo.{{sfn|Graddol|2010}} Marami sa mga mananalita ng Ingles Aprika ang bahagi ng pamayanang "Apro-Sakson" ng kontinente.{{sfn|Mazrui|Mazrui|1998}} Pinaniniwalaan na mananatili ang Ingles bilang isang wikang [[koine]] sa hinaharap.{{sfn|Crystal|2006}} == Dayalekto, aksent, at barayti == Maraming [[Talaan ng mga dayalekto ng wikang Ingles|mga dayalekto]] ng wikang Ingles ang natukoy ng mga [[Dayalektolohiya|dayalektologo]], na kumakatawan sa panrehiyong pagkakaiba pagdating sa balarila, bokabularyo, at pagbigkas. Naiiba ito sa [[Mga panrehiyong aksent ng wikang Ingles|mga panrehiyong aksent]], na tanging tumutukoy lamang sa pagkakaiba sa pagbigkas. Karaniwang hinahati ng mga lingwista ang wikang Ingles sa dalawang malalawak na kategorya, [[Britanikong Ingles]] (BrE) at [[Hilagang Amerikanong Ingles]] (NAE).{{sfn|Crystal|2003b|p=107}} === Britanya at Irlanda === <gallery mode="packed"> File:Alain_de_Botton_on_Fear_of_Failure_at_Cannes_Lions_2012.flac|Boses ni [[Alain de Botton]], na may modernong aksent na RP. File:Danny_Baker_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_31_Jul_2007_b012wcl4.flac|Boses ni [[Danny Baker]], na may aksent na [[Cockney (aksent)|Cockney]]. File:Russell_brand_bbc_radio4_desert_island_discs_21_07_2013.flac|Boses ni [[Russell Brand]], na lumaki sa [[Essex]] at may aksent na [[Estuaryong Ingles]]. File:Damien_hirst_bbc_radio4_desert_island_discs_13_05_2013_b01sd0hy.flac|Boses ni [[Damien Hirst]], na may aksent na kanlurang [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]]. File:John_bishop_bbc_radio4_desert_island_discs_24_06_2012.flac|Boses ni [[John Bishop]], na may aksent na [[Scouse]]. File:Rob_Brydon_BBC_Radio4_Front_Row_18_Mar_2012_b01dhl11.flac|Boses ni [[Rob Brydon]], na may aksent na katimugang [[Ingles ng Gales|Gales]]. File:Alex_Salmond_BBC_Radio4_Desert_Island_Discs_16_January_2011_b00xgs41.flac|Boses ni [[Alex Salmond]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Ingles ng Eskosya|Eskosya]]. File:George_Best_-_The_New_Elizabethans_-20_Jul_2012_-_b01kt7cs.flac|Boses ni [[George Best]], na may aksent na [[Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]]. File:Mary_Robinson_-_Desert_Island_Discs_-_28_July_2013.flac|Boses ni [[Mary Robinson]], na gumagamit ng isa sa mga aksent ng [[Hiberno-Ingles|Irlanda]]. </gallery> [[File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dialects_of_English_in_UK_and_Ireland.svg|thumb|Mga pangunahing rehiyon ng mga dayalekto ng wikang Ingles sa [[Britanya (ngalan ng pook)|Britanya]] at [[Irlanda (pulo)|Irlanda]].]] Dahil sinasalita na ang wikang Ingles sa Britanya sa nakalipas na humigit-kumulang 1,500 taon, maraming mga dayalekto ng wika ang nabuo rito.{{sfn|Trudgill|1999|p=10}} Sa [[United Kingdom|Reyno Unido]], itinuturing ang [[Received Pronunciation]] (RP, {{Literal|Tamang Pagbigkas}}), isang edukadong aksent na nagmula sa [[Timog-silangang Inglatera]], bilang ang tradisyonal na pamantayang ginagamit sa [[brodkasting]] partikular na ang [[BBC]] (kaya tinatawag din itong {{Lang|en|BBC English}}, {{Literal|Ingles ng BBC}}) at kinokonsidera bilang pinaka-prestihiyoso sa lahat ng mga dayalekto ng bansa. Ang mabilis na pagkalat ng aksent na ito dahil sa midya ang siyang itinuturong dahilan sa mabilis ding pagbaba ng paggamit sa mga panlalawigang aksent. Napag-alaman sa [[Sarbey ng mga Dayalekto ng Ingles]] noong 1950 hanggang 1951 na bagamat may pagkakaiba pa rin sa balarila at bokabularyo ang mga dayalekto ng wikang Ingles sa Reyno Unido, mapapansing kumokonti ang pagkakaibang ito sa paglipas ng panahon.{{sfn|Trudgill|1999|p=125}} Gayunpaman, tanging naapektuhan lamang ang mga pagkakaiba ng mga dayalekto pagdating sa balarila at bokabularyo. Nasa 3% lamang ng mga Ingles ang aktuwal na gumagamit ng RP sa karaniwang usapan; ginagamit ng natirang 97% ang mga panrehiyong aksent na naimpluwensiyahan lamang ng RP sa iba't ibang antas.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=3}} Meron ding pagkakaiba sa mga gumagamit ng RP, lalo na sa [[panlipunang uri]] sa pagitan ng RP ng Mataas at Mababang Uri gayundin sa katutubong mananalita ng RP at sa mga gumagamit ng RP pero hindi lumaki sa naturang aksent.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=37}} Sa Britanya, may maituturing ding pagkakaiba sa pagitan ng mga panlipunang uri; kinokonsidera bilang taliwas sa pamantayan ang ilang mga katangian kahit na di-hamak na laganap ito na madalas ding idinidikit sa pananalita ng mabababang uri. Halimbawa nito sa kasaysayan ang [[Pagtatanggal ng h|pagtatanggal ng ''h'']] ng mga mabababang uring mananalita ng [[Ingles ng London]], lalo na ang Cockney, na ngayo'y isa na'ng karaniwang katangian ng naturang dayalekto. Gayunpaman, nananatili pa rin itong wala sa rehistro ng mga matatataas na uri ng lipunang Britaniko.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=40}} Mahahati sa apat na pangunahing rehiyon ng dayalekto ang Ingles sa Inglatera: Timog-silangan, Timog-kanluran (kilala ring [[Ingles ng West Country]]), Midlands, at Hilaga. Sa bawat rehiyon na ito, meron ding mga dayalekto: nahahati ang Hilaga sa mga dayalektong [[Yorkshire (dayalekto)|Yorkshire]], [[Geordie]] (sinasalita sa [[Newcastle upon Tyne|Newcastle]]), at [[Lanchashire (dayalekto)|Lanchashire]], na kinabibilangan ng mga suburbanong dayalekto ng [[Manchester]] ([[Manchester (dayalekto)|Mancunian]]) at [[Liverpool]] ([[Scouse]]). Dahil sa pagiging sentro ng [[Danelaw|pananakop ng mga Danes]] noong kapanahunan ng [[mga Viking]] sa Inglatera, nanatili ang mga Nordikong katangian sa wika sa mga dayalektong ito kesa sa ibang mga rehiyon, lalo na sa dayalektong Yorkshire.{{sfn|Hughes|Trudgill|1996|p=31}} Samantala, sa [[Kanlurang Midlands]], naipreserba naman sa mga dayalektong tulad ng [[Black Country]] ([[Black Country (dayalekto)|Yam Yam]]) at sa [[Birmingham]] ([[Brummie]]) ang mga arkaikong katangian mula sa [[Maagang modernong Ingles|maagang moderno]] at [[Gitnang Ingles]] kagaya ng mga Hermanikong elemento sa balarila at bokabularyo.{{sfn|Clark|Asprey|2013}} Simula noong ika-15 siglo, nakasentro sa London ang mga dayalekto ng Timog-silangang Inglatera. Tradisyonal na ginagamit doon ang dayalektong [[Cockney (dayalekto)|Cockney]] ng mga mabababang uri kaya mababa rin ang tingin dito. Dahil sa pagkalat ng mga katangian ng Cockney sa ibang mga dayalekto sa rehiyon, kinokonsidera ng midya ito bilang isang bagong dayalekto ng Estuaryong Ingles, bagamat tutol dito ang ilang mga lingwista dahil sa impluwensiya ng London sa karatig-lugar nito noon pa man.{{sfn|Roach|2009|p=4}}{{sfn|Trudgill|1999|p=80}} Ilan sa mga katangiang kumalat mula London ang mga sumusunod:{{sfn|Trudgill|1999|pp=80–81}} * [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]'','' pagbigkas ng salitang {{Lang|en|drawing}} ("pagguhit") bilang {{Lang|en|drawring}} {{IPA|/ˈdrɔːrɪŋ/}} kung saan sumisingit sa isang bahagi ng salita ang [[Katinig na tunog-R|tunog na ''r'']]. * [[Glotalisasyon ng t|glotalisasyon ng ''t'']]'','' pagbigkas sa {{Lang|en|[[Harry Potter|Potter]]}} bilang {{Lang|en|Po'er}} {{IPA|/ˈpɒʔə/}} kung saan pinapalitan ang tunog na ''t'' ng [[impit]]) * [[Paghaharap ng th|paghaharap ng ''th'']], pagbigkas sa {{Lang|en|thanks}} ("salamat") bilang {{Lang|en|fanks}} o {{Lang|en|bother}} ("abala") bilang {{Lang|en|bover}} kung saan nagiging ''f'' o ''v'' ang tunog na ''th''. Kinokonsidera na ngayon bilang hiwalay na wika ang [[wikang Scots]], pero nagmula ito sa maagang Hilagang Gitnang Ingles,{{sfn|Aitken|McArthur|1979|p=81}} at nadebelop at naimpluwensiyahan kalaunan ng ibang mga wika kagaya ng [[wikang Gaeliko]] at [[Wikang Lumang Nordiko|Lumang Nordiko]]. Nagtataglay din ng maraming dayalekto ang wikang Scots. Bukod dito, kabilang ang [[Ingles ng Eskosya]] sa mga barayti ng pamantayang Ingles sa [[Eskosya]]; karamihan sa mga ito ay mga dayalekto ng hilagang Inglatera na naimpluwensiyahan ng wikang Scots.{{sfn|Romaine|1982}} Samantala, sa [[Irlanda (pulo)|Irlanda]], maraming mga anyo ng wikang Ingles ang nagsimulang gamitin matapos ang [[Pananakop ng mga Anglo-Norman sa Irlanda|pananakop ng mga Anglo-Norman sa naturang rehiyon]] noong ika-11 siglo. Sa [[kondado ng Wexford]] at sa rehiyong pumapalibot sa [[Dublin]] nadebelop ang dalawang dayalekto na ngayo'y wala na, [[Yola (dayalekto)|Forth and Bargy]] at [[Fingallian]]. Parehong nagmula ito sa [[Maagang Modernong Ingles]] at ginamit hanggang noong ika-19 na siglo. Gayunpaman, nagmula ang modernong anyo ng [[Hiberno-Ingles|wikang Ingles sa Irlanda]] sa kolonisasyon ng mga Ingles simula noong ika-17 siglo. Sa kasalukuyan, nahahati ang Ingles ng Irlanda sa [[Ingles ng Ulster]], [[Ingles ng Hilagang Irlanda]] na naimpluwensiyahan nang matindi ng wikang Scots, at marami pang mga dayalekto sa Irlanda. Kagaya ng dayalekto ng Eskosya gayundin ng karamihan sa mga dayalekto ng Hilagang Amerika, nananatili ang [[Katinig na tunog-R|rotosidad]] sa halos lahat ng mga dayalekto sa naturang rehiyon di tulad ng mga dayalektong naimpluwensiyahan ng RP.{{sfn|Barry|1982|pp=86–87}}{{sfn|Hickey|2007}} === Hilagang Amerika === <gallery mode="packed"> File:Emery_Emery_Voice.ogg|Boses ni [[Emery Emery]], na lumaki sa [[Midwest (Estados Unidos)|Midwest]] sa Estados Unidos at may aksent na [[Pangkalahatang Amerikanong Ingles|Pangkalahatang Amerikano]]. File:Rep._Martha_Roby's_"Roller_Coaster"_Speech_Sound_Bite.flac|Boses ni [[Martha Roby]], na lumaki sa [[Alabama]] na may aksent na [[Katimugang Estados Unidos (aksent)|Timog Amerikano]]. File:Chuck_Zito_on_Becoming_a_Hells_Angel.flac|Boses ni [[Chuck Zito]], na may aksent na [[New York (aksent)|New York]]. File:Sec._Walsh_on_Construction_Jobs_in_Infrastructure_Bill_v2.flac|Boses ni [[Marty Walsh]], na may aksent na [[Boston (aksent)|Boston]]. File:On_the_phone-_Russell_Gage.ogg|Boses nina [[D.J. Shockley]] at [[Russell Gage]], na parehong may aksent na [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikano]]. File:Margaret_atwood_bbc_radio4_front_row_27_07_2007_b007tjpb.flac|Boses ni [[Margaret Atwood]], na may aksent na [[Pamantayang Ingles ng Canada|Pamantayang Canada]]. </gallery> [[File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Population_speaking_English_at_home_by_PUMA.png|thumb|Bahagdan ng mga Amerikanong edad lima pataas sa [[Estado ng Estados Unidos|50 estado]], [[Washington, D.C.|Washington DC]], at [[Puerto Rico]] na nagsasalita ng wikang Ingles sa tahanan, ayon sa [[American Community Survey]], isang sarbey na isinagawa noong 2016 hanggang 2021]] Dahil sa mataas-taas na antas ng paghahalo, akomodasyon, at [[Wikang koine|koinesasyon]] na naganap noong panahong kolonyal sa [[Hilagang Amerika]], itinuturing ang [[Wikang Ingles ng Hilagang Amerika|mga dayalekto ng wikang Ingles]] sa kontinente bilang walang pinagkaiba sa isa't isa kumpara sa [[Inglatera]]. Gayunpaman, ipinapakita sa modernong pananaliksik na may mga pagkakaiba rin ang mga dayalekto at barayti ng wika sa Hilagang Amerika. Tumataas ang baryasyon sa aksent sa Estados Unidos sa panrehiyong antas pero bumababa sa lokal na antas,{{sfn|Labov|2012}} bagamat nananatili pa rin itong nasa isang kontinuo ng mga magkakaparehong aksent na kilala sa tawag na [[Pangkalahatang Amerikano]] (GA).{{sfn|Wells|1982|p=34}} Kinokonsiderang bahagi ng Pangkalahatang Amerikano ang mga barayti ng [[wikang Ingles ng Canada]] maliban sa [[Atlantikong Canada|rehiyong Atlantiko]] ng bansa gayundin sa [[Québec|Quebec]], bagamat may mga maliliit na pagkakaiba sila sa mga aksent ng Estados Unidos kagaya ng pagtaas ng mga patinig na {{IPAc-en|aɪ}} at {{IPAc-en|aʊ}} bago ang mga [[Tunog (ponetika)|di-matutunog na katinig]] at mga pagkakaiba sa pagsusulat at pagbigkas sa mga salita.{{sfn|Boberg|2010}} Kabilang sa [[Ingles ng Atlantikong Canada]] ang [[Maritime (aksent)|Maritime]] at [[Ingles ng Newfoundland|Newfoundland]], at naimpluwensiyahan ng wikang Ingles ng Britanya at Irlanda, gayundin ng mga [[wikang Irlandes]], [[Wikang Gaeliko|Gaeliko]], at [[Wikang Pranses|Pranses]], partikular na ang barayti na [[Wikang Pranses ng Acadia|Acadia]].<ref>{{Cite book |last=Labov |first=William |title=The Atlas of North American English |last2=Ash |first2=Sharon |last3=Boberg |first3=Charles |publisher=De Gruyter |year=2006 |location=Berlin |language=en |trans-title=Ang Atlas ng Ingles ng Hilagang Amerika}}</ref> Karamihan sa mga aksent ng Hilagang Amerika ay pawang mga [[Katinig na tunog-R|rotiko]]; ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ''r''. Di tulad ng sitwasyon sa Britanya, itinuturing itong prestihiyoso lalo na sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]],{{sfn|Labov|1972}} kung saan hinahanay ang di pagbigkas sa ''r'' sa mga mababang uri at di nakapagtapos. Sa kasalukuyan, nananaig na ang rotosidad sa [[Ingles ng Katimugang Amerika]], mula sa [[Lumang wikang Ingles ng Katimugang Estados Unidos|historikal na pagkaprestihiyoso]] ng di pagbigkas sa ''r''.{{sfn|Levine|Crockett|1966}}{{sfn|Schönweitz|2001}} Karaniwang inilalarawan ang mga aksent nito bilang {{Lang|en|twang}} (may katangian ng [[Nasalisasyon|pailong]]) o {{Lang|en|drawl}} (pinapahaba),{{sfn|Montgomery|1993}} at natutukoy agad dahil sa [[Monoptonggo|pagbubura ng patinig]] na {{IPA|/aɪ/}} sa pagbigkas sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|spy}} ("espiya"), na binibigkas na parang {{Lang|en|spa}}, ang paghahati sa mga [[harapang patinig]] bilang mga [[Malapatinig|madudulas na patinig]] o maging dalawang hiwalay na pantig (hal. {{Lang|en|press}} "midya" na binibigkas na parang ''prey-us''),{{sfn|Thomas|2008|pp=95–96}} ang [[Pag-iisa ng bigkas sa pen at pin|pag-iisa ng bigkas]] sa {{Lang|en|pen}} ("panulat") at {{Lang|en|pin}} ("pantusok"), at iba pa. Karamihan sa mga pagbabagong ito ay nagsimula lamang noong ika-19 na siglo.{{sfn|Bailey|1997}} Samantala, ginagamit naman ng nagtatrabaho at gitnang uri ng [[Aprikanong Amerikano|mga Aprikanong Amerikano]] ang [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] (AAVE). Di tulad ng karamihan ng mga aksent sa kontinente, karaniwan itong di-rotiko. Nagmula ito sa mga inaliping Aprikano at Aprikanong Amerikano na naimpluwensiyahan ng mga di-pamantayang aksent ng Katimugang Estados Unidos. Gayunpaman, pinaniniwalaan ng ilang mga lingwista na nagmula ito sa mga wikang Aprikano na sinasalita ng mga alipin na napilitang gumawa ng isang [[Wikang pidgin|pidgin]] o [[Mga wikang creole na nakabatay sa wikang Ingles|creole ng wikang Ingles]] upang magkaintindihan sila sa ibang mga aliping nagmula sa ibang lugar.{{sfn|Bailey|2001}} Dahil sa mga karaniwang katangian nito sa ibang mga aksent sa rehiyon, mabilis itong kumalat at ginamit sa lugar upang maging isa sa mga pangunahing aksent nito simula noong ika-19 at ika-20 siglo. Karaniwang hinahanay ang AAVE bilang isang anyo ng "pangit" na Ingles na sinasalita ng mga hindi edukado (kasama rin ang mga katimugang aksent ng [[Mga taong puti|mga Puti]]), bagamat unti-unti na itong kinikilala bilang isang ganap na barayti ng wikang Ingles.{{sfn|Green|2002}}{{sfn|Patrick|2006b}} === Australia at Nueva Selanda === <gallery mode="packed"> File:AustraliaPart2.ogg|Boses ng isang lalaki na may [[Ponolohiya ng wikang Ingles ng Australia|pangkalahatang aksent na Australia]]. File:Prime_Minister_Gillard_of_Australia_at_News_Conference_with_President_Obama.flac|Boses ni [[Julia Gillard]], na may [[Pangkaraniwang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangkaraniwang aksent na Australia]]. File:Geoffrey_Rush_bbc_radio4_front_row_01_05_2013.flac|Boses ni [[Geoffrey Rush]], na may [[Pangmayamang aksent ng wikang Ingles ng Australia|pangmayamang aksent na Australia]]. File:Eleanor_catton_bbc_radio4_womans_hour_09_09_2013.flac|Boses ni [[Eleanor Catton]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. File:H.E._Mr._John_Key_Prime_Minister,_New_Zealand_-_speech_at_Connect_Asia-Pacific_2013_Summit.ogg|Boses ni [[John Key]], na may [[Ingles ng Nueva Selanda|aksent na Nueva Selanda]]. </gallery>Simula noong 1788, sinasalita na ang wikang Ingles sa kontinente ng [[Oseaniya]], at nadebelop ang [[wikang Ingles ng Australia]] bilang ang pangunahing wika ng mga naninirahan sa [[Australia]] sa ilalim ng [[Pangkalahatang aksent ng Australia|isang pangkalahatang aksent]]. Naging pangunahing wika rin [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|ang wikang Ingles]] sa [[Nueva Selanda]], bagamat hindi sa antas ng sa Australia.{{sfn|Eagleson|1982}} Magkaugnay ang dalawang uri ng wikang Ingles, na nag-impluwensiya sa isa't isa kasama ang mga [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] at ng [[Wikang Ingles ng Timog-silangang Inglatera|Timog-silangang Inglatera]]. Tulad ng mga dayalektong ito, pawang mga di-rotiko rin ang mga wikang Ingles sa dalawang bansa, maliban sa [[pulong South]] sa Nueva Selanda. Partikular na kilala ang mga Ingles ng Australia at Nueva Selanda sa kanilang mga [[patinig]]: marami sa mga maiiksing patinig ang hinaharap o tinataas, habang nagiging mga [[diptonggo]] ang marami sa mga mahahabang patinig. Ipinapakita rin sa Ingles ng Australia ang pagtatangi sa mga maiiksi at mahahabang patinig, isang katangiang di nakikita sa ibang mga barayti ng wika. Humahanay rin ang balarila nito sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]; kagaya ng sa Amerikanong Ingles, itinuturing ang mga [[Pangngalan|pangngalang]] kolektibo bilang isahan (hal. ginagamit sa pangngalang kolektibo na {{Lang|en|government}} ang [[Kopula|kopulang]] {{Lang|en|is}} imbes na ang katumbas nitong pangmaramihan na {{Lang|en|are}}).{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=16–21}}{{sfn|Burridge|2010}} Samantala, gumagamit naman ang Ingles ng Nueva Selanda ng mga [[harapang patinig]] na mas mataas pa kesa sa Ingles ng Australia.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=24–26}}{{sfn|Maclagan|2010}}{{sfn|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}} === Timog-silangang Asya === <gallery mode="packed"> File:Declaration_of_Independence_Part_1.ogg|Boses ng isang lalaking may [[Wikang Ingles ng Singapura|aksent na Singapura]]. File:Dr._Villaverde_on_Conflicts_of_Interest_in_Medicine_and_Dr._Dans_on_Evidence-Based_Medicine_in_INCLEN.flac|Boses ng isang lalaki at babaeng may [[Pilipinong Ingles|aksent na Pilipino]]. </gallery>Isa sa mga [[opisyal na wika]] ang [[Pilipinong Ingles|wikang Ingles sa Pilipinas]], kung saan talamak ang paggamit sa naturang wika lalo na sa industriya, negosyo, midya, at mga dokumento ng pamahalaan. Naging mahalaga ito sa bansa simula noong [[Kasaysayan ng Pilipinas (1898–1946)|panahon ng mga Amerikano]] mula 1898 hanggang 1946.<ref>{{cite book |last1=Dayag |first1=Danilo |title=Philippine English: Linguistic and Literary Perspectives |url=https://archive.org/details/philippineenglis0000unse |date=2008 |publisher=Hong Kong University Press |isbn=978-962-209-947-0 |editor-last1=Bautista |editor-first=Ma. Lourdes |location=Hong Kong |pages=[https://archive.org/details/philippineenglis0000unse/page/49 49]–66 |language=en |trans-title=Pilipinong Ingles: Mga Pananaw sa Lingwistika at Panitikan |chapter=English-language media in the Philippines: Description and research |trans-chapter=Midya sa wikang Ingles sa Pilipinas: Paglalarawan at pananaliksik |doi=10.5790/hongkong/9789622099470.003.0004 |editor-last2=Bolton |editor-first2=Kingsley}}</ref> Ginagamit din ang [[Taglish]] bilang isang anyo ng [[pagpapalitang-kodigo]] sa pagitan ng [[wikang Tagalog]] at Ingles.<ref>{{cite journal |last1=Bautista |first1=Maria Lourdes S. |date=2004 |title=Tagalog-English Code-switching as a Mode of Discourse |trans-title=Pagpapalitang-kodigo sa Tagalog-Ingles bilang Paraan ng Diskurso |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |url-status=live |journal=Asia Pacific Education Review |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=226–233 |doi=10.1007/BF03024960 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220515012035/https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ720543.pdf |archive-date=15 May 2022 |s2cid=145684166}}</ref> === Aprika, Karibe, at Timog Asya === <gallery mode="packed"> Talaksan:South African English.ogg|Boses ng isang lalaki na may aksent na [[Ingles ng mga Puting Timog Aprikano|Timog Aprika]]. Talaksan:Chimamanda Ngozi Adichie bbc radio4 front row 03 05 2013.flac|Boses ni [[Chimamanda Ngozi Adichie]], na may edukadong aksent na [[Ingles ng Nigeria|Nigeria]]. Talaksan:Sylbourne Sydial with Nordia Teape on Integrated Diaspora Services.flac|Boses ng babae at lalaki na may aksent na [[Ingles ng Hamayka|Hamayka]]. Talaksan:Arundhati Roy BBC Radio4 Bookclub 2 Oct 2011 b015brn8.flac|Boses ni [[Arundhati Roy]], na may aksent na [[Ingles ng India|India]]. </gallery>Madalas na sinasalita ang wikang Ingles sa [[katimugang Aprika]], kung saan isa ito sa mga opisyal na wika ng mga bansa sa rehiyon. Sa [[Timog Aprika]], sinasalita na ang wikang Ingles simula pa noong 1820 kasama ng [[wikang Afrikaans]] at mga wikang Aprikanong tulad ng [[mga wikang Khoe]] at [[Mga wikang Bantu|Bantu]]. Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 9% ng populasyon ng Timog Aprika ang nagsasalita ng [[wikang Ingles ng Timog Aprika]] (SAE) bilang kanilang unang wika. Isang di-rotikong barayti ang SAE na sumusunod madalas sa RP. Isa ito sa mga kaunting di-rotikong barayti ng wikang Ingles na walang [[Sumisingit na R|sumisingit na ''R'']]. Nakadepende sa mga katutubong wika ng mananalita ang mga barayti ng pangalawang wika sa bansa. Pawang mga patinig ang karamihan sa mga pagkakaiba sa ponolohiya mula sa RP.{{sfn|Lass|2002}} Kabilang sa mga pagkakaiba naman sa katinig ang tendensiya ng mga mananalita na bigkasin ang mga katinig na {{IPA|/p, t, t͡ʃ, k/}} nang walang [[Katinig na may paghinga|paghinga]] (hal. binibigkas ang {{Lang|en|pin}} ("pantusok") bilang {{IPA|[pɪn]}} imbes na {{IPA|[pʰɪn]}} tulad ng ibang mga barayti), habang [[Katinig na tunog-R|binibigkas naman ang ''r'']] bilang isang [[Simpleng katinig na pakatal|simpleng pakatal]] {{IPA|[ɾ]}} imbes bilang [[Katinig na pasutsot|pasutsot]].{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=30–31}} Sinasalita sa [[Nigeria]] ang [[Ingles ng Nigeria|isang barayti]] ng wikang Ingles, kung saan sinasalita ito sa iba't ibang antas ng humigit-kumulang 150 milyong katao. Bagamat tradisyonal na naimpluwensiyahan ng [[Britanikong Ingles]], unti-unti na'ng naiimpluwensiyahan rin ito ng [[Amerikanong Ingles]] simula noong ika-20 siglo. Umusbong din ang mga natatanging salita at konsepto sa naturang barayti na ito upang punan ang mga pangkulturang konsepto na natatangi sa bansa.<ref>{{cite journal |last1=Adegbija |first1=Efurosibina |date=1989 |title=Lexico-semantic variation in Nigerian English |url=https://archive.org/details/sim_world-englishes_summer-1989_8_2/page/165 |trans-title=Pagkakaibang leksikosemantiko sa Ingles ng Nigeria |journal=World Englishes |language=en |volume=8 |issue=2 |pages=165–177 |doi=10.1111/j.1467-971X.1989.tb00652.x}}</ref> Kumalat ang mga barayti ng wikang Ingles sa mga dating sakop ng [[Imperyong Britaniko|Gran Britanya]] sa Karibe, kabilang na ang [[Jamaica|Hamayka]], [[kapuluang Leeward]] at [[Kapuluang Windward|Windward]], [[Trinidad at Tobago]], [[Barbados]], [[kapuluang Kayman]], at [[Belise]]. May mga sari-sariling barayti ng Ingles ang mga ito, gayundin ng mga wikang creole na nakabatay sa Ingles at mga wikang Aprikano. Pinakaprominente sa mga ito ang [[Ingles ng Hamayka]] at ang [[Wikang creole ng Hamayka|wikang creole]] nito. Sa [[Gitnang Amerika]], sinasalita ang mga wikang creole na nakabatay sa Ingles sa mga rehiyon ng [[Nicaragua]] at [[Panama]] na nakaharap sa Karibe.{{sfn|Lawton|1982}} Karaniwang bihasa ang mga mananalita sa mga ito sa parehong barayti ng Ingles at ng creole, at talamak ang [[pagpapalitang-kodigo]] sa mga ito. Inilalarawan ang sitwasyong ito bilang isang bahagi ng kontinuo kung saan itinuturing na pormal na [[Rehistro (sosyolingguwistika)|rehistro]] ang mga barayti ng Ingles habang di-pormal naman ang mga wikang creole.{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|p=115}} Karamihan sa mga barayti ng wikang Ingles sa Karibe ay nakabatay sa Britanikong Ingles, kaya naman karamihan din sa mga ito ay pawang mga di-rotiko maliban sa pormal na rehistro ng wikang Ingles ng Hamayka, na karaniwang rotiko. Naiiba ang barayti na ito mula sa RP sa imbentaryo ng patinig nito, na itinatangi sa haba imbes sa diin tulad ng pamantayang wikang Ingles. Mga monoptonggo na {{IPA|[eː]}} at {{IPA|[oː]}} ang mga [[Diptonggo|diptonggong]] {{IPA|/ei/}} at {{IPA|/ou/}}. Minsan ding binibigkas ang {{IPA|[ie]}} at {{IPA|[uo]}} bilang kabaligtaran ng isa't isa (hal. binibigkas ang {{Lang|en|bay}} ("look") bilang {{IPA|[bʲeː]}}). Karaniwan ding tinatanggal ang huling bahagi ng isang [[kambal-katinig]] kung nasa dulo ito ng isang salita (hal. binibigkas ang {{Lang|en|child}} ("anak") bilang {{IPA|[t͡ʃail]}}),{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=117–118}}{{sfn|Lawton|1982|pp=256–260}}{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=115–116}} Samantala, sa [[Indiya|India]], karaniwang tinitingnan ang RP bilang ang "tamang" anyo ng wikang Ingles kaya ito rin ang ginagawang basehan para sa lokal na barayti nito. Matutukoy ang aksent ng Ingles ng India dahil sa pagbigkas sa mga ponemang tulad ng {{IPA|/t/}} at {{IPA|/d/}} bilang mga kaakibat nitong [[katinig sa dilang pulupot]] {{IPA|[ʈ]}} at {{IPA|[ɖ]}}, pagpapalit sa mga ponemang {{IPA|/θ/}} at {{IPA|/ð/}} sa katumbas nitong [[katinig sa ngipin]] {{IPA|[t̪]}} at {{IPA|[d̪]}}. Binibigkas din minsan ng ilang mga mananalita ng barayti ang mga salita ayon sa eksakto nitong pagbaybay (hal. binibigkas ang {{IPA|/gh/}} sa {{Lang|en|ghost}} bilang [[Tunog (ponetika)|matunog]] na [[Katinig na pasara|pasara]] na may paghinga {{IPA|[ɡʱ]}}, kahit na [[tahimik na titik]] ang ''h'' sa salitang ito).{{sfn|Sailaja|2009|pp=19–24}} === Di-katutubong barayti === <gallery mode="packed"> File:Non-native_English_reading_by_Spanish_native_speaker_003.ogg|Boses ng isang lalaking lumaki sa [[wikang Kastila]] na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Japan_PM_Shinzo_Abe_addressing_US_Congress_2015.ogg|Boses ni [[Shinzo Abe]], isang [[Hapon|Hapones]], na nagsasalita ng wikang Ingles. File:Werner_Herzog_BBC_Radio4_Start_the_Week_26_March_2012_b01dtjcj.flac|Boses ni [[Werner Herzog]], isang [[Alemanya|Aleman]], na nagsalita ng wikang Ingles. </gallery>Maaaring iba ang pagbigkas sa mga salitang Ingles ang [[Wikang Ingles bilang pangalawa o banyagang wika|mga mananalitang hindi lumaki sa naturang wika]]. Dahil ito sa paglalapat nila sa [[ponolohiya]] ng kanilang [[Katutubong wika|wikang kinagisnan]] sa mga salitang ito o di kaya'y paggamit sa mga estratehiyang katulad sa mga paraan sa [[Pagtuto ng wika|pagtuto bilang pangunahing wika]]. Humahantong kalaunan ang mga ito sa mga di-karaniwang pagbigkas sa mga salita na hindi matatagpuan sa mga barayti ng wikang Ingles.<ref>{{cite book |last1=Bjarkman |first1=Peter C. |title=American Spanish Pronunciation |url=https://archive.org/details/americanspanishp00bjar |last2=Hammond |first2=Robert Matthew |date=1989 |publisher=Georgetown University Press |isbn=978-0-87840-099-7 |place=Washington, D.C. |page=[https://archive.org/details/americanspanishp00bjar/page/226 226] |language=en |trans-title=Pagbigkas ng wikang Kastila ng Amerika}}</ref> == Ponolohiya == {{Main|Ponolohiya ng wikang Ingles}} {{IPA notice|bahaging|brackets=no}} Nagkakaiba ang [[ponolohiya ng wikang Ingles]] depende sa dayalekto, ngunit madalas pa ring nagkakaunawaan ang mga mananalita nito kahit ganito. Nakakapekto ang barayti ng [[ponolohiya]] sa imbentaryo ng mga [[ponema]], na siyang nagdidikta sa pagkakaiba sa [[ponetika]] at pagbigkas sa mga ponema. Inilalarawan ng bahaging ito ang mga [[Pamantayang wika|pamantayang barayti]] ng wikang Ingles: [[Received Pronunciation]] ng Reyno Unido at [[General American]] (GA, {{Literal|Pangkahalatang Amerikano}}) ng Estados Unidos. === Katinig === Nasa 24 na ponemang katinig ang marami sa mga dayalekto ng wikang Ingles; 26 kung isasama pati ang {{IPA|/x/}} at /ʔ/. Tumpak para sa Ingles ng California at sa RP ang sumusunod na imbentaryo. {| class="wikitable" style="text-align: center" |+Mga ponemang katinig ng wikang Ingles ! colspan="2" {{Diagonal split header|[[Paraan ng artikulasyon|Paraan]]|[[Lugar ng artikulasyon|Lugar]]}} ! colspan="2" |[[Katinig sa labi|Labi]] ! colspan="2" |[[Katinig sa labi–ngipin|Labi–ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngipin|Ngipin]] ! colspan="2" |[[Katinig sa gilagid|Gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa likurang gilagid|Likurang gilagid]] ! colspan="2" |[[Katinig sa paleta|Paleta]] ! colspan="2" |[[Katinig sa ngala-ngala|Ngala-ngala]] ! colspan="2" |[[Katinig sa tagukan|Tagukan]] |- ! colspan="2" |[[Katinig na pailong|Pailong]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|m}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|n}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ŋ}} | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara|Pasara]] | style="border-right: 0;" |{{IPA link|p}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|b}} | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|t}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|d}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|k}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɡ}} | style="border-right: 0;" |({{IPA link|ʔ}}) | style="border-left: 0;" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasara-sutsot|Pasara-sutsot]] | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|tʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|dʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" | | colspan="2" | |- ! colspan="2" |[[Katinig na pasutsot|Pasutsot]] | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|f}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|v}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|θ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ð}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|s}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|z}} | style="border-right: 0;" |{{IPA link|ʃ}} | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ʒ}} | colspan="2" | | style="border-right: 0;" |({{IPA link|x}}) | style="border-left: 0;" | | style="border-right: 0;" |{{IPA link|h}} | style="border-left: 0;" | |- ! rowspan="2" |[[Katinig na palapit|Palapit]] ![[Katinig na pagitna|Gitna]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|ɹ}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|j}} | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|w}} | colspan="2" | |- ![[Katinig na pagilid|Gilid]] | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | style="border-right: 0;" | | style="border-left: 0;" |{{IPA link|l}} | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | | colspan="2" | |- |} Inilalarawan ang mga bawat pares ng mga [[tunog na may harang]] ([[Katinig na pasara|pasara]], [[Katinig na pasara-sutsot|pasara-sutsot]], [[Katinig na pasutsot|pasutsot]]) bilang [[Fortis at lenis|''fortis'' at ''lenis'']] ("malakas" at "mahina"). Sa bawat pares, una ang ''fortis'' habang pangalawa naman ang ''lenis''. Mas matindi ang pagpapalabas ng hangin sa mga katinig na ''fortis'' at palaging [[Kawalang-tunog|di-matunog]]. Bahagya namang [[Tunog (ponetika)|matunog]] ang mga katinig na ''lenis'' sa simula at dulo ng salita, at ganap na matunog kung nasa pagitan ng mga patinig. May mga karagdagang artikulasyon ang mga katinig na ''fortis'' sa ilang mga dayalekto, tulad halimbawa ng [[Katinig na may ihip|pag-ihip]] (hal. {{IPA|[pʰ]}}) kung mag-isa ito o nasa simula ng [[Diin (lingwistika)|nakadiin]] na pantig. Sa mga salitang may iisang [[pantig]], mas maiksi ang pagbigkas sa mga ito kumpara sa katumbas nitong ''lenis;'' halimbawa, mas mabilis bigkasin ang salitang {{Lang|en|nip}} ("kurot") kesa sa {{Lang|en|nib}} ("dulo ng panulat").{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=47–53}} May dalawang alopono ang [[katinig na palapit pagilid]] {{IPA|/l/}} sa RP: {{IPA|[l]}} (hal. {{Lang|en|light}} {{IPA|[laɪt]}} "liwanag") na inilalarawan bilang ''malinaw'', at {{IPA|[ɫ]}} (hal. {{Lang|en|full}} {{IPA|[fʊɫ]}} "puno [ng laman]") na inilalarawan naman bilang ''madilim''.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=13}} Samantala, mas madalas na madilim na anyo ang ginagamit sa GA.{{Sfn|Trudgill|Hannah|2008|p=41}} Nawawalan ng tunog naman ang mga [[tunog na walang harang]] ([[malapatinig]], [[Katinig na pailong|pailong]], [[Likidong katinig|likido]]) kapag sumusunod sa isang di-matunog na tunog na may harang, at palaging silabiko ang mga ito kapag sumusunod sa isang katinig sa dulo ng mga salita.{{sfn|Brinton|Brinton|2010|pp=56–59}} === Patinig === {{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa dulo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | colspan="2" | {{IPA|eɪ}} || {{lang|en|b'''ay'''}} |- | {{IPA|əʊ}} || {{IPA|oʊ}} || {{lang|en|r'''oa'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA|aɪ}} || {{lang|en|cr'''y'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|aʊ}} || {{lang|en|c'''ow'''}} |- | colspan="2" | {{IPA|ɔɪ}} || {{lang|en|b'''oy'''}} |} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center;" |+ Diptonggo sa gitna ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA|ɪə}} || {{IPA|ɪɹ}} || {{lang|en|p'''eer'''}} |- | {{IPA link|ɛ|eə}} || {{IPA|ɛɹ}} || {{lang|en|p'''air'''}} |- | {{IPA|ʊə}} || {{IPA|ʊɹ}} || {{lang|en|p'''oor'''}} |} {{stack end}}{{stack begin}} {| class="wikitable floatright" style="text-align: center; margin-right: 1em;" |+ Monoptonggo ! [[Received Pronunciation|RP]] !! [[General American|GA]] !! Salita |- | {{IPA link|iː}} || {{IPA link|i}} || {{lang|en|n'''ee'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɪ}} || b'''i'''d |- | {{IPA link|e̞|e}} || {{IPA link|ɛ}} || {{lang|en|b'''e'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|æ}}|| {{lang|en|b'''a'''ck}} |- | {{IPA link|ɑː}} || rowspan="2" | {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|br'''a'''}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɒ}} || {{lang|en|b'''o'''x}} |- | rowspan="2" | {{IPA link|ɔ}}, {{IPA link|ɑ}} || {{lang|en|cl'''o'''th}} |- | {{IPA link|ɔ|ɔː}}|| {{lang|en|p'''aw'''}} |- | {{IPA link|uː}} || {{IPA link|u}} || {{lang|en|f'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ʊ}}|| {{lang|en|g'''oo'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ɐ|ʌ}} || {{lang|en|b'''u'''t}} |- | {{IPA link|ə|ɜː}} || {{IPA link|ɚ|ɜɹ}} || {{lang|en|b'''ir'''d}} |- | colspan="2" | {{IPA link|ə}} || {{lang|en|comm'''a'''}} |} {{stack end}} Nakadepende sa dayalekto ang pagbigkas sa mga patinig, kaya isa ito sa mga pinakamapapansing aspeto ng aksent ng isang mananalita. Makikita sa talahanayan ang mga [[Ponema|ponemang]] patinig sa parehong RP at GA gamit ang mga [[pamantayang leksema]]. Ponemiko ang mga patinig sa RP; ibig sabihin, may mahahabang patinig sa barayti na ito. Walang ganitong pagtatangi sa GA.{{sfn|Cohen|2012|p=80}} Gayunpaman, sa parehong RP at GA, [[Pag-ikli (ponetika)|umiiksi]] sa haba ang mga patinig bago ang mga katinig na ''fortis'' sa parehong pantig, pero hindi bago ang mga katinig na ''lenis'' o sa mga bukas na pantig. Ibig sabihin, mas maiiksi ang pagbigkas sa mga patinig sa mga salitang tulad ng {{Lang|en|rich}} ("mayaman") kumpara sa mga salitang kagaya ng {{Lang|en|ridge}} ("[[Tagaytay (anyong-lupa)|tagaytay]]"). Dahil karaniwang di-matunog ang mga katinig na ''lenis'' sa dulo ng mga pantig, mahalagang pantukoy ang [[haba ng patinig]] para madetermina kung ang kasunod ba na katinig ay ''fortis'' o ''lenis''.{{sfn|Collins|Mees|2003|pp=46–50}} Nakikita lamang ang patinig na {{IPA|/ə/}} sa mga walang diin na pantig at mas bukas sa kalidad kapag nasa dulo ng mga pantig.{{sfn|Cruttenden|2014|p=138}}{{sfn|Flemming|Johnson|2007}} Hindi itinatangi sa ilang mga dayalekto ang mga patinig na {{IPA|/ɪ/}} at {{IPA|/ə/}} sa mga bahaging walang diin, kagaya ng pagiging magkasingtunog ng mga salitang {{Lang|en|rabbit}} ("kuneho") at {{Lang|en|abbot}} ("abad"), sa prosesong tinatawag na [[pagsasama ng mga mahihinang patinig]].{{sfn|Wells|1982|p=167}} Nagiging [[Patinig na tunog-R|patinig na tunog-''R'']] {{IPA|[ɚ]}} ang mga diptonggong {{IPA|/ɜr/}} at {{IPA|/ər/}} sa GA, kagaya halimbawa ng salitang {{Lang|en|further}} ("higit pa"), na binibigkas bilang {{IPA|[ˈfɚðɚ]}} imbes na {{IPA|/ˈfɜrðər/}}, habang {{IPA|[ˈfəːðə]}} naman sa RP.{{sfn|Wells|1982|p=121}} === Ponotaktika === Nagtataglay ang mga pantig sa wikang Ingles ng patinig bilang gitna nito. Opsyonal lamang ang simula at dulo ng pantig. Maaaring magsimula ang mga pantig nang hanggang sa tatlong katinig (hal. {{Lang|en|sprint}} "takbo"), at magtapos nang hanggang sa lima (hal. {{Lang|en|angsts}} "pagkabalisa"). Pinagpapalagay na ang salitang {{Lang|en|strengths}} ("mga lakas") ang pinakamalapit sa pinakakomplikadong posibleng pantig na maaaring mabuo sa wika. May mga limitasyon sa mga katinig na pwedeng maging magkatabi sa isa't isa depende kung nasa simula o dulo ito ng isang pantig. Maaaring maging isa sa apat na uri ng mga [[kambal-katinig]] ang mga katinig sa simula: [[Katinig na pasara|pasara]] at [[Katinig na palapit|palapit]] (hal. {{Lang|en|play}} "maglaro"), di-matunog na [[Katinig na pasutsot|pasutsot]] at palapit (hal. {{Lang|en|sly}} "tuso") o di-matunog na pasara (hal. {{Lang|en|stay}} "manatili"), o ang titik na ''s'', di-matunog na pasara, at palapit (hal. {{Lang|en|string}} "tali").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|page=60}} Pinapayagan lamang ang kambal-katinig na [[Katinig na pailong|pailong]] at pasara sa dulo. Palaging sumasang-ayon ang mga magkakatabing [[tunog na may harang]] sa [[Tunog (ponetika)|tunog]], at bawal ang mga [[Matinis na katinig|matitinis na katinig]] at pasara na nasa parehong [[lugar ng artikulasyon]]. May mga katinig na limitado lamang ang paggamit: maaari lamang sa simula ng pantig ang tunog na {{IPA|/h/}} habang maaari lamang sa dulo ng pantig ang tunog na {{IPA|/ŋ/}}.{{sfn|König|1994|pp=537–538}} === Diin, ritmo, at intonasyon === Mahalaga ang [[Diin (lingguwistika)|diin]] sa wikang Ingles. May mga pantig na dinidiinan, habang hindi naman sa iba. Kombinasyon ang diin ng haba, tindi, kalidad ng patinig, at minsan, pagbabago sa tinis. Mas mahaba at malakas ang pagbigkas sa mga dinidiinang pantig, habang madalas na [[Pagbabawas sa patinig|binabawasan ng mga patinig]] ang mga di-dinidiinang pantig.{{sfn|International Phonetic Association|1999|p=42}} [[Ponema|Ponemiko]] ang diin sa wikang Ingles. Halimbawa, ang salitang {{Lang|en|contract}} ay maaaring maging [[pangngalan]] ("kontrata") o [[pandiwa]] ("paliitin" o "magkasakit") depende sa kung saang pantig ang diin: pangngalan ito kung nasa unang pantig ({{IPAc-en|ˈ|k|ɒ|n|t|r|æ|k|t}} {{respell|KON|trakt}}) at pandiwa naman kung nasa pangalawa ({{IPAc-en|k|ə|n|ˈ|t|r|æ|k|t}} {{respell|kən|TRAKT|'}}).{{sfn|Oxford Learner's Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Merriam Webster|2015|loc=Entry "contract"}}{{sfn|Macquarie Dictionary|2015|loc=Entry "contract"}} Ginagamit din ang diin para itangi ang mga salita mula sa mga [[parirala]]; halimbawa, {{Lang|en|hotdog}} ({{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|d|ɒ|g}}, isang uri ng pagkain) kumpara sa {{Lang|en|hot dog}} {{{IPAc-en|ˈ|h|ɒ|t|_|ˈ|d|ɒ|g}}, "mainit na aso").{{sfn|Brinton|Brinton|2010|p=66}} Pagdating sa [[ritmo]], inilalarawan ang wikang Ingles bilang isang [[wikang pa-diin ang tayming]]; ibig sabihin, madalas na parehas lang ang haba ng oras sa pagitan ng mga dinidiinang pantig.<ref>{{cite journal |last1=Lunden |first1=Anya |year=2017 |title=Duration, vowel quality, and the rhythmic pattern of English |trans-title=Haba, kalidad ng patinig, at patern ng ritmo sa wikang Ingles |journal=Laboratory Phonology |language=en |volume=8 |page=27 |doi=10.5334/labphon.37 |doi-access=free}}</ref> === Pagkakaiba === {| class="wikitable mw-collapsible" |+ Mga katangiang ponolohikal sa mga pamantayanag barayti ng wikang Ingles{{sfn|Trudgill|Hannah|2002|pp=4–6}} ! !! scope="col" | [[Amerikanong Ingles|Estados Unidos]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Canada|Canada]] !! scope="col" | [[Hiberno-Ingles|Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Ulster|Hilagang Irlanda]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Inglatera|Inglatera]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Gales|Gales]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Timog Aprika|Timog Aprika]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Australia|Australia]] !! scope="col" | [[Wikang Ingles ng Nueva Selanda|Nueva Selanda]] |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] | {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagkabilog|Di-mabilog]] ang {{IPA|/ɒ/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | Pagbigkas sa {{IPA|/ɜr/}} bilang {{IPA|[ɚ]}} | {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] | {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iisa sa bigkas ng full at fool|Pag-iisa sa bigkas ng ''full'' at ''fool'']] | || || || {{yes}} || {{yes}} || || || || || |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pagpapalitang t at d|Pagpapalitan]] ng {{IPA|/t, d/}} | {{yes}} || {{yes}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{usually|Madalas}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{rarely}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] | || || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || {{usually|Madalas}} || {{yes}} || {{yes}} || {{usually|Madalas}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Katinig na tunog-R|Kawalang-rotisidad]] | || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Mga nakasarang patinig sa {{IPA|/æ, ɛ/}} | || || || || || || || {{yes}} || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | Posibleng bigkasin ang {{IPA|/l/}} bilang {{IPA|[ɫ]}} | {{yes}} || {{yes}} || || {{yes}} || {{yes}} || || || || {{yes}} || {{yes}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | [[Paghaharap (ponetika)|Hinaharap]] ang {{IPA|/ɑː/}} bago ang {{IPA|/r/}} | || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || {{MaybeCheck|text=Maaari}} || || || || || || {{yes}} || {{yes}} |} {|class="wikitable floatright" |+ Mga dayalekto at mababang patinig ! scope="col" style="text-align:right" | [[Pangkat ng leksema|Leksema]] !! scope="col" | RP || scope="col" | GA !! scope="col" | CanE !! scope="col" | Pagbabago |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|THOUGHT}} | {{IPA|/ɔː/}} || rowspan="2" | {{IPA|/ɔ/}} o {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="4" | {{IPA|/ɑ/}} || [[Pag-iisa sa bigkas ng cot at caught|Pag-iisa sa bigkas ng ''cot'' at ''caught'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|CLOTH}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɒ/}} || [[Pag-iiba sa bigkas ng lot at cloth|Pag-iiba sa bigkas ng ''lot'' at ''cloth'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|LOT}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iisa sa bigkas ng father at bother|Pag-iisa sa bigkas ng ''father'' at ''bother'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|PALM}} | rowspan="2" | {{IPA|/ɑː/}} |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|BATH}} | rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | {{IPA|/æ/}} || rowspan="2" | [[Pag-iiba sa bigkas ng trap at bath|Pag-iiba sa bigkas ng ''trap'' at ''bath'']] |- ! scope="row" style="text-align:right" | {{sc2|TRAP}} | {{IPA|/æ/}} |} Pinakamalaki ang pagkakaiba ng mga barayti ng wikang Ingles pagdating sa pagbigkas sa mga patinig. Dumaan ang wikang Ingles sa napakaraming mga pagbabago sa pagbigkas sa paglipas ng panahon, na nakaapekto sa marami o ilan sa mga barayti nito. Pinakakilala sa mga pagbabagong ito ang tinatawag na [[Malawakang Paglilipat ng Patinig]] ({{Lang|en|Great Vowel Shift}}) na nakaapekto sa maraming barayti nito partikular sa mga mahahabang patinig, bagamat iba ang naging epekto nito sa ilang mga barayti. Samantala, nakaranas ng dalawang malawakang pagbabago ang [[wikang Ingles sa Hilagang Amerika]], ang [[Paglilipat ng Patinig sa mga Hilagang Lungsod]] ({{Lang|en|Northern Cities Vowel Shift}}) at ang [[Paglilipat ng Patinig sa Canada]] ({{Lang|en|Canadian Vowel Shift}}).{{sfnm|Lass|1992|Lass|2000|1pp=90, 118, 610|2pp=80, 656}} May mga barayti na mas malaki ang imbentaryo ng mga ponema kesa sa karaniwang pamantayang barayti. May iilang mga konserbatibong barayti ng wika kagaya ng sa [[Wikang Ingles ng Eskosya|Eskosya]] na may di-matunog na katinig na {{IPA|[ʍ]}} na makikita sa salitang {{Lang|en|whine}} ("umangal") na itinatangi nila sa salitang {{Lang|en|wine}} ("alak"), na may matunog na katinig naman na {{IPA|[w]}}; walang pagtatanging ganito sa ibang mga barayti kung saan kinokonsiderang magkasingtunog ang dalawang salita, isang katangiang tinatawag na [[Pag-iisa sa bigkas ng whine at wine|pag-iisa sa bigkas ng ''whine'' at ''wine'']]. Makikita rin ang tunog na {{IPA|[x]}} sa Ingles ng Eskosya, kung saan itinatangi ito sa salitang {{Lang|en|loch}} ("lawa") at {{Lang|en|lock}} ("kandado"). Wala namang tunog na {{IPA|[h]}} sa ilang mga barayti kagaya ng sa [[Cockney (aksent)|Cockney]] sa prosesong tinatawag na [[Pagtatanggal sa h|pagtatanggal sa ''h'']]. Samantala, wala namang mga [[katinig na pasutsot sa ngipin]] {{IPA|[θ ð]}} ang ilang mga dayalektong may [[Pagpipigil sa th|pagpipigil]] at [[Paghaharap sa th|paghaharap sa ''th'']] kagaya ng sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles|Aprikanong Amerikanong Bernakular]] at [[Estuaryong Ingles]]; pinalitan nila ang mga ito mga [[katinig na pasara sa ngipin]] o [[Katinig na pasara sa gilagid|gilagid]] {{IPA|[t d]}}o maging mga [[Katinig na pasutsot sa labi-ngipin|pasutsot sa labi-ngipin]] {{IPA|[f v]}}.{{sfn|Roach|2009|p=53}}{{sfn|Giegerich|1992|p=36}} Bukod sa mga ito, sumailalim rin ang ibang mga barayti sa mga pagbabago sa pagbigkas kagaya ng [[Pagsasama o pagtatanggal sa yod|pagsasama o pagtatanggal sa ''yod'']] gayundin sa pagbabawas sa mga kambal-katinig.{{sfn|Wells|1982}} Nagkakaiba ang RP at GA sa pagbigkas nila sa tunog na {{IPA|/r/}} pagkatapos ng isang patinig sa dulo ng isang pantig. [[Katinig na tunog-R|Rotiko]] ang GA, ibig sabihin, binibigkas nila ang tunog na ito sa mga dulo ng pantig, habang di-rotiko naman ang RP kung saan pawang [[Pagpapadulas (lingguwistika)|pinapadulas]] lamang nila ang patinig imbes na bigkasin ang tunog na {{IPA|/r/}}.{{sfn|Lass|2000|p=114}} Komplikado ang pagkakaiba sa mga salitang may [[Nakabukang harapang patinig|nakabukang patinig sa harap]] at [[Nakabukang likurang patinig|likod]] {{IPA|/æ ɑː ɒ ɔː/}}. Itinatangi ang lahat ng apat na tunog na ito sa RP, Australia, Nueva Selanda, at Timog Aprika. Sa GA, tatlo lamang ang itinatangi, {{IPA|/æ ɑ ɔ/}},{{sfn|Wells|1982|pp=xviii–xix}} habang dalawa lamang ito sa Canada, {{IPA|/æ ɑ/}}.{{sfn|Wells|1982|p=493}} == Ortograpiya == Sinusulat ang wikang Ingles gamit ang [[alpabetong Ingles]] na nakabatay sa [[sulat Latin]] mula pa noong ika-9 na siglo. Ginamit din ang [[mga runiko ng mga Anglo-Sahon]] para isulat ang [[Lumang Ingles]], bagamat nakita lamang ito sa mga maiikling tala; ipinapakita sa mga dokumentong sinulat sa panahong yon na mas laganap ang paggamit sa alpabetong Latin para isulat ang Lumang Ingles.{{sfn|Gneuss|2013|p=23}} Komplikado ang [[Ortograpiya ng wikang Ingles|ortograpiyang Ingles]], na nagtataglay ng mga elemento ng [[wikang Pranses]], [[Wikang Latin|Latin]], at [[Wikang Griyego|Griyego]] bukod sa katutubong sistemang [[Mga wikang Hermaniko|Hermaniko]].{{sfn|Swan|2006|p=149}} Dahil sa mga pagbabago sa pagbigkas, hindi tumutugma ang ortograpiya ng mga salita sa kung paano ito binibigkas.{{sfn|Lass|2000a}} Kumpara sa mga wika sa Europa kung saan aktibong pinalaganap ang mga [[reporma sa pagbaybay]] sa kani-kanilang wika, hindi indikasyon ang pagbaybay sa isang salita sa magiging bigkas nito.{{sfn|Mountford|2006}} Meron ding [[Pagkakaiba sa pagbaybay sa Britaniko at Amerikanong Ingles|sistematikong pagkakaiba]] sa pagbaybay sa [[Britanikong Ingles|Britaniko]] at [[Amerikanong Ingles]]. Dahil sa mga ito, marami ang [[Reporma sa pagbaybay sa wikang Ingles|nagmungkahi ng reporma]] sa pagbaybay sa wika.{{sfn|Neijt|2006}} Bagamat hindi nagtataglay ng iisang bigkas ang bawat titik sa pamantayang anyo ng wikang Ingles, ginagamit ang mga tuntunin sa pagbaybay upang malaman kung ano ang magiging bigkas ng mga ito.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} Pinaniniwalaan nina [[Noam Chomsky]] at [[Morris Halle]] noong 1968 na ang sistema ng pagbaybay ng wikang Ingles ay "halos maayos",{{sfn|Swan|2006|p=149}} bagamat kaunting lingwista lamang ang sumasang-ayon sa pananaw na ito; itinuturing ng maraming lingwista na may katuwiran ang kasalukuyang pagbaybay sa mga salitang Ingles.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} Pinakaginagamit na [[Sistema ng pagsulat|sistema ng panulat]] sa mundo ang pamantayang ortograpiya ng wikang Ingles.{{sfn|Mountford|2006|p=156}} Madalas na dumedepende ang mga mambabasa ng wikang Ingles sa mga karaniwang bigkas ng mga [[katinig]]; halimbawa, ang titik na ''b'' ay binibigkas na {{IPA|/b/}}. Gayunpaman, may mga titik na may iba ring tunog depende sa kaso: ang titik na ''c'' ay [[Malambot at matigas na c|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/k/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|cat}} "pusa") o {{IPA|/s/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|cell}} "[[selula]]"), habang ang titik na ''g'' ay [[Malambot at matigas na g|maaaring bigkasin]] nang {{IPA|/g/}} ("matigas", hal. {{Lang|en|gun}} "baril") o {{IPA|/dʒ/}} ("malambot", hal. {{Lang|en|gem}} "[[Batong-hiyas|hiyas]]"). Nakadepende madalas ang magiging tunog ng mga titik na ito sa sumusunod na titik sa pamantayang pagbaybay sa mga ito. Bukod dito, gumagamit din ang wikang Ingles ng mga [[kambal-katinig]] upang maisulat ang ilang mga karagdagang tunog: ''ch'' para sa {{IPA|/tʃ/}} (hal. {{Lang|en|church}} "simbahan"), ''sh'' para sa {{IPA|/ʃ/}} (hal. {{Lang|en|show}} "ipakita" o "palabas"), ''th'' para sa {{IPA|/θ/}} (hal. {{Lang|en|think}} "mag-isip") o {{IPA|/ð/}} (hal. {{Lang|en|this}} "ito"), ''ng'' para sa {{IPA|/ŋ/}} (hal. {{Lang|en|sing}} "umawit"), at ''ph'' para sa {{IPA|/f/}} sa mga salitang-hiram mula sa wikang Griyego. Ginagamit din ang digrapong ''qu'' para sa tunog na {{IPA|/kw/}} (hal. {{Lang|en|queen}} "reyna"). Binibigkas naman ang titik na ''x'' bilang {{IPA|/z/}} kung nasa simula ito (hal. {{Lang|en|[[xylophone]]}}, isang uri ng instrumento) o bilang {{IPA|/ks/}} sa ibang posisyon (hal. {{Lang|en|tax}} "buwis"). May mga salitang hindi sumusunod sa mga tuntuning ito, na karaniwang mga salitang-hiram na pinatili ang pagbaybay at pagbigkas nito sa orihinal nitong wika,{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=653}} o di kaya'y dahil sa mga mungkahi ng mga iskolar noong unang bahagi ng Modernong Ingles na sundin ang mga tuntunin sa pagbaybay ng wikang Latin para sa mga salitang Ingles na may Hermanikong pinagmulan.{{sfn|Daniels|Bright|1996|p=654}} Di tulad ng mga katinig, pawang iba-iba ang bigkas at pagbaybay sa mga tunog na [[patinig]] ng wikang Ingles. Mas marami ang tunog na patinig sa wika kesa sa mga titik na patinig (''a'', ''e'', ''i'', ''o'', ''u, y'', at minsan ''w'') nito. Dahil dito, pinagpapares ang mga titik na patinig sa isa't isa upang kumatawan sa ilang mga [[mahahabang patinig]] tulad ng ''oa'' sa salitang {{Lang|en|boat}} ("bangka"), ''ow'' sa {{Lang|en|how}} ("paano"), at ''ay'' sa {{Lang|en|stay}} ("manatili"). Bukod dito, meron ding tinatawag na [[Tahimik na e|"tahimik" na ''e'']] na resulta ng pagbabago ng mga tunog sa paglipas ng panahon.{{sfn|Abercrombie|Daniels|2006}} == Balarila == Kagaya ng ibang [[mga wikang Indo-Europeo]], sumusunod ang wikang Ingles sa [[Pagsasang-ayong nominatibo-akusatibo|akusatibong]] [[pangsang-ayong morposintaktiko]]. Sa kabilang banda, pinalitan na halos ng mga [[Wikang analitikal|analitikal]] na konstruksiyon ang paglalapi bilang [[Kaukulan (lingguwistika)|sistema ng kaukulan]] ({{Lang|en|grammatical case}}) sa wikang Ingles. Tanging mga [[panghalip panao]] na lamang ang nagtataglay ng kaukulan kesa sa ibang mga [[uri ng salita]]. Karaniwang inuuri ang mga salitang Ingles sa pitong grupo: [[pangngalan]], [[pandiwa]], [[pang-uri]], [[pang-abay]], [[Pantukoy (lingguwistika)|pantukoy]] (kasama ang mga [[Artikulo (balarila)|artikulo]]), [[pang-ukol]], at [[pangatnig]]. Ginugrupo din ang mga lingwista ang mga [[panghalip]] bilang isang hiwalay na grupo mula sa mga pangngalan, paghahati sa mga pangatnig bilang malaya o pantulong, at pagtuturing sa mga [[Padamdam (balarila)|salitang padamdam]] bilang isang hiwalay na grupo.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=22}} Marami ring mga [[pandiwang pantulong]] ({{Lang|en|auxilliary verb}}) sa wikang Ingles kagaya ng {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|do}} na ginagamit bilang pantulong sa pagpapakita ng pakiramdam o aspeto. Minamarkahan ang mga tanong ng [[Sumusuportang do|sumusuportang ''do'']], [[Paglilipat ng salitang-wh|paglilipat]] ng mga [[Salitang-wh|salitang-''wh'']], at [[Pagbabaligtad sa paksa-pantulong|pagbabaligtad]] sa ayos ng mga salita sa ilang mga pandiwa.<ref name="Carter2016">{{cite book |last1=Carter |first1=Ronald |title=English Grammar Today |last2=McCarthey |first2=Michael |last3=Mark |first3=Geraldine |last4=O'Keeffe |first4=Anne |date=2016 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-61739-7 |language=en |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles Ngayon}}</ref> Nananatili sa wikang Ingles ang ilang mga katangiang Hermaniko, kagaya ng pagtatangi sa mga [[Malakas na paglalapi|malalakas]] na [[salitang-ugat]] na may di-regular na paglalapi sa pamamagitan ng ''[[ablaut]]'' (hal. {{Lang|en|speak / spoke}} "magsalita" / "nagsalita") at mga mahihinang salitang-ugat sa pamamagitan ng regular na paglalapi (hal. {{Lang|en|hand / hands}} "kamay" / "mga kamay"). Makikita sa mga panghalip ang mga sistema ng kaukulan at [[Kasarian (balarila)|kasarian]] (hal. {{Lang|en|he / him}} panlalaking "siya" at "niya", {{Lang|en|who / whom}} "sino" / "kanino"), gayundin sa komplikadong paglalapi para sa [[Pandiwang copula|pandiwang ''copula'']] na {{Lang|en|to be}}.<ref name="Baugh2012">{{cite book |last1=Baugh |first1=Albert |title=A history of the English language |url=https://archive.org/details/historyofenglish0000albe_n4r5_6thed |last2=Cable |first2=Thomas |date=2012 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-65596-5 |edition=6 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng wikang Ingles}}</ref> Makikita sa pangungusap sa baba ang paggamit sa lahat ng pitong uri ng salita sa wikang Ingles:{{sfb|Aarts|Haegeman|2006|p=118}} {| style="text-align: center;" ![[Pantukoy (lingguwistika)|Ptk.]] ![[Pangngalan|Png.]] ![[Pang-ukol|Puk.]] !Ptk. !Png. ![[Pangatnig|Pnt.]] !Ptk. ![[Pang-uri|Pur.]] !Png. ![[Pandiwa|Pnd.]] ![[Pang-abay|Pna.]] !Pnt. !Ptk. !Png. !Pnd. |- |{{Lang|en|The}} |{{Lang|en|chairman}} |{{Lang|en|of}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|committee}} |{{Lang|en|and}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|loquacious}} |{{Lang|en|politician}} |{{Lang|en|clashed}} |{{Lang|en|violently}} |{{Lang|en|when}} |{{Lang|en|the}} |{{Lang|en|meeting}} |{{Lang|en|started.}} |- | colspan="15" |"Marahas na nag-away ang pinuno ng komite at ang madaldal na politiko nang magsimula ang pulong." |} === Pangngalan at pariralang pangngalan === Nalalapian ang mga [[pangngalan sa wikang Ingles]] batay sa [[Kailanan (balarila)|kailanan]] (bilang) at [[Pag-aari (balarila)|pag-aari]]. Nakakabuo ng mga bagong pangngalan sa wika sa pamamagitan ng deribasyon o pagsasama. Nahahati ang mga pangngalan sa dalawang uri batay sa [[semantika]]: [[pangngalang pantangi]] na tumutukoy sa mga pangngalang may tiyak na [[pangalan]], at mga [[pangngalang pambalana]], na tumutukoy naman sa mga pangngalang walang tiyak na pangalan. Nahahati pa nang husto ang mga pangngalang pambalana batay sa semantika sa dalawa, tahas (o kongkreto) at basal, at batay sa balarila, [[Pangngalang nabibilang|nabibilang]] at [[Pangngalang di-nabibilang|di-nabibilang]].{{sfn|Payne|Huddleston|2002}} Nalalapian para sa kailanan ang karamihan sa mga pangngalang nabibilang gamit ang [[Panlapi|hulaping]] {{Lang|en|-s}} (o sa ibang mga kaso, {{Lang|en|-es}}) para sa mga pangngalang may bilang na higit sa isa ([[Pangmaramihan (balarila)|pangmaramihan]], hal. {{Lang|en|pencils}} "mga lapis" o {{Lang|en|knives}} "mga kutsilyo", isahan ay {{Lang|en|knife}} "kutsilyo"), bagamat may mga iilang pangngalan na may anyong pangmaramihan na taliwas sa ganitong sistema (hal. {{Lang|en|mice}} "mga daga", isahan ay {{Lang|en|mouse}} "daga"). Samantala, nabubuo naman ang anyong pangmaramihan ng mga pangngalang di-nabibilang sa pamamagitan ng hiwalay na pangngalang nabibilang bilang pantukoy; halimbawa, ang pangngalang {{Lang|en|bread}} 'tinapay" ay isang pangngalang di-nabibilang, kaya ginagamit ang pangngalang nabibilang na {{Lang|en|loaf}} (masasalin dito bilang "hiwa") kagaya ng {{Lang|en|one loaf of bread}} ("isang hiwa ng tinapay") para sa isahan at {{Lang|en|two loaves of bread}} ("dalawang hiwa ng tinapay") para sa higit sa isa o pangmaramihan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=56–57}} Nalalapian din ang mga pangngalan sa wikang Ingles batay sa pag-aari, kung saan ginagamit ang hulaping {{Lang|en|'s}} (titik ''s'' na may [[kudlit]], hal. {{Lang|en|girl's wallet}} "pitaka ng batang babae") o gamit ang [[pang-ukol]] na {{Lang|en|of}} (hal. {{Lang|en|wallet of the girl}}). Noon, ginagamit lamang ang {{Lang|en|'s}} sa mga [[Buhay (balarila)|pangngalang buhay]] at {{Lang|en|of}} sa mga pangngalang di-buhay. Di na ganito ang kaso sa kasalukuyan dahil sa paggamit ng mga katutubong mananalita sa {{Lang|en|'s}} kahit maging sa mga pangngalang di-buhay. Mababago ang posisyon ng kudlit sa {{Lang|en|'s}} kung nagtatapos ang pangngalan sa titik na ''s'', kung saan magiging nasa dulo ito ng naturang salita (hal. {{Lang|en|sailors' ship}} "barko ''ng'' mga manlalayag").<ref name="Carter2016" /> Nakakabuo ang mga pangngalan ng mga [[parirala]] (tinatawag na [[pariralang pangngalan]]) kung kinakailangan ang mga ito ng ibang uri ng salita kagaya ng pantukoy, [[Panukat (balarila)|panukat]], pang-ukol, o [[pang-uri]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=55}} Maaari itong maiksi, kagaya ng sa {{Lang|en|the man}} ("ang lalaki"), na nagtataglay ng pangngalan ({{Lang|en|man}} "lalaki") at pantukoy ({{Lang|en|the}} "ang"). Maaari rin itong magtaglay ng mga [[panuring]] kagaya ng pang-uri (hal. {{Lang|en|tall man}} "matangkad na lalaki") bukod sa mga pantukoy, at maaari ring magsama ng iba pang mga pangngalan upang maging isang mahabang parirala gamit ang mga pang-ukol na {{Lang|en|and}} ("at") o {{Lang|en|with}} (masasalin bilang "kasama"): hal. {{Lang|en|the tall man with his wife and children}} ("ang matangkad na lalaki kasama ang kanyang asawa at mga anak"), na nagtataglay ng mga pantukoy, pangngalan, at pang-ukol. Gaano man kahaba ang mga pariralang pangngalan, itinuturing ito bilang iisang yunit sa pananaw ng semantika, partikular na sa mga kaso kung saan maaaring maging malabo ang tinutukoy na may-ari ng hulaping {{Lang|en|'s}}.<ref name="Carter2016" />{{Efn|Halimbawa ay ang pariralang {{lang|en|the Philippine president's wife}} ("ang asawa ng pangulo ng Pilipinas"), kung saan nakakabit ang {{lang|en|'s}} sa pariralang {{lang|en|the Philippine president}} at hindi lamang sa {{lang|en|president}} ayon sa semantika.}} Ginagamit ang isang grupo ng mga pantukoy para markahan ang mga pangngalan batay sa [[Katiyakan (balarila)|katiyakan]], kung saan ginagamit ang pantukoy na {{Lang|en|the}} ("ang") upang markahan ang isang tiyak na pangngalan, at {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} para naman sa mga pangngalang di-tiyak (hal. ikumpara ang {{Lang|en|the president}} "ang pangulo" sa {{Lang|en|a president}} "isang pangulo"). Nakadepende ang paggamit sa {{Lang|en|a}} o {{Lang|en|an}} sa simulang tunog ng pangngalan: {{Lang|en|a}} kung isa itong [[Katinig|tunog na katinig]] (hal. {{Lang|en|a pencil}} "isang lapis" o {{Lang|en|a uniform}} "isang uniporme" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/j/}}) habang {{Lang|en|an}} naman sa mga [[Patinig|tunog na patinig]] (hal. {{Lang|en|an event}} "isang pangyayari" o {{Lang|en|an honest person}} "isang tapat na tao" dahil nagsisimula ang salita sa tunog na {{IPA|/ɑ/}}).<ref>{{Cite web |title='A' or 'an'? What about before 'h'? An Indefinite Article Guide |trans-title='A' ba o 'An': Gabay sa mga Di-tiyak na Pantukoy |url=https://www.merriam-webster.com/grammar/is-it-a-or-an |access-date=2026-06-29 |website=www.merriam-webster.com |language=en}}</ref> Samantala, ginagamit naman ang mga panukat (hal. {{Lang|en|one}} "isa", {{Lang|en|all}} "lahat") upang tukuyin ang kailanan o bilang ng isang pangngalan. Dapat [[Pagsang-ayon (balarila)|sumasang-ayon]] ang pangngalan sa panukat na ginagamit, halimbawa, {{Lang|en|one pencil}} "isang lapis" pero {{Lang|en|all pencils}} "lahat ng lapis"). Palaging nasa simula ng mga pariralang pangngalan ang mga pantukoy.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=54–55}} ==== Pang-uri ==== [[Pang-uri sa wikang Ingles]] ang mga salitang naglalarawan sa ibang mga salitang Ingles, karaniwan sa mga pangngalan, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|red car}} ("pulang kotse"). Nasa unahan palagi ito ng salitang nilalarawan nito, at pagkatapos ng pantukoy kung meron man. Maaari ring umakto ang mga ito bilang panaguring naglalarawan, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|happy}} ("masaya") sa pangungusap na {{Lang|en|the child is happy}} ("masaya ang bata").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=530}} Hindi nilalapian ang mga pang-uri sa modernong Ingles, bagamat nilalapian ito noon. Gayunpaman, nilalapian pa rin ang ilang mga pang-uri batay sa [[Kaantasan ng pang-uri|antas ng pagkukumpara]]: walang paglalapi sa antas na lantay, ginagamit naman ang hulaping {{Lang|en|-er}} sa antas na pahambing, habang {{Lang|en|-est}} naman sa antas na pasukdol. May ilang pang-uri na may naiibang anyo para sa pahambing at pasukdol na antas: halimbawa ang salitang {{Lang|en|good}} ("maayos"), na may pahambing na {{Lang|en|better}} ("mas maayos") at pasukdol na {{Lang|en|best}} ("pinakamaayos"). Samantala, ginagamit naman ng ibang mga pang-uri ang isang hiwalay na salita para sa pahambing at pasukdol: {{Lang|en|more}} (masasalin dito bilang "mas") para sa pahambing (hal. {{Lang|en|more beautiful}} "mas maganda") habang {{Lang|en|most}} (masasalin dito bilang "pinaka-") para naman sa pasukdol (hal. {{Lang|en|most beautiful}} "pinakamaganda").{{sfn|König|1994|p=540}} May pagkakaiba sa kung ano ang ginagamit ng mga mananalita na paraan para sa kaantasan; sa kasalukuyan, ipinapakita sa mga pag-aaral na mas nagiging karaniwan sa mga katutubong mananalita ang paggamit sa mga hiwalay na salita kesa sa paglalapi.{{sfn|Mair|2006|pp=148–149}} ==== Panghalip, kaukulan, at panauhan ==== Di kagaya ng ibang uri ng salita sa wikang Ingles, napanatili ng mga [[Panghalip sa wikang Ingles|panghalip ng wika]] ang marami sa mga paglalapi batay sa kaukulan at [[Panauhan (balarila)|panauhan]]. Napanatili sa mga [[panghalip panao]] ang pagkakaiba sa anyong simuno o tagaganap sa karamihan sa mga panauhan gayundin sa pagtatangi batay sa buhay sa mga panghalip sa ikatlong panauhan at batay sa [[Kasarian (balarila)|kasarian]]. Kumakatawan ang [[kaukulang simuno]] ng modernong Ingles sa [[kaukulang palagyo]] ng [[Lumang Ingles]], habang kumakatawan naman ang [[kaukulang palayon]] sa [[kaukulang tagaganap]] at sa [[kaukulang patanggap]] ng Lumang Ingles.{{sfn|Leech|2006|p=69|loc="Nominative is a traditional name for the subjective case"}}{{sfn|O'Dwyer|2006|loc="English has subjective, objective and possessive cases."}} Ginagamit ang kaukulang simuno kung simuno ang [[panghalip]] mismo ng isang [[sugnay]], habang sa ibang kaso, ginagamit naman ang kaukulang palayon.{{sfn|Greenbaum|Nelson|2002}} Samantala, maaaring malaya o di-malaya ang magiging anyo ng mga [[panghalip paari]] sa wikang Ingles. Umaakto bilang pantukoy sa isang pangngalan ang mga di-malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|my chair}} "upuan ko") habang umaakto naman na parang pangngalan ang mga malalayang panghalip paari (hal. {{Lang|en|the chair is mine}} "akin ang upuan").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=425–426}} Hindi na itinatangi sa modernong Ingles ang pagkapormal ng mga panghalip. Noon, itinatangi ito kagaya ng sa panghalip panao sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|thou}} ang di-pormal habang {{Lang|en|you}} naman ang pormal na katumbas. Sa kasalukuyan, hindi na halos ginagamit ang {{Lang|en|thou}}, habang nanaig naman ang {{Lang|en|you}} sa kahit anong konteksto.{{sfn|McMahon|2012|p=182}} Pare-pareho ang mga ginagamit na salita para sa anyong pang-isahan at pangmaramihan ng mga panghalip sa ikalawa at ikatlong panauhan: * Palaging magkapareho ng itsura ang mga panghalip sa ikalawang panauhan ({{Lang|en|you, your, yours}} "ikaw, mo, sa'yo") maliban sa anyong pabalik ({{Lang|en|yourself, yourselves}} "sa'yo, sa inyo") sa maraming dayalekto. Ginagamit ng ilang dayalekto ang isang hiwalay na pangmaramihang panghalip sa ikalawang panauhan: {{Lang|en|y'all}} ("kayong lahat") sa [[Aprikanong Amerikanong Bernakulong Ingles]] at [[Ingles ng Katimugang Estados Unidos]], {{Lang|en|youse}} sa [[Ingles ng Australia|Australia]], o {{Lang|en|ye}} sa [[Ingles ng Irlanda|Irlanda]]. * Sa ikatlong panauhan, parehong ginagamit sa modernong Ingles ang serye ng pares na {{Lang|en|they/them}} ({{Lang|en|they, them, their, theirs, themselves}}, "sila, kanila, nila, sa kanila") bilang pang-isahan o pangmaramihan. Ginagamit din ang naturang serye ng panghalip bilang mga pang-isahang [[panghalip na walang kasarian]] (minsan kasama ang pang-isahang panghalip pabalik na {{Lang|en|themself}}), partikular sa [[LGBT|mga taong LGBT]].<ref>{{Cite web |last=Lee |first=Chelsea |date=31 October 2019 |title=Welcome, singular "they" |trans-title=Maligayang pagdating, pang-isahang ''they'' |url=https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200214220442/https://apastyle.apa.org/blog/singular-they |archive-date=14 February 2020 |publisher=American Psychological Association |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Kamm |first=Oliver |date=12 December 2015 |title=The Pedant: The sheer usefulness of singular 'they' is obvious |trans-title=Ang Pedante: Halata ang sobrang tinding pakinabang ng pang-isahang ''they'' |url=https://www.thetimes.com/uk/society/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190619175236/https://www.thetimes.co.uk/article/the-pedant-the-sheer-usefulness-of-singular-they-is-obvious-3qs05ngflkj |archive-date=19 June 2019 |website=[[The Times]] |language=en}}</ref> {| class="wikitable" |+Mga panghalip panao ng wikang Ingles ! colspan="4" rowspan="2" scope="col" |Panauhan ! rowspan="2" scope="col" |Simuno ! rowspan="2" scope="col" |Tagaganap ! colspan="2" scope="col" |Paari ! rowspan="2" scope="col" |Pabalik |- !Malaya !Di-malaya |- ! rowspan="2" scope="row" |Una ! colspan="3" |Isahan |{{Lang|en|I}} |{{Lang|en|me}} |{{Lang|en|my}} |''mine'' |''myself'' |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|we}} |{{Lang|en|us}} |{{Lang|en|our}} |{{Lang|en|ours}} |{{Lang|en|ourselves}} |- ! rowspan="2" |Ikalawa ! colspan="3" |Isahan | colspan="2" rowspan="2" |{{Lang|en|you}} | rowspan="2" |{{Lang|en|your}} | rowspan="2" |{{Lang|en|yours}} |{{Lang|en|yourself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|yourselves}} |- ! rowspan="5" |Ikatlo ! rowspan="4" |Isahan ! rowspan="3" |Tao !Panlalaki |{{Lang|en|he}} |{{Lang|en|him}} | colspan="2" |{{Lang|en|his}} |{{Lang|en|himself}} |- !Pambabae |{{Lang|en|she}} | colspan="2" |{{Lang|en|her}} |{{Lang|en|hers}} |{{Lang|en|herself}} |- !Alinman |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themself}}{{Efn|Bagamat unang ginamit ang {{lang|en|themself}} noon pang ika-14 na siglo, kinokonsidera pa rin ang paggamit nito bilang limitado. Ayon sa ''[[The Cambridge Grammar of the English Language]]'', ang paggamit nito ay bihira at tinatanggap lamang ng minorya ng mga mananalita, bagamat inaasahang lalaganap ang paggamit nito sa hinaharap kasabay ng pagsikat ng pang-isahang {{lang|en|they}}, kung saan maaaring makita ang anyong pangmaramihan nitong {{lang|en|themselves}} bilang taliwas sa pagiging pang-isahan ng {{lang|en|they}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002}}}} |- ! colspan="2" |Di-tao | colspan="2" |{{Lang|en|it}} | colspan="2" |{{Lang|en|its}} |{{Lang|en|itself}} |- ! colspan="3" |Maramihan |{{Lang|en|they}} |{{Lang|en|them}} |{{Lang|en|their}} |{{Lang|en|theirs}} |{{Lang|en|themselves}} |} ==== Pang-ukol ==== Pariralang pang-ukol ang tawag sa mga parirala na may pang-ukol at isa o higit pang pangngalan, kagaya ng {{Lang|en|with my dog}} ("kasama ng aso ko"), {{Lang|en|for my friend}} ("para sa aking kaibigan"), {{Lang|en|to school}} ("patungong paaralan"), o {{Lang|en|in England}} ("sa Inglatera"). Ginagamit ang [[pang-ukol sa wikang Ingles]] sa samu't saring paraan, mula sa paglarawan sa paggalaw, lugar, o relasyon ng isang bagay sa isa pang bagay, gayundin sa mga pambalarilang dahilan kagaya ng panimula ng isang komplementong sugnay o sa mga argumentong palihis ng mga [[pandiwa]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=58}} Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I gave it to him}} ("binigay ko yon sa kanya"), minamarkahan ng pang-ukol na {{Lang|en|to}} ang di-tuwirang layon ng pandiwang {{Lang|en|give}}. Tradisyonal na kinokonsiderang pang-ukol ang isang salita kung binabago nito ang kaukulan ng kasunod nitong salita. Gayunpaman, kinokonsidera na ng mga kontemporaryong gabay sa balarila ang pagiging pang-ukol ng isang salita kung umaakto ito bilang simula ng mga pariralang pang-ukol.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=598–600}} === Pandiwa at pariralang pandiwa === Nalalapian ang mga [[pandiwa sa wikang Ingles]] batay sa [[Panahon (balarila)|panahon]] at [[Aspeto (balarila)|aspeto]], at minamarkahan para sa pagsang-ayon sa mga pang-isahang paksang kasalukuyan sa ikatlong panauhan. Tanging ang pandiwang {{Lang|en|to be}} na lamang ang nalalapian para sa pagsang-ayon sa pangmaramihan at sa mga paksang nasa una at ikalawang panauhan.{{sfn|König|1994|p=540}} Pinapares naman ang mga [[pandiwang pantulong]] kagaya ng {{Lang|en|have}} ng isa pang pandiwa na nasa anyong [[pawatas]], pangnakaraan, o pangkasalukuyan. Bumubuo ang mga ito ng komplikadong sistema ng panahon, aspeto, at panagano. Natatangi ang mga pandiwang pantulong mula sa ibang mga pandiwa dahil puwedeng masundan ang mga ito ng negasyon, gayundin bilang ang unang bahagi ng isang pangungusap na patanong.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}}{{sfn|König|1994|p=541}} May anim na anyo sa paglalapi ang karamihan ng mga pandiwa sa wikang Ingles, kung saan tatlo sa mga ito ang pangunahin: pangkasalukuyan, pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan, at pangnakaraan. Ginagamit naman ang mga sekundaryong anyo para sa pawatas, [[Pandiwari|pandiwaring]] [[pangngalang-diwa]] ({{Lang|en|gerund participle}}), at pandiwaring pangnakaraan.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=50}} Natatangi ang pandiwang {{Lang|en|to be}}, na ginagamit bilang ang pangunahing pandiwang pantulong para sa [[aspetong nagaganap]] gayundin bilang [[kopula]] bukod sa iba pang mga gamit,{{sfn|Peters|2004|loc="be" p. 66}} dahil napanatili nito ang ilan sa mga orihinal nitong paglalapi at pagiging iba-iba ng anyo nito depende sa paksa: {{Lang|en|am}} sa pangkasalukuyan sa unang panauhan, {{Lang|en|is}} sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, at {{Lang|en|are}} sa pang-isahan sa ikalawang panauhan gayundin sa lahat ng tatlong anyong pangmaramihan. Tanging {{Lang|en|been}} lamang ang pandiwaring pangnakaraan nito habang {{Lang|en|being}} naman ang pandiwaring pangngalang-diwa.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=75, 91, 113–114}} {| class="wikitable" |+Mga anyo ng paglalapi sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Malakas ! scope="col" |Karaniwan !Katumbas sa Tagalog |- !Salita |{{Lang|en|to take}} "kumuha" | colspan="2" |{{Lang|en|to love}} "magmahal" |- ! scope="row" |Payak na pangkasalukuyan |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} | rowspan="2" |"nagmamahal ngayon" |- ! scope="row" |Pang-isahang pangkasalukuyan sa ikatlong panauhan |{{Lang|en|takes}} |{{Lang|en|loves}} |- ! scope="row" |Pangnakaraan |{{Lang|en|took}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal noon" |- ! scope="row" |Pawatas |{{Lang|en|take}} |{{Lang|en|love}} |"magmahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangngalang-diwa |{{Lang|en|taking}} |{{Lang|en|loving}} |"nagmamahal" |- ! scope="row" |Pandiwaring pangnakaraan |{{Lang|en|taken}} |{{Lang|en|loved}} |"nagmahal" |} ==== Panahon, aspeto, at panagano ==== May dalawang pangunahing [[Panahon (balarila)|panahon]] ang wikang Ingles: nakaraan at di-nakaraan (kasalukuyan). Nalalapian ang mga pandiwa para sa nakaraan sa pamamagitan ng paggamit sa anyong pangnakaraan nito, na nabubuo gamit ang hulaping {{Lang|en|-ed}} (o {{Lang|en|-d}} para sa pandiwang nagtatapos sa titik ''e'') para sa mga karaniwang pandiwa at hulaping {{Lang|en|-t}} o pagbabago sa mismong salita naman para sa mga malalakas na pandiwa. Hindi minamarkahan ang mga pandiwa sa panahong di-nakaraan, liban lamang sa pang-isahan sa ikatlong panauhan, kung saan nalalapian ito ng hulaping {{Lang|en|-s}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=51}} {| class="wikitable" |+Panahong pangkasalukuyan at pangnakaraan sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |Kasalukuyan !Tagalog ! scope="col" |Nakaraan !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I run}} |"Tumatakbo ako ngayon" |{{Lang|en|I ran}} |"Tumakbo ako kanina" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You run}} |"Tumatakbo ka ngayon" |{{Lang|en|You ran}} |"Tumakbo ka kanina" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John runs}} |"Tumatakbo si John ngayon" |{{Lang|en|John ran}} |"Tumakbo si John kanina" |} Walang anyong panghinaharap ang mga pandiwa sa wikang Ingles.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=208–210}} Para mabuo ang panahong panghinaharap, gumagamit ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong na {{Lang|en|will}} o {{Lang|en|shall}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Ginagamit rin ang katagang {{Lang|en|going to}} para mabuo ang panahong [[Balak na panghinaharap (balarila)|balak na panghinaharap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=210–211}} {| class="wikitable" |+Panahong panghinaharap sa mga pandiwa ! scope="col" | ! scope="col" |{{Lang|en|will}} !Tagalog !{{Lang|en|shall}} !Tagalog !{{Lang|en|going to}} !Tagalog |- ! scope="row" |Unang panauhan |{{Lang|en|I will run}} |"Tatakbo ako mamaya" |{{Lang|en|I shall run}} |"Dapat ako tumakbo mamaya" |{{Lang|en|I am going to run}} |"Balak kong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikalawang panauhan |{{Lang|en|You will run}} |"Tatakbo ka mamaya" |{{Lang|en|You shall run}} |"Dapat kang tumakbo mamaya" |{{Lang|en|You are going to run}} |"Balak mong tumakbo mamaya" |- ! scope="row" |Ikatlong panauhan |{{Lang|en|John will run}} |"Tatakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John shall run}} |"Dapat tumakbo si John mamaya" |{{Lang|en|John is going to run}} |"Balak tumakbo ni John mamaya" |} Gumagamit rin ang wikang Ingles ng karagdagan pang mga pandiwang pantulong para maipahayag ang iba pang mga [[Aspeto (balarila)|aspeto]], partikular na ang {{Lang|en|have}} at {{Lang|en|be}}, na ginagamit para sa [[Perpektibong aspeto|perpektibo]] (kumpleto o naganap) at [[Di-perpektibong aspeto|di-perpektibong]] (di-kumpleto o nagaganap) panahong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I have run}} "Tumakbo ako" kumpara sa {{Lang|en|I was running}} "Tumatakbo ako"), gayundin sa pinagsamang panahon kagaya ng perpektibong pangnakaraan (hal. {{Lang|en|I had been running}} "Noon pa ako tumatakbo") at perpektibong pangkasalukuyan (hal. {{Lang|en|I have been running}} "Kanina pa ako tumatakbo").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=50–51}} Para naman sa pagpapahayag ng [[panagano]], gumagamit rin ang wikang Ingles ng mga pandiwang pantulong kagaya ng {{Lang|en|can}}, {{Lang|en|may}}, {{Lang|en|will}}, at {{Lang|en|shall}} at ang mga pangnakaraang anyo ng mga ito: {{Lang|en|could}}, {{Lang|en|might}}, {{Lang|en|would}}, at {{Lang|en|should}}. May dalawang pangunahing panagano ang wikang Ingles: [[Pasakali (balarila)|pasakali]] ({{Lang|en|subjunctive}}) at [[Pautos (balarila)|pautos]] ({{Lang|en|imperative}}). Pareho itong nakabatay sa payak na anyo ng pandiwa, at ginagamit sa mga di-malalayang [[sugnay]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=51–52}} Nabubuo ang anyong [[Pawatas (balarila)|pawatas]] ng pandiwa sa pamamagitan ng pagsasama ng payak na anyo nito at ang pang-ukol na {{Lang|en|to}}. Ginagamit ito sa mga sugnay na pandiwa na nakadepende sa isang sugnay na pandiwa na may hanggan, ang tawag sa sugnay na nabubuo sa paligid ng isang pandiwa sa anyong pangnakaraan o pangkasalukuyan. Kalimitang ito ang mga pandiwang pantulong, kung saan tinatrato ang tunay na pandiwa bilang ang dumedependeng sugnay nito.<ref>{{cite web |title=Finite and Nonfinite Clauses |trans-title=Mga Signay na May Hanggan at Walang Hanggan |url=https://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207091436/http://myenglishgrammar.com/lesson-17-clauses/6-finite-and-nonfinite-clauses.html |archive-date=7 December 2019 |website=MyEnglishGrammar.com |language=en}}</ref> Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|He has to go}} ("Dapat na siyang umalis"), ang pandiwang pantulong na {{Lang|en|have}} ang nalapian sa anyong pangnakaraan habang walang nagbago sa pandiwang {{Lang|en|to go}} na nasa anyong pawatas naman. Isa rin halimbawa ang {{Lang|en|I saw him leave}} ("Nakita ko siyang umalis"), kung saan mapapansing nagbago ang pandiwang {{Lang|en|see}} upang maging nasa anyong pangnakaraan ito habang ang komplementong sugnay na pandiwa {{Lang|en|leave}} ay nanatili lamang sa anyong pawatas nito. ==== Pariralang pandiwa ==== Gumagamit ang wikang Ingles ng mga [[pariralang pandiwa]], na kombinasyon ng isang pandiwang nasa payak nitong anyo na sinusundan ng isang [[pang-ukol]] o [[pangatnig]]. Umaakto ito bilang iisang katagang panaguri. Halimbawa nito ang mga katagang {{Lang|en|wake up}} ("gumising"), {{Lang|en|put up}} ("pagpasensiyahan"), at {{Lang|en|get together}} ("magsama-sama"). Pawang mga [[Idiyoma|idyoma]] ang kahulugan nito, na madalas ay malayo sa literal nitong salin; halimbawa, ang katagang {{Lang|en|lay off}} ay nangangahulugang "masibak" kahit na ang {{Lang|en|lay}} ay literal na "maglatag" at {{Lang|en|off}} naman ay literal na "magpatay [hal. ng ilaw]".{{sfn|Dixon|1982}} Kung ito ba ay isang hiwalay na kataga sa pananaw ng [[sintaksis]] o isa lamang kombinasyon ng pandiwa at pang-ukol (pananaw na nagtuturing sa {{Lang|en|wake up}} at {{Lang|en|run up}} bilang magkapareho sa pananaw ng sintaksis) ay kasakuluyang pinagdedebatehan ng mga gramatiko.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=274}} ==== Pang-abay ==== Binabago ng mga [[pang-abay]] ang inilalarawan ng pandiwa sa pamamagitan ng pagbibigay ng karagdagang impormasyon ukol sa paano ito nagawa.<ref name="Carter2016" /> Nabubuo ang karamihan sa mga [[pang-abay sa wikang Ingles]] gamit ang isang pang-uri na nilapian ng hulaping {{Lang|en|-ly}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|He runs quickly}} ("Tumatakbo siya nang mabilis"), nagmula ang pang-abay na {{Lang|en|quickly}} mula sa pang-uri na {{Lang|en|quick}}. May mga natatanging anyong pang-abay ang ilan sa mga karaniwang pang-uri, kagaya ng pang-uri na {{Lang|en|good}}, na may anyong pang-abay na {{Lang|en|well}}.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=565–566}} === Sintaksis === [[File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Constituent_structure_analysis_English_sentence.svg|thumb|Sa na {{Lang|en|The cat sat on the mat}} ("Umupo ang pusa sa sapin"), [[Paksa (balarila)|paksa]] ang {{Lang|en|The cat}}, na sinusundan ng [[Pandiwa|pandiwang]] {{Lang|en|sat}} (pangnakaraang anyo ng {{Lang|en|sit}}), na sinusundan naman ng [[pariralang pang-ukol]] na {{Lang|en|on the mat}}, na nagtataglay ng isang [[pang-ukol]], [[Artikulo (balarila)|artikulo]], at pangngalan.]] Medyo [[Wikang analitiko|analitiko]] ang modernong wikang Ingles.{{sfn|McArthur|1992|pp=64, 610–611}} Nakadebelop ito ng mga katangiang kagaya ng [[pandiwang modal]] at [[ayos ng salita]] bilang mga paraan para makagawa ng mga makakabuluhang [[pangungusap]]. Minamarkahan ng mga [[pandiwang pantulong]] ang mga pangungusap tulad ng mga [[tanong]], negatibong polaridad, [[pasibong tinig]], at [[aspetong nagaganap]].{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=1209–1219}} ==== Ayos ng salita ==== Umalis ang wikang Ingles mula sa paggamit sa [[ayos ng salita na pandiwa pangalawa]] ng mga wikang Hermaniko upang maging isang wikang gumagamit na lang halos ng [[ayos na paksa-pandiwa-layon]].{{sfn|König|1994|p=553}} Dahil dito gayundin sa mga [[pandiwang pantulong]], nakakagawa ang wikang Ingles ng mga [[pangungusap]] kung saan may dalawa o higit pang [[pandiwa]] sa gitna nito, kagaya halimbawa ng {{Lang|en|He had been hoping to try opening it}} ("Umaasa sana siya na masusubukan niyang mabuksan ito").{{sfn|Müller|2020|p=666}} Sa karamihan ng mga pangungusap, minamarkahan lamang ng wikang Ingles ang relasyong pambalarila batay sa ayos nito.{{sfn|König|1994|p=550}} Palaging nauuna ang [[Paksa (balarila)|paksa]] bago ang pandiwa, na nauuna palagi sa [[Layon (balarila)|layon]] nito. Sa madaling salita, nakabase sa posisyon sa pangungusap ang magiging gampanin ng mga salita sa isang pangungusap: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|The dog}} |{{Lang|en|bites}} |{{Lang|en|the man}} |- | colspan="3" |"Kinagat ng aso ang lalaki" |- |{{Lang|en|The man}} |{{Lang|en|bites}} |''{{Lang|en|the dog}}'' |- | colspan="3" |"Kinagat ng lalaki ang aso" |} Gayunpaman, doble ang pagmarka sa isang salita kung ito ay isang [[panghalip]]: isa ayon sa posisyon nito at isa ayon naman sa paglalapi nito: {| style="text-align: center;" !Paksa !Pandiwa !Layon |- |{{Lang|en|He}} |{{Lang|en|hit}} |{{Lang|en|him}} |- | colspan="3" |"Hinampas niya siya" |} Maaaring ilagay ang mga [[di-tuwirang layon]] ng mga pandiwang parehong palipat at katawanin bilang ang unang layon sa pangungusap na may dalawang layon, kagaya ng sa {{Lang|en|I gave Jane the book}} ("Binigay ko kay Jane yung aklat"), o bilang isang [[pariralang pang-ukol]], kagaya ng sa {{Lang|en|I gave the book to Jane}} ("Binigay ko yung aklat kay Jane").{{sfn|König|1994|p=551}} ==== Sugnay ==== {{Main|Sugnay sa wikang Ingles}} Maaaring magtaglay ang isang pangungusap ng wikang Ingles ng isa o higit pang [[sugnay]], na maaari naman magtaglay ng mga [[Parirala|pariralang]] tulad ng [[pariralang pangngalan]] at [[pariralang pandiwa]]. Sa bawat pangungusap, palaging may isang pangunahing sugnay (tinatawag na [[malayang sugnay]]), kung saan pumapalibot ang mga [[di-malalayang sugnay]]. Maaaring gumanap ang mga di-malalayang sugnay bilang mga [[Argumento (balarila)|argumento]] ng malayang sugnay. Halimbawa, sa pariralang {{Lang|en|I think you're lying}} ("Sa tingin ko, nagsisinungaling ka"), {{Lang|en|think}} ang pandiwa ng pangunahing sugnay, ang panghalip na {{Lang|en|I}} ang paksa, at ang layon ay ang buong di-malayang sugnay na {{Lang|en|you are lying}}. Minsan, nilalagyan ito ng panghalip na {{Lang|en|that}} upang maging mas malinaw pa ang relasyong ito sa isang pangungusap, ngunit karaniwan itong tinatanggal.{{sfn|Miller|2002|pp=60–69}} Tinatawag naman na mga [[sugnay na panuring]] ang mga sugnay na gumaganap bilang tagapaglarawan o pantukoy ng isang bahagi ng pangunahing sugnay. Minamarkahan ito karaniwan ng mga panghalip kagaya ng {{Lang|en|that}}, {{Lang|en|who}}, at {{Lang|en|whom}}. Halimbawa, sa pangungusap na {{Lang|en|I saw the letter that you received today}} ("Nabasa ko ang sulat na natanggap mo ngayong araw"), inilalarawan ng sugnay na panuring na {{Lang|en|that you received today}} ang layon ng pangunahing sugnay na {{Lang|en|letter}}. Natatangi ito sa mga wikang Hermaniko, na karaniwang walang pagbabago sa ayos ng salita para sa mga malalaya at di-malalayang sugnay.{{sfn|König|1994|p=557}} ==== Pandiwang pantulong ==== Ginagamit ang mga [[pandiwang pantulong]] sa samu't saring paraan sa wikang Ingles, kabilang na sa pagpapahayag ng panahon, aspeto, at panagano. Gumagawa ang mga ito ng mga pangunahing sugnay, at gumaganap ang pangunahing pandiwa bilang ang simula ng isang di-malayang sugnay ng pandiwang pantulong. Halimbawa, sa pangungusap na {{lang|en|The dog did not find its bone}} ("Hindi nahanap ng aso ang kanyang buto"), ang sugnay na {{lang|en|find its bone}} ang komplemento ng negasyon ng {{lang|en|did not}}. Ginagamit ang [[pagbabaligtad ng paksa-pantulong]] sa maraming paraan, kabilang na sa pokus, negasyon, at patanong na konstruksiyon.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=94–98}} Gumaganap bilang pandiwang pantulong ang pandiwang {{lang|en|do}} kahit na sa mga simpleng pasalaysay na pangungusap, kung saan umaakto ito bilang pananda ng pagdiin kagaya halimbawa sa {{lang|en|I did shut the fridge}} ("Sinara ko mismo yung ref"); masasalin ang pandiwang {{lang|en|do}} (nasa pangnakaraang anyo na {{lang|en|did}}) dito bilang katumbas ng "mismo". Gayunpaman, ginagamit ito sa mga pangungusap na negasyon at baligtad dahil kinakailangan ng mga sugnay sa wikang Ingles ng isang pandiwang pantulong sa mga ganitong konstruksiyon. Hindi pinapayagan sa modernong wikang Ingles ang pagdagdag ng negasyon na {{lang|en|not}} ("hindi") sa isang ordinaryong ("may hangganan") pandiwa kagaya halimbawa ng {{lang|en|I know not}} (literal na "alam ko hindi"); pinapayagan lamang ito kasama ng isang pandiwang pantulong tulad ng {{lang|en|do}} o isang [[pandiwang kopula]], halimbawa, {{lang|en|I did not know}} ("Hindi ko alam"). Ganito rin ang kaso sa mga sugnay na nangangailangang baligtarin kasama na ang mga tanong na nangangailangan ng pagbaligtad ng paksa at pandiwa.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|p=114}} Ginagamit rin sa mga pasibong konstruksiyon ang mga pandiwang pantulong. Kinakailangan ng mga pasibong konstruksiyon ng isang aktibong konstruksiyon kung saan nagiging paksa nito ang layon ng aktibong konstruksiyon, at inaalis o gumaganap na lamang ang paksa bilang isang palihis na argumento na ipinapahayag sa isang pariralang pang-ukol. Nabubuo ang mga ito gamit ang pangnakaraang pandiwari ng pandiwang pantulong na {{lang|en|to be}} o {{lang|en|to get}}, bagamat hindi lahat ng mga barayti ng wikang Ingles ay pumapayag sa paggamit sa pangnakaraang pandiwari ng {{lang|en|to get}} sa mga pasibong konstruksiyon. Halimbawa, ang aktibong {{lang|en|she sees him}} ("nakita niya siya") ay nagiging {{lang|en|he is seen by her}} ("siya ay nakita niya").{{sfn|Miller|2002|p=26-27}} ==== Tanong ==== Karaniwang nabubuo ang parehong [[tanong na oo/hindi]] at [[tanong na ''wh''|''wh'']] sa pamamagitan ng pagbabaligtad sa paksa at pandiwang pantulong (hal. {{lang|en|John is going to sleep}} "Matutulog na si John" ay nagiging {{lang|en|Is John going to sleep?}} "Matutulog na ba si John?" sa anyong patanong), na maaaring mangailangan ng [[sumusuportang do|sumusuportang ''do'']] (hal. {{lang|en|You like her}} "Gusto mo siya" ay nagiging {{lang|en|Do you like her?}} "Gusto mo ba siya?" sa anyong patanong). Nagsisimula ang karamihan ng mga tanong sa mga [[salitang patanong]] na nagsisimula sa ''wh-'' kagaya ng {{lang|en|who}} ("sino"), {{lang|en|what}} ("ano"), {{lang|en|where}} ("saan"), {{lang|en|when}} ("kailan"), at {{lang|en|why}} ("bakit"), gayundin sa {{lang|en|how}} ("paano"). Halimbawa, sa pangungusap na {{lang|en|What so you see?}} ("Ano ang nakikita mo?"), ang salitang patanong na {{lang|en|What}} ang nasa simula kahit na gumaganap ito bilang layon ng pangungusap taliwas sa karaniwang ayos ng mga salita sa wikang Ingles. Gayunpaman, walang nagaganap na pagbabaligtad sa ayos kung gumaganap ang mga salitang patanong bilang paksa o bahagi ng paksa, kagaya ng sa {{lang|en|Who saw the cat?}} ("Sino ang nakakita sa pusa?"). Maaari ring iharap ang mga pariralang pang-ukol kung umaakto ito bilang salitang patanong, kagaya ng sa {{lang|en|To whose house do you went last night?}} ("Kaninong bahay ka pumunta kagabi?"). Tanging ang panghalip na {{lang|en|who}} na lamang ang nalalapian para sa kaukulan, kung saan gumaganap ang {{lang|en|whom}} ("para kanino") bilang ang anyong palayon nito, bagamat unti-unti na itong nalalaos sa maraming konteksto.{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=7-8}} ==== Diskurso ==== Bagamat prominente ang paksa sa wikang Ingles, karaniwang [[pinag-uusapan-komento]] ang estrakturang ginagamit sa pakikipag-usap, kung saan nauuna ang pinag-uusapan (alam na impormasyon) sa komento (bagong impormasyon). Dahil sa kahigpitan sa paggamit ng paksa-pandiwa-layon sa mga pangungusap sa wikang Ingles, karaniwang gumaganap ang pinag-uusapan bilang ang paksa nito. Sa mga kaso kung saan ganito ang sitwasyon, karaniwan naman itong inaangat sa antas ng paksa. Isa sa mga paraan para magawa ito ay sa pamamagitan ng paggamit sa pasibong konstruksiyon. Bukod dito, ginagamit rin sa mga [[pangungusap na may pokus]] kung saan ibinababa ang pangunahing sugnay upang maging komplementng sugnay ng isang kopulang pangungusap na may [[pekeng paksa]] kagaya ng {{lang|en|it}} o {{lang|en|there}} (hal. {{lang|en|it was the girl that the bee stung}} "yung batang babae ang kinagat ng bubuyog"). Ginagamit din ang mga pekeng paksa sa mga kaso ng kawalan ng paksa kagaya sa mga pandiwang di-personal (hal. {{lang|en|it is raining}} "umuulan") o sa mga sugnay na nag-uulat (hal. {{lang|en|there are many cars on the street}} "maraming kotse sa kalsada").{{sfn|Huddleston|Pullum|2002|pp=1365-1370}} Nabubuo ang [[pag-unawa (lingguwistika)|pag-unawa]] sa pamamagitan ng mga deiktikong panghalip tulad ng [[anapora]], halimbawa ang mga pangungusap na {{lang|en|that is exactly what I mean}} ("yan nga yung ibig sabihin ko"), kung saan tumutukoy ang {{lang|en|that}} bilang panghalip sa isang bagay na parehong alam ng mga nag-uusap, at {{lang|en|he then went home}} ("umuwi siya pagkatapos"), kung saan ginagamit naman ang {{lang|en|then}} bilang senyas ng pag-usad sa isang kinukuwentong salaysay.{{sfn|Halliday|Hasan|1976}} Ginagamit din ang mga [[panandang pandiskurso]] kagaya ng mga salitang {{lang|en|oh}}, {{lang|en|so}}, at {{lang|en|well}} upang isenyas ang pag-usad ng mga ideya sa mga pangungusap at makatulong pa nang husto sa pag-unawa. Madalas una ito sa mga pangungusap. Ginagamit rin ang mga ito upang isenyas ang [[paninindigan (lingguwistika)|paninindigan]], kung saan pinoposisyon ng mga mananalita ang kanilang paninindigan ukol sa pinag-uusapan kagaya ng sa {{lang|en|no way, is that true?}} ("weh? di nga?") o {{lang|en|oh boy, I am hungry!}} ("haynaku, gutom na ko!"). Bagamat karaniwan itong katangian ng impormal at pasalitang [[rehistro (lingguwistika)|rehistro]] ng wikang Ingles, ginagamit rin ito sa pormal at pasulat na rehistro ng wika.{{sfn|Schiffrin|1988}} == Bokabularyo == Nasa 170,000 salita ang nakatala sa ''[[Oxford English Dictionary]]'' na nilathala noong 1989, na aabot nang 220,000 salita kung isasama pati mga laos na'ng salita. Lagpas kalahati ang pangngalan, 1/4 ang pang-uri, at 1/7 naman ang pandiwa.<ref>{{cite web |url=https://en.oxforddictionaries.com/explore/how-many-words-are-there-in-the-english-language |title=How many words are there in the English language? |trans-title=Gaano karami ang mga salita sa wikang Ingles?|lang=en|website=Oxford Dictionaries|archive-date=9 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170909203258/https://en.oxforddictionaries.com/explore/how-many-words-are-there-in-the-english-language |url-status=dead}}</ref> Ayon naman sa isang pagtataya, nasa isang milyong salita ang meron sa wika kung isasama pati mga [[salitang maagham]], salitang may [[panlapi|unlapi at hulapi]], mga [[hiram na salita]] na may limitadong paggamit, mga teknikal na [[akronimo]], at iba pa.{{sfn|Algeo|1999}} === Pagbuo ng salita === Nakakabuo ng mga bagong salita ang wikang Ingles sa samu't saring paraan: paglilipat (paggamit ng salita sa ibang konteksto, hal. pangngalan na ginagamit bilang pandiwa) at pagsasama (pagbuo ng salita gamit ang ibang salita, hal. {{lang|en|homesick}} na kombinasyon ng {{lang|en|home}} ("tahanan") at {{lang|en|sick}} ("sakit") upang mangahulugang "nami-miss ang tahanan").{{sfn|Crystal|2003b|p=129}}{{sfn|Algeo|1999}}{{sfn|Kastovsky|2006}} Madalas din makabuo ang wikang Ingles gamit ng mga [[neolohismo]] na nakabase sa mga ugat na Latin o Griyego. Isa ring paraan para makabuo ng mga salita ang akronimo tulad halimbawa ng mga salitang {{lang|en|laser}} at {{lang|en|scuba}}.{{sfn|Crystal|2003b|pp=120–121}} === Pinagmulan === {{Pie chart |caption=Mga salitang Ingles batay sa pinagmulang wika<ref name="Finkenstaedt1973" /><ref>{{cite web |url=http://www.askoxford.com/asktheexperts/faq/aboutenglish/proportion |title=What is the proportion of English words of French, Latin, or Germanic origin? |trans-title=Ano ang proporsiyon ng mga salitang Ingles na may Pranses, Latin, o Hermanikong pinagmulan?|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=2008 |website=Ask the experts |archive-url=https://web.archive.org/web/20080817153021/http://www.askoxford.com/asktheexperts/faq/aboutenglish/proportion |archive-date=17 August 2008}}</ref> |value1=28.30 |label1=Pranses, kabilang ang Anglo-Normando |value2=28.24 |label2=Latin, kabilang ang mga maagham at teknikal na hiram |value3=25 |label3=Hermaniko (Lumang Ingles, Lumang Nordiko, Olandes) |value4=5.32 |label4=Griyego |value5=4.03 |label5=Di alam |value6=3.28 |label6=Mula sa pangngalang pantangi |other=Ibang wika }} Madalas manghiram ang wikang Ingles ng mga salita sa ibang wika sa malaking bahagi ng kasaysayan nito.{{sfn|Denning|Kessler|Leben|2007|p=7}} Nananatili pa ring nagmula sa Kanlurang Hermaniko ang karamihan sa mga pinakaginagamit na salita sa wika gayundin sa pangunahing bokabularyo nito.{{sfn|Nation|2001|p=265}}{{sfn|Algeo|1999}} Maraming mga pangungusap na mabubuo nang walang hiram na salita, ngunit imposible nang walang bokabularyong Anglo-Sahon.<ref>{{cite book |last1=Solodow |first1=Joseph |title=Latin Alive: The Survival of Latin in English and the Romance Languages|trans-title=Buhay ang Latin: Ang Pananatili ng Latin sa Ingles at mga wikang Romanse|lang=en| |url=https://books.google.com/books?id=2OfV9NZxH68C |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |page=196 |isbn=978-0-521-51575-7}}</ref> Sa mga rehistro ng wikang Ingles, karaniwang ginagamit ang bokabularyong Anglo-Sahon sa mga usapang pambata habang mas gumagamjt naman ng mga hiram na salitang mula sa Latin ang mga mas pormal na pagsusulat sa abogasya, akademya, at agham.{{sfn|Crystal|2003b|pp=124–127}}{{sfn|Algeo|1999|pp=80–81}} Dahil sa haba ng interaksyon ng wikang Pranses sa wikang Ingles, marami sa mga salitang Ingles ang nagmula sa wikang Latin at Pranses. Tinatayang nasa 28% ng kabuuang dami ng mga salitang Ingles ang nagmula sa Pranses,{{sfn|Gottlieb|2006|p=196}} habang 20% naman ang sa wikang Latin.{{sfn|Burnley|1992|pp=409–499}} Nagmula rin ang marami sa mga salitang Latin mula sa wikang Griyego, na nananatili pa rin magpahanggang ngayon.{{sfn|Romaine|1999|p=4}} Samantala, nagmula naman ang mga salitang hiniram sa Lumang Nordiko mula noong ika-8 hanggang ika-11 siglo, sa panahon ng mga Nordiko sa Inglatera.{{sfn|Denning|Kessler|Leben|2007}}{{sfn|Kastovsky|1992|pp=320, 332}} === Impluwensiya sa ibang wika === [[File:Spanglish sign for mecanic.jpg|thumb|Paskil na nakasulat sa [[wikang Kastila ng Estados Unidos]], na gumagamit ng salitang Ingles na {{lang|en|free}} ("libre") imbes na sa katumbas nito sa wikang Kastila {{lang|es|gratis}}.]] Matindi ang impluwensiya ng wikang Ingles sa ibang mga wika.{{sfn|Gottlieb|2006|p=196}}{{sfn|Brutt-Griffler|2006|p=692}} Karaniwang tinuturong dahilan ang pagiging ''[[lingua franca]]'' nito, ang napakaraming aklat at pelikulang ginawa sa wikang Ingles, gayundin sa opinyon sa mga tao ukol sa pag-unawa sa naturang wika.{{sfn|Gottlieb|2006|p=197}} Karaniwang nanghihiram sa Amerikanong Ingles ang maraming mga wika.{{sfn|Gottlieb|2006|p=198}} Direkta itong hinihiram bilang [[kalke]] sa ibang mga wika kagaya ng sa [[wikang Tsino]], o di kaya'y tinutumbasan batay sa tunog kagaya ng sa [[wikang Hapón]].{{sfn|Gottlieb|2006|p=202}} == Tingnan din == * [[Mga wikang Ingles ng mundo]] == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == {{reflist}} === Pinagkunan === <!-- The entries in this bibliography are in alphabetical order. Comments show the names of named references. --> {{refbegin|30em}} <!-- AartsHaegeman2006 -->* {{cite book |first1=Bas |last1=Aarts |first2=Liliane |last2=Haegeman |date=2006 |chapter=English Word classes and Phrases |trans-chapter=Mga klase ng salita at parirala sa Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Handbook sa Lingguwistikang Ingles|lang=en|editor1-last=Aarts |editor1-first=Bas |editor2-first=April |editor2-last=McMahon |publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- AbercrombieDaniels2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04878-1 |chapter=Spelling Reform Proposals: English |trans-chapter=Mga Mungkahing Reporma sa Pagbaybay: Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Abercrombie |first1=D. |last2=Daniels |first2=P. T. |pages=72–75 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- AitkenMcArthur1979 -->* {{cite book |editor1-last=Aitken |editor1-first=A. J. |editor2-last=McArthur |editor2-first=Tom |date=1979 |title=Languages of Scotland|lang=en|trans-title=Mga Wika ng Eskosya |location=Edinburgh, Reyno Unido |publisher=Chambers |series=Occasional paper – Association for Scottish Literary Studies |volume=4 |isbn=978-0-550-20261-1}} <!-- Alcaraz-ArizaNavarro2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02351-8 |chapter=Medicine: Use of English|trans-chapter=Medisina: Paggamit sa Ingles|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Alcaraz Ariza |first1=M. Á. |last2=Navarro |first2=F. |pages=752–759 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ammon2006 -->* {{cite journal |last=Ammon |first=Ulrich |s2cid=142692741 |title=Language Conflicts in the European Union: On finding a politically acceptable and practicable solution for EU institutions that satisfies diverging interests|trans-title=Mga Hidwaan sa Wika sa Unyong Europeo: Ukol sa paghahanap sa isang politikal na pagsang-ayon at praktikal na solusyon para sa mga institusyon ng EU nang nagagampanan ang mga nagkakaibang interes|lang=en|journal=International Journal of Applied Linguistics |volume=16 |issue=3 |pages=319–338 |date=2006 |doi=10.1111/j.1473-4192.2006.00121.x |s2cid-access=free |via=DYLAN project |url=http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110102074109/http://www.dylan-project.org/Dylan_en/presentation/dissemination/articles/assets/UDE-Ammon-LanguageConflictsInTheEuropeanUnion.pdf |archive-date=2 January 2011}} <!-- Ammon2008 -->* {{cite book |last=Ammon |first=Ulrich |chapter=Pluricentric and Divided Languages |lang=en|trans-chapter=Mga Plurisentro at Nakahating Wika|editor1-last=Ammon |editor1-first=Ulrich N. |editor2-last=Dittmar |editor2-first=Norbert |editor3-last=Mattheier |editor3-first=Klaus J. |display-editors=3 |editor4-last=Trudgill |editor4-first=Peter |title=Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society |trans-title=Sosyolingguwistika: Pandaigdigang Handbook ng Agham ng Wika at Lipunan|volume=2 |date=2008 |edition=2nd |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-019425-8 |series=Handbooks of Linguistics and Communication Science}} <!-- Annamalai2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04611-3 |chapter=India: Language Situation |lang=en|trans-chapter=India: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Annamalai |first1=E. |pages=610–613 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Australian Bureau of Statistics2013 official census of Australia -->* {{cite web |author=Australian Bureau of Statistics |title=2011 Census QuickStats: Australia|trans-title=QuickStats sa Senso ng 2011: Australia |lang=en|date=28 March 2013 |url=http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106221006/http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2011/quickstat/0 |archive-date=6 November 2015}} <!-- Bailey2001 -->* {{cite book |last=Bailey |first=Guy |chapter=The relationship between African American and White Vernaculars|trans-chapter=Ang kaugnayan ng Aprikanong Amerikano at Puting Bernakular|editor-last=Lanehart |editor-first=Sonja L. |title=Sociocultural and historical contexts of African American English |trans-title=Sosyokultural at historikal na konteksto ng Aprikanong Amerikanong Ingles|url=https://archive.org/details/socioculturalhis00lane |url-access=limited |date=2001 |pages=[https://archive.org/details/socioculturalhis00lane/page/n71 53]–84 |publisher=John Benjamins |lang=en|series=Varieties of English around the World |isbn=978-1-58811-046-6}} <!-- Bailey1997 -->* {{cite book |last=Bailey |first=G. |date=1997 |chapter=When did southern American English begin|trans-chapter=Kailan nagsimula ang katimugang Amerikanong Ingles|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zvFtOr5_BZAC&pg=PA255 |title=Englishes around the world|trans-title=Mga Ingles sa iba't-ibang panig ng mundo|lang=en|pages=255–275 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=John Benjamins |isbn=9789027248763}} <!-- Bao2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04257-7 |chapter=Variation in Nonnative Varieties of English |trans-chapter=Baryasyon sa mga hindi Katutubong Barayti ng Ingles|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Bao |first1=Z. |pages=377–380 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Barry1982 -->* {{cite book |last=Barry |first=Michael V. |chapter=English in Ireland |trans-chapter=Ingles sa Irlanda|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=84–134 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- BaughCable2002 -->* {{cite book |last1=Baugh |first1=Albert C. |last2=Cable |first2=Thomas |title=A History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles|edition=5|lang=en |publisher=Longman |date=2002 |isbn=978-0-13-015166-7 |url=https://archive.org/details/historyofenglish02baug}} <!-- Bazelmans2009 -->* {{cite book |last=Bazelmans |first=Jos |chapter=The Early-Medieval Use of Ethnic Names from Classical Antiquity: the Case of the Frisians |trans-chapter=Ang Maagang Medyebal na Paggamit sa mga Etnikong Pangalan mula sa Klasikong Antigong Panahon: ang Kaso ng mga Prisyano|pages=321–338 |editor-last1=Derks |editor-first1=Ton |editor-last2=Roymans |editor-first2=Nico |title=Ethnic Constructs in Antiquity: The Role of Power and Tradition|trans-title=Mga Etnikong Gawa sa Antigong Panahon: Ang Gampanin ng Kapangyarihan at Tradisyon|lang=en|publisher=Amsterdam University Press |series=Amsterdam Archaeological Studies |volume=13 |date=2009 |isbn=978-90-485-0791-7 |jstor=j.ctt46n1n2.1 |jstor-access=free}} <!-- Bermudez-OteroMcMahon2006 -->* {{cite encyclopedia |last1=Bermúdez-Otero |first1=Ricardo |first2=April |last2=McMahon |date=2006 |title=English phonology and morphology |trans-title=Ponolohiya at morpolohiya ng Ingles|lang=en|editor-first=Bas |editor-last=Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |encyclopedia=The Handbook of English Linguistics |location=Oxford |publisher=Wiley–Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2 |doi=10.1002/9780470753002.ch17 |series=Blackwell Handbooks in Linguistics |pages=382–410}} <!-- BlenchSpriggs1999 -->* {{cite book |last1=Blench |first1=R. |last2=Spriggs |first2=Matthew |title=Archaeology and Language: Correlating Archaeological and Linguistic Hypotheses|trans-title=Arkeolohiya at Wika: Pagsasama sa mga Arkeolohiko at Lingguwistikong Palagay|lang=en|pages=285–286 |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-11761-6 |url=https://books.google.com/books?id=DWMHhfXxLaIC&pg=PA286}} * {{cite book |editor-last=Blake |editor-first=Norman |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=2|publisher=Cambridge University Press |date=1992 |doi=10.1017/CHOL9780521264754.003 |isbn=978-1-139-05553-6}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Blake |year=1992 |pages=23–154}} <!-- Boberg2010 -->* {{cite book |last=Boberg |first=Charles |author-link=Charles Boberg |date=2010 |title=The English language in Canada: Status, history and comparative analysis|url=https://archive.org/details/englishlanguagei0000bobe |trans-title=Ang Wikang Ingles sa Kanada: Katayuan, kasaysayan, at pagsusuring komparatibo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-49144-0 |series=Studies in English Language}} <!-- BosworthToller1921 -->* {{cite web |last1=Bosworth |first1=Joseph |author-link1=Joseph Bosworth|last2=Toller |first2=T. Northcote |title=Engla land |work=[[An Anglo-Saxon Dictionary]] (Online)|lang=en |date=1921 |url=http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |publisher=[[Charles University]] |archive-date=21 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121221212612/http://bosworth.ff.cuni.cz/009427 |url-status=live}} <!-- BrintonBrinton2010 -->* {{cite book |last1=Brinton |first1=Laurel J. |last2=Brinton |first2=Donna M. |date=2010 |title=The linguistic structure of modern English |trans-title=Ang lingguwistikong estraktura ng modernong Ingles|lang=en|publisher=John Benjamins |isbn=978-90-272-8824-0 |url=https://benjamins.com/#catalog/books/z.156/main}} <!-- Brutt-Griffler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00644-1 |chapter=Languages of Wider Communication|trans-chapter=Mga Wika ng mas Malawak na Komunikasyon|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Brutt-Griffler |first1=J. |pages=690–697 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Burridge2010 -->* {{cite book |last=Burridge |first=Kate |chapter=English in Australia|trans-chapter=Ingles sa Australia|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|lang=en|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142 |url-access=limited |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-62264-6 |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk_142/page/n154 132]–151}} <!-- Campbell1959 -->* {{cite book |last=Campbell |first=Alistair |author-link=Alistair Campbell|title=Old English Grammar|url=https://archive.org/details/oldenglishgramma0000camp_o0r3 |trans-title=Balarila ng Lumang Ingles |location=Oxford, Inglatera |publisher=[[Oxford University Press]] |date=1983 |orig-date=1959|lang=en |isbn=978-0-19-811943-2 |ref={{sfnref|Campbell|1959}}}} <!-- CarrHoneybone2007 -->* {{cite journal |last1=Carr |first1=Philip |last2=Honeybone |first2=Patrick |date=2007 |title=English phonology and linguistic theory: an introduction to issues, and to 'Issues in English Phonology'|trans-title=Ponolohiya at lingguwistikong teorya ng Ingles: panimula sa mga isyu, at sa 'Mga Isyu sa Ponolohiya ng Ingles'|lang=en|journal=Language Sciences |volume=29 |issue=2 |pages=117–153 |doi=10.1016/j.langsci.2006.12.018}} <!-- Cassidy1982 -->* {{cite book |last=Cassidy |first=Frederic G. |chapter=Geographical Variation of English in the United States|lang=en|trans-chapter=Heograpikong Baryasyon ng Ingles sa Estados Unidos|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=177–210 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Cercignani1981 -->* {{cite book |last=Cercignani |first=Fausto |title=Shakespeare's works and Elizabethan pronunciation|trans-title=Mga gawa ni Shakespeare at ang Isabel na pagbigkas|lang=en|date=1981 |publisher=Clarendon |url=https://books.google.com/books?id=_JBlAAAAMAAJ |jstor=3728688 |isbn=978-0-19-811937-1}} <!-- Clark2013 -->* {{cite book |first1=Urszula |last1=Clark |first2=Esther |last2=Asprey |date=2013 |title=West Midlands English: Birmingham and the Black Country|trans-title=Ingles ng Kanlurang Midlands: Birmingham at ang Black Country|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-4169-7}} <!-- CollingwoodMyres1936 -->* {{cite book |last1=Collingwood |first1=Robin George |author-link=R. G. Collingwood |last2=Myres |first2=J. N. L. |chapter=The Sources for the period: Angles, Saxons, and Jutes on the Continent |trans-chapter=Ang mga Pinagmulan para sa panahon: Mga Anglo, Saxon, at Jute sa Kontinente|title=Roman Britain and the English Settlements|trans-title=Romanong Britanya at ang mga Tirahang Ingles|volume=5 |publisher=Clarendon |location=Oxford, Inglatera|lang=en|date=1936 |lccn=37002621 |jstor=2143838}} * {{cite book |last=Cohen |first=Antonie |title=The Phonemes of English: A Phonemic Study of the Vowels and Consonants of Standard English |trans-title=Ang mga Ponema ng Ingles: Isang Ponemikong Pag-aaral sa mga Patinig at Katinig ng Pamantayang Ingles|lang=en|publisher=Springer |date=2012 |orig-date=1952 |isbn=978-94-010-2969-8}} <!-- CollinsMees2003 -->* {{cite book |last1=Collins |first1=Beverley |last2=Mees |first2=Inger M. |year=2003 |orig-date=1981 |title=The Phonetics of English and Dutch|url=https://archive.org/details/phoneticsofengli0000coll |trans-title=Ang Ponetika ng Ingles at Olandes |edition=5 |place=Leiden, Olanda|lang=en |publisher=Brill |isbn=978-90-04-10340-5}} <!-- Connell2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01655-2 |title=Nigeria: Language Situation|trans-title=Nigeria: Sitwasyon sa Wika|lang=en|encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Connell |first1=B. A. |pages=635–637 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- ConradRubal-Lopez1996 -->* {{cite book |last1=Conrad |first1=Andrew W. |last2=Rubal-Lopez |first2=Alma |title=Post-Imperial English: Status Change in Former British and American Colonies, 1940–1990|trans-title=Imperyong Ingles: Pagbabago sa Katayuan sa mga Dating Kolonya ng Britanya at Amerika, 1940–1990|lang=en|date=1996 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-11-087218-7 |url=http://www.degruyter.com/viewbooktoc/product/143492 |page=261 |url-access=subscription}} * {{cite book |last=Cruttenden |first=Alan |date=2014 |title=Gimson's Pronunciation of English|trans-title=Pagbigkas sa Ingles ng Gimson|edition=8 |lang=en|publisher=Routledge |isbn=978-1-4441-8309-2}} <!-- CrystalLanguageDeath2002 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9781139106856 |title=Language Death |url=https://archive.org/details/languagedeath0000crys |trans-title=Pagkamatay ng Wika|lang=en|date=2000 |last=Crystal |first=David |isbn=978-0-521-65321-3}} <!-- CrystalGlobalLanguage2003a -->* {{Cite book |last=Crystal |first=David |title=English as a Global Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|author-link=David Crystal |edition=2 |publisher=Cambridge University Press |page=69 |date=2003a |url=https://books.google.com/books?id=d6jPAKxTHRYC |isbn=978-0-521-53032-3}} <!-- CrystalEncyclopedia2003b -->* {{cite book |last=Crystal |first=David |title=Cambridge Encyclopedia of the English Language|trans-title=Ensiklopediya ng Cambridge ukol sa Wikang Ingles|author-link=David Crystal |edition=2|lang=en |publisher=Cambridge University Press |date=2003b |isbn=978-0-521-53033-0 |url=https://books.google.com/books?id=A3b3ngEACAAJ}} <!-- CrystalSubcontinent2004b -->* {{cite news |last=Crystal |first=David |title=Subcontinent Raises Its Voice|trans-title=Itinaas ng Subkontinente ang Kanyang Boses|lang=en|year=2004 |url=https://www.theguardian.com/education/2004/nov/19/tefl |newspaper=The Guardian |archive-date=17 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080417171455/http://education.guardian.co.uk/tefl/story/0,,1355064,00.html |url-status=live}} <!-- DanielsBright1996 -->* {{cite book |editor1-last=Daniels |editor1-first=Peter T. |editor2-last=Bright |editor2-first=William |title=The World's Writing Systems|trans-title=Ang mga Sistema ng Oagsulat ng Mundo|lang=en|url=https://books.google.com/books?id=621jAAAAMAAJ |date=1996 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-507993-7}} <!-- Dehaene2009 -->* {{cite book |last=Dehaene |first=Stanislas |title=Reading in the Brain: The Science and Evolution of a Human Invention|trans-title=Pagbabasa sa Utak: Ang Agham at Ebolusyon ng isang Imbensiyon ng Tao|lang=en|date=2009 |publisher=Viking |isbn=978-0-670-02110-9 |url=https://books.google.com/books?id=6Z2hjwEACAAJ}} <!-- DenningKesslerLeben2007 -->* {{cite book |last1=Denning |first1=Keith |last2=Kessler |first2=Brett |last3=Leben |first3=William Ronald |title=English Vocabulary Elements|trans-title=Mga Elemento sa Bokabularyo ng Ingles|lang=en|date=17 February 2007 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-516803-7 |url=https://books.google.com/books?id=jz76l9RAccQC}} <!-- Deumert2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01294-3 |chapter=Migration and Language |trans-chapter=Migrasyon at Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Deumert |first1=A. |pages=129–133 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Dixon 1982 -->* {{cite journal |last=Dixon |first=R. M. W. |date=1982 |title=The grammar of English phrasal verbs|url=https://archive.org/details/australian-journal-of-linguistics_1982-06_2_1/page/1 |trans-title=Ang balarila ng mga pariralang pandiwa ng Ingles|lang=en|journal=Australian Journal of Linguistics |volume=2 |issue=1 |doi=10.1080/07268608208599280 |pages=1–42}} <!-- Donoghue2008 -->* {{cite book |last=Donoghue |first=D. |title=Old English Literature: A Short Introduction|url=https://archive.org/details/oldenglishlitera0000dono |trans-title=Panitikan ng Lumang Ingles: Maikling Panimula|lang=en|publisher=Wiley |date=2008 |isbn=978-0-631-23486-9 |doi=10.1002/9780470776025 |editor-last=Donoghue |editor-first=Daniel}} <!-- Durrell2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/02189-1 |chapter=Germanic Languages|trans-chapter=Mga Wikang Hermaniko |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Durrell |first1=M. |pages=53–55 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Eagleson1982 -->* {{cite book |last=Eagleson |first=Robert D. |chapter=English in Australia and New Zealand|trans-chapter=Ingles sa Australia at Nueva Selanda|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=415–438 |isbn=978-3-12-533872-2 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press}} <!-- Ethnologue -->* {{cite web |url=http://www.ethnologue.com/statistics/size |title=Summary by language size|trans-title=Buod batay sa laki ng wika |lang=en|website=Ethnologue: Languages of the World |ref={{harvid|Ethnologue|2010}} |archive-date=26 December 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040016/https://www.ethnologue.com/statistics/size |url-status=live}} <!-- European Commission2012 -->* {{cite report |publisher=European Commission |title=Special Eurobarometer 386: Europeans and Their Languages|trans-title=Mga Natatanging Eurobarometer 386: Mga Europeo at ang Kanilang Wika|lang=en|date=June 2012 |series=Eurobarometer Special Surveys |url=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160106183351/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf |archive-date=6 January 2016 |ref={{sfnref|European Commission|2012}}}} <!--FasoldConnor-Linton2014 -->* {{cite book |editor1-last=Fasold |editor1-first=Ralph W. |editor2-last=Connor-Linton |editor2-first=Jeffrey |title=An Introduction to Language and Linguistics|trans-title=Panimula sa Wika at Lingguwistika |edition=2|lang=en|date=2014 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-316-06185-5}} * {{cite journal |last1=Flemming |first1=Edward |last2=Johnson |first2=Stephanie |year=2007 |title=''Rosa's roses'': reduced vowels in American English |trans-title=''Mga rosas ni Rosa'': pagbawas sa mga patinig sa Amerikanong Ingles|lang=en|journal=[[Journal of the International Phonetic Association]] |volume=37 |issue=1 |pages=83–96 |doi=10.1017/S0025100306002817 |url=http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |citeseerx=10.1.1.536.1989 |s2cid=145535175 |archive-date=19 September 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180919182406/http://web.mit.edu/flemming/www/paper/rosasroses.pdf |url-status=live}} <!-- Giegerich1992 -->* {{cite book |title=English Phonology: An Introduction|url=https://archive.org/details/englishphonology0000gieg|trans-title=Ponolohiya ng Ingles: Panimula|lang=en |first=Heinz J. |last=Giegerich |publisher=Cambridge University Press |date=1992 |isbn=978-0-521-33603-1 |series=Cambridge Textbooks in Linguistics}} <!-- Gneuss2013 -->* {{cite book |last=Gneuss |first=Helmut |chapter=The Old English Language|lang=en|trans-chapter=Ang Lumang Wikang Ingles |editor1-last=Godden |editor1-first=Malcolm |editor2-last=Lapidge |editor2-first=Michael |date=2013 |title=Cambridge Companion to Old English Literature|url=https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc |trans-title=Pantulong ng Cambridge ukol sa Panitikan ng Lumang Ingles|edition=2 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-15402-4 |pages=[https://archive.org/details/cambridgecompani0000malc/page/18 19]–49}} <!-- Görlach1991 -->* {{cite book |last=Görlach |first=Manfred |title=Introduction to Early Modern English|lang=en|trans-title=Panimula sa Maagang Modernong Ingles|date=1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-32529-5}} <!-- Gordin2015 -->* {{cite magazine |last=Gordin |first=Michael D. |title=Absolute English|trans-title=Ingles Lamang|lang=en |url=http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |magazine=[[Aeon (digital magazine)|Aeon]] |date=4 February 2015 |archive-date=7 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150207162247/http://aeon.co/magazine/science/how-did-science-come-to-speak-only-english/ |url-status=dead}} <!-- GordonCampbellHay et al.2004 -->* {{cite book |last1=Gordon |first1=Elizabeth |last2=Campbell |first2=Lyle |last3=Hay |first3=Jennifer |last4=Maclagan |first4=Margaret |last5=Sudbury |first5=Angela |last6=Trudgill |first6=Peter |author-link6=Peter Trudgill |date=2004 |title=New Zealand English: its origins and evolution|url=https://archive.org/details/newzealandenglis0000unse_b8r3 |trans-title=Ingles ng Nueva Selanda : mga pinagmulan at ebolusyon nito|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-10895-9 |series=Studies in English Language |ref={{sfnref|Gordon|Campbell|Hay et al.|2004}}}} <!-- Gottlieb2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04455-2 |chapter=Linguistic Influence|trans-chapter=Impluwensiya ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Gottlieb |first1=H. |pages=196–206 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Graddol2006 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next: Why global English may mean the end of 'English as a Foreign Language'|trans-title=Susunod Ingles: Bakit maaaring matapos ang 'Ingles bilang Banyagang Wika' dahil sa pandaigdigang Ingles|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |lang=en|date=2006 |publisher=The British Council |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042939/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- Graddol2010 -->* {{cite book |last=Graddol |first=David |title=English Next India: The future of English in India |trans-title=Susunod Ingles sa India: Ang hinaharap ng Ingles sa India|author-link=David Graddol |url=http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf|lang=en |date=2010 |publisher=The British Council |isbn=978-0-86355-627-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150212042654/http://englishagenda.britishcouncil.org/sites/ec/files/books-english-next-india-2010.pdf |archive-date=12 February 2015}} <!-- GraddolLeithSwann et al.2007 -->* {{cite book |editor1-last=Graddol |editor1-first=David |editor2-last=Leith |editor2-first=Dick |editor3-last=Swann |editor3-first=Joan |editor4-last=Rhys |editor4-first=Martin |editor5-last=Gillen |editor5-first=Julia |title=Changing English |trans-title=Nagbabagong Ingles|lang=en|url=http://www.routledge.com/books/details/9780415376792/ |date=2007 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-37679-2 |ref={{sfnref|Graddol|Leith|Swann et al.|2007}}}} <!--Green2002 -->* {{cite book |last=Green |first=Lisa J. |date=2002 |title=African American English: a linguistic introduction |trans-title=Ingles ng Aprikanong Amerikano: panimula sa wika|lang=en|url=https://archive.org/details/isbn_9780521891387 |url-access=registration |publisher=Cambridge University Press}} <!-- Greenbaum -->* {{cite book |last1=Greenbaum |first1=S. |last2=Nelson |first2=G. |title=An introduction to English grammar |trans-title=Panimula sa balarila ng Ingles|lang=en|date=2002 |edition=2|publisher=Longman |isbn=978-0-582-43741-8}} <!-- Halliday & Hasan 1976 -->* {{cite book |last1=Halliday |first1=M. A. K. |last2=Hasan |first2=Ruqaiya |date=1976 |title=Cohesion in English |url=https://archive.org/details/cohesioninenglis0000hall |trans-title=Pagkakaisa sa Ingles|lang=en |publisher=Pearson |isbn=978-0-582-55041-4}} <!-- Harbert2006 -->* {{cite book |doi=10.1017/CBO9780511755071 |title=The Germanic Languages |trans-title=Mga Wikang Hermaniko|lang=en|date=2006 |last1=Harbert |first1=Wayne |isbn=978-0-521-80825-5}} <!-- Hickey 2007 -->* {{cite book |last=Hickey |first=R. |date=2007 |title=Irish English: History and present-day forms |url=https://archive.org/details/irishenglishhist0000hick |trans-title=Ingles ng Irlanda: Kasaysayan at mga kasalukuyang anyo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-85299-9}} <!-- Hogg1992 -->* {{cite book |date=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European|trans-title=Ang Lugar ng Ingles sa Hermaniko at Indo-Europeo|lang=en |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|volume=1|editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-26474-7}} ** {{Harvc |last=Bammesberger |first=Alfred |year=1992 |chapter=The Place of English in Germanic and Indo-European |url=https://books.google.com/books?id=Y83EPUUWnQkC&pg=PA26 |in=Hogg |pages=26–66}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=67–168 |id={{sfnref|Hogg|1992a}}}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Semantics and Morphology |in=Hogg |year=1992 |pages=290–408}} ** {{Harvc |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Old English Dialects |in=Hogg |year=1992 |pages=409–451}} <!-- HoggDenison2006 -->* {{cite book |editor-last=Hogg |editor-first=Richard M. |editor-last2=Denison |editor-first2=David |title=A History of the English language |publisher=Cambridge University Press |date=2006 |isbn=978-0-521-71799-1}} ** {{Harvc |last=Crystal |first=David |chapter=English worldwide |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=420–439}} ** {{Harvc |last=Fischer |first=Olga |last2=van der Wurff |first2=Wim |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |chapter=Syntax |pages=109–198}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |last2=Denison |first2=David |in=Hogg |in2=Denison |chapter=Overview |pages=1–30 |year=2006 |id={{sfnref|Hogg|Denison|2006a}}}} ** {{Harvc |last=Hogg |first=Richard M. |chapter=English in Britain |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=352–383}} ** {{Harvc |last=Kastovsky |first=Dieter |chapter=Vocabulary |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=199–270}} ** {{Harvc |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=43–108}} ** {{Harvc |last=Nevalainen |first=Terttu |last2=Tieken-Boon van Ostade |first2=Ingrid |chapter=Standardization |in=Hogg |in2=Denison |year=2006 |pages=271–311}} <!--How English evolved into a global language -->* {{cite news |title=How English evolved into a global language |trans-title=Paano naging pandaigdigang wika ang Ingles|url=https://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |date=20 December 2010 |work=BBC News |lang=en |ref={{harvid|How English evolved into a global language|2010}} |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925173407/http://www.bbc.co.uk/news/magazine-12017753 |url-status=live}} <!-- HuddlestonPullum2002 -->* {{cite book |last1=Huddleston |first1=Rodney |last2=Pullum |first2=Geoffrey K. |title=Cambridge Grammar of the English Language |date=2002 |publisher=Cambridge University Press |trans-title=Balarila ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|isbn=978-0-521-43146-0 |url=http://www.cambridge.org/us/academic/subjects/languages-linguistics/grammar-and-syntax/cambridge-grammar-english-language}} <!-- Hughes & Trudgill 1996 -->* {{cite book |first1=Arthur |last1=Hughes |last2=Trudgill |first2=Peter |author-link2=Peter Trudgill |date=1996 |title=English Accents and Dialects |url=https://archive.org/details/englishaccentsdi0000hugh |trans-title=Mga Asento at Dayalekto ng Ingles|lang=en|edition=3 |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-61445-7}} <!-- International Civil Aviation Organization -->* {{cite web |title=Personnel Licensing FAQ |trans-title=Mga Madalas Itanong sa Personal na Lisensiya|lang=en|url=http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |publisher=International Civil Aviation Organization – Air Navigation Bureau |date=2011 |at=In which languages does a licence holder need to demonstrate proficiency? |quote=Controllers working on stations serving designated airports and routes used by international air services shall demonstrate language proficiency in English as well as in any other language(s) used by the station on the ground. |archive-date=20 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141220003044/http://www.icao.int/safety/airnavigation/pages/peltrgfaq.aspx#anchor14 |url-status=live |ref={{sfnref|International Civil Aviation Organization|2011}}}} <!-- International Maritime Organization2011 -->* {{cite web |publisher=International Maritime Organization |title=IMO Standard Marine Communication Phrases|lang=en|trans-title=Pamantayang Parirala sa Komunikasyon sa Dagat ng IMO|date=2011 |url=http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |archive-date=3 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111003233938/http://www.imo.org/OurWork/Safety/Navigation/Pages/StandardMarineCommunicationPhrases.aspx |url-status=dead |ref={{sfnref|International Maritime Organization|2011}}}} <!-- International Phonetics Association1999 -->* {{Cite book |publisher=[[International Phonetic Association]], Cambridge University Press |author-link=International Phonetic Association |date=1999 |title=Handbook of the International Phonetic Association: A guide to the use of the International Phonetic Alphabet |trans-title=Handbook ng Pandaigdigang Ponetikong Asosasyon: Gabay sa paggamit sa Pandaigdigang Ponetikong Alpabeto|lang=en|isbn=978-0-521-65236-0 |ref={{sfnref|International Phonetic Association|1999}}}} <!-- Jambor2007 -->* {{cite journal |last=Jambor |first=Paul Z. |title=English Language Imperialism: Points of View|lang=en|trans-title=Imperyalismo ng Wikang Ingles: Mga Pananaw|journal=Journal of English as an International Language |date=2007 |volume=2 |pages=103–123 |url=https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |archive-date=11 December 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231211184023/https://www.eilj.com/wp-content/uploads/2013/12/2-december%202007.pdf#page=103 |url-status=live}} <!-- Jespersen 2007 -->* {{cite book |last=Jespersen |first=Otto |title=The Philosophy of Grammar |chapter=Case: The number of English cases|lang=en|trans-title=Ang Pilosopiya ng Balarila|trans-chapter=Kaso: Ang bilang ng mga kaso sa Ingles|publisher=Routledge |orig-date=1924 |date=2007}} <!-- Kachru2006 -->* {{cite encyclopedia |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00645-3 |title=English: World Englishes|trans-title=Ingles: Mga Ingles ng Mundo|lang=en |encyclopedia=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Kachru |first1=B. |pages=195–202 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- KönigvanderAuwera1994 -->* {{cite book |editor-last=König |editor-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/ |jstor=4176538}} <!-- König 1994 -->* {{cite book |last=König |first=Ekkehard |chapter=English |pages=532–562 |editor1-last=König |editor1-first=Ekkehard |editor2-last=van der Auwera |editor2-first=Johan |title=The Germanic Languages|trans-title=Mga Hermanikong Wika|lang=en|date=1994 |publisher=Routledge |isbn=978-0-415-28079-2 |series=Routledge Language Family Descriptions |chapter-url=http://www.routledge.com/books/details/9780415280792/}} <!-- Labov 1972 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |author-link=William Labov |date=1972 |title=Sociolinguistic patterns|trans-title=Mga patern sa sosyolingguwistika|lang=en|publisher=University of Pennsylvania Press |chapter=The Social Stratification of (r) in New York City Department Stores|trans-chapter=Ang Panlipunang Pagsasagrupo sa (r) sa mga Pamilihan ng Lungsod ng New York|pages=168–178 |doi=10.1007/978-1-349-25582-5_14 |isbn=978-0-333-61180-7 |s2cid=107967883}} <!-- Labov 2012 -->* {{cite book |last=Labov |first=W. |date=2012 |title=Dialect Diversity in America: The Politics of Language Change |url=https://archive.org/details/dialectdiversity0000labo |trans-title=Dibersidad ng Dayalekto sa Amerika: Sng Politika ng Pagbabago ng Wika|lang=en|publisher=University of Virginia Press |chapter=About Language and Language Change|trans-chapter=Ukol sa Wika at Pagbabago ng Wika|isbn=978-0-8139-3327-6}} <!-- Lanham 1982 -->* {{cite book |last=Lanham |first=L. W. |chapter=English in South Africa |trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=324–352 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Lass2000 -->* {{cite book |editor-first=Roger |editor-last=Lass |title=Cambridge History of the English Language|trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge |lang=en|volume=3 |publisher=Cambridge University Press |date=2000}} ** {{Harvc |in=Lass |date=2000 |last=Lass |first=Roger |chapter=Phonology and Morphology |year=2000 |pages=56–186 |id={{sfnref|Lass|2000a}}}} <!-- Lass 2002 -->* {{citation |last=Lass |first=Roger |chapter=South African English|trans-chapter=Ingles sa Timog Aprika|editor-last=Mesthrie |editor-first=Rajend |date=2002 |title=Language in South Africa|trans-title=Wika sa Timog Aprika|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-79105-2}} <!-- Lawler2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04573-9 |chapter=Punctuation |trans-chapter=Bantas|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lawler |first1=J. |pages=290–291 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Lawton 1982 -->* {{cite book |last=Lawton |first=David L. |chapter=English in the Caribbean|trans-chapter=Ingles sa Karibe |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|lang=en|pages=251–280 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Leech 2006 -->* {{cite book |last=Leech |first=G. N. |author-link=Geoffrey Leech |date=2006 |title=A glossary of English grammar |url=https://archive.org/details/glossaryofenglis0000leec |trans-title=Glosaryo ng balarila ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-2406-6}} <!-- LeechHundtMairSmith2009 -->* {{cite book |url=http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |last1=Leech |first1=Geoffrey |last2=Hundt |first2=Marianne |last3=Mair |first3=Christian |last4=Smith |first4=Nicholas |title=Change in contemporary English: a grammatical study|trans-title=Pagbabago sa kontemporaryong Ingles: gramatikao na pag-aaral|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86722-1 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402140536/http://english.fullerton.edu/publications/clnarchives/2012winter/angus-chng%20contemp_eng.pdf |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}} <!-- LevineCrocket1966 -->* {{cite journal |last1=Levine |first1=L. |last2=Crockett |first2=H. J. |date=1966 |title=Speech Variation in a Piedmont Community: Postvocalic r*|trans-title=Baryasyon sa Pagbigkas sa isang Pamayanang Piedmont: Posbokalikong r*|lang=en|journal=Sociological Inquiry |volume=36 |issue=2 |pages=204–226 |doi=10.1111/j.1475-682x.1966.tb00625.x}} <!-- Li2003 -->* {{cite journal |last1=Li |first1=David C. S. |title=Between English and Esperanto: what does it take to be a world language? |trans-title=Sa Pagitan ng Ingles at Esperanto: paano maging isang pandaigdigang wika?|lang=en|journal=International Journal of the Sociology of Language |issue=164 |pages=33–63 |date=2003 |issn=0165-2516 |doi=10.1515/ijsl.2003.055}} <!-- LimAnsaldo2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01701-6 |chapter=Singapore: Language Situation|trans-chapter=Singapura: Sitwasyon sa Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Lim |first1=L. |last2=Ansaldo |first2=U. |pages=387–389 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Maclagan 2010 -->* {{cite book |last=Maclagan |first=Margaret |chapter=The English(es) of New Zealand|trans-chapter=Ang (mga) Ingles ng Nueva Selanda|lang=en|editor-last=Kirkpatrick |editor-first=Andy |date=2010 |title=Routledge Handbook of World Englishes |trans-title=Handbook ng Routledge ukol sa mga Ingles ng Mundo|url=https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk |url-access=limited |publisher=Routledge |pages=[https://archive.org/details/routledgehandboo00kirk/page/n173 151]–164 |isbn=978-0-203-84932-3}} <!--MacMahon 2006 -->* {{cite book |last=MacMahon |first=M. K. |date=2006 |chapter=English Phonetics |trans-chapter=Ponetika ng Ingles|lang=en|editor1=Bas Aarts |editor-first2=April |editor-last2=McMahon |title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|location=Oxford, Inglatera|publisher=Blackwell |pages=359–382 |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Macquarie Dictionary2015 -->* {{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |url=https://www.macquariedictionary.com.au/ |title=Macquarie Dictionary|lang=en |website=Australia's National Dictionary & Thesaurus Online &#124; Macquarie Dictionary |date=2015 |publisher=Macmillan Publishers Group Australia |url-access=registration |ref={{harvid|Macquarie Dictionary|2015}} |archive-date=21 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190721141547/https://www.macquariedictionary.com.au/ |url-status=live}} <!-- Mair & Leech 2006 -->* {{cite book |last1=Mair |first1=C. |last2=Leech |first2=G. |date=2006 |chapter=Current Changes in English Syntax|trans-chapter=Mga Kasalukuyang Pagbabago sa Sintaksis ng Ingles|title=The Handbook of English Linguistics |trans-title=Ang Handbook ng Lingguwistika ng Ingles|lang=en|publisher=Blackwell |isbn=978-1-4051-6425-2}} <!-- Mair 2006 -->* {{cite book |last=Mair |first=Christian |date=2006 |title=Twentieth-century English: History, variation and standardization|url=https://archive.org/details/twentiethcentury0000mair | trans-title=Ingles ng Ikadalawampung Siglo: Kasaysayan, baryasyon, at pagsasapamantayan|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/S1360674307002420 |s2cid=120824612}} <!-- MazruiMazrui1998 -->* {{cite book |last1=Mazrui |first1=Ali A. |last2=Mazrui |first2=Alamin |title=The Power of Babel: Language and Governance in the African Experience |lang=en|trans-title=Ang Kapangyarihan ng Babel: Wika at Pamamahala sa Karanasang Aprikano|date=1998 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-51429-1 |url=https://books.google.com/books?id=6lQTPxdYx8kC}} <!-- McArthur1992 -->* {{cite book |editor-last=McArthur |editor-first=Tom |title=Oxford Companion to the English Language |trans-title=Pantulong ng Oxford sa Wikang Ingles|lang=en|publisher=Oxford University Press |date=1992 |isbn=978-0-19-214183-5 |doi=10.1093/acref/9780192800619.001.0001 |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00mcar}} <!-- McCrumMacNeilCran2003 -->* {{Cite book |last1=McCrum |first1=Robert |last2=MacNeil |first2=Robert |last3=Cran |first3=William |title=The Story of English |url=https://archive.org/details/storyofenglish0000mccr_c8l9 |trans-title=Ang Kuwento ng Ingles|lang=en|location=London |date=2003 |edition=3 |publisher=Penguin |isbn=978-0-14-200231-5}} <!-- McGuinness1997 -->* {{cite book |last=McGuinness |first=Diane |title=Why Our Children Can't Read, and what We Can Do about it: A Scientific Revolution in Reading|trans-title=Bakit Hindi Makapagbasa ang Ating mga Anak, at Ano ang Magagawa Natin: Rebolusyong Maagham sa Pagbabasa|lang=en|author-link=Diane McGuinness |date=1997 |publisher=Simon and Schuster |isbn=978-0-684-83161-9 |url=https://books.google.com/books?id=F-q02ZBKh3wC}} <!-- Meierkord2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00641-6 |chapter=Lingua Francas as Second Languages |trans-chapter=Mga Lingua Franca bilang mga Pangalawang Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Meierkord |first1=C. |pages=163–171 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- MerriamWebster2015 -->* {{cite dictionary |title=English - Definition and More from the Free Merriam-Webster Dictionary |entry=English |dictionary=Merriam Webster |date=26 February 2015 |url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/English |ref={{harvid|Merriam Webster|2015}} |archive-date=25 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150325140932/http://www.merriam-webster.com/dictionary/english |url-status=live}} <!-- Methrie2006 -->* {{cite journal |last1=Mesthrie |first1=Rajend |title=New Englishes and the native speaker debate|url=https://archive.org/details/sim_language-sciences_2010-11_32_6/page/594 |trans-title=Mga Bagong Ingles at ang debate sa katutubong mananalita|lang=en|journal=Language Sciences |date=November 2010 |volume=32 |issue=6 |pages=594–601 |doi=10.1016/j.langsci.2010.08.002}} <!-- Miller 2002 -->* {{cite book |last=Miller |first=Jim |date=2002 |title=An Introduction to English Syntax |trans-title=Panimula sa Sintaksis ng Ingles|lang=en|publisher=Edinburgh University Press |isbn=0-7486-1254-8}} <!-- Montgomery -->* {{cite journal |last=Montgomery |first=M. |date=1993 |title=The Southern Accent—Alive and Well|trans-title=Ang Asento ng Katimugan–Buhay at Maayos|lang=en|journal=Southern Cultures |volume=1 |issue=1 |pages=47–64 |doi=10.1353/scu.1993.0006 |s2cid=143984864}} <!-- Mountford2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05018-5 |chapter=English Spelling: Rationale|trans-chapter=Pagbabaybay sa Ingles: Paliwanag|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Mountford |first1=J. |pages=156–159 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mufwene2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01291-8 |chapter=Language Spread |trans-chapter=Pagkalat ng Wika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Mufwene |first1=S. S. |pages=613–616 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Mugglestone2012 -->* {{cite book |editor-last=Mugglestone |editor-first=Lynda |title=Oxford History of English|trans-title=Kasaysayan ng Ingles ng Oxford|publisher=Oxford University Press |date=2012 |orig-date=2006 |isbn=978-0-19-966016-2}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=April |last=McMahon |pages=180–218 |c=Restructuring Renaissance English}} ** {{Harvc |in=Mugglestone |year=2012 |first=Matthew |last=Townend |pages=75–105 |c=Contacts and Conflicts: Latin, Norse, and French}} * {{cite book |last=Müller |first=Stefan |title=Grammatical theory |trans-title=Teorya sa balarila|lang=en|publisher=Language Science Press |date=2020 |isbn=978-3-96110-273-0}} <!-- Nation2001 needs more verification -->* {{Cite book |last=Nation |first=I. S. P. |title=Learning Vocabulary in Another Language|trans-title=Matuto ng Bokabularyo sa Ibang Wika|lang=en|author-link=Paul Nation |publisher=Cambridge University Press |date=2001 |url=https://books.google.com/books?id=sKqx8k8gYTkC |page=477 |isbn=978-0-521-80498-1}} <!-- National Records of Scotland2013 -->* {{cite web |publisher=National Records of Scotland |title=Census 2011: Release 2A|lang=en |series=Scotland's Census 2011 |date=26 September 2013 |url=http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402152137/http://www.scotlandscensus.gov.uk/news/census-2011-release-2a |url-status=live |ref={{sfnref|National Records of Scotland|2013}}}} <!-- Neijt2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04574-0 |chapter=Spelling Reform |trans-chapter=Reporma sa Pagbaybay|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Neijt |first1=A. |pages=68–71 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Northern Ireland Statistics and Research Agency2012 -->* {{cite web |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |title=Census 2011: Key Statistics for Northern Ireland December 2012 |trans-title=Senso 2011: Mga Pangunahing Estadistika para sa Hilagang Irlanda Disyembre 2012|lang=en|periodical=Statistics Bulletin |date=2012 |url=http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |at=Table KS207NI: Main Language |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121224033625/http://www.nisra.gov.uk/Census/key_report_2011.pdf |archive-date=24 December 2012 |ref={{sfnref|Northern Ireland Statistics and Research Agency|2012}}}} <!-- Northrup2013 -->* {{cite book |last=Northrup |first=David |title=How English Became the Global Language|trans-title=Paano Naging Pandaigdigang Wika ang Ingles|lang=en|date=2013 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-137-30306-6 |url=https://books.google.com/books?id=YPAlPeB6IvQC}} <!-- O'Dwyer 2006 -->* {{cite book |last=O'Dwyer |first=Bernard |title=Modern English Structures: Form, Function, and Position |trans-title=Estraktura ng Modernong Ingles: Anyo, Gamit, at Posisyon|lang=en|edition=2 |publisher=Broadview |publication-place=Canada |year=2006 |isbn=978-1-55111-763-8}} <!-- Office for National Statistics official census figures for England and Wales -->* {{cite web |publisher=Office for National Statistics |title=Language in England and Wales, 2011|trans-title=Mga Wika sa Inglatera at Gales, 2011|lang=en|date=4 March 2013 |periodical=2011 Census Analysis |url=http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html|archive-date=2 April 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402115009/http://www.ons.gov.uk/ons/rel/census/2011-census-analysis/language-in-england-and-wales-2011/rpt---language-in-england-and-wales--2011.html |url-status=live |ref={{sfnref|Office for National Statistics|2013}}}} <!-- OxfordLearner'sDictionary -->* {{cite web |title=Oxford Learner's Dictionaries |url=http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |access-date=25 February 2015 |publisher=Oxford |ref={{harvid|Oxford Learner's Dictionary|2015}} |archive-date=9 February 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209040312/http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ |url-status=live|lang=en}} <!-- Patrick2006aJamaica -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01760-0 |chapter=Jamaica: Language Situation|trans-chapter=Hamayka: Sitwasyon ss Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006a |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=88–90 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Patrick2006bAAVE -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05092-6 |chapter=English, African-American Vernacular|trans-chapter=Ingles, Aprikanong Amerikano Bernakular|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006b |last1=Patrick |first1=P. L. |pages=159–163 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Payne & Huddleston 2002 -->* {{cite book |last1=Payne |last2=Huddleston |first1=John |first2=Rodney |editor1-last=Huddleston |editor2-last=Pullum |editor1-first=R. |editor2-first=G. K. |date=2002 |title=Cambridge Grammar of English |url=https://archive.org/details/cambridgegrammar0000hudd |trans-title=Balarila ng Ingles ng Cambridge|lang=en|publisher=Cambridge University Press |doi=10.1017/9781316423530.006 |isbn=978-0-521-43146-0}} * {{cite book |last=Peters |first=Pam |title=The Cambridge Guide to English Usage|url=https://archive.org/details/cambridgeguideto00pete_0 |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge sa Paggamit sa Ingles|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2004 |isbn=978-0-521-62181-6}} <!-- Phillipson2004 -->* {{cite book |last=Phillipson |first=Robert |title=English-Only Europe?: Challenging Language Policy|trans-title=Patakarang Ingles Lamang sa Europa? Paghamon sa Patakaran sa Wika|lang=en|date=28 April 2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-134-44349-9 |url=https://books.google.com/books?id=9HiCAgAAQBAJ&pg=PA47}} <!-- Richter2012 -->* {{cite book |last=Richter |first=Ingo |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula|editor1-last=Richter |editor1-first=Dagmar |editor2-last=Richter |editor2-first=Ingo |editor3-last=Toivanen |editor3-first=Reeta |display-editors=3 |editor4-last=Ulasiuk |editor4-first=Iryna |title=Language Rights Revisited: The challenge of global migration and communication|trans-title=Pagbisita muli sa mga Karapatan sa Wika: Ang hamon ng pandaigdigang migrasyon at komunikasyon|lang=en|date=2012 |publisher=BWV Verlag |isbn=978-3-8305-2809-8 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=3u9kBAAAQBAJ&pg=PA29}} <!-- Roach1999 -->* {{cite book |last=Roach |first=Peter |title=English Phonetics and Phonology|trans-title=Ponetika at Ponolohiya ng Ingles|lang=en|date=2009 |publisher=Cambridge |edition=4}} <!-- Robinson1992 -->* {{cite book |last=Robinson |first=Orrin |author-link=Orrin W. Robinson |title=Old English and Its Closest Relatives: A Survey of the Earliest Germanic Languages |trans-title=Lumang Ingles at ang Pinakamalapit Nitong Kamag-anak: Sarbey sa mga Pinakaunang Wikang Hermaniko|lang=en|publisher=Stanford University Press |date=1992 |isbn=978-0-8047-2221-6 |url=https://archive.org/details/oldenglishitsclo0000robi |url-access=registration}} <!-- Romaine1982 -->* {{cite book |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=English in Scotland|trans-chapter=Ingles sa Eskosya|lang=en |editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language |trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=56–83 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- Romaine1999 -->* {{cite book |title=Cambridge History of the English Language |trans-title=Kasaysayan ng Wikang Ingles ng Cambridge|lang=en|volume=4|editor-last=Romaine |editor-first=Suzanne |publisher=Cambridge University Press |date=1999 |isbn=978-0-521-26477-8 |doi=10.1017/CHOL9780521264778.002}} ** {{Harvc |last=Algeo |first=John |chapter=Vocabulary |url=https://books.google.com/books?id=NxHuNOvwt7wC&pg=PA57 |in=Romaine |year=1999 |pages=57–91}} ** {{Harvc |last=Romaine |first=Suzanne |chapter=Introduction |in=Romaine |year=1999 |pages=1–56 |id={{sfnref|Romaine|1999a}}}} <!-- Romaine2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/00646-5 |chapter=Language Policy in Multilingual Educational Contexts|trans-chapter=Patakaran sa Wika sa mga Konteksto ng Multilingwal na Edukasyon |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last=Romaine |first=Suzanne |pages=584–596 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Routes of English -->* {{cite news |title=The Routes of English |trans-title=Ang Mga Ruta ng Ingles|lang=en|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |date=1 August 2015 |work=BBC |ref={{harvid|The Routes of English}} |archive-date=24 October 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151024081346/http://www.bbc.co.uk/radio4/routesofenglish/storysofar/programme4_6.shtml |url-status=live}} <!-- Rowicka2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01848-4 |chapter=Canada: Language Situation |trans-chapter=Kanada: Sitwasyon sa Wika|lang=en|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rowicka |first1=G. J. |pages=194–195 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Rubino2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01736-3 |chapter=Philippines: Language Situation |trans-chapter=Pilipinas: Sitwasyon sa Wika|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Rubino |first1=C. |pages=323–326 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Ryan2013 an official report of the United States Census -->* {{cite web |last=Ryan |first=Camille |title=Language Use in the United States: 2011|trans-title=Paggamit ng Wika sa Estados Unidos: 2011|lang=en|periodical=American Community Survey Reports |date=August 2013 |page=1 |url=https://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160205101044/http://www.census.gov/prod/2013pubs/acs-22.pdf |archive-date=5 February 2016 |url-status=dead}} <!-- Sailaja 2009 -->* {{cite book |last=Sailaja |first=Pingali |title=Indian English|trans-title=Ingles ng India|lang=en |publisher=Edinburgh University Press |date=2009 |isbn=978-0-7486-2595-6 |series=Dialects of English |url=https://books.google.com/books?id=ntxWxuoRBiwC}} <!-- Schiffrin 1988 -->* {{cite book |last=Schiffrin |first=Deborah |date=1988 |title=Discourse Markers|trans-title=Mga Pananda sa Diskurso|lang=en |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-35718-0 |series=Studies in Interactional Sociolinguistics |url=https://books.google.com/books?id=hs7J-WqPtPAC}} <!-- Schneider2007 -->* {{cite book |last=Schneider |first=Edgar |title=Postcolonial English: Varieties Around the World|trans-title=Poskolonyal na Ingles: Mga Barayti sa Iba't-ibang Panig ng Mundo|lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2007 |isbn=978-0-521-53901-2 |url=https://books.google.com/books?id=QIE6zGSd8okC}} <!-- Schonweitz2001 -->* {{cite journal |last=Schönweitz |first=Thomas |title=Gender and Postvocalic /r/ in the American South: A Detailed Socioregional Analysis |url=https://archive.org/details/sim_american-speech_fall-2001_76_3/page/258 |trans-title=Kasarian at ang Posbokalikong /r/ sa Katimugang Amerika: Detalyadong Sosyorehiyonal na Pagsusuri|lang=en|journal=American Speech |volume=76 |issue=3 |date=2001 |pages=259–285 |doi=10.1215/00031283-76-3-259 |s2cid=144403823}} <!-- Shaywitz2003 -->* {{cite book |last=Shaywitz |first=Sally E. |title=Overcoming Dyslexia: A New and Complete Science-based Program for Reading Problems at Any Level |trans-title=Pagtagumpayan ang Dyslexia: Isang Bago at Kumpletong Programang Nakaayon sa Agham para sa mga Problema sa Pagbabasa|lang=en|date=2003 |publisher=A. A. Knopf |isbn=978-0-375-40012-4 |url=https://books.google.com/books?id=hXbZ1QInSF0C}} <!-- Smith2009 -->* {{cite book |last=Smith |first=Jeremy J. |title=Old English: A Linguistic Introduction|trans-title=Lumang Ingles: Panimula sa Lingguwistika |lang=en|publisher=Cambridge University Press |date=2009 |isbn=978-0-521-86677-4}} <!-- Statistics Canada2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics Canada |title=Population by mother tongue and age groups (total), 2011 counts, for Canada, provinces and territories |trans-title=Populasyon batay sa inang wika at grupo ng edad (kabuuan), bilang noong 2011, para sa Kanada, mga lalawigan, at teritoryo|lang=en|date=22 August 2014 |url=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |archive-date=26 July 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180726032921/http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2011/dp-pd/hlt-fst/lang/Pages/highlight.cfm?TabID=1&Lang=E&Asc=0&PRCode=01&OrderBy=2&View=1&tableID=401&queryID=1&Age=1#TableSummary |url-status=live |ref={{sfnref|Statistics Canada|2014}}}} <!-- Statistics New Zealand2014 -->* {{cite web |publisher=Statistics New Zealand |title=2013 QuickStats About Culture and Identity|trans-title=2013 QuickStats ukol sa Kultura at Pagkakakilanlan|lang=en|date=April 2014 |url=http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |page=23 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150115195639/http://www.stats.govt.nz/~/media/Statistics/Census/2013%20Census/profile-and-summary-reports/quickstats-culture-identity/quickstats-culture-identity.pdf |archive-date=15 January 2015 |ref={{sfnref|Statistics New Zealand|2014}}}} <!-- Statistics South Africa2012 official census of South Africa -->* {{cite book |publisher=Statistics South Africa |title=Census 2011: Census in Brief|lang=en |id=Report No. 03‑01‑41 |date=2012 |isbn=978-0-621-41388-5 |url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |chapter=Population by first language spoken and province |ref={{sfnref|Statistics South Africa|2012}} |page=23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151113164744/http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf |archive-date=13 November 2015 |url-status=live |chapter-url=http://www.statssa.gov.za/census/census_2011/census_products/Census_2011_Census_in_brief.pdf#page=28 |editor-first=Pali |editor-last=Lehohla |location=Pretoria}} <!-- Stiles2018 -->* {{Cite book |last=Stiles |first=Patrick |date=2018 |title=Friesische Studien II: Beiträge des Föhrer Symposiums zur Friesischen Philologie vom 7.–8. April 1994 |trans-title=Araling Prisyano II: Mga Artikulo mula sa Föhr Symposium ukol sa Pilolohiyang Prisyano na ginanap noong ika-7 at ika-8 ng Abril 1994F0|url=https://www.academia.edu/37163852 |series=NOWELE Supplement Series |volume=12 |doi=10.1075/nss.12 |isbn=9789027272843 |language=de}} <!-- SvartikLeech2006 -->* {{cite book |last1=Svartvik |first1=Jan |last2=Leech |first2=Geoffrey |title=English: One Tongue, Many Voices |trans-title=Ingles: Isang Dila, Maraming Boses|lang=en|date=2006 |publisher=Palgrave Macmillan |isbn=978-1-4039-1830-7 |url=https://archive.org/details/englishonetongue0000svar_y3z3 |url-access=registration}} <!-- Swan2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05058-6 |chapter=English in the Present Day (Since ca. 1900)|trans-chapter=Ingles sa Kasalukuyang Panahon (simula c. 1900)|title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Swan |first1=M. |pages=149–156 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Sweet1892 -->* {{cite book |last=Sweet |first=Henry |title=A new English grammar |trans-title=Isang bagong balarilang Ingles|lang=en|url=https://archive.org/details/anewenglishgram01sweegoog |publisher=Cambridge University Press |date=2014 |orig-date=1892}} <!-- Thomas 2008 -->* {{cite book |last=Thomas |first=Erik R. |date=2008 |chapter=Rural Southern white accents|trans-chapter=Mga asento ng mga puti sa rural na Katimugan|trans-title=Mga Barayti ng Ingles |title=Varieties of English |volume=2|lang=en |pages=87–114 |editor=Edgar W. Schneider |publisher=de Gruyter |doi=10.1515/9783110208405.1.87 |isbn=978-3-11-020840-5}} <!-- ThomasonKaufman1988 -->* {{cite book |last1=Thomason |first1=Sarah G. |author-link=Sarah Thomason |last2=Kaufman |first2=Terrence |author-link2=Terrence Kaufman |title=Language Contact, Creolization and Genetic Linguistics |trans-title=Kontak sa Wika, Pagsasa-creole, at Lingguwistikang Henetiko|lang=en|url=https://archive.org/details/rosettaproject_afr_detail-2 |publisher=University of California Press |date=1988 |isbn=978-0-520-91279-3}} <!-- Toon1982 -->* {{cite book |last=Toon |first=Thomas E. |chapter=Variation in Contemporary American English|trans-chapter=Baryasyon sa Kontemporaryong Amerikanong Ingles|lang=en|editor1-last=Bailey |editor1-first=Richard W. |editor2-last=Görlach |editor2-first=Manfred |title=English as a World Language|trans-title=Ingles bilang Pandaigdigang Wika|pages=210–250 |date=1982 |publisher=University of Michigan Press |isbn=978-3-12-533872-2}} <!-- TraskTrask2010 -->* {{cite book |last=Trask |first=Robert Lawrence |author-link=Larry Trask |title=Why Do Languages Change?|trans-title=Bakit Nagbabago ang mfa Wika?|lang=en |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-83802-3 |url=https://books.google.com/books?id=9qoZzBgCmFMC}} <!-- Trudgill 1999 -->* {{cite book |last=Trudgill |first=Peter |date=1999 |title=The Dialects of England|url=https://archive.org/details/dialectsofenglan0000trud_f6f5 |trans-title=Mga Dayalekto ng Inglatera|lang=en |edition=2 |publisher=Blackwell |location=Oxford |isbn=978-0-631-21815-9}} <!-- Trudgill2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/01506-6 |chapter=Accent |trans-chapter=Asento|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|lang=en|date=2006 |last1=Trudgill |first1=P. |page=14 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Trudgill & Hannah 2002 replace with 2008 5th edition -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2002 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en|edition=4 |location=London |publisher=Hodder |isbn=978-0-340-80834-4}} <!-- Trudgill & Hannah 2008 -->* {{cite book |last1=Trudgill |first1=Peter |first2=Jean |last2=Hannah |date=2008 |title=International English: A Guide to the Varieties of Standard English|trans-title=Pandaigdigang Ingles: Gabay sa mga Barayti ng Pamantayang Ingles|lang=en |edition=5 |location=London |publisher=Arnold |isbn=978-0-340-97161-1 |url=https://books.google.com/books?id=e8u8MR8MNaEC}} <!-- United Nations2008 -->* {{cite web |publisher=United Nations |title=Everything You Always Wanted to Know About the United Nations|trans-title=Lahat ng mga Gusto Mong Malaman Tungkol sa Mga Nagkakaisang Bansa|lang=en|date=2010 |url=https://digitallibrary.un.org/record/705254/files/everything_un.pdf?ln=en |quote=The working languages at the UN Secretariat are English and French. |ref={{sfnref|United Nations|2010}}}} <!-- Versloot2017 -->* {{Cite book |last=Versloot |first=Arjen P. |author-link=:fy:Arjen Versloot |chapter=Traces of a North Sea Germanic Idiom in the Fifth–Seventh Centuries AD|trans-chapter=Mga Bakas ng isang Dagat Hilagang Hermanikong Idiyoma noong Ikalima hanggang Ikapitong Siglo KP |pages=339–373 |url=https://www.cambridge.org/core/books/frisians-and-their-north-sea-neighbours/3E63327F4D3842542B0E1DD40129BE3B |title=Frisians and their North Sea Neighbours: From the Fifth Century to the Viking Age|trans-title=Mga Prisyano at ang Kanilang mga Kapitbahay sa Dagat Hilaga: Mula Ikalimang Siglo hanggang sa Panahon ng mga Viking|lang=en|date=2017 |publisher=Boydell & Brewer |isbn=978-1-78744-063-0 |doi=10.1017/9781787440630 |url-access=subscription |editor-last1=Hines |editor-first1=John |editor-last2=IJssennagger |editor-first2=Nelleke |location=Woodbridge, Inglatera}} <!-- Wardhaugh2010 -->* {{cite book |last=Wardhaugh |first=Ronald |title=An Introduction to Sociolinguistics|trans-title=Panimula sa Sosyolingguwistika |lang=en|edition=6 |publisher=Wiley-Blackwell |date=2010 |isbn=978-1-4051-8668-1 |series=Blackwell textbooks in Linguistics |volume=4}} <!-- Watts2011 -->* {{cite book |last=Watts |first=Richard J. |title=Language Myths and the History of English|url=https://archive.org/details/languagemythshis0000watt_r7c2 |trans-title=Mga Mito sa Wika at ang Kasaysayan ng Ingles|lang=en|date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-532760-1 |doi=10.1093/acprof:oso/9780195327601.001.0001}} <!--Wells 1982 -->* {{Accents of English}} <!-- Wojcik2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/05081-1 |chapter=Controlled Languages|trans-chapter=Mga Kontroladong Wika|lang=en |title=Encyclopedia of Language & Linguistics|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|date=2006 |last1=Wojcik |first1=R. H. |pages=139–142 |isbn=978-0-08-044854-1}} <!-- Wolfram2006 -->* {{cite book |doi=10.1016/B0-08-044854-2/04256-5 |chapter=Variation and Language: Overview|trans-chapter=Baryasyon at Wika: Buod|trans-title=Ensiklopediya ng Wika at Lingguwistika|title=Encyclopedia of Language & Linguistics |date=2006 |last1=Wolfram |first1=W. |pages=333–341 |isbn=978-0-08-044854-1|lang=en}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box |about=yes |by=no }} * [http://www.lel.ed.ac.uk/research/gsound/Eng/Database/Phonetics/Englishes/Home/HomeMainFrameHolder.htm Mga asento ng wikang Ingles mula sa ibat-ibang panig ng mundo]{{Dead link|date=Hunyo 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Pamantasan ng Edinburgh) – mga maiikling rekord ng pagbigkas sa 110 piling salitang Ingles sa 50 asento ng wika. * [http://www.dialectsarchive.com/ International Dialects of English Archive] – mga rekord ng mga asento ng katutubo at pandaigdigang pananalitang L2 ng wikang Ingles. *[http://www.britishcouncil.ph British Council Philippines] *[http://www.tesol.ph TESOL Philippines] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402170304/http://www.tesol.ph/ |date=2015-04-02 }} {{Mga wika ng Pilipinas}} {{authority control}} {{DEFAULTSORT:Ingles, Wikang}} [[Kategorya:Mga wika ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Ingles|*]] px464yxyoztoc4nj7s3hv323oc891jd 0 1159 2221812 2217185 2026-08-27T03:51:50Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221812 wikitext text/x-wiki {{confuse|rehiyon}} [[File:16 religionist symbols.png|thumb|Mga simbolo ng labing-anim sa mga relihiyon ng mundo.]] <!-- Panatilihin ang tuldik sa unang banggit sa paksa. --> '''Relihiyón''' ang sosyokultural na sistema ng mga [[paniniwala]] at [[pananaw sa mundo]], kabilang na ang inaasahang [[pag-uugali]], [[moralidad]], at [[etika]], na madalas nag-uugnay sa sangkatauhan sa mga pangyayaring [[supernatural]], [[transendental]], o [[espirituwal]].<ref>{{cite web |title=Religion |trans-title=Relihiyon |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/religion |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210312024948/https://www.merriam-webster.com/dictionary/religion |archive-date=12 March 2021 |access-date= |website=Merriam-Webster |language=en}}</ref> Walang napagkakasunduan na kahulugan ng relihiyon,<ref name="Nongbri">{{cite book |last1=Nongbri |first1=Brent |title=Before Religion: A History of a Modern Concept |url=https://archive.org/details/beforereligionhi0000nong |date=2013 |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-15416-0 |language=en |trans-title=Bago ang Relihiyon: Kasaysayan ng Modernong Konsepto}}</ref> at maaaring nagtataglay ang mga ito ng mga elementong tulad ng [[dibinidad|banal]],{{sfn|James|1902|p=31}} [[sagrado]],{{sfn|Durkheim|1915|p=}} [[pananampalataya]],<ref name="Tillich, P. 1957 p.1">{{Cite book |last=Tillich |first=P. |title=Dynamics of faith |url=https://archive.org/details/dynamicsoffaith00till_1 |date=1957 |publisher=Harper Perennial |language=en |trans-title=Dinamika ng pananampalataya}}</ref> at [[diyos|diyos o mga diyos]] o katulad na sinasamba.<ref name="vergote">{{cite book |last=Vergote |first=A. |title=Religion, Belief and Unbelief: A Psychological Study |publisher=Leuven University Press |year=1996 |page=16 |trans-title=Relihiyon, Paniniwala, at Hindi Naniniwala: Isang Sikolohikal na Pag-aaral |lang=en}}</ref> Tulad ng kahulugan nito, wala ring napagkakasunduan na pinagmulan ng relihiyon. Ipinagpapalagay na umusbong ang mga ito upang bigyang-diin sa mga indibidwal ang kanyang [[kamatayan]], silbi sa lipunan, at mga panaginip.<ref name="Zeigler">{{cite magazine |last=Zeigler |first=David |date=January–February 2020 |title=Religious Belief from Dreams? |trans-title=Paniniwala sa Relihiyon dahil sa Panaginip? |magazine=[[Skeptical Inquirer]] |publisher=[[Center for Inquiry]] |location=[[Amherst]], [[New York]] |pages=51–54 |language=en |volume=44 |issue=1}}</ref> Ang bawat relihiyon ay may mga itinuturing na bagay na banal, tulad ng [[sagradong kasaysayan|kasaysayan]], [[naratibo]], at [[mitolohiya]], na nakapreserba sa pamamagitan ng pasalitang tradisyon, [[kasulatang panrelihiyon|sagradong teksto]], mga [[simbolong panrelihiyon|simbolo]], at mga [[banal na lugar]], at nagpapaliwanag sa [[mito ng paglikha|pinagmulan ng buhay at ng sansinukob]], bukod sa ibang mga penomena. Nagsasagawa rin ang mga ito ng mga [[ritwal]], [[sermon]], pag-alala o paggunita (sa mga [[diyos]] o [[santo]]), [[sakripisyo]], [[pista]], [[pagdiriwang]], [[pagsali]], [[kasal]], [[pagluksa]], [[meditasyon]], [[dasal]], [[musika]], [[sining]], [[sayaw]], o [[paglilingkod sa pamayanan|serbisyong pampubliko]]. Tinatayang nasa 10,000 relihiyon ang kasalukuyang meron sa mundo,<ref>{{cite book |author1=African Studies Association |title=History in Africa |author2=University of Michigan |date=2005 |volume=32 |page=119 |language=en |trans-title=Relihiyon sa Aprika}}</ref> bagamat marami sa mga ito ay nakatuon lang sa kani-kanilang mga lugar. Apat sa mga ito — [[Kristiyanismo]], [[Islam]], [[Hinduismo]], at [[Budismo]] — ay sinusunod ng 77% ng kabuuang populasyon ng tao ayon sa isang ulat noong 2012; kung isasama ang mga [[di-relihiyoso]], aabot ito sa 92%.<ref name="EB2012">{{cite web |date=18 December 2012 |title=The Global Religious Landscape |trans-title=Ang Pandaigdigang Tanawin sa Relihiyon |url=https://www.pewforum.org/2012/12/18/global-religious-landscape-exec/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130719060225/http://www.pewforum.org/global-religious-landscape.aspx |archive-date=19 July 2013 |access-date= |language=en}}</ref> Ibig sabihin, ang natitirang 8% ng populasyon ng tao ay kabilang sa isa sa di bababa sa 9,000 relihiyong natitira. Itinuturing na di-relihiyoso ang mga tao na walang kinabibilangang relihiyon, [[ateista]], o [[agnostiko]], bagamat iba't iba ang antas ng paniniwala ng mga ito.<ref name="Pew Global Unaffiliated 12/2012">{{cite web |date=18 December 2012 |title=Religiously Unaffiliated |trans-title=Walang Relihiyon |url=https://www.pewforum.org/global-religious-landscape-unaffiliated.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130730043126/http://www.pewforum.org/global-religious-landscape-unaffiliated.aspx |archive-date=30 July 2013 |access-date= |work=The Global Religious Landscape |publisher=[[Pew Research Center]]: Religion & Public Life |language=en |quote=}}</ref> [[Organisadong relihiyon|Organisado]] ang karamihan sa mga [[pandaigdigang relihiyon]], kabilang na ang mga [[Abrahamikong relihiyon]] (Kristiyanismo, Islam, at [[Hudaismo]]), habang ang ilan ay hindi gaanong kaorganisado, tulad ng mga [[tradisyonal na relihiyon|tradisyonal]] at [[katutubong relihiyon]], gayundin sa ilang mga [[Silanganging relihiyon]]. May mahalagang bahagdan ng populasyon na miyembro ng mga [[bagong kilusang panrelihiyon]].<ref name="barker1999">{{Cite book |last=Barker |first=Eileen |author-link=Eileen Barker |title=New Religious Movements: challenge and response |date=1999 |publisher=Routledge |isbn=0-415-20050-4 |editor-last=Wilson |editor-first=Bryan |language=en |trans-title=Bagong Kilusang Panrelihiyon: hamon at tugon |chapter=New Religious Movements: their incidence and significance |trans-chapter=Bagong Kilusang Panrelihiyon: kanilang dami at kahalagahan |editor-last2=Creswell |editor-first2=Jamie}}</ref> Sa kasalukuyang panahon, [[desekularisasyon|patuloy na dumadami ang mga relihiyoso]] dahil sa pagtaas ng populasyon sa mga bansang relihiyoso.<ref name="CambridgeZuckerman">{{cite book |last=Zuckerman |first=Phil |title=The Cambridge Companion to Atheism |date=2006 |isbn=978-1-13900-118-2 |editor1-last=Martin |editor1-first=Michael |pages=47–66 |language=en |trans-title=Companion ng Cambridge sa Ateismo |chapter=Atheism: Contemporary Numbers and Patterns |trans-chapter=Ateismo: Kontemporaryong Bilang at Pattern |doi=10.1017/CCOL0521842700.004}}</ref> Malawak ang saklaw ng [[araling panrelihiyon]], na kinabibilangan ng [[teolohiya]], [[pilosopiya ng relihiyon]], [[pagkukumpara sa relihiyon]], at mga maagham na pag-aaral sa [[sosyolohiya]]. Samantala, sinusubukang masagot ng mga [[teorya ng relihiyon]] ang pinagmulan at pundasyong [[ontolohiya|ontolohikal]] ng mga relihiyon, tulad ng pananampalataya at ang silbi ng [[pag-iral]].<ref>{{cite book |last1=James |first1=Paul |author-link1=Paul James (academic) |title=Religion in a Secular Age: The Struggle for Meaning in an Abstracted World |publisher=Arena Publications |year=2018 |editor=Stephen Ames |pages=56–100 |language=en |trans-title=Relihiyon sa Panahong Sekular: Ang Paghahanap sa Kahulugan sa Mundong Abstrakto |chapter=What Does It Mean Ontologically to Be Religious? |trans-chapter=Anong Ibig Sabihin ng Pagiging Relihiyoso sa Ontolohiya? |access-date= |editor2=Ian Barns |editor3=John Hinkson |editor4=Paul James |editor5=Gordon Preece |editor6=Geoff Sharp |chapter-url=https://www.academia.edu/37278937 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211214151335/https://www.academia.edu/37278937 |archive-date=14 December 2021 |url-status=live}}</ref> == Etimolohiya == Nagmula ang salitang "relihiyon" mula sa [[wikang Espanyol|salitang Espanyol]] na ''religión''.<ref>{{Cite web |title=relihiyon - Diksiyonaryo |url=https://diksiyonaryo.ph/search/relihiyon |access-date=2024-11-15 |website=diksiyonaryo.ph |archive-date=30 Nobiyembre 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241130082009/https://diksiyonaryo.ph/search/relihiyon |url-status=dead }}</ref> May kaugnayan ang salitang ito sa [[wikang Ingles|salitang Ingles]] na ''religion'', at parehong nagmula sa [[wikang Latin|salitang Latin]] na ''[[religiō]]''.<ref>{{Cite web |title=religión |trans-title=relihiyon |url=https://dle.rae.es/religi%C3%B3n |access-date=15 Nobyembre 2024 |website=Diccionario de la lengua española |publisher=Real Academia Española |language=es}}</ref> Orihinal na may kahulugan ito na "respeto at pagkilala sa mga sagrado at diyos".<ref>{{Cite web |title=religion, n. |trans-title=relihiyon, pangngalan |url=https://www.oed.com/dictionary/religion_n |url-access=subscription |access-date=15 Nobyembre 2024 |website=Oxford English Dictionary |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/OED/8738594414}}</ref> Ayon sa [[Mga Romano|Romanong]] pilosopo na si [[Cicero]], nagmula ang ''religiō'' sa ''relegere'', literal na "muling basahin o ikonsidera". Gayunpaman, taliwas ito sa mga teorya ng mga modernong iskolar tulad nina [[Tom Harpur]] at [[Joseph Campbell]] na nagsabi na nagmula ang ''religiō'' mula sa ''religare'', literal na "muling ikonekta". Ang etimolohiyang ito ay pinasikat ni [[San Agustin]] base sa interpretasyon na ginawa ni [[Lactancio]] sa kanyang ''[[Institutiones Divinae]]''.<ref>{{cite book |last=Allen |first=Thomas |title=The Pagan Christ: Recovering the Lost Light |year=2004 |isbn=0-88762-145-7 |place=[[Toronto]], [[Canada]] |language=en |trans-title=Ang Paganong Kristo: Pagrekober sa Nawalang Liwanag}}</ref> Ginamit rin ang salitang ito bilang kasingkahulugan ng [[orden]] noong [[Gitnang Kapanahunan]].<ref name="Huizinga Middle">{{cite book |last1=Huizinga |first1=Johan |title=The Waning of the Middle Ages |title-link=The Autumn of the Middle Ages |date=1924 |publisher=Penguin Books |page=86}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng relihiyon}} Modernong konsepto ang relihiyon.<ref>{{cite book |last1=Pasquier |first1=Michael |title=Religion in America: The Basics |date=2023 |publisher=Routledge |isbn=978-0367691806 |pages=2–3 |language=en |trans-title=Relihiyon sa Amerika: Panimula |quote=}}</ref> Bagamat matagal na'ng may relihiyon, naisulat lamang ito bilang konsepto matapos ng paghati ng [[Kristiyanismo]] bunga ng [[Repormang Protestante|Repormasyon]] at ang pagsisimula ng [[Panahon ng Paglalakbay]] sa Europa, na nagpakilala sa mga Europeo sa mga wika at kulturang labas sa kanilang kontinente.<ref name="Harrison Territories">{{cite book |last1=Harrison |first1=Peter |title=The Territories of Science and Religion |date=2015 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-18448-7 |language=en |trans-title=Ang mga Teritoryo ng Agham at Relihiyon}}</ref> May ilang iskolar na nagpapanukala na wag gamitin ang termino sa mga kulturang hindi Kanluranin,<ref name="dubuisson">{{cite book |last1=Dubuisson |first1=Daniel |title=The Western Construction of Religion: Myths, Knowledge, and Ideology |url=https://archive.org/details/westernconstruct0000dubu |date=2007 |publisher=Johns Hopkins University Press |isbn=978-0-8018-8756-7 |location=[[Baltimore]], [[Estados Unidos]] |language=en |trans-title=Ang Paggawa ng Kanluran sa Relihiyon: Mito, Kaalaman, at Ideolohiya}}</ref> at meron din ilang mga pinuno ng mga pananampalataya na hayagang kumokontra sa paggamit sa naturang salita upang mailarawan ang kanilang paniniwala.<ref>{{cite book |last1=Smith |first1=Wilfred Cantwell |author-link1=Wilfred Cantwell Smith |url=https://archive.org/details/meaningendofre00smit/page/125/mode/2up |title=The Meaning and End of Religion |publisher=MacMillan |year=1963 |location=New York |pages=125–126 |language=en |trans-title=Ang Kahulugan at Dulo ng Relihiyon}}</ref> Ang konsepto ng isang "sinaunang relihiyon" ay mula sa mga modernong interpretasyon na sumusunod sa modernong kahulugan ng relihiyon, na naimpluwensyahan ng mga diskurso sa Kristiyanismo.<ref>{{cite book |last1=Rüpke |first1=Jörg |url=https://books.google.com/books?id=q-cwmAEACAAJ |title=Religion: Antiquity and its Legacy |date=2013 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780195380774 |pages=7–8 |language=en |trans-title=Relihiyon: Sinauna at ang Legasiya nito}}</ref> Nabuo lamang ang konsepto noong ika-16 at ika-17 siglo;<ref name="Nongbri" /> yan ay kahit na walang pagbanggit man lang sa konsepto o katulad ang makikita sa mga [[kasulatang panrelihiyon|banal na kasulatan]] tulad ng [[Bibliya]], [[Koran]], o [[Torah]].<ref name="Nongbri" /> Halimbawa, walang katumbas na salita ang makikita sa [[wikang Ebreo]] para sa relihiyon. Sa [[Hudaismo]], ang pagkakakilanlan ng pagiging [[Hudyo]] ay hindi nakabase sa relihiyon, bansa, lahi, o lipi.<ref>{{cite web |title=God, Torah, and Israel |trans-title=Diyos, Torah, at Israel |url=https://pluralism.org/god-torah-and-israel |website=Pluralism Project - Judaism |publisher=Harvard University |language=en}}</ref> Isa sa mga konsepto nito ang ''[[halakha]]'' (sinasalin bilang "batas"), isang gabay sa tamang pamumuhay na nakaayon sa kanilang paniniwala.<ref name="WhitefordII2008">{{cite book |last1=Whiteford |first1=Linda M. |url=https://books.google.com/books?id=ZeokAAAAQBAJ&pg=PA22 |title=Ethics for Anthropological Research and Practice |last2=Trotter II |first2=Robert T. |publisher=Waveland Press |year=2008 |isbn=978-1-4786-1059-5 |page=22 |language=en |trans-title=Etika para sa Pananaliksik at Gawain sa Antropolohiya |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610090106/https://books.google.com/books?id=ZeokAAAAQBAJ&pg=PA22 |archive-date=10 June 2016 |url-status=live}}</ref> Bagamat makikita ang mga paniniwala at tradisyon ng Hudaismo sa sinaunang panahon, tinitingnan ng mga sinaunang Hudyo ang pagkakakilanlan nila batay sa lahi, hindi ang sistema ng mga ritwal at paniniwala na kaakibat sa modernong relihiyon.<ref name="Burns Jewish">{{cite book |last1=Burns |first1=Joshua Ezra |title=Peacemaking and the Challenge of Violence in World Religions |url=https://archive.org/details/peacemakingchall0000unse |date=2015 |publisher=Wiley-Blackwell |isbn=978-1-118-95342-6 |editor1-last=Omar |editor1-first=Irfan |pages=[https://archive.org/details/peacemakingchall0000unse/page/86 86]–87 |language=en |trans-title=Pagpapayapa at ang Hamon ng Karahasan sa mga Pandaigdigang Relihiyon |chapter=Jewish ideologies of Peace and Peacemaking |trans-chapter=Mga ideolohiyang Hudyo ukol sa Kapayapaan at Pagpapayapa |editor2-last=Duffey |editor2-first=Michael}}</ref> Noong {{KP|unang siglo}}, ginamit ng historyador na si [[Josephus]] ang [[salitang Griyego]] na ''ioudaismos'' para sa Hudaismo sa kahulugang etniko nito.<ref name="Nongbri" /> Ang konsepto ng Hudaismo bilang isang relihiyon ay nagmula sa [[Simbahan|Simbahang Kristiyano]],<ref>{{cite book |last1=Boyarin |first1=Daniel |title=Judaism: The Genealogy of a Modern Notion |url=https://archive.org/details/judaismgenealogy0000boya |date=2019 |publisher=Rutgers University Press |isbn=978-0-8135-7161-4 |language=en |trans-title=Hudaismo: Ang Pinagmulan ng Modernong Konsepto}}</ref> bagamat nagsimulang ituring rin ng mga Hudyo mismo ang kanilang katutubong kultura bilang relihiyon simula noong ika-19 na siglo.<ref name="Burns Jewish" /> Samantala, makikita naman ang salitang Griyego na ''threskeia'' sa mga sanaysay ng mga Griyegong manunulat tulad ni [[Herodotus]] gayundin sa [[Bagong Tipan]] ng Bibliya. Bagamat isinasalin ngayon ang naturang salitang ito bilang "relihiyon", isinalin ito bilang "pagsamba" noong Gitnang Kapanahunan. Sa Koran naman, sinasalin bilang "relihiyon" sa modernong panahon ang [[wikang Arabo|salitang Arabo]] na ''[[din (salitang Arabo)|din]]'', bagamat isinalin ito bilang "batas" hanggang noong 1600s.<ref name="Nongbri" /> Ganito rin ang kaso sa [[Wikang Sanskrito|salitang Sanskrit]] na ''[[dharma]]'', na madalas sinasalin bilang "relihiyon" at may kahulugan na "batas".<ref name="14.1A: The Nature of Religion">{{cite web |date=15 August 2018 |title=The Nature of Religion |trans-title=Ang Kalikasan ng Relihiyon |url=https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Book%3A_Sociology_(Boundless)/14%3A_Religion/14.01%3A_The_Nature_of_Religion/14.1A%3A_The_Nature_of_Religion#:~:text=For%20example%2C%20the%20Sanskrit%20word,and%20ceremonial%20and%20practical%20traditions.&text=Some%20religions%20place%20an%20emphasis%20on%20belief%20while%20others%20emphasize%20practice. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112070302/https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Book:_Sociology_(Boundless)/14:_Religion/14.01:_The_Nature_of_Religion/14.1A:_The_Nature_of_Religion#:~:text=For%20example%2C%20the%20Sanskrit%20word,and%20ceremonial%20and%20practical%20traditions.&text=Some%20religions%20place%20an%20emphasis%20on%20belief%20while%20others%20emphasize%20practice. |archive-date=12 January 2021 |access-date= |website=Social Sci LibreTexts |language=en}}</ref> Noong klasikal na panahon sa [[Timog Asya]], saklaw ng pag-aaral ng batas ang mga konsepto tulad ng ''[[prāyaścitta]]'' ([[penitensiya]] sa pamamagitan ng pagiging banal) at ''[[ācāra]]'' (mga seremonyal at praktikal na tradisyon). Katulad ito ng pagsasama sa mga batas ng imperyo sa likas na batas ayon sa Budismo sa Gitnang Kapanahunan sa [[Hapon]], bagamat humiwalay din ito kalaunan.<ref>{{Cite book |last=McMullin |first=Neil |title=Buddhism and the State in Sixteenth-Century Japan |url=https://archive.org/details/buddhismstateins0000mcmu |publisher=Princeton University Press |year=1984 |location=[[Princeton]], [[Estados Unidos]] |language=en |trans-title=Budismo at ang Estado sa Hapón ng Ika-16 na Siglo}}</ref> Walang salitang katumbas ang maraming kultura sa mundo para sa relihiyon. Kabilang dito ang [[wikang Tagalog]] gayundin sa [[mga wika sa Pilipinas]]. Pumasok lamang ang konsepto ng relihiyon sa [[Kasaysayan ng Pilipinas (1565–1898)|pagdating ng mga Kastila]], na nagpakalat sa Kristiyanismo.<ref>{{Cite web |last=Miller |first=Jack |title=Religion in the Philippines |trans-title=Relihiyon sa Pilipinas |url=https://asiasociety.org/education/religion-philippines |access-date=27 Nobyembre 2024 |website=Asia Society |language=en}}</ref> Ayon sa [[Pilolohiya|pilologong]] si [[Max Müller]], orihinal na may kahulugan ang salitang ''[[religio]]'' (na pinagmulan ng salitang "relihiyon" mula Latin) bilang "pagsamba sa mga diyos", "pagiging banal", o "pag-aaral sa mga banal na bagay".<ref>{{Cite book |last=Müller |first=Max |author-link=Max Müller |title=Natural Religion |url=https://archive.org/details/naturalreligiong00ml |year=1889 |pages=[https://archive.org/details/naturalreligiong00ml/page/n56 33] |language=en |trans-title=Likas na Relihiyon}}</ref> Dagdag niya, para sa maraming kultura sa mundo noong sinaunang panahon, batas ang relihiyon.<ref>{{cite book |author=Müller |first=Max |author-link=Max Müller |url=https://books.google.com/books?id=aM0FAAAAQAAJ&pg=PA28 |title=Introduction to the Science of Religion: Four Lectures Delivered at the Royal Institution with Two Essays on False Analogies, and the Philosophy of Mythology |year=1870 |page=28 |language=en |trans-title=Panimula sa Agham ng Relihiyon: Apat na Turo na Isinagawa sa Maharlikang Institusyon na may Dalawang Sanaysay sa Pekeng Analohiya, at ang Pilosopiya ng Mitolohiya}}</ref> == Kahulugan == {{main|Kahulugan ng relihiyon}} Isang konseptong Kanluranin ang relihiyon.<ref name="Fitzgerald">{{cite book |last=Fitzgerald |first=Timothy |url=https://archive.org/details/discourseoncivil00fitz |title=Discourse on Civility and Barbarity |publisher=Oxford University Press |year=2007 |isbn=978-0-19-530009-3 |pages=[https://archive.org/details/discourseoncivil00fitz/page/n57 45]–46 |language=en |trans-title=Diskurso sa Sibilidad at Pagkabarbaro |url-access=limited}}</ref> Wala halos ito katumbas na salita sa ibang mga wikang labas sa Europa.<ref name="Nongbri" /> Itinuturing na mahirap ang pagbibigay ng kahulugan sa relihiyon; may ilang iskolar na naniniwalang walang tiyak na kahulugan ito.<ref name=":0">{{Cite journal |last=McKinnon |first=A.M. |date=2002 |title=Sociological Definitions, Language Games and the 'Essence' of Religion |trans-title=Mga Kahulugang Sosyolohikal, Laro ng Wika, at ang 'Esensiya' ng Relihiyon |url=https://aura.abdn.ac.uk/bitstream/2164/3073/1/McKinnon_Definition_of_Religion_author_version_no_format.pdf |format=PDF |journal=Method & Theory in the Study of Religion |language=en |volume=14 |issue=1 |pages=61-83 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304070842/http://aura.abdn.ac.uk/bitstream/2164/3073/1/McKinnon_Definition_of_Religion_author_version_no_format.pdf |archive-date=4 Marso 2016}}</ref> Bukod dito, meron ding mga iskolar na nagbabala sa paggamit sa naturang konsepto sa mga kulturang labas sa [[Kanluraning Mundo]].<ref name="Fitzgerald" /> Dumadami rin ang mga iskolar na nag-iingat sa pagbibigay ng kahulugan sa esensiya ng relihiyon dahil isa itong modernong konsepto na maaaring hindi maiintindihan ng mga kultura bago ang [[Kapayapaan ng Westphalia]].<ref name=":0" /><ref>{{cite book |last=Smith |first=Wilfred Cantwell |title=The Meaning and End of Religion |date=1978 |publisher=Harper and Row |location=New York |language=en |trans-title=Kahulugan at Dulo ng Relihiyon}}</ref> Ayon sa ensiklopedyang ''Macmillan Encyclopedia of Religions'': {{blockquote|Pangunahing alalahanin ng Kanluran ang pagbibigay ng tiyak na kahulugan sa relihiyon, na mahanap ang maghihiwalay o di kaya'y natatanging esensiya o mga kalidad na naghihiwalay sa pagiging relihiyoso mula sa pamumuhay ng tao. Ang pagsubok na ito ay isang likas na resulta ng espekulasyon, intelektuwal, at maagham na disposisyon ng Kanluran. Produkto rin ito ng dominanteng anyo ng relihiyon sa Kanluran, ang tinatawag na [[Abrahamikong relihiyon|klimang Hudeo-Kristiyano]] o, mas tiyak sabihing, ang teistikong pamana mula sa Hudaismo, Kristiyanismo, at Islam. Nanatiling mahalaga ang teistikong anyo ng paniniwalang ito sa pandalawahang pananaw ng Kanluran sa relihiyon, kahit na lumagnaw man ito dahil sa kultura. Sa madaling salita, masasabing hinihiwalay ng pangunahing estraktura ng [[teismo]] ang transendental na [[diyos]] mula sa iba, sa pagitan ng gumawa at ng mga ginawa, sa pagitan ng Diyos at tao.{{efn|Orihinal na sipi: ''The very attempt to define religion, to find some distinctive or possibly unique essence or set of qualities that distinguish the religious from the remainder of human life, is primarily a Western concern. The attempt is a natural consequence of the Western speculative, intellectualistic, and scientific disposition. It is also the product of the dominant Western religious mode, what is called the Judeo-Christian climate or, more accurately, the theistic inheritance from Judaism, Christianity, and Islam. The theistic form of belief in this tradition, even when downgraded culturally, is formative of the dichotomous Western view of religion. That is, the basic structure of theism is essentially a distinction between a transcendent deity and all else, between the creator and his creation, between God and man.''}}<ref name="encyl">{{cite encyclopedia |last=King |first=W.L. |date=2005 |article=Religion|editor-link=Mircea Eliade |editor-first=Mircea |editor-last=Eliade |title=The Encyclopedia of Religion|trans-title=Ensiklopedya ng Relihiyon|publisher=MacMillan Reference US |edition=2|page=7692}}</ref>}} Dagdag pa nila, may aspetong nararanasan ang mga relihiyon na makikita sa halos lahat ng mga kultura: {{blockquote|...lahat halos ng mga kilalang kultura ay palaging may malalim na dimensiyon para sa mga karanasang pangkultura ...tungo sa maituturing na tugatog at transendensiya na magreresulta sa mga kaugalian at kapangyarihang panghabambuhay. Kung ang mga pag-uugaling ito, natatangi man o hindi, ay nakabase sa malalim na dimensiyong ng isang kultura, maituturing ang estrakturang ito bilang isang relihiyon ayon sa kilala nating anyo nito sa kasaysayan. Relihiyon ang organisasyon ng buhay sa malalim na dimensiyon ng mga karanasan na mararanasan, kumpleto, at malinaw sang-ayon sa kultura nito.{{efn|Orihinal na sipi: ''... almost every known culture have a depth dimension in cultural experiences ... toward some sort of ultimacy and transcendence that will provide norms and power for the rest of life. When more or less distinct patterns of behavior are built around this depth dimension in a culture, this structure constitutes religion in its historically recognizable form. Religion is the organization of life around the depth dimensions of experience—varied in form, completeness, and clarity in accordance with the environing culture.''}}<ref name="encyl"/>}} Ayon naman sa [[Antropolohiya|antropologong]] si [[Clifford Geertz]], relihiyon ang:{{blockquote|... sistema ng mga simbolo na kumikilos upang maitatag ang mga makapangyarihan, laganap, at pangmatagalang ugali at motibasyon sa mga tao sa pamamagitan ng pagsasagawa sa mga konsepto ng isang pangkalahatang kaayusan ng pag-iral at mabihisan ang mga konseptong ito sa isang awra ng pagiging totoo sa puntong halos katangi-tangi ang pagiging makatotohanan ng mga ugali at motibasyong ito. {{efn|Orihinal na sipi: ''... system of symbols which acts to establish powerful, pervasive, and long-lasting moods and motivations in men by formulating conceptions of a general order of existence and clothing these conceptions with such an aura of factuality that the moods and motivations seem uniquely realistic.''}}{{sfn|Geertz|1993|pp=87–125}}}}Binigyang-kahulugan naman ng [[Teolohiya|teologong]] si [[Friedrich Schleiermacher]] noong ika-18 siglo ang relihiyon bilang "pakiramdam ng ganap na pagdedepende".<ref>{{cite journal |last1=Finlay |first1=Hueston E. |year=2005 |title='Feeling of absolute dependence' or 'absolute feeling of dependence'? A question revisited |url=https://archive.org/details/sim_religious-studies_2005-03_41_1/page/80 |trans-title='Pakiramdam ng ganap na pagdedepende' o 'ganap na pakiramdam ng pagdedepende'? Pagbisita muli sa tanong |journal=Religious Studies |language=en |volume=41 |pages=81–94 |doi=10.1017/S0034412504007462 |issn=0034-4125 |s2cid=170541390}}</ref> Noong 1871, ibinigay naman ni [[Edward Burnett Tylor]] ang kahulugan ng relihiyon bilang "paniniwala sa mga espirituwal na nilalang".<ref name="archive.org">{{Cite book |last=Tylor |first=Edward Burnett |url=https://archive.org/details/primitiveculture1tylouoft?view=theater |title=Primitive culture : researches into the development of mythology, philosophy, religion, language, art, and custom |date=1903 |publisher=J. Murray |others=OISE - University of Toronto |location=London |language=en |trans-title=Primitibong kultura: pananaliksik sa pagdebelop ng mitolohiya, pilosopiya, relihiyon, wika, sining, at gawi}}</ref> Sa kanyang aklat na ''[[The Varieties of Religious Experience]]'', binigyang-kahulugan naman ng [[sikolohiya|sikologong]] si [[William James]] ang relihiyon bilang "mga pakiramdam, gawain, at karanasan ng tao sa kanyang pag-iisa, sa puntong iniisip niya kung nasaan siya sa relasyon sa mga itinuturing na mga banal".{{sfn|James|1902|p=31}} Sa aklat naman na ''[[The Elementary Forms of the Religious Life]]'' ng [[sosyolohiya|sosyologong]] si [[Émile Durkheim]], relihiyon ang "pinagkaisang sistema ng mga paniniwala at gawi na may kinalaman sa mga banal na bagay".{{sfn|Durkheim|1915|p=}} == Aspeto == May apat na pangunahing aspeto ang mga relihiyon sa mundo: organisasyon, paniniwala, mitolohiya, at gawain. Organisado ang mga relihiyon, at ang antas ng pagkaorganisado nito ay magkakaiba sa bawat relihiyon. Halimbawa, may tiyak na organisasyon ang [[Simbahang Katolika]] at maraming sekta ng [[Kristiyanismo]] gayundin sa [[Islam]], habang hindi gaanong kaorganisado naman ang mga relihiyon sa India at Silangang Asya kumpara sa mga ito. Gayunpaman, maaari ding tingnan ito batay sa antas ng pagkaorganisado ng mga paniniwala nito. Lahat ng mga relihiyon sa mundo ay may isang tiyak na sistema ng paniniwala. Isang bukas na katanungan ang pinagmulan ng paniniwala; madalas na paliwanag ay upang maipaliwanag ang silbi ng kamatayan, komunidad, at mga panaginip.<ref name="Zeigler" /> [[Pananampalataya]] at [[pagdadahilan]] ang gumagawa sa mga paniniwala, bagamat matagal na'ng pinagdedebatehan ng mga [[pilosopiya|pilosopo]] at [[teolohiya|teologo]] ang paksang ito.<ref name="iep.utm.edu">{{cite web |last=Swindal |first=James |date=April 2010 |title=Faith and Reason |trans-title=Pananampalataya at Pagdadahilan |url=https://iep.utm.edu/faith-re/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220131073503/https://iep.utm.edu/faith-re/ |archive-date=31 January 2022 |access-date= |publisher=[[Internet Encyclopedia of Philosophy]] |language=en-US}}</ref> [[File:Kurukshetra.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kurukshetra.jpg|thumb|Manuskritong nagpapakita sa tunggalian sa [[digmaang Kurukshetra]] na inilarawan sa [[Panulaang epiko|epikong]] ''[[Mahabharata]]'', isa sa mga mahahalagang bahagi ng [[Hinduismo|mitolohiyang Hindu]].]] Ang bawat relihiyon sa mundo ay meron ding malinaw na [[mitolohiya]]. Bagamat ginagamit ang salitang "mitolohiya" para sa mga paniniwala ng mga sinaunang relihiyon tulad ng sa [[Mitolohiyang Griyego|sinaunang Gresya]], [[Mitolohiyang Romano|Roma]], at [[Mitolohiyang Norse|Scandinavia]], kumakatawan lamang ito sa [[sosyolohiya]] sa mga kuwentong mahalaga para sa mga naniniwala, totoo man ito o hindi.<ref>{{cite web |title=myth |trans-title=mito |url=https://www.britannica.com/topic/myth |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913072251/https://www.britannica.com/topic/myth |archive-date=13 September 2021 |access-date= |website=[[Encyclopædia Britannica]] |language=en}}</ref> Halimbawa, ang [[pagkabuhay ni Hesus]] ay pinaniniwalaan ng maraming Kristiyano bilang totoong nangyari, bagamat meron ding naniniwalang simboliko lamang ito. Ayon kay [[Joseph Campbell]], mitolohiya "ang relihiyon ng ''iba''", at isang "mitolohiyang hindi lang naintindihan" ang relihiyon.<ref>{{Cite book |last=Campbell |first=Joseph |title=Thou Art That: Transforming Religious Metaphor |year=2001 |url=https://archive.org/details/thouartthattrans0000camp |publisher=New World Library |isbn=1-57731-202-3 |editor-last=Kennedy |editor-first=Eugene |language=en |trans-title=Thou Art That: Pagbago sa Metaporang Panrelihiyon}}</ref> Madalas na nagmumula sa mga mitolohiyang ito ang mga gawain na ginagawa ng mga naniniwala. Halimbawa, sa Simbahang Katolika, ang [[Banal na Misa]] ay tinitingnan bilang paggunita sa [[huling hapunan]] ni [[Hesus]]. == Pag-aaral == {{main|Araling panrelihiyon}} === Teorya === {{main|Mga teorya sa relihiyon}} Isa sa mga paksang tinatalakay sa [[sosyolohiya]] at [[antropolohiya]] ang mga teorya tungkol ukol sa pinagmulan at silbi ng relihiyon.<ref>{{harvnb|Segal|2005|p=49}}</ref> Hindi tiyak na alam sa ngayon kung saan nabuo ang mga relihiyon, o sa paanong paraan. Isa sa mga teorya patungkol rito ay nagsasabi na nabuo ang mga pinakaunang relihiyon bilang bunga ng isang serye ng mga turo ng mga karismatikong tao na bumabase sa isa't isa sa paglipas ng panahon hanggang sa mabuo ang isang sistema ng mga paniniwala na masasabing pundasyon ng isang relihiyon.<ref name=":1">{{cite book |last1=Monaghan |first1=John |url=https://archive.org/details/socialculturalan00mona |title=Social & Cultural Anthropology |last2=Just |first2=Peter |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-285346-2 |location=New York |page=126 |language=en |trans-title=Antropolohiyang Panlipunan & Pangkultura |url-access=limited}}</ref> Nakadepende sa kultura ang anyo nito: maaaring nakatuon ito sa gawain kesa sa paniniwala, sa indibiduwal kesa komunidad, o pangkalahatan o para lamang sa kultura nito.<ref name=":1" /> Iminungkahi ni [[Clifford Geertz]] ang isang pamantayang modelo ng relihiyon, na binansagan niyang "sistemang kultural".<ref>{{Cite book |last=Geertz |first=Clifford |author-link=Clifford Geertz |title=Religion as a Cultural System |date=1973 |language=en |trans-title=Relihiyon bilang Sistemang Kultural}}</ref> Gayunpaman, bagamat ito ang ginagamit na modelo sa araling panrelihiyon, may ilang akademiko na kritikal sa pananaw na ito tulad ni [[Talal Asad]], na naniniwalang isang kategorya sa antropolohiya ang relihiyon.<ref>{{Cite book |last=Asad |first=Talal |title=The Construction of Religion as an Anthropological Category |date=1982 |language=en |trans-title=Ang Pagbuo sa Relihiyon bilang isang Kategorya sa Antropolohiya}}</ref> Samantala, ayon sa [[konstruksiyonismong panlipunan]], isang modernong konsepto ang relihiyon na sumusunod sa sistema ng paniniwala na katulad ng mga [[Abrahamikong relihiyon]] at nilapat lamang kalaunan sa mga paniniwala labas sa [[Kanluraning Mundo]].<ref name="vergote" /> Isa ring paksa sa [[agham pangkaisipan]] ang relihiyon.<ref>{{cite journal |last1=Barrett |first1=Justin L. |date=2007 |title=Cognitive Science of Religion: What Is It and Why Is It? |trans-title=Agham Pangkaisipan ng Relihiyon: Ano Ito at Bakit? |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1749-8171.2007.00042.x |url-status=live |journal=Religion Compass |language=en |volume=1 |issue=6 |pages=768–786 |doi=10.1111/j.1749-8171.2007.00042.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112011855/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1749-8171.2007.00042.x |archive-date=12 January 2021 |access-date=}}</ref> Saklaw nito ang [[Relihiyon at schizophrenia|kaugnayan]] ng [[schizophrenia]] sa relihiyon. Marami sa mga inilarawang karanasan ng mga [[propeta]] ay naaayon sa paglalarawan sa mga taong nakaranas ng [[deliryo]] o [[halusinasyon]]; gayunpaman, nasa opinyon ang mga akademiko na imposibleng malaman kung ganito nga ang kaso para sa mga propeta sa kasaysayan.<ref>{{cite journal |last1=Nicholson |first1=PT |date=2014 |title=Psychosis and paroxysmal visions in the lives of the founders of world religions. |trans-title=Pagkabaliw at parosismal na pangitain sa mga buhay ng mga tagapagtatag ng mga pandaigdigang relihiyon. |journal=The Journal of Neuropsychiatry and Clinical Neurosciences |language=en |volume=26 |issue=1 |pages=E13–14 |doi=10.1176/appi.neuropsych.12120412 |pmid=24515692}}</ref> Nangyayari din ang mga ito sa mga taong [[ateista]].<ref>{{cite journal |last1=Reina |first1=Aaron |date=July 2014 |title=Faith Within Atheism |trans-title=Pananampalataya sa Ateismo |journal=Schizophrenia Bulletin |language=en |volume=40 |issue=4 |pages=719–720 |doi=10.1093/schbul/sbt076 |pmc=4059423 |pmid=23760918}}</ref> Konsistent ang pagkakaroon ng [[epilepsiya]] sa [[temporal lobe]] ng [[utak]] sa matinding pagka-relihiyoso at ateismo, gayundin sa [[obsessive–compulsive disorder]].<ref>{{cite journal |last1=Altschuler |first1=EL |date=2004 |title=Temporal lobe epilepsy in the priestly source of the Pentateuch |trans-title=Epilepsiya sa temporal lobe sa mga pinagkukunan ng kaparian sa Pentateuch |journal=South African Medical Journal |language=en |volume=11 |issue=94 |page=870 |pmid=15587438}}</ref><ref name="Heilman">{{cite book |last1=Heilman |first1=Kenneth M. |title=Clinical Neuropsychology |last2=Valenstein |first2=Edward |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-538487-1 |page=488 |language=en |trans-title=Neurosikolohiyang Pangklinika |quote=}}</ref> === Pagkukumpara === {{main|Pagkukumpara sa mga relihiyon}} Isa sa mga pangunahing disiplina sa araling panrelihiyon ang [[pagkukumpara sa mga relihiyon]], na nakatuon sa sistematikong pagkukumpara sa mga doktrina at gawain ng mga relihiyon sa mundo. Kabilang sa mga pinag-aaralan dito ang [[pilosopiya ng relihiyon]], [[etika]], [[metapisika]], at ang kalikasan at paraan ng [[kaligtasan (relihiyon)|kaligtasan]]. Madalas na hinahati ang mga relihiyon, lalo na yung may [[pandaigdigang relihiyon|mga pandaigdigang saklaw]], base sa heograpiya kung saan ito unang nabuo.<ref>{{Cite web |date=2024-12-20 |title=Religion {{!}} Definition, Types, Beliefs, Symbols, Examples, Importance, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/religion |access-date=2025-01-01 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> == Klasipikasyon == {{Table alignment}} {| class="wikitable sortable" |+Populasyon ng limang pinakamalaking relihiyon sa mundo, 2015<ref>{{cite web |title=Christians are the largest religious group in 2015 |trans-title=Pinakamalaking grupong panrelihiyon ang mga Kristiyano noong 2015 |url=https://www.pewresearch.org/religion/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/pf_17-04-05_projectionsupdate_grl310px/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220708123444/https://www.pewresearch.org/religion/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/pf_17-04-05_projectionsupdate_grl310px/ |archive-date=8 July 2022 |access-date= |website=Pew Research Center |language=en}}</ref> !Relihiyon !Populasyon (bilyon) !% |- |[[Kristiyanismo]] |2.3 |31% |- |[[Islam]] |1.8 |24% |- |[[Hinduismo]] |1.1 |15% |- |[[Budismo]] |0.5 |6.9% |- |[[Katutubong relihiyon]] |0.4 |5.7% |- |'''Kabuuan''' |'''6.1''' |'''83%''' |}[[Talaksan:Prevailing_religious_population_by_country_percentage.svg|thumb|440x440px|Nangungunang relihiyon sa bawat bansa noong 2010.]]Hinahati ng mga iskolar ang mga relihiyon sa mundo sa tatlo: [[pandaigdigang relihiyon]], [[katutubong relihiyon]], at mga [[bagong kilusang panrelihiyon]].<ref>{{Cite book |last=Harvey |first=Graham |title=Indigenous Religions: A Companion |publisher=Cassell |year=2000 |pages=6 |language=en |trans-title=Mga Katutubong Relihiyon: Isang Gabay}}</ref> Mahahati rin ito sa dalawa, base sa kung paano sila kabukas sa mga bagong miyembro: pangkalahatan na tumatanggap ng kahit sino, at etniko na nakatuon lang sa miyembro ng komunidad o tribo.<ref name="Hinnells">{{cite book |last=Park |first=Chris |url=https://books.google.com/books?id=IGspjXKxIf8C |title=The Routledge companion to the study of religion |publisher=Routledge |year=2005 |isbn=978-0-415-33311-5 |editor-last=Hinnells |editor-first=John R. |pages=439–440 |language=en |trans-title=Ang gabay ng Routledge ukol sa pag-aaral sa relihiyon |chapter=Religion and Geography |trans-chapter=Relihiyon at Heograpiya |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160509023830/https://books.google.com/books?id=IGspjXKxIf8C |archive-date=9 May 2016 |url-status=live}}</ref> Limang relihiyon ang sinusunod ng mahigit 84% ng kabuuang populasyon ng mundo: Kristiyanismo, Islam, Budismo, Hinduismo, at mga katutubong relihiyon. Ayon sa isang pandaigdigang sarbey sa 57 bansa noong 2012, 59% ang relihiyoso, 23% ang di-relihiyoso (bagamat kasapi ng isang relihiyon), at 13% ang ganap na [[ateista]].<ref name="gia2">{{cite web |date=27 July 2012 |title=Global Index of Religiosity and Atheism |trans-title=Pandaigdigang Indeks ng Pagka-relihiyoso at Ateismo |url=https://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Global_INDEX_of_Religiosity_and_Atheism_PR__6.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120906165952/https://www.wingia.com/web/files/richeditor/filemanager/Global_INDEX_of_Religiosity_and_Atheism_PR__6.pdf |archive-date=6 September 2012 |access-date= |publisher=WIN-Gallup International |language=en}}</ref> Bumaba ang bilang ng mga relihiyoso nang 9% mula sa kaparehong sarbey noong 2005 sa 39 na bansa. Sa parehong sarbey noong 2015, 63% ang relihiyoso, 22% ang di-relihiyoso, at 11% ang ganap na ateista.<ref name="GallupInt2015">{{cite web |date=13 April 2015 |title=Losing our Religion? Two-Thirds of People Still Claim to be Religious |trans-title=Naglalaho ang ating Relihiyon? Dalawang Katlo ng mga Tao ay Nagsasabing Relihiyoso pa rin sila |url=https://www.wingia.com/web/files/news/290/file/290.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150430232945/https://www.wingia.com/web/files/news/290/file/290.pdf |archive-date=30 April 2015 |website=WIN/Gallup International |language=en}}</ref> Sa pangkalahatan, mas relihiyoso ang mga babae kesa lalaki.<ref>{{cite web |date=28 February 2009 |title=Women More Religious Than Men |trans-title=Mas Relihiyoso ang mga Babae kesa Lalaki |url=https://www.livescience.com/7689-women-religious-men.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708085942/http://www.livescience.com/7689-women-religious-men.html |archive-date=8 July 2013 |access-date= |work=Live Science |language=en}}</ref> May ilan din ang naniniwala sa maraming relihiyon dulot ng [[sinkretismo]].<ref>{{Cite web |last=Goldberg |first=Joshua A. |last2= |first2= |date=2009-12-10 |title=New Poll Reveals How Churchgoers Mix Eastern, New Age Beliefs |trans-title=Pinakita sa Bagong Poll Kung Paano Hinahalo ng mga Nagsisimba ang mga Silanganin, Bagong Panahong paniniwala |url=https://www.christianpost.com/news/new-poll-reveals-how-churchgoers-mix-eastern-new-age-beliefs-42215/ |access-date= |website=Christian Post |language=en}}</ref> Inaasahan ang [[desekularisasyon|pagbaba pa lalo ng mga di-relihiyoso]] dahil sa pagtaas ng populasyon ng mga bansang relihiyoso.<ref name="CambridgeZuckerman2">{{cite book |last=Zuckerman |first=Phil |title=The Cambridge Companion to Atheism |date=2006 |isbn=978-1139001182 |editor1-last=Martin |editor1-first=Michael |pages=47–66 |language=en |trans-title=Ang Gabay ng Cambridge ukol sa Ateismo |chapter=Atheism: Contemporary Numbers and Patterns |trans-chapter=Ateismo: Kontemporaryong Bilang at Pattern |doi=10.1017/CCOL0521842700.004}}</ref> == Mga relihiyon == {{multiple image|perrow=2|total_width=335|footer=Mga tagasunod ng ilan sa mga pinakamalalaking relihiyon sa mundo, mula taas pakaliwa: [[Kristiyano]], [[Muslim]], [[Hindu]], [[Budista]], [[Sikh]], at [[Hudyo]].|image1=Via Dolorosa, Jerusalem.jpg|image2=The Umayyad Mosque, Muslim Women, Damascus, Syria.jpg|image3=Hindu marriage ceremony offering.jpg|image4=Incense-LE.jpg|image5=Sikh people.jpg|image6=Western Wall, Jerusalem, (16037897867).jpg}} === Abrahamiko === {{main|Abrahamikong relihiyon}} [[Abrahamikong relihiyon]] ang tawag sa mga relihiyong [[Monoteismo|monoteistiko]] na naniniwalang nagmula sila kay [[Abraham]].<ref>{{Citation |last=Brague |first=Rémi |title=The Concept of the Abrahamic Religions, Problems and Pitfalls |date=2015-10-01 |url=https://academic.oup.com/edited-volume/34340/chapter-abstract/334356122?redirectedFrom=fulltext |work=The Oxford Handbook of the Abrahamic Religions |pages=0 |editor-last=Silverstein |editor-first=Adam J. |trans-title=Ang Konsepto ng mga Abrahamikong Relihiyon, Problema, at Panganib |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/oxfordhb/9780199697762.013.5 |isbn=978-0-19-969776-2 |access-date= |editor2-last=Stroumsa |editor2-first=Guy G.}}</ref> ==== Hudaismo ==== {{main|Hudaismo}} [[File:Open_Torah_and_pointer.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Open_Torah_and_pointer.jpg|thumb|Ang [[Torah]], pinakasagradong teksto sa Hudaismo.]] [[Hudaismo]] ang pinakamatanda sa mga Abrahamikong relihiyon. Nagmula ito sa sinaunang [[Kaharian ng Israel (Samaria)|Israel]] at [[Judah]]. [[Torah]] ang kanilang sagradong teksto, na bahagi ng mas malaking komposisyong kilala sa tawag na [[Tanakh]]. Meron din itong kaakibat na pasalitang tradisyon na isinulat kalaunan sa mga tekstong tulad ng [[Midrash]] at [[Talmud]]. May iba't-ibang mga kilusan sa loob ng Hudaismo, marami sa mga ito ay nagmula sa [[Rabinikong Hudaismo]] na naniniwalang ibinigay ng Diyos ang kanyang mga batas at [[613 utos]] kay [[Moises]] sa [[Bundok Sinai]] sa anyong [[Torah|pasulat]] at [[Pasalitang Torah|pasalita]]. Nagsimulang kumalat ang [[mga Hudyo]] matapos ng pagkasira ng Ikalawang [[Templo sa Jerusalem]] noong {{CE|70|link=yes}}.<ref name="britannica.com">{{cite web |title=Judaism |trans-title=Hudaismo |url=https://www.britannica.com/topic/Judaism |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210101160152/https://www.britannica.com/topic/Judaism |archive-date=1 January 2021 |access-date=10 January 2021 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> * [[Ortodoksong Hudaismo]], ang kabuuan tawag sa mga sekta na may literal na interpretasyon sa rebelasyon sa Bundok Sinai. * [[Konserbatibong Hudaismo]], ang sekta ng Hudaismo na nagbibigay ng mas matinding diin sa mga batas at tradisyong Hudyo nabuo sa paglipas ng panahon kesa sa banal na rebelasyon. * [[Repormadong Hudaismo]], liberal na anyo ng Hudaismo na naniniwala sa isang nagpapatuloy na rebelasyon na kaakibat ng rason na hindi limitado sa rebelasyon sa Bundok Sinai. ==== Kristiyanismo ==== {{main|Kristiyanismo}} [[Talaksan:ISR-2013-Jerusalem-Holy_Sepulchre-dome.jpg|thumb|Si [[Hesus]] ang nagtatag sa [[Kristiyanismo]].]] [[Kristiyanismo]] ang relihiyon na nakasentro sa buhay at mga turo ni [[Hesus]] noong {{KP|unang siglo}}. Naniniwala ang mga Kristiyano na si Hesus ang [[Anak ng Diyos]] at ang [[Mesias]] o tagapagligtas, at karamihan sa kanila ay naniniwala sa [[Santatlo]], ang pananaw na ang [[Diyos Ama]], [[Diyos Anak|Anak]], at ang [[Espiritu Santo]] ay tatlong personalidad na [[Pagkadiyos sa Kristiyanismo|pare-parehong mga Diyos]]. Ang [[Kredong Niceno]] ang pahayag ng paniniwala ng karamihan sa mga Kristiyano. Nagsimula ito bilang isang sekta ng Hudaismo sa [[Judea (lalawigang Romano)|Judea]], at mabilis na kumalat matapos itong gawing opisyal na relihiyon ng [[Imperyong Romano]] sa ilalim ni [[Teodosio I]]. Ito ang pangunahing relihiyon sa Europa sa malaking bahagi ng kasaysayan, at may matinding impluwensiya sa politika nito hanggang noong ika-19 siglo.<ref name="Christianity">{{cite web |title=Christianity |trans-title=Kristiyanismo |url=https://www.britannica.com/topic/Christianity |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141101193717/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/115240/Christianity/67592/Forms-of-Christian-education |archive-date=1 November 2014 |access-date= |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> Sa kasalukuyan, ito ang pinakamalaking relihiyon base sa populasyon nito.<ref>{{cite web |date=5 April 2017 |title=World's largest religion by population is still Christianity |trans-title=Kristiyanismo pa rin ang pinakamalaking relihiyon sa mundo base sa populasyon |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124021738/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |archive-date=24 November 2019 |access-date= |website=Pew Research Center |language=en-US}}</ref> * [[Simbahang Katolika]], 24 na Simbahan ''[[sui iuris]]'' (may kalayaan sa isa't isa) na nagkakasundo (komunyon) at pinamumunuan ng [[Papa]] bilang Obispo ng Roma. Kinabibilangan ito ng [[Simbahang Latin]] (Kanlurang Simbahang Katolika) at ang 23 [[Silangang Simbahang Katolika]]. * [[Silangang Kristiyanismo]], ang kolektibong katawagan para sa mga Simbahan na nabuo sa silangang Mediteraneo sa maagang kasaysayan ng Kristiyanismo. Kinabibilangan ito ng [[Silangang Ortodoksiya]], [[Ortodoksiyang Oriental]], at ang [[Simbahan ng Silangan]]. * [[Protestantismo]], ang kabuuang katawagan sa mga humiwalay mula sa Simbahang Katolika bunsod ng [[Repormasyon]] sa Europa noong ika-16 siglo sa pangunguna ni [[Martin Luther]]. Kinabibilangan ito ng [[Luteranismo]], [[Calvinismo]], [[Anglikanismo]], [[Baptist]], [[Metodismo]], at marami pang iba. * [[Restorasyonismo]], na naniniwala na dapat bumalik muli (restorasyon) ang mga Kristiyano sa anyo ng relihiyon noong {{KP|unang siglo}}. Kinabibilangan ito ng [[Latter Day Saint movement]], [[Saksi ni Jehova]], [[Iglesia ni Cristo]], at marami pang iba. ==== Islam ==== {{main|Islam}} [[File:Kaaba,_Makkah6.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kaaba,_Makkah6.jpg|alt=|thumb|220x220px|Ang [[Kaaba]] sa [[Mecca]], [[Saudi Arabia]], ang pinakabanal na lugar sa Islam.]] [[Islam]] ang relihiyong monoteistiko na nakasentro sa mga turo sa sagradong teksto nito na [[Qur'an|Koran]], isa sa [[Mga banal na aklat sa Islam|mga banal na aklat]] na kinokonsidera ng mga [[Muslim]] bilang binigay mismo ni [[Allah]], at mga turo ([[hadith]]) ng propetang si [[Muhammad]], isang politikal at relihiyosong pinunong nabuhay noong {{CE|ika-7 siglo}} sa [[Tangway ng Arabia]].<ref name="Islam">{{cite web |title=Islam |url=https://www.history.com/topics/religion/islam#:~:text=The%20word%20%E2%80%9CIslam%E2%80%9D%20means%20%E2%80%9C,of%20complete%20submission%20to%20Allah. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200503051151/https://www.history.com/topics/religion/islam#:~:text=The%20word%20%E2%80%9CIslam%E2%80%9D%20means%20%E2%80%9C,of%20complete%20submission%20to%20Allah. |archive-date=3 May 2020 |access-date= |website=HISTORY |language=en}}</ref> Si Muhammad ang itinuturing ng mga Muslim bilang ang pinakahuling ipinadala mula sa serye ng mga propeta ng [[Hudaismo]], [[Kristiyanismo]], at iba pang mga [[Abrahamikong relihiyon]] bago ang pagdating niya.<ref>{{Cite web |date=2025-01-04 |title=Islam |url=https://www.britannica.com/topic/Islam |access-date=2025-01-06 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> Ito ang pinakalaganap na relihiyon sa [[Timog-silangang Asya]], [[Hilagang Aprika]], [[Gitnang Silangan]], at [[Gitnang Asya]], habang meron din mga bansang may mayorya ang Muslim sa [[Timog Asya]], [[Subsaharang Aprika]], at [[Timog-silangang Europa]]. Meron ding mga bansa na [[Islamikong republika]], tulad ng [[Iran]], [[Pakistan]], [[Mauritanya]], at [[Apganistan]]. Noong 2015, tinatayang nasa 1.8 bilyong katao ang Muslim, halos 25% ng kabuuang populasyon ng mundo.<ref>{{cite web |date=5 April 2017 |title=The Changing Global Religious Landscape |trans-title=Ang Nagbabagong Tanawin ng Pandaigdigang Relihiyon |url=http://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170406033738/http://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |archive-date=6 April 2017 |access-date= |website=Pew Research Center |language=en}}</ref> * [[Sunni Islam]], ang pinakamalaking sekta ng Islam, na naniniwalang pinangalanan ni Muhammad si [[Abu Bakr]] bilang ang susunod sa kanya at maging unang [[kalipa]]. * [[Shia Islam]], kasunod na pinakamalaking sekta ng Islam, na naniniwalang si [[Ali ibn Abi Talib]] ang pinangalanan ni Muhammad bilang susunod sa kanya. ==== Iba pa ==== [[Talaksan:Bahai-house-of-worship-delhi2.jpg|thumb|Ang Templong Lotus ng Baha'i sa [[Delhi]], [[India]].]] Bukod sa tatlong nabanggit, narito ang iba pang mga Abrahamikong relihiyon. * [[Bahá'í]], o Pananampalatayang Bahá'í, isang relihiyon na itinatag ni [[Bahá'u'lláh]] noong ika-19 na siglo sa [[Persia]] mula sa mga turo ni [[Báb]], isang pinunong panrelihiyon na naglahad sa [[Manipestasyon ng Diyos]], ang paniniwala na ang mga relihiyon sa mundo ay isa lamang serye ng mga rebelasyon ng nag-iisang Diyos sa pamamagitan ng mga propetang tulad nina Hesus, Muhammad, Báb, at Bahá'u'lláh.<ref>{{Cite web |date=2024-12-23 |title=Baha’i Faith |trans-title=Pananampalatayang Baha'i |url=https://www.britannica.com/topic/Bahai-Faith |access-date=2025-01-06 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> * [[Druze]], etnikong relihiyon na humiwalay sa [[Islam]] at naniniwala sa [[reinkarnasyon]] at ang pagiging habambuhay ng [[kaluluwa]].<ref>{{cite web |date=8 August 2018 |title=Are the Druze People Arabs or Muslims? Deciphering Who They Are |trans-title=Arab o Muslim ba ang mga Druze? Pag-decipher Kung Sino ba Talaga Sila |url=https://www.arabamerica.com/are-the-druze-people-arabs-or-muslims-deciphering-who-they-are/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191020060455/https://www.arabamerica.com/are-the-druze-people-arabs-or-muslims-deciphering-who-they-are/ |archive-date=20 October 2019 |access-date= |website=Arab America |language=en}}</ref> * [[Rastafari]], etnikong relihiyon na nabuo sa [[Jamaica]] noong dekada 1930s na naniniwala na ang Aprika, partikular na ang [[Etiopiya]], ay ang tirahan ni [[Jah]], ang tawag nila sa Diyos, Ayon sa kanila, naganap na ang [[Ikalawang Pagbabalik]] ni Hesus sa katauhan ni [[Haile Selassie]], emperador ng Etiopiya.<ref>{{Cite web |date=2024-12-11 |title=Rastafari |url=https://www.britannica.com/topic/Rastafari |access-date=2025-01-06 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> * [[Mandaeismo]], etnikong relihiyon sa Gitnang Silangan na naniniwalang si [[Juan Bautista]] ang huling propeta ng Diyos.<ref name="Mandaens">{{cite book |last=Buckley |first=Jorunn Jacobsen |author-link= |url=https://books.google.com/books?id=I9G-zLZRMLQC&pg=PA3 |title=The Mandaeans: Ancient Texts and Modern People |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2002 |isbn=978-0-19-515385-9 |location=[[New York City|New York]] |pages=1–20 |language=en |trans-title=Mga Mandaeano: Sinaunang Teksto at Modernong Tao |chapter= |doi=10.1093/0195153855.003.0001 |oclc=57385973 |access-date= |chapter-url= |archive-url=https://web.archive.org/web/20211208175543/https://books.google.com/books?id=I9G-zLZRMLQC&pg=PA3 |archive-date=8 December 2021 |url-status=live}}</ref> === Silanganin === {{main|Silanganing relihiyon}} [[File:Beijing_China_Hall-of-Prayer-for-Good-Harvests-01.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beijing_China_Hall-of-Prayer-for-Good-Harvests-01.jpg|thumb|[[Dambana ng Langit]] sa [[Beijing]], [[Tsina]], isang templo ng [[Taoismo]].]] Sentro sa mga relihiyon sa [[Silangang Asya]] ang konsepto ng ''[[dao]]'', sinasalin bilang ang "likas na kaanyuan ng [[sansinukob]]". ==== Taoismo ==== {{main|Taoismo}} [[Taoismo]], o Daoismo, ang tawag sa mga pilosopiya at relihiyon na nagmula sa [[Tsina]] na naniniwala sa konsepto ng ''[[dao (pilosopiya)|dao]]''. Naniniwala sila sa pagkakaisa ng sansinukob, ang pagkakaisa ng materyal at espirituwal na mundo, at ang [[Tatlong Yaman (Taoismo)|Tatlong Yaman]]: pagmamahal, moderasyon, at pagkakumbaba.<ref>{{Cite book |last=Leaman |first=Oliver |title=Key Concepts in Eastern Philosophy |url=https://archive.org/details/keyconceptsineas0000leam |publisher=Routledge |year=1999 |isbn=0-415-17362-0 |pages=[https://archive.org/details/keyconceptsineas0000leam/page/n144 111] |language=en |trans-title=Pangunahing Konsepto sa Silanganing Pilosopiya}}</ref> Nakasentro ang kanilang doktrina sa ''[[wu wei]]'' o pagkawalang aksyon, biglaan, pagkawala, at relatibidad.<ref>{{Cite book |last=Sharot |first=Stephen |title=A Comparative Sociology of World Religions |url=https://archive.org/details/comparativesocio0000shar |publisher=NYU Press |year=2001 |isbn=0-8147-9805-5 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/comparativesocio0000shar/page/78 78] |language=en |trans-title=Komparatibong Sosyolohiya ng mga Pandaigdigang Relihiyon}}</ref> ==== Confucianismo ==== {{main|Confucianismo}} [[Confucianismo]] ang sistema ng pilosopiya at relihiyon na nakasentro sa mga turo ng pilosopong si [[Confucius]]. May matindi itong impluwensiya sa kultura ng Tsina, at naniniwala sa ideya ng [[meritokrasya]] bilang ang tugatog ng pagiging maharlika. Naniniwala rin sila sa mga espiritu ng mga namayapang ninuno.<ref>{{Cite web |date=2024-11-22 |title=Confucianism |trans-title=Confucianismo |url=https://www.britannica.com/topic/Confucianism |access-date=2025-01-06 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> ==== Shinto ==== {{main|Shinto}} [[Shinto]] ang etnikong relihiyon ng [[Hapón]].<ref>{{cite book |last=Hardacre |first=Helen |title=Shinto: A History |url=https://archive.org/details/shintohistory0000hard |publisher=Oxford University Press |year=2017 |isbn=978-0-19-062171-1 |location=Oxford |page=[https://archive.org/details/shintohistory0000hard/page/n23 4] |language=en |trans-title=Shinto: Isang Kasaysayan}}</ref> Literal na may kahulugan na "ang daan sa diyos", may matindi itong pokus sa kalinisan, pamilya, tradisyon, at ritwal. Naniniwala sila sa mga ''[[kami (Shinto)|kami]]'', mga diyos at banal na espiritu sa kalikasan.<ref>{{Cite book |last=Ono |first=Sakyo |title=Shinto: The Kami Way |publisher=Tuttle Publishing |year=2004 |isbn=0-8048-3557-8 |pages=97-99, 103-104 |language=en |trans-title=Shinto: Daan ng Kami}}</ref> === Indiko === {{main|Indikong relihiyon}} [[Indikong relihiyon]] ang tawag sa mga relihiyon na nagmula sa [[subkontinente ng India]]. Naniniwala sila sa konsepto ng ''[[dharma]]'', sinasalin madalas bilang "mga batas ng [[realidad]] na inaasahang dapat sundin". ==== Hinduismo ==== {{main|Hinduismo}} [[File:Sree_Padmanabhaswamy_temple_Thiruvananthapuram,_kerala.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sree_Padmanabhaswamy_temple_Thiruvananthapuram,_kerala.jpg|thumb|Ang [[Templo ng Padmanabhaswamy]] sa [[India]], isang templo na nakalaan kay [[Vishnu]], isa sa mga mahahalagang diyos sa [[Hinduismo]].]] [[Hinduismo]] ang tawag sa mga relihiyon at pilosopiya na nakasentro sa ''[[dharma]]''. Isa sa mga pinakamatatandang relihiyon na nagpapatuloy hanggang ngayon, may mahabang silang tradisyon at mitolohiya. Nahahati ang kanilang sagradong teksto sa dalawang kategorya: [[Śruti]] ("napapakinggan") at [[Smṛti]] ("naaalala"). Kabilang sa mga ito ang [[Veda]], [[Upanishad]], [[Purana]], at ang [[epiko]]ng ''[[Mahabharata]]'' at ''[[Ramayana]]''. Sa kanila galing ang konsepto ng [[karma]], at ang paniniwala na [[reinkarnasyon|ang buhay ay umuulit]] ([[saṃsāra]]). Nahahati sila sa anim na paaralan base sa interpretasyon sa Veda: [[Samkhya]], [[Yoga]], [[Nyaya]], [[Vaisheshika]], [[Mīmāṃsā]], at [[Vedanta]].<ref>{{Cite web |date=2025-01-02 |title=Hinduism |trans-title=Hinduismo |url=https://www.britannica.com/topic/Hinduism |access-date=2025-01-06 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> Hinduismo ang pangatlong pinakamalaking relihiyon sa mundo; 15% ng kabuuang populasyon ng tao ay Hindu, nasa [[India]] ang karamihan.<ref>{{Cite web |date=2023 |title=Hindu Countries 2023 |trans-title=Mga Bansang Hindu 2023 |url=https://worldpopulationreview.com/country-rankings/hindu-countries |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230311182726/https://worldpopulationreview.com/country-rankings/hindu-countries |archive-date=11 March 2023 |access-date= |website=World Population Review |language=en}}</ref> * [[Visnuismo]], ang sekta ng Hinduismo na sumasamba kay [[Vishnu]] bilang pangkalahatang diyos. * [[Shivaismo]], ang sekta ng Hinduismo na sumasamba kay [[Shiva]] bilang pangkalahatang diyos. * [[Shaktismo]], ang sekta ng Hinduismo na naniniwala na ang mga diyos at ang metapisika ay metaporikal na babae na tinatawag na ''[[Shakti]]''. * [[Smarta|Smartismo]], ang sekta ng Hinduismo na naniniwala sa limang magkakapantay na diyos: Vishnu, Shiva, Shakti, [[Ganesha]], at [[Surya]]. ==== Hainismo ==== {{main|Hainismo}} [[File:Shravanabelagola_Bahubali_wideframe.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Shravanabelagola_Bahubali_wideframe.jpg|thumb|Ang [[Rebulto ng Gommateshwara]] sa [[Karnataka]], India, itinayo noong ika-10 siglo at nagpapakita kay [[Bahubali]].]] [[Hainismo]] ang relihiyon sa India na naniniwala sa konsepto ng [[Ahimsa|''ahimsa'']] (kawalang-karahasan) at [[Anekantavada|''anekantavada'']] (kampi sa lahat) para sa lahat ng mga nilalang sa sansinukob upang mawala ang lahat ng mga [[karma]] at marating ang ''[[nirvana]]''. Ang kanilang tradisyon at paniniwala ay nagmula sa 24 na ''[[Tirthankara]]'' (dakilang guro), simula kay [[Rishabhanatha]] hanggang kay [[Mahavira]].<ref>{{Cite web |title=Jainism |trans-title=Hainismo |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/jainism/ |access-date=2025-01-08 |website=[[National Geographic]] |language=en}}</ref> * [[Digambara]], sekta ng Hainismo na naniniwala na makakamit ang ''nirvana'' sa pagtakwil sa ''parigraha'' o ari-arian, kabilang ang mga damit. Hindi sila naniniwala na may mga tekstong isinulat ni Mahavira na umabot sa kasalukuyang panahon. * [[Śvetāmbara]], sekta ng Hainismo na naniniwala sa mga [[Panitikan ng Hainismo|sagradong teksto na isinulat]] ni Mahavira at ang mga naunang guro. Pinakamalaki sa dalawang pangunahing sekta, hindi sila nakahubad, di tulad sa Digambara. ==== Budismo ==== {{main|Budismo}} [[File:Open_front_door_over_Wat_Mixay_and_praying_bhikkhus,_Vientiane,_Laos.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Open_front_door_over_Wat_Mixay_and_praying_bhikkhus,_Vientiane,_Laos.jpg|thumb|Isang dambana ng mga Budista sa [[Vientian|Vientiane]], [[Laos]].]] [[Budismo]] ang relihiyon na itinatag ni Siddharta Gautama, mas kilala sa tawag na [[Gautama Buddha|Buddha]]. Naniniwala ang mga Budista na upang matapos ang walang katapusang paghihirap (''[[dukkha]]'') at [[reinkarnasyon]] (''[[samsara]]''), kailangang sumailalim ang mga tao sa ''[[bhavana]]'' upang marating ang ''[[nirvana]]''. May malaking panitikan ang Budismo, at marami itong mga sangay na nagkakaiba-iba sa interpretasyon sa mga ito.<ref>{{Cite web |title=Buddhism |trans-title=Budismo |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/buddhism/ |access-date=2025-01-08 |website=[[National Geographic]] |language=en}}</ref> * [[Budismong Theravada|Theravada]], naniniwala sa sagradong teksto na kilala sa tawag na [[Pali Canon]]. * [[Mahayana]], naniniwala sa [[Mga sutrang Mahayana|mga sutra]] at sa [[Prajnaparamita]] bilang [[Bodhisattva|daan upang maging buddha]]. * [[Vajrayana]], naniniwala sa kahalagahan ng [[mga Tantra]]. ==== Sikhismo ==== {{main|Sikhismo}} [[Talaksan:The Golden Temple of Amrithsar 7.jpg|thumb|Ang [[Ginintuang Templo]] sa [[Punjab, India]], isa sa mga pinakabanal na lugar sa [[Sikhismo]].]] [[Sikhismo]] ang monoteistikong relihiyon na itinatag ni [[Guru Nanak Dev|Guru Nanak]]. Naniniwala sila sa pagkakaroon ng nag-iisang diyos ([[Ik Onkar]]), pagkakaisa ng sangkatauhan, serbisyo sa iba (''[[sevā]])'', at pagtulong-tulong upang makamit ng lahat ang kaginhawan (''sarbat da bhala''). Nagmula ang kanilang paniniwala sa mga turo ni Guru Nanak at [[Mga guru ng Sikh|ang siyam na guru]] na sumunod sa kanya. Ipinahayag ng ikasampung guru na si [[Guru Gobind Singh]] ang sagradong teksto na [[Guru Granth Sahib]] bilang ang pinakahuli at habambuhay na guru ng mga Sikh.<ref>{{Cite web |date=2024-12-05 |title=Sikhism |trans-title=Sikhismo |url=https://www.britannica.com/topic/Sikhism |access-date=2025-01-08 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> === Katutubo at etnikong relihiyon === [[Katutubong relihiyon]] ang tawag sa mga relihiyon na katutubo sa isang lugar.<ref>{{Citation |last=Lokensgard |first=Kenneth H. |title=Indigenous Religions |date=2014 |url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-1-4614-6086-2_9019 |work=Encyclopedia of Psychology and Religion |pages=862–866 |editor-last=Leeming |editor-first=David A. |trans-title=Katutubong relihiyon |place=Boston, Estados Unidos |publisher=Springer US |language=en |doi=10.1007/978-1-4614-6086-2_9019 |isbn=978-1-4614-6086-2 |access-date=2025-01-17 |last2=Gonzalez |first2=Alexander (Alejandro) V.}}</ref> Iba ito sa [[etnikong relihiyon]], na tumutukoy naman sa relihiyon ng isang [[pangkat-etniko]].<ref name="Park">{{cite book |last1=Park |first1=Chris C. |url=https://books.google.com/books?id=NsIzwBRdmFoC&pg=PA38 |title=Sacred Worlds: An Introduction to Geography and Religion |date=1994 |publisher=Routledge |isbn=9780415090124 |page=38 |language=en |trans-title=Mga Banal na Mundo: Panimula sa Heograpiya at Relihiyon |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20231016053245/https://books.google.com/books?id=NsIzwBRdmFoC&pg=PA38#v=onepage&q&f=false |archive-date=2023-10-16 |url-status=live}}</ref> Halimbawa ang relihiyong [[Shinto]] sa Hapon, na itinuturing na etnikong relihiyon ng mga akademiko gayundin bilang isang katutubong relihiyon, bagamat hindi nagkakasundo ang lahat ng mga eksperto patungkol dito.<ref>{{cite book |last=Nelson |first=John K. |url=https://archive.org/details/yearinlifeofs00nels |title=A Year in the Life of a Shinto Shrine |publisher=University of Washington Press |year=1996 |isbn=978-0295975009 |location= |language=en |trans-title=Taon sa Buhay ng isang Dambanang Shinto |url-access=registration}}</ref> Ginagamit ang mga terminong ito upang ihiwalay ang mga ganitong relihiyon sa mga [[pandaigdigang relihiyon]]. Tipikal na para lamang sa mga miyembro ng pangkat ang pagsapi sa mga relihiyong ito, at bihira, kung hindi talaga, silang mangaral at [[Proselitismo|maghanap ng mga bagong miyembro]] sa labas ng kanilang pangkat. Ilan sa mga halimbawa nito ang mga relihiyon ng [[Mga Aboriheng Awstralyano|mga katutubo ng Australia]] at [[Mga katutubong Amerikano|Amerika]].<ref>{{cite book |last=Harvey |first=Graham |author-link=Graham Harvey |title=Indigenous Religions: A Companion |url=https://archive.org/details/indigenousreligi0000unse |publisher=Cassell |year=2000 |isbn=978-0304704484 |editor=Graham Harvey |location= |pages=[https://archive.org/details/indigenousreligi0000unse/page/1 1]–19 |language=en |trans-title=Katutubong relihiyon: Kasangga |contribution=}}</ref> === Tradisyonal na Aprika === {{main|Tradisyonal na relihiyon ng Aprika}} [[Talaksan:Brooklyn_Museum_1992.133.4_Figure_of_Shango_on_Horseback.jpg|thumb|[[Shango]], ang ''[[orisha]]'' (espiritu) ng apoy, kidlat, at kulog, sa relihiyon ng mga [[Yoruba]].]] [[Tradisyonal na relihiyon ng Aprika]] ang kolektibong katawagan para sa mga katutubong relihiyon sa [[Aprika]] bago ang kolonisasyon sa kontinente. Madalas na pasalita ang mga paniniwala nito, na pinagpasa-pasahan sa pamamagitan ng tradisyon, kuwento, at ritwal.<ref>{{cite book |last=Mbiti |first=John S. |title=Introduction to African religion |url=https://archive.org/details/introductiontoaf0000mbit_a2y5 |date=1991 |publisher=Heinemann Educational Books |isbn=0-435-94002-3 |publication-place=Inglatera |language=en |trans-title=Panimula sa mga Tradisyonal na relihiyon ng Aprika |oclc=24376978}}</ref> [[Animismo]] ang madalas na anyo ng mga relihiyon nito, na maaari ring [[politeistiko]] o [[panteistiko]].<ref name="Kimmerle 15">{{Cite journal |last=Kimmerle |first=Heinz |date=2006-04-11 |title=The world of spirits and the respect for nature: towards a new appreciation of animism |trans-title=Ang mundo ng mga espiritu at ang pagrespeto sa kalikasan: tungo sa isang bagong pagtingin sa animismo |journal=The Journal for Transdisciplinary Research in Southern Africa |language=en-US |volume=2 |issue=2 |pages=15 |doi=10.4102/td.v2i2.277 |issn=2415-2005 |doi-access=free}}</ref> Ilan sa mga ito ay ang mga relihiyon ng [[Akan]], [[Yoruba]], [[Dinka]], at [[Serer]]. === Iran === {{main|Iranyanong relihiyon}} [[Talaksan:DSC_0145_(1600x1200).jpg|thumb|Ang ''[[atash behram]]'' (apoy ng tagumpay), pinakamataas na grado ng apoy sa [[Zoroastrianismo]], sa [[templong apoy]] ng [[Yazd Atash Behram]] sa [[Iran]].]] [[Iranyanong relihiyon]] ang mga relihiyon na nagmula sa Iran o Persia bago ang paglaganap ng [[Islam]] sa rehiyon. Pinakasikat sa mga ito ang [[Zoroastrianismo]], isang monoteistikong relihiyon na itinatag ni [[Zoroaster]] na sumasamba kay [[Ahura Mazda]] at naniniwala sa tunggalian ng kabutihan at kasamaan.<ref name=":2">{{Cite web |last=Duschene-Guillemin |first=Jacques |title=Zoroastrianism |trans-title=Zoroastrianismo |url=https://www.britannica.com/topic/Zoroastrianism |access-date=2025-01-17 |website=[[Encyclopedia Britannica]] |language=en}}</ref> Bukod dito, may mga malaking populasyon na kabilang sa [[Yazidismo]], isang monoteistikong relihiyon na mas matanda pa sa Zoroastrianismo at naniniwala sa pitong pinili ng Diyos upang pangalagaan ang mundo,<ref name="Allison 20172">{{cite encyclopedia |title=The Yazidis |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Religion |publisher=[[Oxford University Press]] |location= |url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254 |access-date= |date=25 January 2017 |language=en |trans-title=Mga Yazidi |doi=10.1093/acrefore/9780199340378.013.254 |isbn=9780199340378 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190311065225/https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-254 |archive-date=11 March 2019 |author-last=Allison |author-first=Christine |doi-access=free |url-status=live}}</ref> at [[Yarsanismo]], isang relihiyon na itinatag ng mistikong si [[Sultan Sahak]] noong ika-14 na siglo, na pinaniniwalaan nilang isa sa mga manipestasyon ng Diyos.<ref>{{Cite news |date=2019-11-13 |title=In pictures: Inside Iran's secretive Yarsan faith |language=en-GB |work=Sa mga larawan: sa loob ng palasikretong relihiyong Yarsan sa Iran |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-50378946 |access-date=2025-01-17}}</ref> Pareho itong mga relihiyon na nagmula sa [[mga Kurdo]]. === Bagong kilusang panrelihiyon === {{main|Bagong kilusang panrelihiyon}} [[Bagong kilusang panrelihiyon]] ang tawag sa mga bagong relihiyon na naitatag sa nakaraang 100 hanggang 150 taon na hindi sangay ng anuman sa mga pangunahing relihiyon sa mundo. Walang pinagkakasunduan na kahulugan ng pagiging isang "bago" ng isang relihiyon, bagamat marami ang nagtuturo sa pagtatapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] bilang basehan, o di kaya sa pagtatag sa [[Latter Day Saint movement]] at [[Tenrikyo]] noong dekada 1830s.<ref>{{cite book |last=Oliver |first=Paul |title=New Religious Movements: A Guide for the Perplexed |url=https://archive.org/details/newreligiousmove0000oliv |publisher=Continuum |year=2012 |isbn=978-1-4411-0197-6 |location= |language=en |trans-title=Bagong Kilusang Panrelihiyon: Gabay para sa mga Naguguluhan}}</ref><ref>{{cite book |surname=Clarke |given=Peter B. |author-link=Peter B. Clarke |url=https://archive.org/details/newreligionsglob00clar |title=New Religions in Global Perspective: A Study of Religious Change in the Modern World |publisher=Routledge |year=2006 |place= |language=en |trans-title=Mga Bagong Relihiyon sa Pandaigdigang Pananaw: Pag-aaral sa Pagbabago sa Relihiyon sa Modernong Mundo |url-access=limited}}</ref> Bagamat may mga katangian sila ng pagiging relihiyon, ilan sa mga ito ay resulta ng reaksyon kontra sa mga relihiyon ng lipunang pinanggalingan nito. Marami sa mga ito ay maliliit, kung saan tanging ilan lang ay may malaki-laking populasyon.<ref name="barker19992">{{Cite journal |last=Barker |first=Eileen |editor-last=Wilson |editor-first=Bryan |editor2-last=Creswell |editor2-first=Jamie |title=New Religious Movements: their incidence and significance |trans-title=Bagong Kilusang Panrelihiyon: insidensiya at kahalagahan |journal=New Religious Movements: challenge and response |language=en |publisher=Routledge |isbn=0-415-20050-4}}</ref> Ilan sa mga prominenteng relihiyon na itinuturing na bago: * [[Baha'i]], relihiyon na itinatag noong 1863 ni [[Bahá'u'lláh]] sa ngayo'y Iran. * [[Caodaismo]], relihiyon na itinatag sa [[Biyetnam]] noong 1926 na base sa [[Confucianismo]], [[Taoismo]], [[Budismo]], at [[Simbahang Katolika]]. * [[Eckankar]], relihiyon na itinatag ni [[Paul Twitchell]] sa [[Estados Unidos]] noong 1965 mula sa mga paniniwala ng [[Sikhismo]] at [[Hinduismo]]. * [[Falun Gong]] itinatag ni [[Li Hongzhi]] noong dekada 1990s mula sa Budismo at Taoismo. * [[Iglesia ni Cristo]], relihiyon na itinatag noong 1913 ni [[Felix Manalo]], ang pinaniniwalaan nilang huling sugo ng Diyos, sa Pilipinas. * [[Latter Day Saint movement]] at ang kaugnay nitong [[Mormonismo]], itinatag ni [[Joseph Smith, Jr.|Joseph Smith]] na pinaniniwalaang na ipinadalang propeta ng Diyos upang sabihin ang paglalakbay ng ilang tribo ng Israel sa [[Kaamerikahan]]. * [[Saksi ni Jehova]], denominasyong Kristiyano na itinatag ni [[Charles Taze Russell|Charles Russell]] na hindi naniniwala sa [[Santatlo]], pagiging imortal ng kaluluwa, at sa konsepto ng [[impiyerno]]. * [[Satanismo]], paniniwala na nahahati sa dalawa: teistiko tunay na naniniwala kay [[Satanas]] bilang isang diyos, at ateistiko, na tinitingnan si Satanas bilang metapora ng [[paghihiwalay ng simbahan at estado]] tulad ng [[Simbahan ni Satanas]] na itinatag ng [[Ateismo|ateistang]] si [[Anton LaVey]] at an mas bagong [[Templo ni Satanas]]. * [[Scientology]], mga paniniwala na madalas ituring na [[kulto]], [[scam]], [[negosyo]], o isang ganap na relihiyon na nagmula sa Estados Unidos at naniniwala kay [[Xenu]], isang [[alien]] na dumating sa [[Daigdig]] milyon na taon ang nakalipas kasama ng iba pang mga alien na kanya ring nilipol gamit ng mga [[Sandatang nukleyar|sandatang termonukleyar]]. * [[Tenrikyo]], relihiyon na itinatag sa Hapón ni [[Nakayama Miki]], na pinaniniwalaan ng mga tagasunod bilang ang dambana ng Diyos. == Relasyon == === Agham === {{main|Agham at relihiyon}} Maituturing na parehong bago ang mga konsepto ng [[agham]] at relihiyon na nagmula sa [[Kanluraning Mundo]] simula noong ika-17 siglo sa kasagsagan ng kolonisasyon at [[globalisasyon]] bunsod ng [[Repormasyon]].<ref name="Harrison Territories" /> Maraming kultura sa mundo ang walang katumbas na konsepto sa agham o relihiyon, o di kaya'y magkasamang tumutukoy sa iisang salita. Halimbawa, bagamat magkahiwalay na salita sa kasalukuyang panahon, nagmula ang salitang "agham" sa [[wikang Sanskrito]] na ''āgama'', na may kahulugan na "tradisyong ipinapasa" o "pinagmulan" bukod sa "pag-aaral"; relihiyon ang ibig sabihin nito sa ibang mga wika sa Timog at Timog-silangang Asya kagaya ng sa [[wikang Malay]] o sa [[wikang Maranao]] sa Pilipinas. Samantala, sa Europa, nabuo ang konsepto ng agham upang tumukoy sa [[likas na pilosopiya]] at maihiwalay ito sa pag-aaral sa mga bagay na itinuturing na banal, na ngayo'y itinuturing na'ng relihiyon. Marami sa mga pangalan ng relihiyon sa labas ng Europa ang pumasok lamang sa mga bokubularyo ng mga Europeo noong ika-19 na siglo upang mailarawan ang mga paniniwalang ito.<ref name="Harrison Territories" /> Dahil sa mga sari-sarling saklaw nito, maaaring iba ang pananaw ng agham sa relihiyon patungkol sa ilang mga partikular na paksa, kagaya ng sa [[kosmogoniya]] at [[ebolusyon]]. Bagamat iba-iba ang antas ng alitan, maaaring maging kontrobersiyal ang mga ito, kagaya ng [[kontrobersiya ni Galileo|kontrobersiya]] ni [[Galileo Galilei]] ukol sa [[heliosentrismo]], o sa mga protesta para o kontra sa pagtuturo ng [[kreasyonismo]] kasama ng teorya ng [[Big Bang]]. Ang alitan na ito ang nagbigay-daan sa [[tisis ng alitan]] noong ika-19 na siglo na nagsasabi na natural na magkatunggali ang relihiyon at agham.<ref name="Shapin1996">{{cite book |author=Shapin, S. |url=https://archive.org/details/scientificrevolu00shap_0 |title=The Scientific Revolution |publisher=[[University of Chicago Press]] |year=1996 |isbn=9780226750200 |page=[https://archive.org/details/scientificrevolu00shap_0/page/195 195] |language=en |trans-title=Ang Rebolusyong Makaagham |quote= |url-access=registration}}</ref> Gayunpaman, maraming mga pilosopo at siyentipiko ang naniniwala na maiuugnay ang agham at relihiyon sa isa't isa. Ayon kay [[Albert Einstein]] noong 1940:<ref name="The New Republic">{{cite magazine |last1=Coyne |first1=Jerry A. |date=5 December 2013 |title=Einstein's Famous Quote About Science and Religion Didn't Mean What You Were Taught |trans-title=Mali ang Itinuro sa;yo tungkol sa sinabi ni Einstein sa Agham at Relihiyon |url=https://newrepublic.com/article/115821/einsteins-famous-quote-science-religion-didnt-mean-taught |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129011430/https://newrepublic.com/article/115821/einsteins-famous-quote-science-religion-didnt-mean-taught |archive-date=29 November 2020 |access-date= |magazine=The New Republic |language=en}}</ref> {{blockquote|Bagamat relihiyon ang maaaring naging inspirasyon sa tunguhin, hindi ito, kailanman, matututo sa agham, sa pangkalahatan, kung paano ito makakatulong sa mga tunguhin na pinasimulan nito. Gayunpaman, tanging mga taong may matinding pagnanasang habulin ang katotohanan at pag-unawa ang makakagawa ng agham. Galing sa relihiyon ang pagnanasang ito. Mula rito, maaari ding maniwala sa posibilidad na ang mga regulasyong tama para sa mundong umiiral ay makatuwiran, o sa madaling salita, maiintindihan. Wala akong maisip na siyentipiko na walang taglay na paniniwalang ganon. Mailalarawan ang sitwasyong ito sa isang simpleng imahe: bobo ang agham na walang relihiyon, bulag ang relihiyon na walang agham.{{efn|Orihinal na sipi, isinalin sa wikang Ingles ng artikulo: ''Though religion may be that which determines the goal, it has, nevertheless, learned from science, in the broadest sense, what means will contribute to the attainment of the goals it has set up. But science can only be created by those who are thoroughly imbued with the aspiration toward truth and understanding. This source of feeling, however, springs from the sphere of religion. To this there also belongs the faith in the possibility that the regulations valid for the world of existence are rational, that is, comprehensible to reason. I cannot conceive of a genuine scientist without that profound faith. The situation may be expressed by an image: science without religion is lame, religion without science is blind.''}}}} Ayon sa [[Pambansang Akademiya ng mga Agham]] ng Estados Unidos ukol sa ebolusyon, maaaring maging magkasundo ang mga ebidensiya ng ebolusyon sa [[pananampalataya]]ng panrelihiyon, na pananaw rin ng maraming denominasyon at relihiyon.<ref name="nas">{{cite journal |author= |year=2008 |title=Science, Evolution and Creationism |trans-title=Agham, Ebolusyon, at Kreasyonismo |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |publisher=National Academy of Sciences |volume=105 |issue=1 |pages=3–4 |doi=10.17226/11876 |isbn=978-0-309-10586-6 |pmc=2224205 |pmid=18178613}}</ref> === Batas === {{Main|Batas at relihiyon}} Isang bagong larangan ang pag-aaral sa relasyon ng [[batas]] at relihiyon. Sentro sa pag-aaral na ito ang [[kalayaan sa relihiyon]] gayundin sa mga epekto ng relihiyon sa mga batas ng isang lugar, lalo na kung pumasok ito sa mga diskurso sa korte o [[Sistemang panghukuman|hudikatura]].<ref>{{Cite book |last=Doe |first=Norman |title=Law and Religion in Europe: A Comparative Introduction |url=https://archive.org/details/lawreligionineur0000doen |date=2011 |language=en |trans-title=Batas at Relihiyon sa Europa: Komparatibong Panimula}}</ref> Mga mga espesyalistang nakatuon sa gampanin ng mga pangunahing relihiyon, partikular na ang Kristiyanismo at Islam sa mga konsepto sa batas tulad ng [[katarungan]] at [[Kapatawaran|pagpapatawad]], [[pagkakapantay-pantay]], at [[disiplina]].<ref>{{Cite book |title=Christianity and Law: An Introduction |url=https://archive.org/details/christianitylawi0000unse |date=2008 |publisher=Cambridge University Press |editor-last=Witte Jr. |editor-first=John |language=en |trans-title=Kristiyanismo at Batas: Panimula |editor-last2=Alexander |editor-first2=Frank S.}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Elizabeth Mayer |first1=Ann |year=1987 |title=Law and Religion in the Muslim Middle East |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-comparative-law_winter-1987_35_1/page/n130 |trans-title=Batas at Relihiyon sa Muslim na Gitnang Silangan |journal=American Journal of Comparative Law |language=en |volume=35 |issue=1 |pages=127–184 |doi=10.2307/840165 |jstor=840165}}</ref> Interes din sa pag-aaral ang [[sekularisasyon]] at ang mga isyu ukol sa kalayaan sa pagpapahayag ng relihiyon, tulad ng pagbawal sa mga [[Hijab|kasuotang pantakip sa ulo]] ng mga kababaihang Muslim sa [[Pransiya]].<ref>{{cite journal |last1=Bennoune |first1=Karima |year=2006 |title=Secularism and human rights: A contextual analysis of headscarves, religious expression, and women's equality under international law |trans-title=Sekularismo at karapatang pantao: Kontekstuwal na pagsusuri sa mga pantakip sa ulo, pamamahayag ng relihiyon, at pagkakapantay-pantay ng kababaihan sa ilalim ng pandaigdigang batas |journal=Columbia Journal of Transnational Law |language=en |volume=45 |page=367}}</ref> === Dayalogo === {{Main|Dayalogong interrelihiyoso}} [[File:Beit_HaTfutzot_20162029-438.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Beit_HaTfutzot_20162029-438.jpg|thumb|Isang paglalarawan sa [[Disputasyon sa Barcelona]] noong 1263.]] Tumutukoy ang [[dayalogong interrehiliyoso]] sa kooperasyon at pag-uusap ng mga miyembro ng iba't ibang relihiyon para sa kapayapaan. Matagal na itong ginawa at sinubukan sa kasaysayan, na may iba't ibang antas ng tagumpay. Isa sa mga pinakaunan halimbawa nito ay ang [[Disputasyon sa Barcelona]], kung saan binigyan ni [[Jaime I ng Aragon]] ang mga Kristiyano at Hudyo ng garantisadong kumpletong [[kalayaan sa pananalita]] ukol sa debate sa pagiging [[mesiyas]] ni [[Hesus]].<ref>{{cite web |title=Disputation of Barcelona |trans-title=Disputasyon sa Barcelona |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0003_0_02023.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150210085554/http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0003_0_02023.html |archive-date=2015-02-10 |website=Jewish Virtual Library |language=en}}</ref> Noong 1893, isinagawa ang [[Parlamento ng mga Pandaigdigang Relihiyon]] sa [[World Fair sa Chicago]], na tinitingnan bilang ang pormal na nagpasimula sa mga ganitong klase ng dayalogo.<ref>{{cite web |date=15 June 2012 |title=Charles Bonney and the Idea for a World Parliament of Religions |trans-title=Si Charles Bonney at ang Ideya para sa isang Pandaigdigang Parlamento ng mga Relihiyon |url=http://theinterfaithobserver.org/journal-articles/2012/6/15/charles-bonney-and-the-idea-for-a-world-parliament-of-religi.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926011113/http://theinterfaithobserver.org/journal-articles/2012/6/15/charles-bonney-and-the-idea-for-a-world-parliament-of-religi.html |archive-date=2015-09-26 |language=en}}</ref> === Ekonomiya === {{main|Ekonomika ng relihiyon|Relihiyon at negosyo|Yaman at relihiyon}} [[File:Religion_economy.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Religion_economy.png|thumb|Grap na nagpapakita sa [[Kapantayan ng lakas ng pagbili|PPP]] ng isang bansa sa pagiging relihiyoso nito.]] Ayon sa isang pag-aaral noong 2013, may negatibong korelasyon ang pagkarelihiyoso ng isang bansa sa yaman nito.<ref name="WIN-Gallup">{{cite web |last= |title=Global Index of religion and atheism. |trans-title=Pandaigdigang Indeks ng relihiyon at ateismo |url=https://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131021065544/https://www.wingia.com/web/files/news/14/file/14.pdf |archive-date=21 October 2013 |access-date= |language=en |format=PDF}}</ref> Ipinagpapalagay naman ng [[Sosyolohiya|sosyologong]] si [[Max Weber]] na mas mayayaman ang mga bansa na [[Protestante]] ay dahil sa [[Etika sa trabaho ng mga Prostestante|etika ng relihiyong ito]],<ref>{{Cite book |last=Weber |first=Max |author-link=Max Weber |title=The Protestant Ethic and the Spirit of Capitalism |date=1904 |language=en |trans-title=Ang Etikang Protestante at ang Espiritu ng Kapitalismo}}</ref> bagamat may mga kontra sa ideyang ito, lalo na ang historyador na si [[Laurence R. Iannaccone]], na nagsabing, "ang katampok-tampok na bahagi ng tisis ng Etikang Protestante ay ang kawalan nito ng kaakibat na empirikal na ebidensiya."<ref name="iannaccone">{{cite journal |last1=Iannaccone |first1=Laurence R. |date=1998 |title=Introduction to the Economics of Religion |trans-title=Panimula sa Ekonomika ng Relihiyon |url=https://www.jstor.org/stable/2564806 |journal=Journal of Economic Literature |language=en |volume=36 |issue=3 |pages=1465–1495 |issn=0022-0515 |jstor=2564806}}</ref> Ayon naman sa isang pag-aaral noong 2015, 55% ng kabuuang yaman ng mundo ay mula sa mga Kristiyano, na sinundan ng mga Muslim (5.8%), Hindu (3.3%), at Hudyo (1.1%). 34.8% ng yaman na ito ay mula sa mga walang relihiyon o mga relihiyon na wala sa nabanggit.<ref>{{cite web |date=14 January 2015 |title=Christians hold largest percentage of global wealth: Report |trans-title=Hawak ng mga Kristiyano ang pinakamalaking bahagdan ng pandaigdigang yaman: Ulat |url=https://www.deccanherald.com/content/453467/christians-hold-largest-percentage-global.html6 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180614021411/https://www.deccanherald.com/content/453467/christians-hold-largest-percentage-global.html6 |archive-date=14 June 2018 |access-date= |website=Deccan Herald |publisher= |language=en}}</ref> === Kalusugan === {{main|Relihiyon at kalusugan}} Itinuturing na may positibong resulta ang pagkarelihiyoso ng isang tao ayon sa mga pag-aaral. Ayon sa isang pag-aaral na isinagawa ng [[Mayo Clinic]], napag-alaman nila na nakakaalis o nakakapagpababa ng [[depresyon]] at pag-iisip na [[Pagpapatiwakal|magpakamatay]] ang mga taong sumasali sa mga kaganapang panrelihiyon o espirituwal. Kadalasan ay may maayos ang pagtingin nila sa buhay at may positibong kalidad ng pamumuhay.<ref>{{cite journal |last1=Mueller |first1=Paul S. |last2=Plevak |first2=David J. |last3=Rummans |first3=Teresa A. |date=1 December 2001 |title=Religious Involvement, Spirituality, and Medicine: Implications for Clinical Practice |trans-title=Pakikilahok sa Relihiyon, Espirituwalidad, at Medisina: Mga Implikasyon sa Gawaing Pangklinika |url=https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(11)62799-7/fulltext |url-status=live |journal=Mayo Clinic Proceedings |language=en |volume=76 |issue=12 |pages=1225–1235 |doi=10.4065/76.12.1225 |pmid=11761504 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210809205018/https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196%2811%2962799-7/fulltext |archive-date=9 August 2021 |access-date= |doi-access=free}}</ref> Samantala, napag-alaman naman mula sa pagsusuri sa mga datos noong 1998 sa isang pambansang sarbey sa Estados Unidos na, bagamat napapatunayang positibo ang asosasyon ng relihiyon sa maayos na pamumuhay, komplikado ang dinamika nito sa kabuuang pamumuhay ng isang tao. Nagbabala sila kontra sa padalos-dalos na konklusyon ukol sa relasyon ng pagkarelihiyoso at maayos na kalusugan sa iba't-ibang denominasyon o relihiyon at sabihing parehas ang epekto nito sa kalalakihan at kababaihan.<ref>{{cite journal |last1=Maselko |first1=Joanna |last2=Kubzansky |first2=Laura D. |author2-link=Laura Kubzansky |year=2006 |title=Gender differences in religious practices, spiritual experiences and health: Results from the US General Social Survey |url=https://archive.org/details/sim_social-science-medicine_2006-06_62_11/page/n241 |trans-title=Pagkakaiba sa kasarian pagdating sa gawaing panrelihiyon, karanasang espirituwal, at kalusugan: Mga resulta mula sa Pangkalahatang Panlipunang Sarbey ng Estados Unidos |journal=Social Science & Medicine |language=en |volume=62 |issue=11 |pages=2848–2860 |doi=10.1016/j.socscimed.2005.11.008 |pmid=16359765}}</ref> === Karahasan === {{Main|Karahasang panrelihiyon}} [[File:Capturing_Damiate.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Capturing_Damiate.jpg|thumb|Paglalarawan sa pag-atake sa Tore ng Damietta sa [[Ehipto]] sa kasagsagan ng [[Ikalimang Krusada]].]] [[Karahasang panrelihiyon]] ang uri ng [[Karahasan|karahasang]] isinasagawa sa ngalan ng relihiyon.<ref>{{Cite journal |last=Wellman |first=James |author2=Tokuno, Kyoko |year=2004 |title=Is Religious Violence Inevitable? |url=https://archive.org/details/sim_journal-for-the-scientific-study-of-religion_2004-09_43_3/page/n7 |trans-title=Hindi ba Mapipigilan ang Karahasang Panrelihiyon? |journal=Journal for the Scientific Study of Religion |language=en |volume=43 |issue=3 |pages=291 |doi=10.1111/j.1468-5906.2004.00234.x}}</ref> Taglay ng lahat ng mga relihiyon sa mundo ang mga elemento ng [[digmaan]] at karahasan.<ref>{{cite encyclopedia |year=2014 |title=Violence and Religion |encyclopedia=Encyclopedia of Psychology and Religion |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]] |location=[[Boston]] |last=Jones |first=James W. |editor-last=Leeming |editor-first=David A. |editor-link=David Adams Leeming |edition=2 |pages=1850–1853 |language=en |trans-title=Karahasan at relihiyon |doi=10.1007/978-1-4614-6086-2_849 |isbn=978-1-4614-6087-9}}</ref> Madalas na ginagawa ito ng mga grupo kontra sa isang relihiyon. Mahirap bigyang-kahulugan ang karahasang ito.<ref name="Rowley2">{{cite journal |last1=Rowley |first1=Matthew |date=2015 |title=How Should We Respond to Religious Violence? Fifteen Ways To Critique Our Own Thoughts |trans-title=Paano Dapat Tayo Rumesponde sa Karahasang Panrelihiyon? Labinlimang Paraan para Tuligsain ang Ating mga Kaisipan |url=http://www.klice.co.uk/uploads/Ethics%20in%20Brief/EiB_Rowley_21_2_WEB.pdf |url-status=dead |journal=Ethics in Brief |language=en |volume=21 |issue=2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160220155225/http://www.klice.co.uk/uploads/Ethics%20in%20Brief/EiB_Rowley_21_2_WEB.pdf |archive-date=20 February 2016 |access-date=}}</ref> Bihira ang mga relihiyon na aktibong nananawagan na gumawa ng karahasan bilang isang lehitimong paraan. Ilan sa mga kilalang karahasan sa ngalan ng relihiyon ay ang [[Mga Krusada]], [[Inkisisyong Kastila]], at ang [[Terorismong Islamiko|terorismong isinasagawa ng mga pundamentalistang Muslim]] sa modernong panahon. === Kultura === Tinitingnan ng mga akademiko ang kultura at relihiyon bilang konektado sa isa't isa.<ref name="14.1A: The Nature of Religion2">{{cite web |date=15 August 2018 |title=The Nature of Religion |trans-title=Ang Kalikasan ng Relihiyon |url=https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Book%3A_Sociology_(Boundless)/14%3A_Religion/14.01%3A_The_Nature_of_Religion/14.1A%3A_The_Nature_of_Religion#:~:text=For%20example%2C%20the%20Sanskrit%20word,and%20ceremonial%20and%20practical%20traditions.&text=Some%20religions%20place%20an%20emphasis%20on%20belief%20while%20others%20emphasize%20practice. |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210112070302/https://socialsci.libretexts.org/Bookshelves/Sociology/Book:_Sociology_(Boundless)/14:_Religion/14.01:_The_Nature_of_Religion/14.1A:_The_Nature_of_Religion#:~:text=For%20example%2C%20the%20Sanskrit%20word,and%20ceremonial%20and%20practical%20traditions.&text=Some%20religions%20place%20an%20emphasis%20on%20belief%20while%20others%20emphasize%20practice. |archive-date=12 January 2021 |access-date= |website=Social Sci LibreTexts |language=en}}</ref> Ayon kay Paul Tilch, relihiyon ang "kaluluwa" ng kultura, at nagsabing:<ref>{{Cite book |last=Tilch |first=Paul |title=Theology of Culture |url=https://archive.org/details/theologyofcultur00till |publisher=Oxford University Press |year=1959 |editor-last=Kimball |editor-first=Robert C. |pages=[https://archive.org/details/theologyofcultur00till/page/n53 42] |language=en |trans-title=Teolohiya ng Kultura}}</ref> {{Blockquote|text=Relihiyon bilang pinaka-alalahanin ay ang kahulugan mismo-tagabigay ng sangkap ng kultura, at kultura naman ang totalidad ng mga anyong kung saan ipinapahayag ang mga pangunahing alalahanin ng relihiyon. Sa madaling salita: relihiyon ang sangkap ng kultura, kultura ang anyo ng relihiyon. Tiyak na pinipigilan ng konsiderasyong yon ang pagtatag sa dualismo ng relihiyon at kultura. Ang bawat gawaing panrelihiyon, hindi lamang yung mga nasa organisadong relihiyon, ngunit pati rin ang mga pinakapersonal na paggalaw ng kaluluwa, ay naisasagawa nang kultural.{{efn|Orihinal na sipi: ''Religion as ultimate concern is the meaning-giving substance of culture, and culture is the totality of forms in which the basic concern of religion expresses itself. In abbreviation: religion is the substance of culture, culture is the form of religion. Such a consideration definitely prevents the establishment of a dualism of religion and culture. Every religious act, not only in organized religion, but also in the most intimate movement of the soul, is culturally formed.''}}}} Sang-ayon sa pananaw na ito ang Alemang teologo na si [[Ernst Troeltsch]], na inilarawan ang relihiyon bilang ang "lupa" ng kultura, na masisira kung ilalagak ito sa ibang mga kultura.<ref>{{Citation |last=Sharpe |first=Eric |title=Religion ang Cultures |date=6 Hulyo 1977 |url=https://openjournals.library.sydney.edu.au/index.php/ART/article/download/5496/6167 |trans-title=Relihiyon at mga Kultura |archive-url=https://web.archive.org/web/20200414095017/https://openjournals.library.sydney.edu.au/index.php/ART/article/download/5496/6167 |language=en |format=PDF |archive-date=14 Abril 2020}}</ref> === Politika === {{Main|Relihiyon sa politika}} Malaki ang gampanin ng relihiyon sa politika ng maraming bansa.<ref>{{cite web |title=Religion and Politics|url=https://iep.utm.edu/rel-poli/ |archive-date=18 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118103032/https://iep.utm.edu/rel-poli/ |url-status=live |website=Internet Encyclopedia of Philosophy|lang=en|trans-title=Relihiyon at Politika}}</ref> Halimbawa, sa mga bansa o subdibisyon ng mga bansa na may mayorya ng mga Muslim, ipinpapatupad ang [[sharia]] bukod sa sekular na batas.<ref>{{cite web |title=Sharia Law |url=https://www.mpvusa.org/sharia-law |website=Muslims for Progressive Values |archive-date=11 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111200521/https://www.mpvusa.org/sharia-law |url-status=live|lang=en|trans-title=Batas Sharia}}</ref> May mga bansa rin na may opisyal na relihiyon, kagaya ng Islam sa Iran, Saudi Arabia, at maraming bansa sa Gitnang Silangan. Bukod dito, may matinding epekto rin ang relihiyon sa mga desisyon sa politika kagaya tuwing eleksyon, kung saan may mga ''bloc'' na bumoboto sa isang kandidato dahil sa relihiyon o sa mga isyung dinadala nito na pabor sa paniniwala nila. Ilan sa mga halimbawa nito ay ang [[makakanang Kristiyano sa Estados Unidos]] at sa sama-samang pagboto ng mga tagasunod ng [[Iglesia ni Cristo]] [[Iglesia ni Cristo at eleksyon sa Pilipinas|sa mga ini-endorso ng administrasyon nito]].<ref name="Gannon 1981">{{cite journal |author-last=Gannon |author-first=Thomas M. |date=July–September 1981 |title=The New Christian Right in America as a Social and Political Force |lang=en|trans-title=Ang Bagong Makakanang Kristiyano sa Amerika bilang isang Puwersang Panlipunan at Pampulitika|url=https://www.persee.fr/doc/assr_0335-5985_1981_num_52_1_2226 |journal=[[Archives de sciences sociales des religions]] |location=[[Paris]] |publisher=[[School for Advanced Studies in the Social Sciences|Éditions de l'EHESS]] |volume=26 |issue=52–1 |pages=69–83 |doi=10.3406/assr.1981.2226 |doi-access=free |issn=0335-5985 |jstor=30125411}}</ref><ref name=philstarlife>{{cite news |title=Iglesia Ni Cristo endorsements and how the presidential candidates fared in the past elections|lang=en|trans-title=Mga inendorso ng Iglesia ni Cristo at paano namayagpag ang mga kandidato sa pagkapangulo sa mga nagdaang eleksyon|url=https://philstarlife.com/news-and-views/765308-iglesia-ni-cristo-endorsements-elections-through-the-years |work=Philstar Life |publisher=The Philippine Star |date=4 May 2022}}</ref> Bukod dito, may mga batas o [[panukalang-batas]] na kontrobersiyal dahil taliwas ito sa paniniwala ng isang relihiyon, kagaya ng [[Batas sa Responsableng Pagkamagulang at Kalusugang Reproduktibo ng 2012|batas sa kalusugang reproduktibo]],<ref>{{cite news |last1=Macairan |first1=Evelyn |title=Fight vs RH bill is Catholic Church's biggest challenge|lang=en|trans-title=Laban kontra RH bill ay ang pinakamalaking hamon sa Simbahang Katolika|url=https://www.philstar.com/headlines/2012/12/16/886554/fight-vs-rh-bill-catholic-churchs-biggest-challenge |work=The Philippine Star |date=16 December 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121230222143/http://www.philstar.com/headlines/2012/12/16/886554/fight-vs-rh-bill-catholic-churchs-biggest-challenge |archive-date=30 December 2012}}</ref> gayundin ang isyu ng [[diborsiyo]],<ref>{{cite news |last1=Santos |first1=Ana |title=The Only Country in the World That Bans Divorce |lang=en|trans-title=Ang Tanging Bansa sa Mundo na Bawal ang Diborsiyo|url=https://www.theatlantic.com/international/archive/2015/06/divorce-philippines-annulment/396449/|work=The Atlantic |date=25 June 2015}}</ref> [[aborsiyon]],<ref>{{Cite journal |last=Racelis |first=Mary |date=2012 |title=Technology and Morality in Women's Lives-and Deaths: The Reproductive Health Debate|lang=en|trans-title=Teknolohiya at Moralidad sa mga Buhay at Kamatayan ng Kababaihan: Ang Debate sa Kalusugang Reproduktibo|url=https://www.jstor.org/stable/43486347 |journal=Philippine Sociological Review |volume=60 |pages=257–290 |jstor=43486347 |issn=0031-7810}}</ref> at [[kasalan ng magkaparehong kasarian]]<ref>{{cite news |last1=Patinio |first1=Ferdinand |title=Prelates laud SC dismissal of plea for same sex marriage |url=https://www.pna.gov.ph/articles/1079551 |work=Philippine News Agency |date=September 4, 2019|lang=en|trans-title=Ipinagdiwang ng kaparian ang pagbasura ng Korte Suprema sa plea para sa kasalan ng magkaparehong kasarian}}</ref> sa Pilipinas na taliwas sa paniniwala ng [[Simbahang Katolika]]. May malaking impluwensiya ang Simbahang Katolika sa [[politika ng Pilipinas]], kagaya ng gampanin nito sa [[Rebolusyon sa EDSA]] noong 1986, at sa [[EDSA Dos]] noong 2001.<ref name="USAToday-DrugWar">{{Cite news |first= Thomas |last= Maresca |title= Catholic Church dissents on Duterte's drug war|lang=en|trans-title=Kontra ang Simbahang Katolika sa giyera kontra droga ni Duterte|url= https://www.usatoday.com/story/news/world/2017/04/25/duterte-roman-catholic-church-philippines/100461312/ |newspaper= USA Today |pages= 4B |date= April 29, 2017}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.tribune.net.ph/headlines/20080220hed1.html|title=Edsa II a mistake, says CBCP head|lang=en|trans-title=Kamalian ang Edsa II, sabi ng pinuno ng CBCP|author=Ayen Infante|date=February 20, 2008|newspaper=The Daily Tribune|location=Philippines|archive-url=https://web.archive.org/web/20080423112807/http://www.tribune.net.ph/headlines/20080220hed1.html|archive-date=April 23, 2008}}</ref> == Kritisismo == {{Main|Kritisismo sa relihiyon}} [[File:Marche du 11 Janvier 2015, Paris.jpg|thumb|Protesta kasunod ng [[pamamaril sa Charlie Hebdo|pamamaril sa satirikal na pahayagang ''Charlie Hebdo'']] sa Pransiya noong 2015. Nakasulat sa karatula ang mga katagang ''L'humanité avant la religion'' ({{literal|Tao muna bago relihiyon}}).]] Kritisismo sa relihiyon ang kritisismo sa mga ideya ng mga relihiyon.<ref>{{cite book| last1 = Fitzgerald| first1 = Timothy| year = 2000| title = The Ideology of Religious Studies| lang=en|trans-title=Ang Ideolohiya ng Araling Panrelihiyon| url = https://books.google.com/books?id=R7A1f6Evy84C| location = New York| publisher = Oxford University Press| publication-date = 2003| page = 235| isbn = 978-0195347159}}</ref> May mahaba itong kasaysayan, na nagsimula sa sinaunang Gresya sa pangunguna ni [[Diagoras ng Melos]] at sa [[sinaunang Roma]] tulad ng mga kasulatan ni [[Lucrecio]], partikular na ang ''[[De rerum natura]]'' ({{literal|Ukol sa Kalikasan ng mga Bagay}}). Ayon sa mga kritiko, mapanira ang relihiyon sa parehong indibidwal at sa lipunan. Partikular na tinukoy nina [[Bertrand Russell]] at [[Richard Dawkins]] ang mga karahasang panrelihiyon, pagkontra sa pagbabago sa lipunan, pag-atake sa agham, pagmamaliit sa kababaihan, at pagpapakalat ng [[homophobia]].<ref name="Russell">{{cite web| last=Russell| first=Bertrand| url=http://www.positiveatheism.org/hist/russell2.htm| title=Has Religion Made Useful Contributions to Civilization?|lang=en|trans-title=May Mahalagang Maiambag ba ang Relihiyon sa Sibilisasyon?| url-status=dead| archive-url=https://web.archive.org/web/20090724090115/http://www.positiveatheism.org/hist/russell2.htm| archive-date=2009-07-24}}</ref> ==Tingnan din== * [[Kosmogoniya]] * [[Kulto]] * [[Pari]] * [[Teokrasya]] * [[Teolohiya]] == Talababa == {{notelist}} == Sanggunian == === Pagsipi === {{reflist}} === Pinagkunan === {{refbegin|30em}} * {{citation |last=Dundas |first=Paul |author-link=Paul Dundas |title=The Jains|trans-title=Mga Jain |url=https://books.google.com/books?id=X8iAAgAAQBAJ |edition=2 |date=2002 |orig-date=1992 |publisher=[[Routledge]] |isbn=978-0-415-26605-5 |archive-date=22 January 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170122135027/https://books.google.com/books?id=X8iAAgAAQBAJ |url-status=live|lang=en}} * {{cite book|last=Durkheim|first=Emile|date=1915|url=https://archive.org/details/elementaryformso00durkrich|title=The Elementary Forms of the Religious Life|trans-title=Ang mga Mababang Anyo ng Buhay Relihiyoso|lang=en|location=London|publisher=George Allen & Unwin}} * {{cite book|last=Geertz|first=Clifford|date=1993|title=The interpretation of cultures|trans-title=Ang interpretasyon sa mga kultura|lang=en|location=London|publisher=Fontana Press|pages=87–125}} * {{cite book|last=James|first=William|date=1902|url=https://archive.org/details/varietiesreligi02jamegoog|title=The Varieties of Religious Experience: A Study in Human Nature|lang=en|trans-title=Ang mga Pagkakaiba ng Karanasang Panrelihiyon: Isang Pag-aaral sa Kalikasan ng Tao|publisher=Longmans, Green, and Co.}} * {{cite journal |last=Massignon |first=Louis |author-link=Louis Massignon |title=Les trois prières d'Abraham, père de tous les croyants|lang=fr|trans-title=Ang tatlong relihiyon ni Abraham, ang ama n lahat ng mga tagasunod|journal=Dieu Vivant |volume=13 |year=1949 |pages=20–23 }} * {{Citation |last=Pals |first=Daniel L. |year=2006 |title=Eight Theories of Religion|lang=en|trans-title=Walong Teorya ng Relihiyon |publisher=Oxford University Press}} * {{cite encyclopedia | first=Robert A | last=Segal | title=Theories of Religion|lang=en|trans-title=Mga Teorya ng Relihiyon| editor-first=John R. | editor-last=Hinnells| encyclopedia=The Routledge Companion to the Study of Religion | year=2005 | publisher=Routledge | pages=49–60}} * {{Citation |last=Stausberg |first=Michael |year=2009 |title=Contemporary Theories of religion |lang=en|trans-title=Mga Kontemporaryong Teorya ng relihiyon|publisher=Routledge}} * {{cite book |last1=Toropov |first1=Brandon |last2=Buckles |first2=Luke |date=2011 |title=Guide to World Religions|lang=en|trans-title=Gabay sa mga Pandaigdigang Relihiyon |publisher=Penguin}} {{refend}} == Link sa labas == '''Mga ensiklopedya''' * {{cite encyclopedia |title=Britannica Encyclopedia of World Religions|trans-title=Ensiklopedya Britannica ng mga Pandaigdigang Relihiyon|lang=en |url={{Google books|id=IDsk47MeksAC|plainurl=y|page=|keywords=|text=}} |editor-surname=Doniger |editor-given=Wendy |editor-link=Wendy Doniger |publisher=[[Encyclopaedia Britannica]] |year=2006 |isbn=978-1593392666}} * {{cite encyclopedia|year=1987 |editor-surname=Eliade |editor-given=Mircea |editor-link=Mircea Eliade |title=The Encyclopedia of Religion|trans-title=Ang Ensiklopedya ng Relihiyon|lang=en|place=New York |publisher=MacMillan |volume=1–16 |isbn=0029094801}} * {{cite encyclopedia |editor-surname=Juergensmeyer |editor-given=Mark |editor-link=Mark Juergensmeyer |editor-surname2=Roof |editor-given2=Wade Clark |year=2012 |title=Encyclopedia of Global Religion|trans-title=Ensiklopedya ng Pandaigdigang Relihiyon|lang=en|url={{Google books|id=B105DQAAQBAJ|plainurl=y|page=|keywords=|text=}} |place=Los Angeles, Estados Unidos |publisher=SAGE Publishing |volume=1 |isbn=978-0-7619-2729-7}} * {{cite encyclopedia|year=2010 |editor-surname1=Melton |editor-given1=J. Gordon |editor-surname2=Baumann |editor-given2=Martin |editor-link1=J. Gordon Melton |title=Religions of the world: a comprehensive encyclopedia of beliefs and practices|lang=en|trans-title=Mga relihiyon ng mundo: isang komprehensibong ensiklopedya ng mga paniniwala at gawi |edition=2 |publisher=ABC-Clio |volume=1–6 |url={{Google books|id=v2yiyLLOj88C|plainurl=y|page=|keywords=|text=}} |isbn=978-1-59884-203-6}} * {{cite encyclopedia |year=2004 |editor1=Walter, Mariko Namba |editor2=Neumann Fridman |editor3=Eva Jane |title=Shamanism: An Encyclopedia of World Beliefs, Practices, and Culture |trans-title=Shamanismo: Isang Ensiklopedya ng mga Pandaigdigang Paniniwala, Gawi, at Kultura|lang=en|publisher=ABC-Clio |volume=1 |isbn=9781576076453}} '''Mga artikulo''' * {{cite journal|last=Barzilai|first=Gad|year=2007|title=Law and Religion|url=https://archive.org/details/lawreligion0000unse_t7e8|trans-title=Batas at Relihiyon|lang=en|journal=The International Library of Essays in Law and Society|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-2494-3}} * {{cite book|chapter=Sermon 48: The Necessity of Religion|trans-chapter=Sermon 48: Ang Pangangailangan sa Relihiyon|title=Sermons from the Latins|url=https://archive.org/details/sermonsfromlatin00baxtrich|lang=en|trans-title=Mga Sermon mula sa mga Latin|year=1902|publisher=Benziger Brothers |first=Robert |last=Bellarmine|author-link=Robert Bellarmine}} * {{cite journal|last=Inglehart|first=Ronald F.|title=Giving Up on God: The Global Decline of Religion|trans-title=Pagtakwil sa Diyos: Ang Pandaigdigang Pagbaba ng Relihiyon|lang=en|journal=[[Foreign Affairs]]|volume=99|issue= 5|year=2020|pp=110–118}} * {{cite book |last1=James |first1=Paul |last2=Mandaville |first2=Peter |year=2010 |name-list-style=amp |title=Globalization and Culture|trans-title=Globalisasyon at Kultura|volume=2|location=London |url=https://www.academia.edu/4416072 |publisher=Sage Publishing|lang=en}} * {{cite book|last=Lang|first=Andrew|year=1909|url=https://archive.org/details/makingofreligion00languoft/|title=The Making of Religion|trans-title=Ang Paggawa sa Relihiyon|edition=3|publisher=Longmans, Green, and Co.|lang=en}} * {{cite journal|last=Marx|first=Karl|author-link=Karl Marx|year=1844|title=Introduction to A Contribution to the Critique of Hegel's Philosophy of Right|trans-title=Panimula sa Kontribusyon sa Kritik sa Pilosopiya ng Kanan ni Hegel|lang=de|journal=Deutsch-Französische Jahrbücher}} * {{cite book|last=Noss|first=John B.|year=1980|title=Man's Religions|url=https://archive.org/details/mansreligions00john|trans-title=Mga Relihiyon ng Tao|edition=6|place=New York|publisher=Macmillan|orig-year=1949|isbn=978-0-02-388430-6|oclc=4665144|lang=en}} {{Commons category|Religion}} {{Library resources box|onlinebooks=yes}} * {{Sep entry|concept-religion|The Concept of Religion|Kevin Schilbrack}} * [https://web.archive.org/web/20160110065737/https://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/us/religion.htm Estadistika ng relihiyon] mula sa ''UCB Libraries GovPubs'' * [https://web.archive.org/web/20110422093857/https://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html Major Religions of the World Ranked by Number of Adherents] ng Adherents.com (Agosto 2005) * [https://www.iacsr.com/ IACSR – International Association for the Cognitive Science of Religion]{{Dead link|date=Hunyo 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.as.ua.edu/rel/studyingreligion.html Studying Religion]{{Dead link|date=Agosto 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – Panimula sa mga paraan at iskolar ng akademikong pag-aaral sa relihiyon * [https://web.archive.org/web/20120215004018/https://www.law.harvard.edu/students/orgs/hrj/iss16/gunn.shtml The Complexity of Religion and the Definition of "Religion" in International Law] – Artikulo sa ''Harvard Human Rights Journal'' mula sa Pangulo at Fellow ng Kolehiyo ng Harvard (2003) * [https://www.sociologyofreligion.net/ Sociology of Religion] {{Religion topics|state=expanded}} {{Authority control}} [[Kategorya:Relihiyon|*]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] f75ymegjkr809h032wi2bo2myewwnxj 0 1163 2221813 2217242 2026-08-27T03:51:58Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221813 wikitext text/x-wiki <!-- Panatilihin ang tuldik sa unang banggit ng paksa. -->{{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=300|direction=horizontal|image1=Students at the Science Battle 2017 in Tartu 1.jpg|image2=Milwaukee Public Museum November 2022 022 (Rainforest--Today's Scientist- In the Museum).jpg|image3=Students and workers wrap new CubeSats in SSPF.jpg|image4=Assistant Pharmacist.jpg|footer=Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa mga larangan ng agham}}'''Aghám''' o '''siyénsiyá''' ang [[pamamaraang makaagham|sistematikong]] [[Pananaliksik|pagsasagawa at pagsasaayos]] sa [[kaalaman]] ng [[sangkatauhan]] sa pamamagitan ng mga masusubukang [[Ipotesis|hinuha]] (ipotesis) at [[hula]] (prediksiyon) tungkol sa [[uniberso|sanlibutan]].<ref name="Heilbron2003">{{cite book |last=Heilbron |first=J. L. |author-link=J. L. Heilbron |title=The Oxford Companion to the History of Modern Science |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_s7n3 |publisher=Oxford University Press |year=2003 |isbn=978-0-19-511229-0 |location=New York |pages=vii–x |language=en |trans-title=Ang Pantulong Oxford ukol sa Kasaysayan ng Modernong Agham |chapter=Preface |trans-chapter=Panimula |quote= |display-authors=etal}}</ref> Sa kasalukuyang panahon, madalas na hinahati ito sa dalawa o tatlong sangay:<ref name="Cohen2021">{{cite book |last=Cohen |first=Eliel |url=https://www.routledge.com/The-University-and-its-Boundaries-Thriving-or-Surviving-in-the-21st-Century/Cohen/p/book/9780367562984 |title=The University and its Boundaries: Thriving or Surviving in the 21st Century |publisher=Routledge |year=2021 |isbn=978-0-367-56298-4 |location=New York |pages=14–41 |language=en |trans-title=Ang Pamantasan at ang Hangganan nito: Lumalago o Nanghihina sa Ika-21 Siglo |chapter=The boundary lens: theorising academic activity |trans-chapter=Ang lente ng hangganan: pagteorisa sa akademikong gawain |access-date=}}</ref> ang mga [[likas na agham]] tulad ng [[pisika]], [[kimika]], at [[biolohiya]], na pinag-aaralan ang [[pisikal na mundo]], at mga [[agham pang-ugali]] tulad ng [[ekonomika]], [[sikolohiya]], at [[sosyolohiya]], na nakatuon naman sa mga [[indibidwal]] at [[lipunan]].<ref name="Colander2019">{{cite book |last1=Colander |first1=David C. |title=Social Science: An Introduction to the Study of Society |last2=Hunt |first2=Elgin F. |publisher=Routledge |year=2019 |edition=17 |location=New York |pages=1–22 |language=en |trans-title=Agham Panlipunan: Panimula sa Pag-aaral sa Lipunan |chapter=Social science and its methods |trans-chapter=Agham panlipunan at ang mga kaparaanan nito}}</ref> Kinokonsidera din bilang ikatlong pangunahing sangay ang mga [[pormal na agham]] tulad ng [[matematika]], [[lohika]], at [[teoretikal na agham pangkompyuter]], na nakatuon naman sa mga [[sistemang pormal]] na pinamamahalaan ng mga [[aksoma]] at tuntunin;<ref name="Löwe2002">{{cite journal |last=Löwe |first=Benedikt |author-link=Benedikt Löwe |year=2002 |title=The formal sciences: their scope, their foundations, and their unity |trans-title=Mga pormal na agham: kanilang saklaw, pundasyon, at pagkakaisa |journal=Synthese |language=en |volume=133 |issue=1/2 |pages=5–11 |doi=10.1023/A:1020887832028 |issn=0039-7857 |s2cid=9272212}}</ref> gayunpaman, hindi ito kinokonsidera bilang sangay ng ilang akademiko dahil sa paggamit nito ng [[deduktibong pagdadahilan]] imbes ng [[pamamaraang makaagham]] o mga [[empirikal na ebidensiya]].<ref>{{cite book |last1=Nickles |first1=Thomas |title=Philosophy of Pseudoscience: Reconsidering the Demarcation Problem |publisher=The University of Chicago Press |year=2013 |page=104 |language=en |trans-title=Ang Pilosopiya ng Seudosiyensiya: Muling Pagkonsidera sa Problema ng Demarkasyon |chapter=The Problem of Demarcation |trans-chapter=Ang Problema ng Demarkasyon}}</ref> Samantala, mga [[nalalapat na agham]] naman ang tawag sa mga agham na gumagamit aa kaalaman ng ibang bahagi ng agham para sa praktikal na mga bagay tulad ng [[inhinyeriya]] at [[medisina]].<ref name="Bunge1966">{{Cite book |last=Bunge |first=M. |title=Contributions to a Philosophy of Technology |publisher=Springer |year=1966 |isbn=978-94-010-2184-5 |editor-last=Rapp |editor-first=F. |location=Dordrecht |pages=19–39 |language=en |trans-title=Mga Ambag sa Pilosopiya ng Teknolohiya |chapter=Technology as Applied Science |trans-chapter=Teknolohiya bilang Nalalapat na Agham |doi=10.1007/978-94-010-2182-1_2 |s2cid=110332727}}</ref> Mahaba ang [[kasaysayan ng agham]], na nagsimula ayon sa kasalukuyang arkeolohiya sa [[sinaunang Ehipto]] at [[Mesopotamia]] noong [[Panahong Bronse]] tinatayang {{BCE|3000|link=yes}}. Malaki ang impluwensiya ng kanilang mga ambag sa [[astronomiya]], matematika, at medisina sa [[likas na pilosopiya]] ng [[Sinaunang Gresya|mga Griyego]], na sumubok na maipaliwanag ang mga pangyayari sa [[kalikasan]], habang nadebelop naman sa [[India]] ang [[Hindu-Arabong sistema ng pagbilang]].<ref name="Grant20072">{{cite book |last=Grant |first=Edward |title=A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=978-0-521-68957-1 |location=New York |pages=1–26 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Likas na Pilosopiya: Mula sa Sinaunang Mundo hanggang sa Ika-19 na Siglo |chapter=Ancient Egypt to Plato |trans-chapter=Sinaunang Ehipto hanggang kay Plato |chapter-url=https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n16 |chapter-url-access=limited}}</ref><ref name="Lindberg20072">{{Cite book |last=Lindberg |first=David C. |title=The beginnings of Western science: the European Scientific tradition in philosophical, religious, and institutional context |url=https://archive.org/details/beginningsofwest0000lind_d9a5 |publisher=University of Chicago Press |year=2007 |isbn=978-0226482057 |edition=2 |language=en |trans-title=Ang simula ng Kanluraning agham: ang maagham na tradisyon ng Europa sa kontekstong pampilosopiya, panrelihiyon, at pang-institusyon}}</ref> Bumagal ang [[pananaliksik]] sa agham sa [[Pagbagsak ng Imperyong Romano|pagbagsak]] ang [[Imperyong Romano]] na nagpatuloy hanggang sa [[Gitnang Kapanahunan]], bagamat nakabawi naman ito pagsapit ng [[Renasimiyento ng ika-12 siglo]]. Marami sa mga manuskritong naisulat ng mga Griyego na nawala sa [[Kanlurang Europa]] ang naipreserba ng mga Muslim na iskolar noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]],<ref name="Lindberg20072" /> gayundin ng mga Bizantinong Griyego na nagpreserba sa mga ito mula sa [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bizantino]] papunta sa mga bansa sa Kanlurang Europa na nagpasimula sa [[Renasimiyento]]. Sa panahong ito nagsimula ang paggamit sa pamamaraang makaagham, na resulta ng muling pagtaas ng interes sa likas na pilosopiya, at kalauna'y humantong sa [[Rebolusyong Makaagham]] noong ika-16 na siglo.<ref name="Lindberg20072" /> Pagsapit naman ng ika-18 siglo, nagsimulang maging isang propesyon ang pag-aaral sa mga agham, kasabay ng paglitaw ng mga institusyon at ng pagiging pormal ng mga pag-aaral.<ref>{{cite book |title=From Natural Philosophy to the Sciences: Writing the History of Nineteenth-Century Science |url=https://archive.org/details/fromnaturalphilo0000unse |publisher=University of Chicago Press |year=2003 |isbn=978-0-226-08928-7 |editor1-last=Cahan |editor1-first=David |language=en |trans-title=Mula Likas na Pilosopiya papuntang Agham: Pagsusulat sa Kasaysayan ng Agham noong Ika-19 na Siglo}}</ref> Sa kasalukuyan, nabubuo ang mga bagong kaalaman sa agham mula sa mga [[siyentipiko]] na may nilulutas na problema.<ref>{{cite book |last=Marder |first=Michael P. |url=https://www.cambridge.org/core/books/research-methods-for-science/1C04E5D747781B68C52A79EE86BF584B |title=Research Methods for Science |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-14584-8 |location=New York |pages=1–17 |language=en |trans-title=Mga Paraan sa Pananaliksik sa Agham |chapter=Curiosity and research |trans-chapter=Kuryosidad at pananaliksik |access-date=5 May 2021}}</ref> Kalimitan na isinasagawa ang pananaliksik ngayon sa mga malalaking grupo ng mga siyentipiko sa ilalim ng mga [[akademikong institusyon]], ahensiya ng gobyerno, at ng mga pribadong kumpanya. Ang kanilang mga gawa ang nagsisilbing basehan sa paggawa sa mga [[polisiya sa agham]] ng mga bansa. == Etimolohiya == Nagmula ang salitang ''agham'' sa salitang [[Sanskrit]] na ''{{lang|sa|āgama}}'' ({{Langx|sa|आगम|translit=}}), na nangangahulugang "pag-aaral", "tradisyong pinagpasa-pasahan", o "pinagmulan".<ref>{{Cite web|url=https://sanskritdictionary.com/?iencoding=iast&q=%C4%81gama%22&lang=sans&action=Search|title=āgama|access-date=27 Marso 2025|website=Sanskrit Dictionary|language=en|archive-date=10 Mayo 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250510125736/https://sanskritdictionary.com/?q=%C4%81gama%22&lang=sans&action=Search&iencoding=iast|url-status=dead}}</ref> Tulad ng [[wikang Tagalog]], maraming salita sa ibang mga wika ng Pilipinas na nagmula dito ang nakarating sa kani-kanilang wika bilang ''agama'', na nangangahulugang "[[relihiyon]]" naman sa mga wika tulad ng [[wikang Maranao|Maranao]], [[wikang Tausug|Tausug]], at [[wikang Maguindanao|Maguindanao]]. Hindi malinaw kung paano narating ang modernong kahulugan ng naturang salitang ito sa wikang Tagalog, lalo na't iba ito sa kahulugan ng mga karatig-wika nito. Gayunpaman, malinaw na may lumang kahulugan ang salitang ito bilang isang [[pandiwa]] na nangangahulugang "pag-alam sa tunay na [[katauhan]]" ayon sa ''[[Vocabulario de la lengua tagala]]'' (1613).<ref>{{Cite book |last=Noceda |first=Juan José de |url=https://archive.org/details/vocabulariodelal00noce/page/n37/mode/2up?view=theater |title=Vocabulario de la lengua Tagala, trabaxado por varios sugetos doctos, y graves, y ultimamente añadido, corregido y coordinado |date= |publisher=Imprenta de la Compañia de Iesus |others=John Carter Brown Library |year=1754 |location=Maynila |pages=38 |language=es |trans-title=Bokabularyo ng wikang Tagalog, ginawa ng mga aral at seryosong nag-aaral, na kamakailang dinagdag, tinama, at isinaayos}}</ref> Bagamat di na ginagamit sa ganitong kahulugan, makikita ito sa mga salitang ''agam'' at ''agam-agam'', parehong nangangahulugang "kutob" o "pagduda". Samantala, nagmula naman ang salitang ''siyensiya'' sa [[salitang Kastila]] na ''{{lang|es|ciencia}}'', na nagmula naman sa [[lumang Wikang Kastila]] na ''{{lang|osp|çiençia}}''. Parehong nagmula ang salitang ito gayundin ng mga kaugnay na salita nito sa ibang mga [[wikang Romanse]] sa [[salitang Latin]] na ''{{lang|la|scientia}}'', ang anyong basal (sa pamamagitan ng hulaping ''-ia'') ng {{lang|la|sciēns}} ("alam, eksperto"), ang aktibong pangkasalukuyang partisipiyo ng {{lang|la|sciō}} ("kaya (gawin), pag-unawa, alam"). Ayon sa [[dalubwika]]ng si [[Michiel de Vaan]], maaaring nagmula ito sa isang salita sa [[protowikang Italiko]] na {{lang|ine-x-proto|skije-}} o {{lang|ine-x-proto|*skijo-}} ("alam"), na maaari namang nagmula sa salitang {{lang|ine-x-proto|*skh1-ie}}, {{lang|ine-x-proto|*skh1-io}} ("maghiwa") sa [[protowikang Indo-Europeo]]. Ayon naman sa ''[[Lexikon der indogermanischen Verben]]'', isang diksiyonaryong pang-[[etimolohiya]] sa naturang [[protowika]], maaaring nagmula ang salitang ito bilang isang [[pagbabaligtad]] (''back-formation'') ng salitang Latin na {{lang|la|nescīre}} ("hindi alam"), na nagmula naman sa {{lang|ine-x-proto|*sekH}}, na na nagmula sa {{lang|ine-x-proto|*skh2-}} (mula {{lang|ine-x-proto|*sḱʰeh2(i)-}}), na may kahulugan din na "maghiwa" o "maghati".<ref>{{Cite encyclopedia |year=2008 |title=sciō |encyclopedia=Etymological Dictionary of Latin and the other Italic Languages |url=https://archive.org/details/m-de-vaan-2008-etymological-dictionary-of-latin-and-the-other-italic-languages/page/544/ |last=Vaan |first=Michiel de |author-link=Michiel de Vaan |series=[[Indo-European Etymological Dictionary]] |pages=545 |language=en |trans-title= |isbn=978-90-04-16797-1}}</ref> == Kasaysayan == {{Main|Kasaysayan ng agham}} === Maagang kasaysayan === {{Main|Agham sa sinaunang mundo}} [[File:Plimpton_322.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plimpton_322.jpg|alt=Clay tablet with markings, three columns for numbers and one for ordinals|thumb|Ang [[tabletang Plimpton 322]] na ginawa sa [[Babilonya]] at nagpapakita sa mga [[Tatluhan ni Pitagoras|tatluhan ni Pitagoras.]]]] Walang pinagmulan ang agham. Hiwa-hiwalay itong nadebelop sa iba't-ibang panig ng mundo, bagamat kaunti lang ang alam ukol rito sa kasalukuyan.<ref>{{Citation |last=Carruthers |first=Peter |title=The roots of scientific reasoning: infancy, modularity and the art of tracking |date=2 May 2002 |work=The Cognitive Basis of Science |pages=73–96 |editor-last=Carruthers |editor-first=Peter |trans-title=Ang pinagmulan ng maagham na pagdadahilan: simulain, modularidad, at ang sining ng pagsisiyasat |publisher=Cambridge University Press |language=en |doi=10.1017/cbo9780511613517.005 |isbn=978-0-521-81229-0 |editor2-last=Stich |editor2-first=Stephen |editor3-last=Siegal |editor3-first=Michael}}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Lombard |first1=Marlize |last2=Gärdenfors |first2=Peter |year=2017 |title=Tracking the Evolution of Causal Cognition in Humans |trans-title=Pagtunton sa Ebolusyon ng Pag-iisip ng Dahilan sa mga Tao |journal=Journal of Anthropological Sciences |language=en |volume=95 |issue=95 |pages=219–234 |doi=10.4436/JASS.95006 |issn=1827-4765 |pmid=28489015}}</ref> Gayunpaman, halos sigurado ang mga iskolar na malaki ang naging gampanin ng [[Kababaihan sa agham|kababaihan sa maagang kasaysayan ng agham]],<ref>{{cite book |last1=Graeber |first1=David |author-link1=David Graeber |title=The Dawn of Everything |title-link=The Dawn of Everything |last2=Wengrow |first2=David |author-link2=David Wengrow |year=2021 |page=[https://archive.org/details/dawnofeverything0000grae/page/n263 248] |language=en |trans-title=Ang Simula ng Lahat}}</ref> bukod sa mga ritwal ng kani-kanilang mga [[rehiliyon]]. Ginagamit ng ilang iskolar ang katagang "[[proto-agham]]" upang ilarawan ang estado ng agham bago ang modernong konsepto nito,<ref>{{cite book |last=Tuomela |first=Raimo |title=Rational Changes in Science |publisher=Springer |year=1987 |isbn=978-94-010-8181-8 |editor-last1=Pitt |editor-first1=J. C. |series=Boston Studies in the Philosophy of Science |volume=98 |location=Dordrecht, [[Olanda]] |pages=83–101 |language=en |trans-title=Mga Pagbabagong Rasyonal sa Agham |chapter=Science, Protoscience, and Pseudoscience |trans-chapter=Agham, Proto-agham, at Seudosiyensiya |doi=10.1007/978-94-009-3779-6_4 |editor-last2=Pera |editor-first2=M.}}</ref> bagamat hindi lahat ng mga iskolar ay sang-ayon sa katagang ito.<ref>{{cite encyclopedia |year=2011 |title=Science for the West, Myth for the Rest? |encyclopedia=The Postcolonial Science and Technology Studies Reader |publisher=Duke University Press |location=Durham, [[Hilagang Karolina]], [[Estados Unidos]] |last=Scott |first=Colin |editor-last=Harding |editor-first=Sandra |pages=175–197 |language=en |trans-title=Agham sa Kanluran, Mito sa Iba? |doi=10.2307/j.ctv11g96cc.16 |isbn=978-0-8223-4936-5 |jstor=j.ctv11g96cc.16 |chapter=The Case of James Bay Cree Knowledge Construction |trans-chapter=Ang Kaso ng Paggawa ng Kaalaman ng mga James Bay Cree}}</ref> Matapos lumitaw ang mga pinakaunang sistema ng pagsulat sa iab't ibang panig ng mundo noong [[Panahong Bronse]], partikular na sa [[sinaunang Ehipto]] at [[Mesopotamia]], naging malinaw sa mga iskolar ang pagkakaroon ng mga panimulang pag-aaral ng mga sinaunang sibilisasyon sa agham.<ref name="McIntosh2005">{{cite book |last1=McIntosh |first1=Jane R. |author-link=Jane McIntosh |url=https://books.google.com/books?id=9veK7E2JwkUC&q=science+in+ancient+Mesopotamia |title=Ancient Mesopotamia: New Perspectives |publisher=ABC-CLIO |year=2005 |isbn=978-1-57607-966-9 |location=Santa Barbara, [[California]], [[Estados Unidos]] |pages=273–276 |language=en |trans-title=Sinaunang Mesopotamia: Mga Bagong Pananaw |access-date=}}</ref> Karamihan sa mga ito ay ginawa sa kadahilanang praktikal, tulad ng [[medisina]], [[kalendaryo]], at [[heometriya]], bagamat may mga larangan din silang pinag-aralan dahil sa mga kadahilanang [[banal]] o [[Sobrenatural|supernatural]], kagaya ng [[astronomiya]].<ref name="McIntosh2005" /><ref>{{Cite journal |last=Aaboe |first=Asger |author-link=Asger Aaboe |date=2 May 1974 |title=Scientific Astronomy in Antiquity |trans-title=Maagham na Astronomiya sa Sinaunang Panahon |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society]] |language=en |volume=276 |issue=1257 |pages=21–42 |bibcode=1974RSPTA.276...21A |doi=10.1098/rsta.1974.0007 |jstor=74272 |s2cid=122508567}}</ref> === Panahong klasikal === {{Main|Agham noong panahong klasikal}} [[Talaksan:"The School of Athens" by Raffaello Sanzio da Urbino.jpg|thumb|Ang ''[[Paaralan ng Atenas]]'' (1509-11), ipininta ni [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], at nagpapakita sa mga mahahalagang siyentipiko, pilosopo, at matematiko ng [[sinaunang Gresya]].]] Noong panahong klasikal sa Europa, tipikal na mga mayayamang kalalakihan lang ang nakakapagdaos ng kani-kanilang imbestigasyon sa kalikasan, madalas dahil sa kagustuhang maipaliwanag ang mga pangyayari sa paligid nila.<ref name=":0">{{cite book |last1=Lehoux |first1=Daryn |title=Wrestling with Nature: From Omens to Science |url=https://archive.org/details/isbn_9780226317830 |publisher=University of Chicago Press |year=2011 |isbn=978-0-226-31783-0 |editor1-last=Shank |editor1-first=Michael |page=[https://archive.org/details/isbn_9780226317830/page/39 39] |language=en |trans-title=Pagbubuno sa Kalikasan: Mula Pamahiin papuntang Agham |chapter=Natural Knowledge in the Classical World |trans-chapter=Likas na Kaalaman sa Klasikal na Mundo |editor2-last=Numbers |editor2-first=Ronald |editor3-last=Harrison |editor3-first=Peter}}</ref> Halimbawa, inilarawan ng mga pilosopong namuhay sa [[sinaunang Gresya]] bago ang panahon ni [[Sokrates]] ang mga pangyayari sa [[kalikasan]] bilang mga natural na paraan na idinisenyo ng [[Mitolohiyang Griyego|mga diyos]].<ref>{{Cite book |last1=Strauss |first1=Leo |url=https://books.google.com/books?id=cpx2j0TumyIC |title=An Introduction to Political Philosophy: Ten Essays by Leo Strauss |last2=Gildin |first2=Hilail |publisher=[[Wayne State University Press]] |year=1989 |isbn=978-0814319024 |page=209 |language=en |trans-title=Panimula sa Pilosopiyang Pampolitika: Sampung Sanaysay ni Leo Strauss |chapter=Progress or Return? The Contemporary Crisis in Western Education |trans-chapter=Progreso o Pagbalik? Ang Kontemporaryong Krisis sa Edukasyon ng Kanluran |access-date=}}</ref> Samantala, ipinaliwanag naman ng mga pilosopong tagasunod ni [[Thales|Tales ng Miletus]] ang mga pangyayaring ito nang walang bahid ng supernatural.<ref>{{cite book |last1=O'Grady |first1=Patricia F. |author-link=Patricia O'Grady |url=https://books.google.com/books?id=ZTUlDwAAQBAJ&q=Thales+of+Miletus+first+scientist&pg=PA245 |title=Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy |publisher=Routledge |year=2016 |isbn=978-0-7546-0533-1 |location=[[New York]] |page=245 |language=en |trans-title=Tales ng Miletus: Mga Simulain ng Agham at Pilosopiya ng Kanluran |access-date=}}</ref> Dinebelop naman ng mga tagasunod ni [[Pitagoras]] ang isang [[Pitagorasismo|mala-relihiyong sistema ng pilosopiya]] na sumesentro sa mga bilang.<ref name="Burkert1972">{{cite book |last=Burkert |first=Walter |author-link=Walter Burkert |url=https://books.google.com/books?id=0qqp4Vk1zG0C&q=Pythagoreanism |title=Lore and Science in Ancient Pythagoreanism |date=1 June 1972 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-53918-1 |location=Cambridge, [[Massachusetts]], [[Estados Unidos]] |language=en |trans-title=Alamat at Agham sa Sinaunang Pitagorasismo}}</ref> Ang simulain ng ideya ng [[atomo]] bilang ang pinakamaliit na yunit ng realidad ay nagsimula naman sa mga ideya ng [[atomismo]] nina [[Democritus|Demokritus]] at [[Epikuro]].<ref>{{Cite book |last1=Pullman |first1=Bernard |url=https://books.google.com/books?id=IQs5hur-BpgC&q=Leucippus+Democritus+atom&pg=PA56 |title=The Atom in the History of Human Thought |publisher=Oxford University Press |year=1998 |isbn=978-0-19-515040-7 |pages=31–33 |language=en |trans-title=Ang Atomo sa Kasaysayan ng Kaisipan ng Tao |bibcode= |access-date=}}</ref> Nagpokus naman si [[Hippocrates|Hipokrates]] sa pormal na pag-aaral sa medisina; dahil rito, siya ngayon ang itinuturing na "ama ng medisina".<ref>{{cite book |last1=Leff |first1=Samuel |url=https://books.google.com/books?id=HjNrAAAAMAAJ |title=From Witchcraft to World Health |last2=Leff |first2=Vera |publisher=Macmillan |year=1956 |location=[[London]] |language=en |trans-title=Mula Kulam hanggang sa Pandaigdigang Kalusugan |access-date=}}</ref> Pinasimulan ni Sokrates ang imbestigasyon sa mga bagay-bagay sa pamamagitan ng unti-unting pagtanggal sa mga posibleng paliwanag patungkol sa isang bagay dahil sa [[kontradiksiyon]], hanggang sa maabot ang isang [[konklusyon]] na walang kontradiksiyon. Ang paraan na ito, na tinatawag na ngayon bilang ang [[paraang Sokratiko]], ay unang inilarawan ng kanyang estudyante na si [[Platon]] sa mga dayalogong isinulat nito.<ref>{{cite web |title=Plato, Apology |trans-title=Platon, Apolohiya |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DApol.%3Apage%3D17 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180129145253/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0170%3Atext%3DApol.%3Apage%3D17 |archive-date=29 January 2018 |access-date= |page=17 |language=en}}</ref> Noong {{BKP|ika-4 na siglo|link=yes}}, dinebelop ni [[Aristoteles]] ang isang sistematikong programa sa [[teleolohiya]].<ref>{{cite book |author1=[[Aristoteles]] |url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0054%3Abekker%20page%3D1139b |title=Nicomachean Ethics |edition= |at=1139b |language=en |trans-title=Etikang Nikomakeno |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120317140402/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc= |archive-date=17 March 2012 |url-status=live}}</ref> Iminungkahi naman ni [[Aristarco]] ang isang modelo ng kalangitan kung saan ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] ang nasa sentro ([[heliosentrismo]]).<ref name="McClellan2015">{{cite book |last1=McClellan |first1=James E. III |url=https://books.google.com/books?id=ah1ECwAAQBAJ&q=Aristarchus+heliocentrism&pg=PA99 |title=Science and Technology in World History: An Introduction |last2=Dorn |first2=Harold |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2015 |isbn=978-1-4214-1776-9 |location=Baltimore |pages=99–100 |access-date=20 October 2020}}</ref> Gayunpaman, hindi ito nakakuha ng laganap na suporta dahil pinaniwalaan noon na labag ito sa mga batas ng pisika,<ref name="McClellan20152">{{cite book |last1=McClellan |first1=James E. III |url=https://books.google.com/books?id=ah1ECwAAQBAJ&q=Aristarchus+heliocentrism&pg=PA99 |title=Science and Technology in World History: An Introduction |last2=Dorn |first2=Harold |publisher=Johns Hopkins University Press |year=2015 |isbn=978-1-4214-1776-9 |location=[[Baltimore]] |pages=99–100 |language=en |trans-title=Agham at Teknolohiya sa Kasaysayan ng Mundo: Panimula |access-date=}}</ref> at mas tinanggap ang mungkahi ni [[Ptolomeo]] na modelo kung saan nasa sentro ang [[Daigdig]] ([[heosentrismo]]), na una niyang inilarawan sa kanyang aklat na ''[[Almagest]]''; ito ang nanaig na modelo ng sansinukob hanggang sa [[Renasimiyento]].<ref>{{Cite book |last=Grasshoff |first=Gerd |title=The History of Ptolemy's Star Catalogue |publisher=Springer |year=1990 |isbn=978-1-4612-8788-9 |series=Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |volume=14 |location=[[New York]] |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Katalogo ng mga Bituin ni Ptolomeo |doi=10.1007/978-1-4612-4468-4}}</ref> Samantala, malaki naman ang ambag ng matematikong si [[Arkimedes|Arkimedes ng Syracuse]], kabilang na sa [[paglutang]] ng mga bagay sa tubig. Isinulat naman ng Romanong si [[Matandang Plinio]] ang aklat na ''[[Likas na Kasaysayan (Plinio)|Likas na Kasaysayan]]''.<ref>{{cite book |last1=Lawson |first1=Russell M. |url=https://books.google.com/books?id=1AY1ALzh9V0C&q=Pliny+the+Elder+encyclopedia&pg=PA190 |title=Science in the Ancient World: An Encyclopedia |publisher=ABC-CLIO |year=2004 |isbn=978-1-85109-539-1 |location=Santa Barbara, [[California]], [[Estados Unidos]] |pages=190–191 |language=en |trans-title=Agham sa Sinaunang Mundo: Ensiklopedya |access-date=}}</ref> === Gitnang Kapanahunan === [[Talaksan:Maqamat hariri.jpg|thumb|Ang [[Tahanan ng Karunungan]] sa [[Baghdad]], itinuturing na isa sa mga sentro ng kaalaman ng panahong ito. Nasira ito noong kasagsagan ng mga [[Pagkubkob sa Baghdad (1258)|pag-atake]] ng [[Imperyong Monggol|mga Mongol]] sa lungsod noong 1258.]] Naging mabagal ang pag-usad ng agham sa Europa pagsapit ng [[Gitnang Kapanahunan]] mula noong [[Pagbagsak ng Imperyong Romano|bumagsak ang Imperyong Romano]].<ref name="Lindberg20072" /> Gayunpaman, nagawang mapreserba ng ilang mga iskolar tulad ni [[Isidro ng Sevilla]] ang malaking bahagdan ng kaalaman noong panahong yon sa pamamagitan ng mano-manong pagkopya sa mga natitirang panitikan at pagtipon nito sa mga bolyum tulad ng 20 bolyum ng ''[[Etymologiae]]''.<ref>{{cite book |last1=Grant |first1=Edward |url=https://books.google.com/books?id=YyvmEyX6rZgC |title=The Foundations of Modern Science in the Middle Ages: Their Religious, Institutional and Intellectual Contexts |publisher=Cambridge University Press |year=1996 |isbn=978-0-521-56762-6 |series=Cambridge Studies in the History of Science |pages=7–17 |language=en |trans-title=Ang mga Pundasyon ng Modernong Agham sa Gitnang Kapanahunan: Kanilang mga Kontekstong Panrelihiyon, Pang-institusyon, at Intelektuwal |access-date=}}</ref> Sa kabilang banda naman, ang relatibong katatagan ng [[Silangang Imperyong Romano|Imperyong Bisantino]] noong panahong ito ang naging dahilan upang patuloy na magsagawa ng agham ang mga iskolar nito. Halimbawa, bagamat laganap ang mga [[Aristotelismo|ideya]] ni [[Aristoteles]] sa Europa kagaya ng heosentrismo at pisika, may mga ilang kritiko nito sa panahong ito tulad ni [[Juan Filopono]], na nagpakilala sa [[teorya ng impetus]], isang sinaunang teorya na sumubok ipaliwanag kung paano [[Mosyon|gumagalaw]] ang mga bagay. Ginamit ang kanyang kritisismo ng mga sumunod na iskolar hanggang sa pagsapit ng [[Renasimiyento]], nang ginamit ito ni [[Galileo Galilei]].<ref name="Lindberg20072" /> Madalas gamitin ang mga ideya ni Aristoteles sa pagpapaliwanag sa mga pangyayari sa paligid. Sentro sa mga ideya niya ang [[apat na sanhi]]: materyal, pormal, paggalaw, at huling sanhi.<ref>{{Cite encyclopedia |year=2019 |title=Aristotle on Causality |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/aristotle-causality/#FouCau |access-date= |last=Falcon |first=Andrea |editor-last=Zalta |editor-first=Edward |edition= |language=en |trans-title=Aristoteles sa Kasanhian |archive-url=https://web.archive.org/web/20201009032459/https://plato.stanford.edu/archives/spr2019/entries/aristotle-causality/#FouCau |archive-date=9 October 2020 |url-status=live}}</ref> Kristiyano (madalas [[Nestorianismo]] at [[Miapisismo]]) ang karamihan sa mga nakapagpreserba sa mga sinaunang panitikan, na nagsalin sa iba't-ibang wika. Sa ilalim ng mga [[Dinastiyang Abasida|Abasida]], pinahusay pa ang salin sa wikang Arabo ng mga Arabong siyentipiko.<ref>{{cite book |last=Grant |first=Edward |url=https://archive.org/details/historynaturalph00gran |title=A History of Natural Philosophy: From the Ancient World to the Nineteenth Century |publisher=Cambridge University Press |year=2007 |isbn=978-0-521-68957-1 |pages=[https://archive.org/details/historynaturalph00gran/page/n77 62–67] |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Likas na Pilosopiya: Mula sa Sinaunang Mundo hanggang Ika-19 na Siglo |chapter=Islam and the eastward shift of Aristotelian natural philosophy |trans-chapter=Islam at ang pasilangang paglipat ng likas na pilosopiya ni Aristoteles |url-access=limited}}</ref> Sa kabisera nito ng [[Baghdad]] makikita ang [[Tahanan ng Karunungan]], isa sa mga pinakamalalaking aklatan ng panahong ito at nagpatuloy hanggang sa [[Pagkubkob sa Baghdad (1258)|pagsalakay]] ng [[Imperyong Mongol|mga Mongol]] sa naturang lungsod noong 1258. Sa karatig na [[Imperyong Sasanida]] naman itinatag ang [[Akademiya ng Gondashipur]], na itinuturing bilang isa sa mga pinakamahahalagang institusyon ng [[medisina]] ng sinaunang mundo. Pinasimulan naman ni [[Alhazen]] ang mga eksperimento bilang pangkumpirma sa isang hinuha, na kanyang ginamit sa mga eksperimento niya ukol sa [[paningin]]. Samantala, isinulat naman ni [[Avicenna]] ang ''[[Kanon ng Medisina]]'', isang komprehensibong ensiklopedya ng medisina na itinuturing bilang isa sa mga pinakamahahalagang aklat sa larangan sa panahong ito.<ref>{{Cite book |last=Fisher |first=W. B. |title=The Cambridge history of Iran |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0007unse_b4w5 |date=1968–1991 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-20093-6 |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Iran ng Cambridge}}</ref> Noong 1088, itinatag ang [[Unibersidad ng Bolonia|Pamantasan ng Bolonia]] sa [[Italya]], ang pinakaunang [[pamantasan]] sa Europa at aktibo magpahanggang ngayon.<ref>{{Cite journal |last=Russell |first=Josiah C. |year=1959 |title=Gratian, Irnerius, and the Early Schools of Bologna |url=https://archive.org/details/sim_mississippi-quarterly_fall-1959_12_4/page/n14 |trans-title=Gratian, Ireneo, at ang mga Pinakaunang Paaralan ng Bolonia |journal=[[The Mississippi Quarterly]] |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=168–188 |jstor=26473232 |quote=}}</ref> Nagsimulang maglitawan ang mga institusyon at pamantasan sa kontinente, na nagpasimula sa [[Renasimiyento ng ika-12 siglo]] at nagbigay-daan sa pagtaas ng pangangailangan sa mga salin sa [[wikang Latin]] ng mga sinaunang teksto at aklat.<ref name="Lindberg20072" /> Lumaganap ang [[eskolastika]] sa Europa, at nagsimula ang mga iskolar na magkalap ng mga kaalaman sa maraming larangan.<ref>{{cite encyclopedia |title=St. Albertus Magnus |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Saint-Albertus-Magnus |access-date= |language=en |trans-title=San Alberto Magno |archive-url=https://web.archive.org/web/20171028045424/https://www.britannica.com/biography/Saint-Albertus-Magnus |archive-date=28 October 2017 |url-status=live}}</ref> Noong ika-13 siglo, inilathala ni [[Mondino de Luzzi]] ang unang aklat ukol sa [[anatomiya]] base sa mga pagbukas ng mga iskolar sa [[Bolonia]] sa mga katawan ng mga [[bangkay]].<ref>{{cite book |last=Numbers |first=Ronald |url=http://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057418 |title=Galileo Goes to Jail and Other Myths about Science and Religion |publisher=Harvard University Press |year=2009 |isbn=978-0-674-03327-6 |page=45 |language=en |trans-title=Nakulong si Galileo at Iba pang mga Mito ukol sa Agham at Relihiyon |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210120190509/https://www.hup.harvard.edu/catalog.php?isbn=9780674057418 |archive-date=20 January 2021 |url-status=live}}</ref> === Renasimiyento === {{Main|Rebolusyong Makaagham}} [[File:De_Revolutionibus_manuscript_p9b.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:De_Revolutionibus_manuscript_p9b.jpg|alt=Drawing of planets' orbit around the Sun|thumb|Pagguhit ni [[Nicolaus Copernicus]] sa ideya ng [[heliosentrismo]] sa kanyang aklat na ''[[De revolutionibus orbium coelestium]].'']] Malaki ang naging ambag ng mga pag-abante sa larangan ng [[optika]] sa paglunsad ng [[Renasimiyento]] sa Europa, tulad ng [[teleskopyo]] at ang [[camera obscura]]. Sa simula nito, inilatag ng mga pilosopong tulad ni [[Roger Bacon]], [[Vitelio|Vitello]], at [[John Peckham]] ang [[ontolohiya]] ng realidad na nakikita ng mga mata; humantong ito sa ideya ng [[perspektibismo]], na ginamit sa sining upang kopyahin ang kanilang nakikita sa kalikasan.<ref name="Smith2001">{{cite book |last=Smith |first=A. Mark |title=Alhacen's Theory of Visual Perception: A Critical Edition |title-link=De Aspectibus |publisher=[[American Philosophical Society]] |year=2001 |isbn=978-0-87169-914-5 |series=Transactions of the American Philosophical Society |volume=91 |location=[[Philadelphia]], Estados Unidos |language=en |trans-title=Teorya ng Biswal na Persepsyon ni Alhacen: Kritikal na Edisyon |issue=4–5}}</ref> Samantala, noong ika-16 na siglo, inilatag ng paring siyentipiko na si [[Nicolaus Copernicus]] ang modelong [[heliosentrismo]] kung saan nasa gitna ang [[Araw (astronomiya)|Araw]] at umiikot ang [[Daigdig]] dito. Bagamat taliwas ito sa nananaig na modelong [[heosentrismo]] sa panahong ito, ang pagtuklas ni [[Johannes Kepler]] sa mga [[Mga batas mosyon ng mga planeta ni Kepler|batas ng paggalaw ng mga planeta]] at ang mga ambag ni [[Galileo Galilei]] sa larangan ang nagpatunay kalaunan sa katotohanan ng heliosentrismo.<ref>{{Cite journal |last1=Goldstein |first1=Bernard R. |year=2016 |title=Copernicus and the Origin of his Heliocentric System |trans-title=Si Copernicus at ang Pinagmulan ng kanyang Sistemang Heliosentro |url=http://pdfs.semanticscholar.org/e610/194b7b608cab49e034a542017213d827fb70.pdf |url-status=dead |journal=Journal for the History of Astronomy |language=en |volume=33 |issue=3 |pages=219–235 |doi=10.1177/002182860203300301 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412211013/http://pdfs.semanticscholar.org/e610/194b7b608cab49e034a542017213d827fb70.pdf |archive-date=12 April 2020 |access-date= |s2cid=118351058}}</ref><ref>{{Cite book |last=Koestler |first=Arthur |author-link=Arthur Koestler |url=https://archive.org/details/sleepwalkershist00koes_0/page/1 |title=The Sleepwalkers: A History of Man's Changing Vision of the Universe |publisher=Penguin |year=1990 |isbn=0-14-019246-8 |location=[[Londres]], Reyno Unido |page=[https://archive.org/details/sleepwalkershist00koes_0/page/1 1] |language=en |trans-title=Ang Mga Naglalakad nang Tulog: Kasaysayan ng Nagbabagong Pagtanaw ng Sangkatauhan sa Sansinukob |orig-date=1959}}</ref> Ang pagkaimbento sa [[Limbagin|limbagan]] ang nagpabilis sa pagkalat ng impormasyon, kabilang na yung mga kinokonsiderang ipinagbabawal o hindi sumasang-ayon sa mga ideya ng panahong yon.<ref>{{cite journal |last=Gingerich |first=Owen |year=1975 |title=Copernicus and the Impact of Printing |trans-title=Si Copernicus at ang Epekto ng Paglilimbag |journal=Vistas in Astronomy |language=en |volume=17 |issue=1 |pages=201–218 |bibcode=1975VA.....17..201G |doi=10.1016/0083-6656(75)90061-6}}</ref> Nagsimula namang kuwestyunin ng mga pilosopong siyentipiko tulad ni [[Francis Bacon]] at [[Rene Descartes]] ang mga ideya ni Aristoteles; pumabor sila sa paggamit ng mga eksperimento imbes ng kontemplasyon sa pag-aaral sa kalikasan.<ref>{{cite book |last1=Davis |first1=Philip J. |title=Descartes' Dream: The World According to Mathematics |url=https://archive.org/details/descartesdreamwo0000davi |last2=Hersh |first2=Reuben |publisher=[[Harcourt Brace Jovanovich]] |year=1986 |location=[[Cambridge]], [[Massachusetts]], [[Estados Unidos]] |language=en |trans-title=Ang Pangarap ni Descartes: Ang Mundo ayon sa Matematika}}</ref> === Kaliwanagan === {{Main|Agham sa Panahon ng Kaliwanagan}} [[File:Newton's_Principia_title_page.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Newton's_Principia_title_page.png|thumb|Ang [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'']] ni [[Isaac Newton]], na unang inilimbag noong 1687.]] Sa simula ng [[Panahon ng Kaliwanagan]], nilimbag ni Isaac Newton ang [[Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica|''Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica'']], isa sa mga kinokonsiderang pinakamahahalagang aklat ng [[pisika]].<ref>{{cite book |last=Gribbin |first=John |title=Science: A History 1543–2001 |url=https://archive.org/details/sciencehistory150000grib |publisher=Allen Lane |year=2002 |isbn=978-0-7139-9503-9 |page=[https://archive.org/details/sciencehistory150000grib/page/241 241] |language=en |trans-title=Agham: Isang Kasaysayan 1543–2001 |quote=}}</ref> Samantala, lumayo ang mga siyentipiko mula sa mga turo ni Aristoteles, kagaya ni [[Gottfried Leibniz|Gottfried Wilhelm Leibniz]], na tiningnan ang mga bagay bilang sumusunod sa mga batas ng kalikasan, hindi dahil may mga layunin ang mga ito.<ref>{{Cite web |title=Gottfried Leibniz – Biography |trans-title=Gottfried Leibniz – Talambuhay |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Leibniz/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170711221621/http://www-groups.dcs.st-and.ac.uk/~history/Biographies/Leibniz.html |archive-date=11 Hulyo 2017 |access-date= |website=Maths History |language=en}}</ref> Dinomina ng mga grupong nakatuon sa agham ang pag-aaral sa mga larangan sa panahong ito, di tulad ng mga nagdaang panahon kung saan nasa mga pamantasan nakasentro ang mga pag-aaral. Naging mabilis naman ang pag-unsad ng samu't saring mga larangan sa panahong ito, partikular na ang medisina, pisika, at biolohiya.<ref>{{Cite book |last=van Horn Melton |first=James |url=https://www.cambridge.org/core/books/rise-of-the-public-in-enlightenment-europe/BA532085A260114CD430D9A059BD96EF |title=The Rise of the Public in Enlightenment Europe |publisher=Cambridge University Press |year=2001 |isbn=978-0511819421 |pages=82–83 |language=en |trans-title=Ang Pag-angat ng Publiko sa Europa noong [Panahon ng] Kaliwanagan |doi=10.1017/CBO9780511819421 |access-date= |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20220120143805/https://www.cambridge.org/core/books/rise-of-the-public-in-enlightenment-europe/BA532085A260114CD430D9A059BD96EF |archive-date=20 January 2022 |url-status=live}}</ref> Sinimulan ni [[Carl Linnaeus|Carolus Linnaeus]] na pagpangkatin ang lahat ng buhay, na ngayo'y bahagi na ng larangan ng [[taksonomiya]].<ref>{{cite journal |last1=Calisher |first1=CH |author1-link=Charles Calisher |year=2007 |title=Taxonomy: what's in a name? Doesn't a rose by any other name smell as sweet? |trans-title=Taksonomiya: ano'ng meron sa pangalan? Sintamis ba ang amoy ng rosas sa ibang pangalan? |journal=Croatian Medical Journal |language=en |volume=48 |issue=2 |pages=268–270 |pmc=2080517 |pmid=17436393}}</ref> Sa panahong ito nadiskubre at napag-aralan ang [[magnetismo]] at [[Daloy ng kuryente|kuryente]].<ref>{{cite book |last1=Darrigol |first1=Olivier |url=https://archive.org/details/electrodynamicsf0000darr |title=Electrodynamics from Ampère to Einstein |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=0198505949 |location=New York |language=en |trans-title=Elektrodinamika mula kay Ampère hanggang kay Einstein |url-access=registration}}</ref> Mabilis din ang pag-unsad sa kaalaman sa [[kimika]], [[ekonomika]], [[sosyolohiya]], at [[lipunan]]. Noong 1776, inilathala ni [[Adam Smith]] ang ''[[The Wealth of Nations|Kayamanan ng mga Bansa]]'', na kinokonsiderang pinakaunang aklat ng modernong ekonomika.<ref>{{Cite book |last=Fry |first=Michael |url=https://archive.org/details/adamsmithslegacy0000unse |title=Adam Smith's Legacy: His Place in the Development of Modern Economics |publisher=[[Routledge]] |others= |year=1992 |isbn=978-0-415-06164-3 |language=en |trans-title=Legasiya ni Adam Smith: Ang Kanyang Lugar sa Pagdebelop ng Modernong Ekonomika |url-access=registration}}</ref> === Ika-19 na siglo === Nagsimulang magkaroon ng mga katangian na masasabing "moderno" ang mga larangan pagsapit ng ika-19 na siglo. Kabilang sa mga ito ang pagiging isang ganap na propesyon ng [[siyentipiko]], gayundin ang pagbilis ng [[industriyalisasyon]] ng mga bansa. Nagsimulang magsilitawan ang mga [[Kathang-isip na pang-agham|sanaysay at panitikan]] na may kinalaman sa agham, gayundin ang mga pinakaunang [[Diyaryong akademiko|akademikong dyornal]].<ref name=":0" /> Magkahiwalay na iminungkahi nina [[Charles Darwin]] at [[Alfred Russel Wallace]] ang teorya ng ebolusyon sa pamamagitan ng [[likas na pagpili]], na nagpapaliwanag kung paano at saan nagmula ang mga hayop at halaman. Inilatag ito nang husto ni Darwin sa kanyang aklat na ''[[On the Origin of Species|Ukol sa Pinagmulan ng mga Espesye]]'' (1859).<ref>{{cite journal |last=Padian |first=Kevin |year=2008 |title=Darwin's enduring legacy |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2008-02-07_451_7179/page/632 |trans-title=Ang nananaig na legasiya ni Darwin |journal=Nature |language=en |volume=451 |issue=7179 |pages=632–634 |bibcode=2008Natur.451..632P |doi=10.1038/451632a |pmid=18256649 |doi-access=free}}</ref> Samantala, unang naipaliwanag ni [[Gregor Mendel]] ang mga prinsipyo ng [[Pagmamana ng katangian|mana sa mga buhay]], na nagpasimula sa larangan ng [[henetika]].<ref>{{Cite book |last=Henig |first=Robin Marantz |author-link=Robin Marantz Henig |url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni |title=The monk in the garden: the lost and found genius of Gregor Mendel, the father of genetics |year=2000 |pages=134–138 |language=en |trans-title=Ang monghe sa hardin: ang nawala ngunit nakitang kahenyuhan ni Gregor Mendel, ang ama ng henetika}}</ref> Itinatag naman ni [[Wilhelm Wundt]] ang pinakaunang laboratoryo para sa [[sikolohiya]] noong 1879.<ref>{{cite book |last=Leahey |first=Thomas Hardy |title=A History of Psychology: From Antiquity to Modernity |url=https://archive.org/details/historyofpsychol0000thom |publisher=Routledge |year=2018 |isbn=978-1-138-65242-2 |edition=8 |location=[[New York]] |pages=[https://archive.org/details/historyofpsychol0000thom/page/219 219]–253 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Sikolohiya: Mula Sinaunang Panahon hanggang sa Ngayon |chapter=The psychology of consciousness |trans-chapter=Ang sikolohiys ng kamalayan}}</ref> Iminungkahi ni John Dalton ang [[Teorya ng atomo|teorya]] ng [[atomo]] mula sa ideya ng sinaunang Griyegong pilosopong si [[Democritus|Demokrito]].<ref>{{cite journal |last1=Rocke |first1=Alan J. |year=2005 |title=In Search of El Dorado: John Dalton and the Origins of the Atomic Theory |url=https://archive.org/details/sim_social-research_spring-2005_72_1/page/124 |trans-title=Ang Paghahanap sa El Dorado: Si John Dalton at ang mga Pinagmulan ng Teoryang Atomiko |journal=Social Research |language=en |volume=72 |issue=1 |pages=125–158 |doi=10.1353/sor.2005.0003 |jstor=40972005 |s2cid=141350239}}</ref> Nabuo rin sa siglong ito ang [[Elektromagnetismo|teorya ng elektromagnetika]], na nagpakita sa mga sitwasyong hindi madaling maipaliwanag sa [[Mga batas ng mosyon ni Newton|pisikang inilahad ni Newton]]. Samantala, ang aksidenteng pagkadiskubre naman ni [[Wilhelm Roentgen]] sa mga [[x-ray]] ang nagpasimula sa isang serye ng mga pagdiskubre sa iba't ibang anyo ng [[radyasyon]] at [[radyoaktibidad]], partikular na kay [[Marie Curie]] at ng asawa niyang si [[Pierre Curie]].<ref>{{cite book |last=Mould |first=Richard F. |title=A century of X-rays and radioactivity in medicine: with emphasis on photographic records of the early years |publisher=Inst. of Physics Publ. |year=1995 |isbn=978-0-7503-0224-1 |edition= |location=[[Bristol]], Reyno Unido |page=12 |language=en |trans-title=Isang siglo ng mga x-ray at radyoaktibidad sa medisina: na may diin sa mga naitalang larawan sa mga unang taon}}</ref> Si Roentgen ang unang nakatanggap ng [[Gantimpalang Nobel]], at si Marie Curie naman ang unang babaeng nanalo sa naturang premyo at ang unang nakatanggap ng dalawang magkahiwalay na parangal sa magkaibang larangan.<ref name="Estreicher1938">{{cite book |last=Estreicher |first=Tadeusz |author-link=Tadeusz Estreicher |title=Polski słownik biograficzny, vol. 4 |title-link=Polski słownik biograficzny |year=1938 |page=113 |language=pl |chapter=Curie, Maria ze Skłodowskich}}</ref> Nagtapos ang siglo sa pagkadiskubre sa [[elektron]], isang [[subatomikong partikulo]].<ref>{{cite journal |last=Thomson |first=J. J. |year=1897 |title=Cathode Rays |journal=[[Philosophical Magazine]] |language=en |volume=44 |issue=269 |pages=293–316 |doi=10.1080/14786449708621070}}</ref> === Ika-20 siglo === {{Main|Agham noong ika-20 siglo}} [[File:Carte_trou_ozone_Antarctique.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Carte_trou_ozone_Antarctique.jpg|alt=Graph showing lower ozone concentration at the South Pole|thumb|Ang [[Pagkaubos ng osono|butas sa osono]] sa [[Antartika]] noong 1987.]] Pinahusay ng mga [[Antibiyotiko|antibiotiko]] at [[Pataba|artipisyal na pataba]] ang kalidad ng pamumuhay ng mga tao sa buong mundo.<ref>{{Cite journal |last=Goyotte |first=Dolores |year=2017 |title=The Surgical Legacy of World War II |trans-title=Ang Legasiyang Surhikal ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig |url=https://www.ast.org/ceonline/articles/402/files/assets/common/downloads/publication.pdf |url-status=live |journal=The Surgical Technologist |language=en |volume=109 |pages=257–264 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505180530/https://www.ast.org/ceonline/articles/402/files/assets/common/downloads/publication.pdf |archive-date=5 May 2021 |access-date=}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Erisman |first1=Jan Willem |last2=Sutton |first2=M. A. |last3=Galloway |first3=J. |last4=Klimont |first4=Z. |last5=Winiwarter |first5=W. |date=October 2008 |title=How a century of ammonia synthesis changed the world |trans-title=Paano binago ng isang siglo ng sintesis sa ammonia ang mundo |url=http://www.physics.ohio-state.edu/~wilkins/energy/Resources/Essays/ngeo325.pdf.xpdf |url-status=dead |journal=[[Nature Geoscience]] |language=en |volume=1 |issue=10 |pages=636–639 |bibcode=2008NatGe...1..636E |doi=10.1038/ngeo325 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723223052/http://www.physics.ohio-state.edu/~wilkins/energy/Resources/Essays/ngeo325.pdf.xpdf |archive-date=23 July 2010 |access-date= |s2cid=94880859}}</ref> Sa kabilang banda, sa siglong ito nagsimulang tingnan ng mga siyentipiko ang mga isyu sa kalikasan na dulot ng tao, kagaya ng [[polusyon]], [[Pagbabago ng klima|pag-init ng Daigdig]], at ang [[Pagkaubos ng osono|pagbaba ng osono sa atmospera]], at humantong sa pagsimula sa pag-aaral ng agham pangkalikasan bilang isang ganap na larangan.<ref>{{cite journal |last1=Emmett |first1=Robert |last2=Zelko |first2=Frank |year=2014 |title=Minding the Gap: Working Across Disciplines in Environmental Studies |trans-title=Pagpapaliit sa Pagitan: Pagtrabaho sa Maraming Disiplina sa Araling Pangkalikasan |url=http://www.environmentandsociety.org/perspectives/2014/2/minding-gap-working-across-disciplines-environmental-studies |journal=Environment & Society Portal |series=RCC Perspectives no. 2 |language=en |doi=10.5282/rcc/6313 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220121054306/https://www.environmentandsociety.org/perspectives/2014/2/minding-gap-working-across-disciplines-environmental-studies |archive-date=21 January 2022 |editor-last1=Emmett |editor-first1=Rob |editor-last2=Zelko |editor-first2=Frank}}</ref> Dahil sa dalawang digmaang pandaigdig sa siglong ito at ang sumunod na [[Digmaang Malamig|digmaang malamig]], bumilis ang pananaliksik at tumaas ang pagpopondo sa agham ng mga pamahalaan ng mundo.<ref>{{Cite journal |last=Furner |first=Jonathan |date=1 June 2003 |title=Little Book, Big Book: Before and After Little Science, Big Science |url=https://archive.org/details/journal-of-librarianship-and-information-science_2003-06_35_2/page/115 |trans-title=Maliit na Aklat, Malaking Aklat: Bago at Pagkatapos ng Maliit na Agham, Malaking Agham |journal=Journal of Librarianship and Information Science |language=en |volume=35 |issue=2 |pages=115–125 |doi=10.1177/0961000603352006 |s2cid=34844169}}</ref> Halimbawa, nagsimula ang [[Karerang Pangkalawakan|Karera sa Kalawakan]] dahil sa kompetisyon ng [[Estados Unidos]] at [[Unyong Sobyet]] matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]; humantong ito kalaunan sa paglunsad ng pinakaunang [[Satelayt|artipisyal na satelayt]], ang [[Sputnik]] ng Unyong Sobyet gayundin ang pagpapadala ng mga [[astronauta]] sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] ng Estados Unidos simula noong 1969, nang lumapag sa kalupaan ng Buwan ang [[Apollo 11]].<ref>{{cite book |last1=Kraft |first1=Chris |author-link1=Christopher C. Kraft, Jr. |url=https://archive.org/details/flight00chri |title=Flight: My Life in Mission Control |last2=Schefter |first2=James |publisher=Dutton |year=2001 |isbn=0-525-94571-7 |location=New York |pages=3–5 |language=en |trans-title=Paglipad: Ang Buhay Ko sa Mission Control}}</ref> Gayunpaman, nagdulot rin ito ng pagdami ng mga [[Sandata ng malawakang pagkawasak|sandatang kayang makapinsala sa isang malawak na lugar]], tulad ng [[sandatang nukleyar]], na unang ginamit (at ang tanging paggamit sa kasalukuyan) sa digmaan noong 1945, nang [[Pagbombang nukleyar sa Hiroshima at Nagasaki|ginamit ito]] ng Estados Unidos kontra sa [[Imperyo ng Hapon|Imperyong Hapon]] sa mga lungsod ng [[Hiroshima]] at [[Nagasaki]].<ref>{{cite book |last=Kahn |first=Herman |author-link=Herman Kahn |title=Thinking about the Unthinkable |url=https://archive.org/details/thinkingaboutunt0000kahn |publisher=Horizon |year=1962 |language=en |trans-title=Pag-isip sa Hindi Maiisip}}</ref> Dumami rin ang [[kababaihan sa agham]], bagamat nananatili pa rin ang mga isyu sa kasarian magpahanggang ngayon sa ilang mga larangan.<ref>{{cite book |last=Rosser |first=Sue V. |title=Breaking into the Lab: Engineering Progress for Women in Science |url=https://archive.org/details/breakingintolabe0000ross |date=12 March 2012 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-7645-2 |page=[https://archive.org/details/breakingintolabe0000ross/page/7 7] |language=en |trans-title=Pagpasok sa mga Laboratoryo: Pagsasagawa sa Progreso para sa Kababaihan sa Agham}}</ref> Samantala, nadiskubre ang [[cosmic microwave background]] noong 1964,<ref>{{cite journal |last=Penzias |first=A. A. |year=2006 |title=The origin of elements |trans-title=Ang pinagmulan ng mga elemento |url=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/penzias-lecture.pdf |url-status=live |journal=Science |language=en |publisher=[[Nobel Foundation]] |volume=205 |issue=4406 |pages=549–554 |doi=10.1126/science.205.4406.549 |pmid=17729659 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110117225210/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1978/penzias-lecture.pdf |archive-date=17 January 2011 |access-date=}}</ref> isang matinding ebidensiyang pumapabor sa [[Big Bang|teorya ng Big Bang]] na unang iminungkahi ng [[Belhika|Belhikanong]] pari na si [[Georges Lemaître]] noong 1931.<ref>{{cite book |last=Weinberg |first=S. |url=https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/495 |title=Gravitation and Cosmology |publisher=John Whitney & Sons |year=1972 |isbn=978-0-471-92567-5 |pages=[https://archive.org/details/gravitationcosmo00stev_0/page/495 464–495] |language=en |trans-title=Grabitasyon at Kosmolohiya |url-access=registration}}</ref> Nagawang maipagsama ang teorya ng [[Ebolusyon|ebolusyon ni Darwin]] sa [[Pagmamanang Mendeliano|henetika ni Mendel]].<ref>{{Cite book |last1=Futuyma |first1=Douglas J. |title=Evolution |url=https://archive.org/details/evolution0000futu_j9h3 |last2=Kirkpatrick |first2=Mark |publisher=Sinauer |year=2017 |isbn=978-1605356051 |edition=4 |pages=[https://archive.org/details/evolution0000futu_j9h3/page/n21 3]–26 |language=en |trans-title=Ebolusyon |chapter=Evolutionary Biology |trans-chapter=Biolohiyang Ebolusyonal}}</ref> Samantala, ang [[teorya ng pangkalahatang relatibidad]] na unang inilatag ni [[Albert Einstein]] noong unang dekada ng siglo ay napatunayan sa sumunod na dekada; nagpasimula ito sa larangan ng [[Mekanikang quantum|mekanikang kwantum]] upang ilarawan ang pisikang nagaganap sa mga napakaliit na haba, oras, at grabidad. Ang pagkaimbento sa mga [[integradong sirkito]] ang isa sa mga nagpabilis sa komunikasyon sa mundo, at nagpasimula sa isang rebolusyon sa larangan ng [[teknolohiyang pang-impormasyon]] tulad halimbawa ng mga [[kompyuter]], [[smartphone]], at [[internet]].<ref>{{cite journal |last1=von Bertalanffy |first1=Ludwig |year=1972 |title=The History and Status of General Systems Theory |url=https://archive.org/details/sim_academy-of-management-journal_1972-12_15_4/page/n12 |trans-title=Ang Kasaysayan at Estado ng Teorya ng mga Pangkalahatang Sistema |journal=The Academy of Management Journal |language=en |volume=15 |issue=4 |pages=407–426 |jstor=255139}}</ref> === Ika-21 siglo === [[File:Apjlab0e85f4_EHT-images-M87-four-teams.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Apjlab0e85f4_EHT-images-M87-four-teams.jpg|alt=|thumb|350x350px|Apat sa mga larawan ng [[itim na butas]] sa gitnang ng [[galaksiyang M87]] na nakuhanan sa apat na lokasyon.]] Nakumpleto ang [[Proyektong Henoma ng Tao]] noong 2003 matapos ng 13 taong pag-aaral upang imapa at tukuyin ang lahat ng mga [[Hene (biyolohiya)|hene]] ng [[henoma ng tao]].<ref>{{Cite journal |last1=Naidoo |first1=Nasheen |last2=Pawitan |first2=Yudi |last3=Soong |first3=Richie |last4=Cooper |first4=David N. |last5=Ku |first5=Chee-Seng |date=October 2011 |title=Human genetics and genomics a decade after the release of the draft sequence of the human genome |trans-title=Henetika ng tao at henomika isang dekada pagkatapos ng paglabas sa unang sekwensiya ng henoma ng tao |journal=Human Genomics |language=en |volume=5 |issue=6 |pages=577–622 |doi=10.1186/1479-7364-5-6-577 |pmc=3525251 |pmid=22155605 |doi-access=free}}</ref> Samantala, nagawa ng isang grupo ng mga siyentipiko mula sa [[Hapon]] noong 2006 na maibalik ang mga matatandang [[selula]] patungo sa panimulang anyo nito ([[selulang madre]]).<ref>{{Cite journal |last1=Rashid |first1=S. Tamir |last2=Alexander |first2=Graeme J. M. |date=March 2013 |title=Induced pluripotent stem cells: from Nobel Prizes to clinical applications |trans-title=Inudyok na pluripotenteng selulang madre: mula sa mga Premyong Nobel hanggang sa mga aplikasyong klinikal |journal=Journal of Hepatology |language=en |volume=58 |issue=3 |pages=625–629 |doi=10.1016/j.jhep.2012.10.026 |issn=1600-0641 |pmid=23131523 |doi-access=free}}</ref> Natuklasan at nakumpirma ang pag-iral ng partikulong [[Higgs boson]] noong 2013, na nagpakumpleto sa mga partikulong hinuha ng [[Pamantayang Modelo]] ng pisika.<ref>{{cite press release|last=O'Luanaigh|first=C.|date=14 March 2013|title=New results indicate that new particle is a Higgs boson|publisher=[[CERN]]|url=http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson|access-date=|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151020000722/http://home.web.cern.ch/about/updates/2013/03/new-results-indicate-new-particle-higgs-boson|archive-date=20 October 2015|trans-title=Ipinapakita ng mga bagong resulta na ang bagong partikulo ay isang Higgs boson|lang=en}}</ref> Noong 2015 naman, [[Unang pagsagap sa alon ng grabitasyon|nasagap]] ang mga pinakaunang [[alon ng grabitasyon]] na inilarawan ng pangkalahatang relatibidad noong nagdaang siglo.<ref>{{cite journal |last1=Cho |first1=Adrian |year=2017 |title=Merging neutron stars generate gravitational waves and a celestial light show |trans-title=Gumagawa ng mga alon ng grabitasyon at ng isang pangkalawakang palabas ng liwanag ang mga nagsasanib na bituing neutron |journal=Science |language=en |doi=10.1126/science.aar2149}}</ref> Samantala, direktang nakuhanan ng larawan sa unang pagkakataon ang isang [[itim na butas]] sa pamamagitan ng [[Event Horizon Telescope|isang pandaigdigang kolaborasyon]].<ref>{{Cite web |date=20 April 2019 |title=Media Advisory: First Results from the Event Horizon Telescope to be Presented on April 10th |trans-title=Abiso sa Midya: Ipepresenta sa Ika-10 ng Abril ang mga Unang Resulta mula sa Event Horizon Telescope |url=https://eventhorizontelescope.org/blog/media-advisory-first-results-event-horizon-telescope-be-presented-april-10th |archive-url=https://web.archive.org/web/20190420135254/https://eventhorizontelescope.org/blog/media-advisory-first-results-event-horizon-telescope-be-presented-april-10th |archive-date=20 April 2019 |access-date= |publisher=[[Event Horizon Telescope]] |language=en}}</ref> == Sangay == {{Main|Sangay ng agham}}Kalimitang hinahati ang agham sa apat na sangay: [[Pormal na agham|pormal]], [[Likas na agham|likas]], [[Agham panlipunan|panlipunan]], at [[Nalalapat na agham|nalalapat]]. === Pormal na agham === {{Main|Pormal na agham}} [[Pormal na agham]] ang sangay ng agham na nakatuon sa mga [[sistemang pormal]], tulad ng [[matematika]], [[lohika]], [[estadistika]], at [[teoretikal na agham pangkompyuter]]. Di tulad ng ibang mga sangay ng agham, gumagamit ng mga [[Tuntunin ng imperensiya|tuntunin]] at [[Katuturan|kahulugan]] ang mga pormal na agham imbes na mga [[empirikal na ebidensiya]]; dahil dito, minsan din silang hindi itinuturing na mga ganap na agham. Ilan sa mga pangunahing sangay nito ang mga sumusunod: * [[Lohika]] ang pag-aaral sa mga tuntunin ng imperensiya, mga relasyon na humahantong sa isang [[konklusyon]] base sa mga [[sanhi]]. Sa malawak na kahulugan, ito ang pagsusuri sa mga [[argumento]]. Ginugrupo ito madalas sa [[pilosopiya]] at [[matematika]], bagamat ginagamit na rin ito sa [[agham pang-isipan]], [[agham pangkompyuter]], [[lingguwistika]], at [[sikolohiya]]. * [[Matematika]] ang pag-aaral sa mga bilang, estraktura, ekwasyon, hugis at iba pang mga bagay na basal. Kalimitan itong itinuturing bilang hiwalay sa agham dahil sa lawak ng saklaw nito, o di kaya'y ginagawang kasingkahulugan ng pormal na agham, kung ituring man ito bilang sangay ng agham. [[Aritmetika]], [[alhebra]], [[heometriya]], at [[kalkulo]] ang ilan sa mga pangunahing sangay nito. * [[Estadistika]] ang pag-aaral, pagkolekta, at pagsusuri sa mga nakalap na [[datos]]. Madalas itong tumutukoy sa pagsasagawa ng mga [[sarbey]] at [[panayam]], gayundin ng mga [[eksperimento]]. * [[Teoretikal na agham pangkompyuter]] ang bahagi ng [[agham pangkompyuter]] na nakatuon sa [[komputasyon]] at [[pagkukuwenta]]. Ilan sa mga larangang pumapailalim dito ay ang [[teorya ng automata]], [[artipisyal na katalinuhan]], [[teorya ng impormasyon]], at [[kriptograpiya]]. === Likas na agham === {{Main|Likas na agham}} [[Likas na agham]] ang mga agham na nakatuon sa [[kalikasan]] at sa pisikal na mundo kabilang na ang mga likas na pangyayari. Kalimitan itong nahahati sa dalawa: buhay at pisikal. [[Biolohiya]] ang pag-aaral sa [[buhay]], samantalang nahahati naman ang pisikal na agham sa apat na pangunahing sangay: [[pisika]], [[kimika]], [[astronomiya]], at [[agham pandaigdig]]. * [[Pisika]] ang pag-aaral sa [[materya]], mga [[pangunahing partikulo|partikulo]] nito, at ang mga ugali nito sa [[espasyo-panahon|espasyo at panahon]], [[enerhiya]], at [[puwersa]]. Isa ito sa mga pangunahing larangan ng agham, at isa rin sa mga pinakamatatanda. * [[Kimika]] ang pag-aaral sa pagbabagong nagaganap sa mga materya, lalo na ang komposisyon nito, reaksyon, ugali, estraktura, at katangian nito. Kabilang sa mga pinag-aaralan sa kimika ang mga [[sustansiyang kemikal|sustansiya]], [[atomo]], at [[molekulo]]. * [[Astronomiya]] ang pag-aaral sa mga bagay sa [[kalawakan]], kabilang na ang mga [[planeta]], [[bituin]], [[galaksiya]], [[nebula]], at [[itim na butas]]. Sa madaling salita, astronomiya ang pag-aaral sa mga bagay sa labas ng [[atmospera]] ng Daigdig. Kabilang rin sa larangan ang [[kosmolohiya]], ang larangan na nakatuon sa [[uniberso|sanlibutan]] sa pangkalahatan. * [[Agham pandaigdig]] ang katawagan para sa mga agham na nakatuon sa pag-aaral sa [[Daigdig]] at ang mga nagaganap na penomena at proseso sa loob nito. ** [[Meteorolohiya]] ang pag-aaral sa [[atmospera|himpapawid]] ng Daigdig at sa [[lagay ng panahon]]. ** [[Oseanograpiya]] ang pag-aaral sa [[idrospera|katubigan]] ng Daigdig, partikular na ang [[karagatan]], ang heograpiya, pisika, kimika, at biolohiya nito. ** [[Heolohiya]] ang pag-aaral sa [[heospera|kalupaan]] ng Daigdig, kabilang na ang mga prosesong tulad ng [[paggalaw ng mga kontinente]], mga [[bato (heolohiya)|bato]] nito, at ang mga [[siklo ng bato|pagbabago]] sa mga ito sa paglipas ng panahon. * [[Biolohiya]] ang pag-aaral sa lahat ng [[buhay]] sa Daigdig, kabilang na ang mga [[organismo]]. Kasama sa malawak na pag-aaral na ito ang pananaliksik ukol sa [[pinagmulan ng buhay]], [[ebolusyon]], at ang pagkalat nito. Sentro sa pag-aaral ang [[selula]], [[hene]], [[homeostatis]], at ang antas ng organisasyon ng buhay, na saklaw ng [[taksonomiya]]. ** [[Mikrobiolohiya]] ang pag-aaral sa mga [[mikrobyo]], kabilang ang mga [[birus]], [[protista]], [[fungus]], at [[parasito]]. ** [[Botanika]] ang pag-aaral sa mga [[halaman]], kabilang na ang mga prosesong nagaganap sa mga ito tulad halimbawa ng [[potosintesis]]. ** [[Soolohiya]] ang pag-aaral sa mga [[hayop]], kabilang na ang mga prosesong nagaganap sa mga ito. Kalimitang hindi isinasama sa pag-aaral ang mga [[tao]], ngunit hindi sa lahat ng pagkakataon. ** [[Ekolohiya]] ang pag-aaral sa mga nagaganap na interaksyon at proseso sa mga [[ekosistema]], lalo na sa kabuuang [[biospera]] ng Daigdig. === Agham panlipunan === {{Main|Agham panlipunan}}[[Agham panlipunan]] ang mga agham na may pangunahing pokus sa [[tao]] at sa mga [[lipunan]] ng tao. Una itong ginamit upang tumukoy sa ngayo'y sosyolohiya bago ang ika-18 siglo. Nahahati ang larangan sa dalawang pangunahing pananaw: [[positibismo]] na gumagamit ng mga pamamaraang kagaya ng sa [[agham pangkalikasan]], at [[antipositibismo]] na gumagamit naman ng mga simbolikong interpretasyon at kritisismo upang pag-aralan ang mga lipunan. * [[Antropolohiya]] ang agham na nakapokus sa mga tao, kabilang na ang mga [[kaugalian]], [[kultura]], at ibang mga aspeto na naghihiwalay sa mga tao mula sa ibang mga hayop. * [[Araling pangkomunikasyon]] ang agham na nakatuon sa proseso ng [[komunikasyon]] sa pagitan ng mga tao, parehong [[Lingguwistika|pasalita]] at [[Pagsusulat|pasulat]], kabilang na ang sikolohiya ng pakikipag-usap at ang paglalapat ng [[kahulugan]] sa mga simbolo tulad ng mga [[titik]], [[salita]], [[Senyas ng kamay|senyas]], at [[meme]]. * [[Ekonomika]] ang agham na nag-aaral sa produksiyon at daloy ng [[yaman]]. Kalimitan itong inilalarawan bilang ang pag-aaral sa relasyon ng [[kailangan]] at [[Kakapusan (ekonomiya)|kakapusan]], at ang ugali ng tao pagdating sa [[Salapi|pera]]. Nahahati ito sa dalawang pangunahing sangay: [[Makroekonomiya|makroekonomika]] na nag-aaral sa pangkalahatan, at [[Mikroekonomiya|mikroekonomika]] na nag-aaral naman sa isang partikular na grupo tulad ng [[pamilya]] o [[pamayanan]]. * [[Edukasyon]] ang larangan na nakatuon sa paglipat ng [[kaalaman]] ukol sa isang larangan patungo sa iba. Kabilang dito ang [[pedagohiya]], ang teoretikal nitong anyo. * [[Heograpiya]] ang agham na nakatuon sa pag-aaral sa [[litospera|kalupaan]] ng Daigdig, partikular na ang ibabaw nito. Isa itong malawak na larangan na saklaw din ang pag-aaral sa ginagalawang kapaligiran ng mga tao. * [[Kasaysayan]] ang pag-aaral sa [[nakaraan]] ng sangkatauhan. Kalimitang tumutukoy ito sa mga naisulat na pangyayari, bagamat saklaw rin ng pag-aaral ang mga pangyayari bago naimbento ang pagsusulat sa ilalim ng katawagang "[[prehistorya]]". * [[Batas]] ang larangan na nakatuon naman sa mga tuntunin na isinakodigo ng mga tao sa isang lugar. * [[Lingguwistika]] ang pag-aaral sa mga [[wika]] ng tao, kabilang na ang mga proseso sa pagbuo at pagkamatay ng mga wika, at ang mekanismo ng paggawa ng tunog na nagiging salitang naiintindihan ng iba. * [[Agham pampolitika]] ang maagham na pag-aaral sa [[politika]] ng isang lugar, at paano nakakaapekto ang mga [[ideolohiya]] at desisyon ng mga pinuno sa mga nasasakupan nito. * [[Sikolohiya]] ang agham na nakatuon sa [[isip|pag-isip]], partikular na ang mga mekanismo ng isip na nakakaapekto sa mga pang-araw-araw na gawain ng mga tao. * [[Sosyolohiya]] ang maagham na pag-aaral sa mga [[lipunan]], lalo na sa mga grupo ng tao. Kabilang dito ang pag-aaral sa mga pamayanan, samahan, pamilya, at iba pang mga estrakturang sosyal. === Nalalapat na agham === {{Main|Nalalapat na agham}} [[Nalalapat na agham]] ang tawag sa mga agham na gumagamit sa kaalaman mula sa ibang mga sangay ng agham sa praktikal na paraan. Madalas itong inihahambing sa ibang mga agham dahil sa paggamit nito ng kaalaman imbes na gumawa o kumalap ng kaalaman katulad sa ibang mga sangay. * [[Agrikultura]] ang agham ng pagtatanim at pagpapanatili sa mga ani upang maging pagkain. Tinatawag din ito bilang ''agrosiyensiya'', lalo na sa mga konteksto kung saan sinasama ang ibang mga paraan ng pagkalap ng pagkain kagaya ng [[pangingisda]] at [[pangangaso]]. * [[Arkitektura]] ang larangan na nakatuon sa pagdisenyo sa mga [[gusali]] at istrakturang tinitirhan o ginagamit ng mga tao. * [[Elektronika]] ang larangan na nakatuon naman sa paggamit sa [[kuryente]] upang makabuo ng mga bagay-bagay, tulad ng mga [[integradong sirkito]] at [[kompyuter]]. * [[Inhinyeriya]] ang agham na nakatuon sa pagbuo sa mga gusali, imprastraktura, at istraktura na ginagamit at tinitirhan ng mga tao. * [[Agham pangkapaligiran]] ang agham na nakatuon sa [[kapaligiran]] at paano ito mapapangalagaan. * [[Medisina]] ang agham ng panggagamot, kabilang na ang pagpapagaling, pagtuklas sa mga [[karamdaman]], at pagdisenyo sa nararapat na [[lunas]] at reseta para sa isang pasyente. == Pananaliksik == {{main|Pananaliksik}} Nagsasagawa ang mga siyentipiko ng [[pananaliksik]] upang makakuha ng kaalaman. Kalimitan itong hinahati sa dalawang anyo: [[pangunahing pananaliksik|pangunahin]] na nakatuon sa pagkalap ng kaalaman sa ngalan ng agham at kadalasa'y walang praktikal na gamit, at [[nalalapat na pananaliksik|nalalapat]], na nakatuon naman sa pagkalap ng kaalaman na may layunin na magamit ito sa praktikal na gamit.<ref>{{cite web |last=Dawkins |first=Richard |author-link=Richard Dawkins |date=10 May 2006 |title=To Live at All Is Miracle Enough |trans-title=Isang Himala na Buhay Tayo |url=http://richarddawkins.net/articles/91 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119113522/http://richarddawkins.net/articles/91 |archive-date=19 January 2012 |access-date= |publisher=RichardDawkins.net |language=en}}</ref> === Pamamaraang makaagham === {{main|Pamamaraang makaagham}} [[Talaksan:The_Scientific_Method.svg|thumb|Mga pangunahing hakbang sa [[pamamaraang makaagham]].]] Ginagamit sa pananaliksik ang [[pamamaraang makaagham]], na may layunin na [[obhetibo (agham)|obhetibong]] maipaliwanag ang mga pangyayari sa [[kalikasan]] sa paraang [[magagawa muli]].<ref name="di Francia1976">{{cite book |last=di Francia |first=Giuliano Toraldo |chapter=The method of physics |trans-chapter=Ang paraan ng pisika|trans-title=Ang Imbestigasyon sa Pisikal na Mundo |lang=en|title=The Investigation of the Physical World |url=https://archive.org/details/investigationofp0000tora |publisher=Cambridge University Press |year=1976 |pages=[https://archive.org/details/investigationofp0000tora/page/1 1]–52 |isbn=978-0-521-29925-1}}</ref> Sa pagsasagawa nito, may mga pangunahing kalagayan na itinuturing bilang totoo; sa madaling salita, may [[realidad]] na nararanasan ng lahat na dinidiktahan ng mga [[likas na batas]]. Natuklasan ang mga ito sa pamamagitan ng sistematikong [[obserbasyon]] at [[eksperimento]].<ref name="Heilbron2003" /> Mahalaga ang [[matematika]] sa pagsasagawa sa mga [[hinuha]] at [[teorya]], dahil ginagamit ito sa pagkalkula, pagsasagawa ng mga modelo, at pagkolekta sa mga tiyak na [[sukat]].<ref>{{cite book |last=Popper |first=Karl R. |url=https://archive.org/details/logicscientificd00popp_574 |title=The Logic of Scientific Discovery |publisher=Routledge |year=2002e |isbn=978-0-415-27844-7 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/logicscientificd00popp_574/page/n133 3]–26 |language=en |trans-title=Ang Lohika ng Maagham na Pagtuklas |chapter=The problem of the empirical basis |trans-chapter=Ang problema ng empirikal na basehan |orig-date=1959 |url-access=limited}}</ref> Kapwa ding mahalaga ang larangan ng [[estadistika]], na siyang nakatuon naman sa pagsusuri sa mga nakalap na [[datos]], na ginagamit naman ng mga siyentipiko upang matukoy kung mapagkakatiwalaan o mahalaga ba ang mga resultang nakalap mula sa mga eksperimento.<ref>{{Cite book |last1=Diggle |first1=Peter J. |author-link=Peter Diggle |title=Statistics and Scientific Method: An Introduction for Students and Researchers |url=https://archive.org/details/statisticsscient0000digg |last2=Chetwynd |first2=Amanda G. |author2-link=Amanda Chetwynd |publisher=Oxford University Press |year=2011 |isbn=978-0199543182 |pages=[https://archive.org/details/statisticsscient0000digg/page/n17 1]–2 |language=en |trans-title=Estadistika at ang Pamamaraang Makaagham: Panimula para sa mga Estudyante at Mananaliksik}}</ref> [[Talaksan:Fata_Morgana_Example_Detail.jpg|thumb|Isa sa mga iniiwasan ng pamamaraang makaagham ang mga maling konklusyon dahil sa limitasyon ng tao. Halimbawa, nagmimistulang lumulutang sa ere ang [[barko]]ng ito dahil sa ilusyon ng ''[[fata morgana]]''.]] Nagsisimula ang pamamaraang makaagham sa pagsasagawa ng isang [[palaisipan]] o [[palagay]] bilang posibleng paliwanag sa isang naobserbahang pangyayari. Susubukang patunayan (o kabaligtaran depende sa [[disenyo ng eksperimento]]) ang isang palagay o paliwanag sa pamamagitan ng pagsasagawa ng mga [[eksperimento]] upang maiwasan sa mga bitag ng konklusyon tulad ng [[bitag ng korelasyon]].<ref>{{Cite journal |last=Aldrich |first=John |year=1995 |title=Correlations Genuine and Spurious in Pearson and Yule |url=https://archive.org/details/sim_statistical-science_1995-11_10_4/page/364 |trans-title=Mga Korelasyong Totoo at Nagkataon Lang sa Pearson and Yule |journal=Statistical Science |language=en |volume=10 |issue=4 |pages=364–376 |doi=10.1214/ss/1177009870 |jstor=2246135 |doi-access=free}}</ref> Gayunpaman, may mga ilang larangan na nangangailangan lamang ng palagay na obserbasyon dahil sa limitasyon ng tao, tulad halimbawa sa pagpapalagay sa hitsura ng isang planeta sa labas ng [[Sistemang Solar]] sa larangan ng [[astronomiya]], o di kaya'y sa hitsura ng mga napakaliit na bagay sa larangan naman ng [[mekanikang kwantum]]. Binabago minsan ang isang palagay kung hindi ito sumasalamin sa mga resulta, at magiging bahagi ito ng isang [[teorya]] kung ito ay napatunayang tama. Inilalarawan ng isang teorya ang mga magkakaparehong obserbasyong isinagawa, mula sa iba't-ibang mga palagay sa paglipas ng panahon. Maaari ding magkaroon ito ng kaakibat na [[pagmomodelong maagham|modelo]] na siyang gagamiting kinatawan ng mga siyentipiko upang ilarawan ang isang bahagi ng realidad.<ref>{{cite book |last1=Nola |first1=Robert |title=Philosophy, science, education and culture |last2=Irzik |first2=Gürol |publisher=Springer |year=2005 |isbn=978-1-4020-3769-6 |series= |volume=28 |pages=207–230 |language=en |trans-title=Pilosopiya, agham, edukasyon, at kultura}}</ref> Isa sa mga pinakamahalagang isyu sa pagsasagawa sa pananaliksik ay ang pagkiling ng mga siyentipiko tungo sa isang partikular na resulta.<ref>{{cite web |last=Pease |first=Craig |date=6 September 2006 |title=Deliberate bias: Conflict creates bad science |trans-title=Sinadyang pagkiling: Gumagawa ng pangit na agham ang tunggalian |url=http://law-and-science.net/Science4BLJ/Scientific_Method/Deliberate.bias/Text.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619154617/http://law-and-science.net/Science4BLJ/Scientific_Method/Deliberate.bias/Text.htm |archive-date=19 June 2010 |website=Science for Business, Law and Journalism |publisher=Vermont Law School |language=en}}</ref> Bagamat hindi maiaalis ang pagkiling na ito, nililimitahan ito ng pagproseso sa [[disenyo ng eksperimento]] at [[peer review]].<ref>{{cite book |last=Krimsky |first=Sheldon |url=https://archive.org/details/scienceinprivate0000krim |title=Science in the Private Interest: Has the Lure of Profits Corrupted the Virtue of Biomedical Research |publisher=Rowman & Littlefield |year=2003 |isbn=978-0-7425-1479-9 |language=en |trans-title=Agham sa Pribadong Interes: Kinorap ba ng Pagnanasang Kumita ang mga Birtud sa Biomedikal na Pananaliksik?}}</ref> Matapos ito, inilalathala ang mga resulta sa isang [[akademikong dyornal|siyentipikong dyornal]]. Tipikal din na dumadaan muna sa isa pang hakbang ang ilang mga pananaliksik upang masigurong tama ito, sa pamamagitan ng pag-ulit muli sa naturang eksperimento ng ibang grupo ng mga siyentipiko.<ref>{{cite book |last=Ziman |first=John |title=Reliable knowledge: An exploration of the grounds for belief in science |publisher=Cambridge University Press |year=1978c |isbn=978-0-521-22087-3 |pages=[https://archive.org/details/reliableknowledg00john/page/42 42–76] |language=en |trans-title=Mapagkakatiwalaang kaalaman: Paglalakbay sa mga basehan ng paniniwala sa agham |chapter=Common observation |trans-chapter=Karaniwang obserbasyon |chapter-url=https://archive.org/details/reliableknowledg00john/page/42}}</ref> === Paglalathala === {{main|Paglalathalang maagham}} [[Talaksan:Nature_cover,_November_4,_1869.jpg|thumb|Ang unang pahina ng unang edisyon ng ''[[Nature (akademikong dyornal)|Nature]]'' noong 1869.]] Inilalathala ang mga pananaliksik sa mga larangan sa agham sa mga [[akademikong dyornal]].<ref>{{cite journal |last=Ziman |first=J. M. |author-link=John Ziman |year=1980 |title=The proliferation of scientific literature: a natural process |url=https://archive.org/details/sim_science_1980-04-25_208_4442/page/368 |trans-title=Ang pag-usbong ng panitikang maagham: isang likas na proseso |journal=Science |language=en |volume=208 |issue=4442 |pages=369–371 |bibcode=1980Sci...208..369Z |doi=10.1126/science.7367863 |pmid=7367863}}</ref> Dinodokumento sa mga ito ang mga resulta at nalaman ng mga grupo ng mga siyentipiko o mga institusyon. Pinakamatanda sa mga ito ang dyornal na ''[[Journal des sçavans]]'' sa [[Pransiya]] at ang ''[[Philosophical Transactions]]'' sa [[Reyno Unido]] noong 1665. Simula noon, dahan-dahang dumami ang mga dyornal sa mundo; ayon sa isang pagtataya noong 1981, nasa 11,500 dyornal ang aktibo.<ref>{{cite book |last1=Subramanyam |first1=Krishna |title=Scientific and Technical Information Resources |last2=Subramanyam |first2=Bhadriraju |publisher=CRC Press |year=1981 |isbn=978-0-8247-8297-9 |language=en |trans-title=Mga Mapagkukunan ng Impormasyong Maagham at Teknikal}}</ref> Bagamat may mga dyornal na tumatanggap ng mga pananaliksik sa samu't saring mga larangan, tipikal na nakatuon lamang sa isang larangan ang karamihan sa mga ito. Sa kasalukuyang panahon, naging karaniwan na ang mga balita at anunsyo ukol sa mga bagong kaalaman at natuklasan sa mga larangan.<ref name="Bush1945">{{cite web |last=Bush |first=Vannevar |date=July 1945 |title=Science the Endless Frontier |trans-title=Agham ang Walang Hanggang Hangganan |url=https://www.nsf.gov/od/lpa/nsf50/vbush1945.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161107221306/https://www.nsf.gov/od/lpa/nsf50/vbush1945.htm |archive-date=7 November 2016 |access-date= |publisher=National Science Foundation |language=en}}</ref> === Hamon === {{main|Kritisismo sa agham|Pagkiling ng akademya}} Kasalukuyang nasa isang [[krisis sa paggaya]] ang maraming mga larangan ng agham, lalo na sa mga agham panlipunan at pambuhay. Napag-alaman sa maraming mga pag-aaral na isinagawa noong ika-21 siglo na marami sa mga nalathalang pananaliksik ay [[magagawa muli|hindi kayang maulit]].<ref>{{Cite journal |last1=Schooler |first1=J. W. |year=2014 |title=Metascience could rescue the 'replication crisis' |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2014-11-06_515_7525/page/n19 |trans-title=Posibleng masalba ng meta-agham ang 'krisis sa paggaya' |journal=Nature |language=en |volume=515 |issue=7525 |page=9 |bibcode=2014Natur.515....9S |doi=10.1038/515009a |pmid=25373639 |doi-access=free}}</ref> Unang ginawa ang naturang salita noong dekada 2010s,<ref>{{Cite journal |last1=Pashler |first1=Harold |last2=Wagenmakers |first2=Eric Jan |year=2012 |title=Editors' Introduction to the Special Section on Replicability in Psychological Science: A Crisis of Confidence? |trans-title=Panimula ng mga patnugot ukol sa Espesyal na Bahagi sa Pagkamagagaya sa mga Agham Pangkaisipan: Isang Krisis sa Tiwala? |journal=Perspectives on Psychological Science |language=en |volume=7 |issue=6 |pages=528–530 |doi=10.1177/1745691612465253 |pmid=26168108 |doi-access=free |s2cid=26361121}}</ref> noong sumikat ang naturang problema. Mahalagang bahagi ng [[meta-agham]] ang paglutas sa krisis, na may layuning pataasin ang kalidad ng lahat ng mga pananaliksik sa agham nang walang masyadong itinatapon.<ref>{{Cite journal |last1=Ioannidis |first1=John P. A. |last2=Fanelli |first2=Daniele |last3=Dunne |first3=Debbie Drake |last4=Goodman |first4=Steven N. |date=2 October 2015 |title=Meta-research: Evaluation and Improvement of Research Methods and Practices |trans-title=Metapananaliksik: Ebalwasyon at Pagpapahusay sa mga Pamamaraan at Gawain sa Pananaliksik |journal=PLOS Biology |language=en |volume=13 |issue=10 |pages=–1002264 |doi=10.1371/journal.pbio.1002264 |issn=1545-7885 |pmc=4592065 |pmid=26431313 |doi-access=free}}</ref> Samantala, [[seudosiyensiya]] naman ang tawag sa mga pananaliksik na nagpapanggap na bahagi ng agham, kagaya halimbawa ng [[astrolohiya]]. Ayon kay [[Richard Feynman]], ''[[Kultong Kargo|cargo cult]]'' ang tawag sa mga agham kung saan naniniwalang ang mga mananaliksik na tama at walang butas ang kanilang pananaliksik, pero hindi nila kayang tanggapin ang mga kritisismo at kamalian na tinukoy ng iba ukol sa kanilang mga resulta.<ref>{{cite web |last=Feynman |first=Richard |author-link=Richard Feynman |year=1974 |title=Cargo Cult Science |trans-title=Agham na Cargo Cult |url=http://neurotheory.columbia.edu/~ken/cargo_cult.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20050304032544/http://neurotheory.columbia.edu/~ken/cargo_cult.html |archive-date=4 March 2005 |access-date= |website=Center for Theoretical Neuroscience |publisher=Columbia University |language=en}}</ref> Bukod dito, problema din sa agham ang [[pagkiling]] ng mga mananaliksik. Itinuturing na "pangit na agham" ang agham na may mabuting layunin ngunit hindi tama, hindi kumpleto, o di kaya'y masyadong pinasimple. Meron ding mga kaso ng [[panloloko sa agham]], kung saan sadyang naglalathala ang mga mananaliksik ng mga maling datos at resulta, o di kaya'y bigyan ng kredit ang maling tao ukol sa isang natuklasan halimbawa.<ref>{{cite journal |title=Coping with fraud |trans-title=Pagkaya sa panloloko |url=http://www.publicationethics.org.uk/reports/1999/1999pdf3.pdf |journal=The COPE Report 1999 |language=en |pages=11–18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070928151119/http://www.publicationethics.org.uk/reports/1999/1999pdf3.pdf |archive-date=28 September 2007 |access-date= |quote=}}</ref> == Pilosopiya == {{main|Pilosopiya ng agham}} [[Talaksan:Epicycle_and_deferent.svg|thumb|Ayon kay [[Thomas Kuhn]], normal lang ang pagdagdag ng [[episiklo]] sa [[heosentrismo]], samantalang rebolusyonaryo naman ang ideya na [[heliosentrismo|umiikot ang Daigdig sa Araw]] dahil direktang taliwas ito sa nananaig na pananaw.]] Maraming mga paaralan ng [[pilosopiya ng agham]]. Pinakasikat sa mga ito ang posisyon ng [[empirisismo]], na naniniwalang nabubuo ang kaalaman sa pamamagitan isang proseso na kinabibilangan ng obserbasyon, kung saan teorya ang paliwanag sa mga obserbasyon. Saklaw nito ang [[induktibismo]], ang posisyon na nagpapaliwanag sa kung paano kayang maipaliwanag ng mga teorya ang mga pangyayari gamit lamang ang limitadong pangkat ng mga empirikal na ebidensiya. Bukod dito, ginagamit rin ang ideya ang [[Bayesianismo]], na gumagamit ng risonableng pagtataya ukol sa mga obserbasyon, at [[pamamaraang hipotetikong deduktibo]], isang mungkahi sa [[pamamaraang makaagham]] kung saan gagawa muna ng isang palagay na maaaring mali at siyang papatunayan tama o mali sa pamamagitan ng mga eksperimento.<ref name="Godfrey-Smith2003a">{{cite book |last=Godfrey-Smith |first=Peter |url=https://archive.org/details/theoryrealityint00godf |title=Theory and Reality: An Introduction to the Philosophy of Science |publisher=University of Chicago |year=2003c |isbn=978-0-226-30062-7 |pages=[https://archive.org/details/theoryrealityint00godf/page/n53 39]–56 |language=en |trans-title=Teorya at Realidad: Panimula sa Pilosopiya ng Agham |chapter= |trans-chapter= |url-access=limited}}</ref> Kabaligtaran naman ng empirisismo ang [[rasyonalismo]], na naniniwala naman sa ideyang nabubuo ang kaalaman sa isipan ng tao, hindi dahil sa obserbasyon. Kabilang rito ang [[kritikal na rasyonalismo]] na unang pinasimulan ni [[Karl Popper]]. Lubos siyang kumokontra sa pananaw ng empirisismo ukol sa paggawa ng kaalaman. Ayon sa kanya, hindi nabubuo ang kaalaman dahil sa obserbasyon, kundi dahil sa obserbasyon dahil may teoryang gustong patunayan o kabaligtaran.<ref name="Godfrey-Smith2003a" /> Samantala, ayon naman sa [[instrumentalismo]], pawang mga instrumento lamang ang mga teorya na siyang ginagamit upang ipaliwanag ang mga likas na pangyayari sa kalikasan. Mahalaga lang sa pananaw na ito ang sanhi at bunga; dapat isantabi ang lohika.<ref>{{cite book |last=Newton-Smith |first=W. H. |url=https://archive.org/details/rationalityofsci0000newt |title=The Rationality of Science |publisher=Routledge |year=1994 |isbn=978-0-7100-0913-5 |location=London |page=[https://archive.org/details/rationalityofsci0000newt/page/30 30] |language=en |trans-title=Ang Rasyonalidad ng Agham |url-access=registration}}</ref> Ayon kay [[Thomas Kuhn]], nagaganap ang obserbasyon at ebalwasyon sa isang paradigma, lohikal na pananaw sa mundo na konsistent din sa mga obserbasyong isinagawa. Ayon sa kanya, "normal na agham" ang agham na nagaganap sa loob ng kasalukuyang paradigma, o sa madaling salita, konsistent sa kasalukuyang pananaw. Masasabing rebolusyonaryong agham naman ang isang bagay kung ito ay taliwas sa paradigma. Halimbawa, ang pagdagdag ng [[episiklo]] upang ipaliwanag ang paggalaw ng mga planeta sa ilalim ng modelong [[heosentrismo]] ay matatawag na "normal" sa pananaw na yon, dahil hindi naman ito kumokontra sa ideya ng heosentrismo. Kaya naman, rebolusyonaryo ang ideya ng [[heliosentrismo]] dahil direktang taliwas ito sa ideya ng naturang paradigma.<ref>{{Cite encyclopedia |year=2013 |title=Thomas Kuhn |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |url=http://plato.stanford.edu/archives/fall2013/entries/thomas-kuhn/ |access-date=26 October 2015 |last=Bird |first=Alexander |editor1-last=Zalta |editor1-first=Edward N. |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20200715191833/https://plato.stanford.edu/archives/fall2013/entries/thomas-kuhn/ |archive-date=15 July 2020 |url-status=live}}</ref> == Tingnan din == * [[Kaalaman]] * [[Pamamaraang makaagham]] * [[Pananaliksik]] * [[Seudosiyensiya]] * [[Siyentipiko]] == Sanggunian == {{reflist}} {{Philosophy of science}} {{Science and technology studies}} [[Kategorya:Agham|*]] [[Kategorya:Mga disiplinang pang-akademiya]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] ctqj20ow4iol784kks5b4hdtdfmjbnx 0 1166 2221814 2221266 2026-08-27T03:52:06Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221814 wikitext text/x-wiki {{redirect|Mga tao|konsepto|taumbayan|pangkat-etniko sa Taiwan|Mga Tao (pangkat-etniko)}} {{For|relihiyon|Taoismo}} {{otheruses}} {{Speciesbox | name = Tao | fossil_range = {{Fossil range|0.3|0}} [[Chibano]] – [[Holoseno|ngayon]] | image = Akha cropped hires.JPG <!--The choice of image has been discussed at length. Please don't change it without first obtaining consensus. See FAQ on talk page. Also used at Akha people (section Dress)--> | image_caption = Taong lalaki (kaliwa) at babae (kanan) <!--T| status = LC | status_system = IUCN3.1--> | taxon = Homo sapiens | authority = [[Linnaeus]], [[Systema Naturae|1758]] | subdivision_ranks = Subspecies | range_map = World Population Density Map 2020.png | range_map_caption = Densidad ng ''Homo sapiens'' noong 2020 | synonyms = }} <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa. --> '''Táo''' ('''''Homo sapiens''''') o '''modérnong táo''' ang pinakakaraniwan at pinakalaganap na [[espesye]] ng [[Primata|primado]], at ang huling nabubuhay na espesye ng [[henus]] na ''[[Homo]]''. Bahagi ng [[pamilya (biyolohiya)|pamilyang]] [[Hominidae]], natatangi ang mga tao sa kanilang kawalan ng buhok kumpara sa kapamilya nila, paglalakad gamit ng [[bipedalismo|dalawang paa]], at mataas na antas ng [[katalinuhan]]. May mga malalaking [[utak]] ang mga tao, na nagbigay sa kanila ng kakayahang [[kognisyon|kognitibo]] na naging dahilan upang makatira sila sa iba't-ibang klase ng kapaligiran at makagawa ng mga [[kagamitan]], [[lipunan]], at [[sibilisasyon]]. Isang [[sosyalidad|nakikihalubilong hayop]] ang mga tao, kung saan ang bawat isang tao ay miyembro ng isang grupo na nagdidikta ng kani-kanilang relasyon sa iba, tulad halimbawa ng [[pamilya]], [[kaibigan]], [[korporasyon]], at [[estado|politikal na estado]]. Dahil rito, nakapagtatag ang mga tao ng napakaraming klase ng [[kaugalian]], [[wika]], at [[tradisyon]], mga pangunahing sangkap ng isang lipunan ng tao. May matinding ring [[kuryosidad]] ang mga tao; ang pagnanasang maunawaan at maimpluwensyahan ang mga [[penomena]] ang nag-udyok sa mga tao upang maidebelop ang [[agham]], [[teknolohiya]], [[pilosopiya]], [[mitolohiya]], [[relihiyon]], at iba pang mga [[larangan]] ng [[kaalaman]]. Bukod dito, pinag-aaralan din nila ang kani-kanilang sarili sa pamamagitan ng [[antropolohiya]], [[agham panlipunan]], [[kasaysayan]], [[sikolohiya]], at [[medisina]]. Sa kasalukuyan, tinatayang [[populasyon ng tao|nasa walong bilyon ang kabuuang populasyon]] ng mga tao sa [[Daigdig]]. Sa malaking bahagi ng kanilang kasaysayan, [[nomadiko]] ang pamumuhay ng mga tao, umaasa sa mga pagkain sa kapaligiran o manghuli ng ibang mga hayop para kainin. Nagsimula lamang maging [[modernong pag-uugali|moderno]] ang mga tao noong bandang 160,000 hanggang 60,000 taong ang nakalilipas. Naganap ang [[Rebolusyong Neolitiko]] sa iba't-ibang lugar nang halos sabay, una sa rehiyon ng [[Kanlurang Asya]] 13,000 taon ang nakaraan. Sa mga lugar na ito, nagsimulang [[tirahan ng mga tao|manatili]] ang mga tao [[agrikultura|upang magsaka]] imbes na mangalugad, na siyang nagbigay-daan upang maitatag ang mga pinakaunang [[sibilisasyon]] na minarkahan ng [[paglobo ng populasyon]] at pagbilis ng [[pagbabago sa teknolohiya]]. Simula noon, samu't saring mga sibilisasyon ang umangat at bumagsak, at nagsimula ring magbago ang pamumuhay ng mga tao. [[Omniboro]] ang mga tao; ibig sabihin, kumakain sila ng halaman at karne. Simula noong panahong ng mga ''[[Homo erectus]]'', ginagamit rin nila ang [[apoy]] upang [[pagluluto|lutuin]] ang mga pagkain nila, na nagpataas kalaunan sa kanilang nutrisyon at pagdami ng mga maaaring kainin. Maituturing na [[diurnal]] ang mga tao, [[pagtulog|natutulog]] nang tinatayang pito hanggang siyam na oras kada araw. May malaking epekto ang mga tao sa kalikasan. Mga [[superdepredador]] ({{lang|en|superpredator}}) sila, at kaunti at bihira lamang silang tugisin ng ibang mga hayop. Ang kanilang mabilis na pagdami, [[industriyalisasyon]], [[polusyon]], at pagkonsumo ang dahilan ng [[Malawakang pagkaubos sa Holoseno|kasalukuyang malawakang pagkaubos]] ng ibang mga nilalang. Sa nakalipas na siglo, narating ng mga tao ang mga pinakamasasamang kapaligiran para sa buhay, tulad ng [[Antartika]], [[kalawakan|labas ng Daigdig]] at ang kailaliman ng mga [[karagatan]], bagamat limitado lamang ang pananatili nila sa mga ito. Nakarating ang mga tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at nakapagpadala ng kanilang mga gawa sa iba't-ibang bahagi ng [[Sistemang Solar]]. Bagamat ginagamit din ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng henus na ''Homo'', madalas itong ginagamit sa ''Homo sapiens'', ang natitirang espesye nito. Ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ang mga ito sa mga sinaunang tao. Unang lumitaw ang mga [[anatomikal na modernong tao]] sa [[Aprika]] 300,000 taon ang nakaraan, mula sa ''[[Homo heidelbergensis]]'' o kaparehong espesye. [[Kamakailang pinagmulang Aprikano|Mula Aprika]], unti-unti nilang nilahian at pinalitan ang ibang mga espesye ng tao sa mga lugar, tulad halimbawa ng mga [[Neandertal]], na pinaniniwalaang naubos dahil sa kompetisyon, alitan, at paglalahi ng mga ''Homo sapiens'' sa kanilang populasyon. Naimpluwensyahan ng kapaligiran at mga [[hene]] ang [[biyolohiyang pantao|biolohikal na pagkakaiba]] ng mga tao na makikita tulad halimbawa ng kulay ng balat, tangkad, at [[pisyolohiya]], gayundin ang mga namamanang sakit at katangian. Bagamat ganito, isa ang mga tao sa may pinakamakaunting pagkakaiba sa henetika sa mga primado, kung saan nasa 99% na magkapareho ang alinmang dalawang tao. May [[Dimorpismong pangkasarian|dalawang biolohikal na kasarian]] ang mga tao; sa pangkalahatan, mas malakas ang mga lalaking tao habang mas maraming taba naman ang mga babaeng tao. Nagsisimulang lumitaw ang mga [[sekondaryong katangiang pangkasarian]] pagsapit ng [[kabaguntauhan]]. Kayang manganak ng mga babaeng tao, simula sa pagsisimula ng kabaguntauhan hanggang sa [[layog|maglayog]] bandang 50 taong gulang. Delikado ang [[panganganak]], kung saan maraming komplikasyon ang maaaring kaharapin ng nanganganak na maaari ding humantong sa [[kamatayan]], bagamat nakadepende ito sa [[serbisyong medikal]]. Madalas na magkaparehong tatay at nanay ang nagpapalaki sa [[sanggol]], na [[prekosyalidad at altrisiyalidad|walang muwang pagkapanganak]] sa kanila. ==Pagpapangalan== {{main|Mga pangalan sa espesye ng tao|Taksonomiyang pantao}} Nagmula ang salitang "tao" sa [[lumang Tagalog]] na salitang "tawo", na ginagamit pa rin sa ibang mga wika sa Pilipinas partikular na sa [[Kabisayaan]]. Pare-parehong nagmula ito sa [[Protowikang Pilipino|Proto-Pilipinong]] salita na {{lang|tl|tau|proto=yes|italic=yes}}, na nagmula naman sa [[Protowikang Austronesyo|Proto-Austronesyong]] salitang na {{lang|tl|Cau|proto=yes|italic=yes}}.<ref>{{Cite web |last=Blust |first=Robert |last2=Trussel |first2=Stephen |last3=Smith |first3=Alexander |last4=Forkel |first4=Robert |title=*Cau person, human being |url=https://acd.clld.org/cognatesets/25883#5/7.758/121.239 |access-date=24 Hunyo 2025 |website=Austronesian Comparative Dictionary Online |language=en}}</ref> Isa sa mga deribatibo nito, "[[pagkatao]]", ay ginagamit upang tukuyin ang [[kondisyon ng tao|kondisyon ng pagiging tao]].<ref>{{Cite journal |last=Roman Jr, |first=Guillermo Q. |date=2010 |title=TAO: Being and Becoming Human |trans-title=TAO: Pagiging at Magiging Tao |url=https://po.pnuresearchportal.org/ejournal/index.php/normallights/article/view/61/51 |format=PDF |journal=[[Philippine Normal University|The Normal Lights]] |language=en |publisher=[[Philippine Normal University]] |volume=5 |issue=1 |doi=10.56278/tnl.v5i1.61 |access-date=24 Hunyo 2025 |archive-date=26 Hunyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250626035303/https://po.pnuresearchportal.org/ejournal/index.php/normallights/article/view/61/51 |url-status=dead }}</ref> Bagamat malinaw ang pagkakaibang ito sa wikang Tagalog, itinuturing ang dalawang ito bilang magkasingkahulugan sa ibang mga wika. Halimbawa, sa [[wikang Ingles]], itinuturing na magkapareho ang mga salitang {{lang|en|human}} at {{lang|en|person}} sa karaniwang diskurso. Gayunpaman, sa [[pilosopiya]], ginagamit ang {{lang|en|person}} sa kahulugan na "pagkatao".<ref>{{Cite web |title=Concept of Personhood |trans-title=Konsepto ng Pagkatao |url=https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304011726/https://medicine.missouri.edu/centers-institutes-labs/health-ethics/faq/personhood |archive-date=4 March 2021 |access-date= |website=[[University of Missouri School of Medicine]] |language=en}}</ref> [[File:Carl von Linné, 1707-1778, botanist, professor (Alexander Roslin) - Nationalmuseum - 15723.tif|thumb|upright|Si [[Carl Linnaeus]] ang nagbigay ng pangalang ''Homo sapiens'' sa ''[[Systema Naturae]]''.]] Samantala, nagmula naman ang [[pangalang binomial]] ng tao, ''Homo sapiens'', mula sa ''[[Systema Naturae]]'' ni [[Carl Linnaeus]] noong 1735 na ang ibig sabihin ay "tao na may karunungan".<ref>{{cite journal |vauthors=Spamer EE |date=29 January 1999 |title=Know Thyself: Responsible Science and the Lectotype of Homo sapiens Linnaeus, 1758 |trans-title=Alamin ang Sarili: Responsableng Agham at ang Lektotipo ng Homo sapiens Linnaeus, 1758 |journal=Proceedings of the Academy of Natural Sciences |language=en |volume=149 |issue=1 |pages=109–114 |jstor=4065043}}</ref> Ang henus nito, ''[[Homo]]'', ay isang [[aral na hiram]] mula sa [[wikang Latin]] na {{lang|la|homō}}, na tumutukoy sa tao mapaanuman ang kasarian.<ref>{{cite dictionary |title=Homo |dictionary=Dictionary.com |publisher=Random House |url=https://dictionary.reference.com/browse/Homo |date=23 September 2008 |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20080927011551/https://dictionary.reference.com/browse/homo |archive-date=27 September 2008 |url-status=live}}</ref> Maaaring gamitin ang salitang "tao" upang tukuyin ang lahat ng mga miyembro ng naturang henus; sa ganitong pananaw, ginagamit ang salitang "modernong tao" upang ihiwalay ito sa ibang mga miyembro ng henus. Sa kasalukuyan, may mga pagtatalo sa akademiya kung dapat bang ituring ang ilang patay na klase ng tao, tulad ng mga [[Neandertal]], bilang isang hiwalay na espesye o bilang isang sub-espesye sa ilalim ng ''Homo sapiens''.<ref name="Barras-20162">{{cite web |last=Barras |first=Colin |date=11 January 2016 |title=We don't know which species should be classed as 'human' |trans-title=Hindi natin alam kung ano-anong mga espesye ang dapat ituring bilang 'tao' |url=https://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826223800/http://www.bbc.com/earth/story/20160111-what-is-it-that-makes-you-a-human-and-not-something-else |archive-date=26 August 2021 |access-date= |website=BBC |language=en}}</ref> == Ebolusyon == {{main|Ebolusyon ng tao}}{{clade|{{clade |1=[[Hylobatidae]] |label2=[[Hominidae]] |2={{clade|label1=[[Ponginae]] |1={{clade |label1=[[Orangutan|Pongo]] |1={{clade |1=''[[Pongo abelii]]'' |label2= |2={{clade |1=''[[Pongo tapanuliensis]]'' |2=''[[Pongo pygmaeus]]'' }} }} }} |label2=[[Homininae]] |2={{clade|label1=[[Gorillini]] |1={{clade |label1=[[Gorilya|Gorilla]] |1={{clade |1=''[[Gorilla gorilla]]'' |2=''[[Gorilla beringei]]'' }} }} |label2=[[Hominini]] |2={{clade |label1=[[Panina]] |1={{clade|label1=[[Pan (hayop)|Pan]]|1={{clade |1=''[[Pan troglodytes]]'' |2=''[[Pan paniscus]]'' }} }} |2={{clade|label1=[[Hominina]]|1='''''Homo sapiens'''''}} }} }} }} }}|style1=font-size:80%; line-height:80%|label1=[[Hominoidea]]}} Mga [[bakulaw]] ang mga tao; bahagi sila ng superpamilyang [[Bakulaw|Homonoidea]].<ref>{{Cite book |author-link=Russell Tuttle |title=International Encyclopedia of Biological Anthropology |vauthors=Tuttle RH |date=4 October 2018 |publisher=[[John Wiley & Sons, Inc.]] |isbn=978-1-118-58442-2 |veditors=Trevathan W, Cartmill M, Dufour D, Larsen C |place=[[New Jersey]], [[United States]] |pages=1–2 |language=en |trans-title=Pandaigdigang Ensiklopedya ng Antropolohiyang Biolohikal |chapter=Hominoidea: conceptual history |trans-chapter=Hominoidea: kasaysayan ng konsepto |doi=10.1002/9781118584538.ieba0246 |access-date= |chapter-url=https://doi.wiley.com/10.1002/9781118584538.ieba0246 |s2cid=240125199}}</ref> Unang humiwalay ang mga ninuno ng modernong tao mula sa mga [[gibon]] (pamilyang Hylobatidae), tapos [[orangutan]] (henus ''Pongo''), tapos [[gorilya]] (henus ''Gorilla''), at panghuli, sa mga [[chimpanzee]] at [[bonobo]] (henus ''[[Pan (hayop)|Pan]]'').<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Goodman M, Tagle DA, Fitch DH, Bailey W, Czelusniak J, Koop BF, Benson P, Slightom JL |date=March 1990 |title=Primate evolution at the DNA level and a classification of hominoids |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-molecular-evolution_1990-03_30_3/page/260 |trans-title=Ebolusyon ng mga primado sa antas ng DNA at klasipikasyon ng mga hominoid |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=260–266 |bibcode=1990JMolE..30..260G |doi=10.1007/BF02099995 |pmid=2109087 |s2cid=2112935}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Ruvolo M |date=March 1997 |title=Molecular phylogeny of the hominoids: inferences from multiple independent DNA sequence data sets |url=https://archive.org/details/sim_molecular-biology-and-evolution_1997-03_14_3/page/248 |trans-title=Piloheniyang molekular sa mga hominoid: mga hinuha mula sa iba't-ibang mga data set ng sekuwensiya ng DNA |journal=[[Molecular Biology and Evolution]] |language=en |volume=14 |issue=3 |pages=248–265 |doi=10.1093/oxfordjournals.molbev.a025761 |pmid=9066793 |doi-access=free}}</ref> Ang panghuling hiwalayang ito ay naganap noong bandang 8–4 milyong taon ang nakaraan, sa huling bahagi ng kapanahunang [[Mioseno]]. Sa hiwalayang ito, nabuo ang [[kromosoma 2]] mula sa pagsasama ng dalawang kromosoma, na naging dahilan kung bakit may 23 pares lamang ang mga modernong tao kumpara sa 24 sa ibang mga bakulaw.<ref>{{cite web |title=Human Chromosome 2 is a fusion of two ancestral chromosomes |trans-title=Pagsasama ng dalawang sinaunang kromosoma ang Kromosoma 2 ng Tao |url=https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809040210/https://www.evolutionpages.com/chromosome_2.htm |archive-date=9 August 2011 |access-date= |work=Evolution Pages |language=en |vauthors=MacAndrew A}}</ref> Matapos nito, dumami ang mga [[hominin]] sa maraming espesye at di bababa sa dalawang henus. Gayunpaman, tanging mga tao, bahagi ng henus na ''[[Homo]]'', lamang ang natira sa kasalukuyan.<ref>{{Cite web |last=McNulty |first=Kieran P. |year=2016 |title=Hominin Taxonomy and Phylogeny: What's In A Name? |trans-title=Taksonomiya at Piloheniya ng Hominin: Anong Meron sa Pangalan? |url=https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160110013134/https://www.nature.com/scitable/knowledge/library/hominin-taxonomy-and-phylogeny-what-s-in-142102877/ |archive-date=10 January 2016 |access-date= |website=Nature Education Knowledge |language=en}}</ref> [[File:Lucy_Skeleton.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lucy_Skeleton.jpg|thumb|Isang rekonstruksiyon sa katawan ni [[Lucy (Australopithecus)|Lucy]], isang [[Australopithecus afarensis|''Australopithecus afarensis'']].]] Nagmula ang ''Homo'' mula sa mga ''[[Australopithecus]]''.<ref>{{cite journal |vauthors=Strait DS |date=September 2010 |title=The Evolutionary History of the Australopiths |trans-title=Ang Kasaysayan ng Ebolusyon ng mga Australopiteko |journal=Evolution: Education and Outreach |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=341–352 |doi=10.1007/s12052-010-0249-6 |issn=1936-6434 |doi-access=free |s2cid=31979188}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Dunsworth HM |date=September 2010 |title=Origin of the Genus Homo |trans-title=Pinagmulan ng Henus na Homo |journal=Evolution: Education and Outreach |language=en |volume=3 |issue=3 |pages=353–366 |doi=10.1007/s12052-010-0247-8 |issn=1936-6434 |doi-access=free |s2cid=43116946}}</ref> Bagamat kaunti lamang ang mga [[posil]] sa hiwalayang ito, makikita sa mga kalansay ng mga pinakamatatandang posil ng ''Homo'' ang mga pagkakapareho sa mga ''Australopithecus''.<ref>{{cite journal |vauthors=Kimbel WH, Villmoare B |date=July 2016 |title=From Australopithecus to Homo: the transition that wasn't |trans-title=Mula Australopithecus patungong Homo: ang transisyon na hindi |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |language=en |volume=371 |issue=1698 |page=20150248 |doi=10.1098/rstb.2015.0248 |pmc=4920303 |pmid=27298460 |s2cid=20267830}}</ref><ref name="Villmoare201522">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE |date=March 2015 |title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |trans-title=Paleoantropolohiya. Mga unang Homo noong 2.8 Ma mula sa Ledi-Guraru, Afar, Etopiya |journal=[[Science (dyornal)|Science]] |language=en |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |doi-access=free}}</ref> Tinatayang naganap ang hiwalayan ng dalawang henus 4.3–2.6 na milyong taon ang nakaraan batay sa [[orasang molekular]], bagamat may mga ilang iskolar na nagtataya sa hiwalayan noong 1.87 milyong taon ang nakaraan kung tatanggalin ang ilan sa mga naunang posil na pinaniniwalaang namali ng lagay sa ''Homo''.<ref>{{cite journal |last1=Püschel |first1=Hans P. |last2=Bertrand |first2=Ornella C. |last3=O’Reilly |first3=Joseph E. |last4=Bobe |first4=René |last5=Püschel |first5=Thomas A. |date=June 2021 |title=Divergence-time estimates for hominins provide insight into encephalization and body mass trends in human evolution |trans-title=Nagbigay-linaw ang mga pagtataya sa paghihiwalay ng mga hominin sa trend ng ensepalisasyon at masa ng katawan sa ebolusyon ng tao |url=https://www.research.ed.ac.uk/en/publications/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002 |journal=[[Nature Ecology & Evolution]] |language=en |volume=5 |issue=6 |pages=808–819 |bibcode=2021NatEE...5..808P |doi=10.1038/s41559-021-01431-1 |pmid=33795855 |hdl-access=free |s2cid=232764044 |hdl=20.500.11820/35151870-c7b5-477e-aca8-2c75c8382002}}</ref><ref name=":0">{{cite journal |last=Wood |first=Bernard |date=28 June 2011 |title=Did early Homo migrate "out of" or "in to" Africa? |trans-title=Lumipat ba "patungo" o "papuntang" Aprika ang mga unang Homo? |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences |language=en |volume=108 |issue=26 |pages=10375–10376 |bibcode=2011PNAS..10810375W |doi=10.1073/pnas.1107724108 |issn=0027-8424 |pmc=3127876 |pmid=21677194 |doi-access=free}}</ref> Ang pinakamatandang tala ng ''Homo'' ay ang [[LD-350-1]] mula sa [[Etiopiya]] na tinatayang nasa 2.8 milyong taon ang tanda. Samantala, ang pinakamatatandang mga espesye na napangalanan ay ang ''[[Homo habilis]]'' at ''[[Homo rudolfensis]]'' na tinatayang nabuhay noong bandang 2.3 milyong taon ang nakaraan.<ref name="Villmoare20152">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Villmoare B, Kimbel WH, Seyoum C, Campisano CJ, DiMaggio EN, Rowan J, Braun DR, Arrowsmith JR, Reed KE |date=March 2015 |title=Paleoanthropology. Early Homo at 2.8 Ma from Ledi-Geraru, Afar, Ethiopia |trans-title=Paleoantropolohiya. Mga unang Homo noong 2.8 Ma mula sa Ledi-Guraru, Afar, Etopiya |journal=[[Science (dyornal)|Science]] |language=en |volume=347 |issue=6228 |pages=1352–1355 |bibcode=2015Sci...347.1352V |doi=10.1126/science.aaa1343 |pmid=25739410 |doi-access=free}}</ref> Unang lumitaw naman sa mga tala ang ''[[Homo erectus]]'' bandang 2 milyong taon ang nakaraan, ang unang ''Homo'' na nakalabas sa kontinente ng [[Aprika]] at kumalat sa [[Eurasya]] at ang una na may katawang kahawig ng sa modernong tao.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Zhu Z, Dennell R, Huang W, Wu Y, Qiu S, Yang S, Rao Z, Hou Y, Xie J, Han J, Ouyang T |date=July 2018 |title=Hominin occupation of the Chinese Loess Plateau since about 2.1 million years ago |trans-title=Okupasyon ng mga hominin sa Talampas ng Loess sa Tsina simula noong 2.1 milyong taon ang nakaraan |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=559 |issue=7715 |pages=608–612 |bibcode=2018Natur.559..608Z |doi=10.1038/s41586-018-0299-4 |pmid=29995848 |s2cid=49670311}}</ref> Lumitaw naman ang mga ''Homo sapiens'' noing 300,000 taon ang nakaraan mula sa ''[[Homo heidelbergensis]]'' o ''[[Homo rhodesiensis]]'', mga espesye ng ''Homo erectus'' na nanatili sa Aprika.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Hublin JJ, Ben-Ncer A, Bailey SE, Freidline SE, Neubauer S, Skinner MM, Bergmann I, Le Cabec A, Benazzi S, Harvati K, Gunz P |date=June 2017 |title=New fossils from Jebel Irhoud, Morocco and the pan-African origin of Homo sapiens |trans-title=Mga bagong posil mula sa Jebel Irhoud, Moroko at ang pan-Aprikanomg pinagmulan ng Homo sapiens |url=https://kar.kent.ac.uk/62267/1/Submission_288356_1_art_file_2637492_j96j1b.pdf |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=546 |issue=7657 |pages=289–292 |bibcode=2017Natur.546..289H |doi=10.1038/nature22336 |pmid=28593953 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200108234003/https://kar.kent.ac.uk/62267/1/Submission_288356_1_art_file_2637492_j96j1b.pdf |archive-date=8 January 2020 |access-date= |hdl=1887/74734 |s2cid=256771372}}</ref> Kagaya ng ''Homo erectus'', lumabas ang mga ''Homo sapiens'' sa Aprika kalaunan, at unti-unting pinalitan ang populasyon ng mga sinaunang tao sa lugar.<ref>{{cite journal |author-link=Chris Stringer |vauthors=Stringer C |date=June 2003 |title=Human evolution: Out of Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_2003-06-12_423_6941/page/692 |trans-title=Ebolusyon ng tao: Paglabas sa Etiopiya |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=423 |issue=6941 |pages=692–693, 695 |bibcode=2003Natur.423..692S |doi=10.1038/423692a |pmid=12802315 |s2cid=26693109}}</ref> Nagsimula maging moderno ang pag-uugali ng mga ''Homo sapiens'' bandang 160,000–70,000 taon ang nakaraan o mas maaga.<ref>{{cite journal |last1=Marean |first1=Curtis |display-authors=etal |date=2007 |title=Early human use of marine resources and pigment in South Africa during the Middle Pleistocene |trans-title=Paggamit ng mga unang tao sa yamang-tubig at tinta sa Timog Aprika noong kalagitnaan ng Pleistoseno |url=http://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=449 |issue=7164 |pages=905–908 |bibcode=2007Natur.449..905M |doi=10.1038/nature06204 |pmid=17943129 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230525103726/https://doc.rero.ch/record/15550/files/PAL_E2962.pdf |archive-date=25 May 2023 |access-date= |s2cid=4387442}}</ref> Umusbong ang katangian ito sa gitna ng nagaganap na [[pagbabago ng klima|likas na pagbabago ng klima]] noong kalagitnaan hanggang sa dulo ng kapanahunang [[Pleistoseno]].<ref>{{Cite journal |last1=Wilkins |first1=Jayne |last2=Schoville |first2=Benjamin J. |date=June 2024 |title=Did climate change make Homo sapiens innovative, and if yes, how? Debated perspectives on the African Pleistocene record |trans-title=Naging inobatibo ba ang mga Homo sapiens dahil sa pagbabago ng klima, at kung oo, paano? Mga pinagdedebatehan na pananaw sa mga nakatala sa Pleistoseno sa Aprika |journal=Quaternary Science Advances |language=en |volume=14 |pages=100179 |bibcode=2024QSAdv..1400179W |doi=10.1016/j.qsa.2024.100179 |doi-access=free}}</ref> Naganap ang [[Kamakailang pinagmulang Aprikano|migrasyon palabas ng Aprika]] sa dalawang bahagi: una noong 130,000–100,000 taon ang nakaraan pahilaga sa Eurasya, at pangalawa noong 70,000–50,000 taon ang nakaraan patimog papunta sa katimugang baybayin ng [[Asya]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Posth C, Renaud G, Mittnik A, Drucker DG, Rougier H, Cupillard C, Valentin F, Thevenet C, Furtwängler A, Wißing C, Francken M, Malina M, Bolus M, Lari M, Gigli E, Capecchi G, Crevecoeur I, Beauval C, Flas D, Germonpré M, van der Plicht J, Cottiaux R, Gély B, Ronchitelli A, Wehrberger K, Grigorescu D, Svoboda J, Semal P, Caramelli D, Bocherens H, Harvati K, Conard NJ, Haak W, Powell A, Krause J |date=March 2016 |title=Pleistocene Mitochondrial Genomes Suggest a Single Major Dispersal of Non-Africans and a Late Glacial Population Turnover in Europe |trans-title=Iminumungkahi ng mga Henomang Mitokondrial noong Pleistoseno na may Iisang Pangunahing Pagkalat ng mga hindi Aprikano at may Pagpalit ng Populasyon noong Huling Bahagi ng Panahong Yelo sa Europa |url=https://pure.rug.nl/ws/files/79384808/Pleistocene_Mitochondrial_Genomes_Suggest_a_Single_Major_Dispersal_of_Non_Africans.pdf |url-status=live |journal=[[Current Biology]] |language=en |volume=26 |issue=6 |pages=827–833 |bibcode=2016CBio...26..827P |doi=10.1016/j.cub.2016.01.037 |pmid=26853362 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250312080455/https://pure.rug.nl/ws/files/79384808/Pleistocene_Mitochondrial_Genomes_Suggest_a_Single_Major_Dispersal_of_Non_Africans.pdf |archive-date=12 March 2025 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=140098861 |hdl=2440/114930}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Karmin M, Saag L, Vicente M, Wilson Sayres MA, Järve M, Talas UG, Rootsi S, Ilumäe AM, Mägi R, Mitt M, Pagani L, Puurand T, Faltyskova Z, Clemente F, Cardona A, Metspalu E, Sahakyan H, Yunusbayev B, Hudjashov G, DeGiorgio M, Loogväli EL, Eichstaedt C, Eelmets M, Chaubey G, Tambets K, Litvinov S, Mormina M, Xue Y, Ayub Q, Zoraqi G, Korneliussen TS, Akhatova F, Lachance J, Tishkoff S, Momynaliev K, Ricaut FX, Kusuma P, Razafindrazaka H, Pierron D, Cox MP, Sultana GN, Willerslev R, Muller C, Westaway M, Lambert D, Skaro V, Kovačevic L, Turdikulova S, Dalimova D, Khusainova R, Trofimova N, Akhmetova V, Khidiyatova I, Lichman DV, Isakova J, Pocheshkhova E, Sabitov Z, Barashkov NA, Nymadawa P, Mihailov E, Seng JW, Evseeva I, Migliano AB, Abdullah S, Andriadze G, Primorac D, Atramentova L, Utevska O, Yepiskoposyan L, Marjanovic D, Kushniarevich A, Behar DM, Gilissen C, Vissers L, Veltman JA, Balanovska E, Derenko M, Malyarchuk B, Metspalu A, Fedorova S, Eriksson A, Manica A, Mendez FL, Karafet TM, Veeramah KR, Bradman N, Hammer MF, Osipova LP, Balanovsky O, Khusnutdinova EK, Johnsen K, Remm M, Thomas MG, Tyler-Smith C, Underhill PA, Willerslev E, Nielsen R, Metspalu M, Villems R, Kivisild T |date=April 2015 |title=A recent bottleneck of Y chromosome diversity coincides with a global change in culture |trans-title=Naganap kasabay ng pandaigdigang pagbabago sa kultura ang isang kamakailang pagkonti sa dibersidad ng kromosoma Y |journal=[[Genome Research]] |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=459–466 |doi=10.1101/gr.186684.114 |pmc=4381518 |pmid=25770088}}</ref> Narating ng mga ''Homo sapiens'' ang mga kontinente ng [[Australia]] 65,000 taon ang nakaraan at ang [[Kaamerikahan]] noong 15,000 taon ang nakaraan, gayundin sa [[Madagascar]] noong bandang {{KP|300|link=y}} at sa mga pinakamalalayong kapuluan sa [[Karagatang Pasipiko]] tulad ng [[Nueva Selanda]] noon lamang taong 1280.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Clarkson C, Jacobs Z, Marwick B, Fullagar R, Wallis L, Smith M, Roberts RG, Hayes E, Lowe K, Carah X, Florin SA, McNeil J, Cox D, Arnold LJ, Hua Q, Huntley J, Brand HE, Manne T, Fairbairn A, Shulmeister J, Lyle L, Salinas M, Page M, Connell K, Park G, Norman K, Murphy T, Pardoe C |date=July 2017 |title=Human occupation of northern Australia by 65,000 years ago |trans-title=Okupasyon ng mga tao sa hilagang Australia bandang 65,000 taon ang nakaraan |url=https://ro.uow.edu.au/smhpapers/4803 |url-status=live |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=547 |issue=7663 |pages=306–310 |bibcode=2017Natur.547..306C |doi=10.1038/nature22968 |pmid=28726833 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240815000135/https://ro.uow.edu.au/smhpapers/4803/ |archive-date=15 August 2024 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=205257212 |hdl=2440/107043}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Appenzeller T |date=May 2012 |title=Human migrations: Eastern odyssey |trans-title=Mga migrasyon ng tao: Paglalakbay pasilangan |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=485 |issue=7396 |pages=24–26 |bibcode=2012Natur.485...24A |doi=10.1038/485024a |pmid=22552074 |doi-access=free}}</ref> Hindi simple ang ebolusyon ng tao dahil sa [[pagtatalik ng mga sinauna at modernong tao|pagtatalik nila sa ibang mga espesye ng tao]]. Ayon sa mga pananaliksik na isinagawa sa henoma ng tao, karaniwan ang pagtatalik sa pagitan ng mga malalayong kamag-anak ng mga modernong tao. Tinatayang aabot nang 6% ng [[DNA]] ng mga tao sa labas ng [[Sahara|sub-Sahara]] sa kasalukuyan ang nagmula sa mga hene ng mga Neandertal at ibang mga espesye tulad ng mga [[Denisovan]].<ref>{{cite journal |vauthors=Noonan JP |date=May 2010 |title=Neanderthal genomics and the evolution of modern humans |trans-title=Henomika ng mga Neandertal at ang ebolusyon ng modernong tao |journal=[[Genome Research]] |language=3n |volume=20 |issue=5 |pages=547–553 |doi=10.1101/gr.076000.108 |pmc=2860157 |pmid=20439435}}</ref><ref name="pmid21179161">{{cite journal |author-link1=David Reich |display-authors=6 |vauthors=Reich D, Green RE, Kircher M, Krause J, Patterson N, Durand EY, Viola B, Briggs AW, Stenzel U, Johnson PL, Maricic T, Good JM, Marques-Bonet T, Alkan C, Fu Q, Mallick S, Li H, Meyer M, Eichler EE, Stoneking M, Richards M, Talamo S, Shunkov MV, Derevianko AP, Hublin JJ, Kelso J, Slatkin M, Pääbo S |date=December 2010 |title=Genetic history of an archaic hominin group from Denisova Cave in Siberia |trans-title=Kasaysayang panghenetika ng isang sinaunang grupo ng mga hominin mula sa Kuweba ng Denisova sa Siberia |journal=[[Nature (journal)|Nature]] |language=en |volume=468 |issue=7327 |pages=1053–1060 |bibcode=2010Natur.468.1053R |doi=10.1038/nature09710 |pmc=4306417 |pmid=21179161 |hdl=10230/25596}}</ref> Pinakamakikita sa mga pagbabagong naganap sa ebolusyon ng tao ay ang kawalan nito ng buhok sa katawan kumpara sa ibang mga bakulaw, gayundin ang [[bipedalismo|paglalakad sa dalawang paa]], mas malalaking [[utak]], at ang [[neotenya|pagkakapareho halos]] ng katangian ng magkaibang kasarian kumpara sa ibang mga bakulaw. Kasalukuyan may debate ukol sa kung ano ang relasyon ng mga pagbabagong ito sa isa't isa.<ref>{{cite book |author1-link=Robert Boyd |url=https://archive.org/details/howhumansevolved03edboyd |title=How Humans Evolved |vauthors=Boyd R, Silk JB |author2-link=Joan Silk |publisher=[[W. W. Norton & Company|Norton]] |year=2003 |isbn=978-0-393-97854-4 |location=New York |language=en |trans-title=Paano Umusbong ang mga Tao |url-access=registration}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng mundo}} === Prehistorya === {{main|Prehistorya}} [[File:Early_migrations_mercator.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Early_migrations_mercator.svg|thumb|Pagkalat ng mga tao sa bawat kontinente mula sa [[Lambak ng Great Rift]] sa silangang [[Aprika]], kabilang ang pinaniniwalaang rutang dinaanan sa timog (kahel at dilaw).]] Hanggang noon lamang 12,000 taon ang nakaraan, nangangalap at nangangaso ang mga tao.<ref>{{Cite book |last=Scarre |first=Chris |author-link=Chris Scarre |title=The Human Past: World Prehistory and the Development of Human Societies |url=https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3 |publisher=[[Thames & Hudson]] |year=2018 |isbn=978-0-500-29335-5 |editor-last=Scarre |editor-first=Chris |edition=4 |location=London |pages=[https://archive.org/details/humanpastworldpr0000unse_w3g3/page/174 174]–197 |language=en |trans-title=Ang Nakaraan ng Tao: Prehistorya ng Mundo at ang Pag-usbong ng mga Lipunan ng Tao |chapter=The world transformed: from foragers and farmers to states and empires |trans-chapter=Ang nabagong mundo: mula nangangalap at nagsasaka hanggang sa estado at imperyo}}</ref> Nagsimula ang [[Rebolusyong Neolitiko]] sa iba't-ibang panig ng mundo nang maimbento ang [[agrikultura]]. Sa [[Kanlurang Asya]] natagpuan ang mga pinakamatatandang ebidensiya ng agrikultura, habang may mga ebidensiya rin ng hiwalay na pagkaimbento nito sa ibang panig ng mundo, partikular na sa [[Tsina]] at [[Mesoamerika]].<ref>{{Cite book |title=Origins and Spread of Domestic Animals in Southwest Asia and Europe |vauthors=Colledge S, Conolly J, Dobney K, Manning K, Shennan S |date=2013 |publisher=Left Coast |isbn=978-1-61132-324-5 |location= |pages=13–17 |language=en |trans-title=Mga Pinagmulan at Pagkalat ng mga Domestikadong Hayop sa Timog-kanlurang Asya at Europa}}</ref><ref>{{cite book |title=Animals and Human Society |vauthors=Scanes CG |date=January 2018 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-12-805247-1 |veditors=Scanes CG, Toukhsati SR |pages=103–131 |language=en |trans-title=Mga Hayop at Lipunan ng Tao |chapter=The Neolithic Revolution, Animal Domestication, and Early Forms of Animal Agriculture |trans-chapter=Ang Rebolusyong Neolitiko, Domestikasyon ng Hayop, at mga Sinaunang Anyo ng Agrikulturang Panghayop |doi=10.1016/B978-0-12-805247-1.00006-X}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Lu H, Zhang J, Liu KB, Wu N, Li Y, Zhou K, Ye M, Zhang T, Zhang H, Yang X, Shen L, Xu D, Li Q |date=May 2009 |title=Earliest domestication of common millet (Panicum miliaceum) in East Asia extended to 10,000 years ago |trans-title=Nausog sa 10,000 taon ang nakaraan ang pinakamaagang domestikasyon ng karaniwang dawa (Panicum miliaceum) sa Silangang Asya |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=106 |issue=18 |pages=7367–7372 |bibcode=2009PNAS..106.7367L |doi=10.1073/pnas.0900158106 |pmc=2678631 |pmid=19383791 |doi-access=free}}</ref> Agrikultura ang nakikitang dahilan ng mga iskolar sa pananatili kalaunan ng mga tao sa iisang lugar, na nagbigay-daan kalaunan din sa pagsuporta sa mga malalaking populasyon at pag-usbong ng mga pinakaunang [[sibilisasyon]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=LceiAgAAQBAJ&q=western+civilisation+egypt&pg=PT65 |title=Western Civilization |vauthors=Spielvogel J |date=1 January 2014 |publisher=Cengage |isbn=978-1-285-98299-1 |language=en |trans-title=Kanluraning Sibilisasyon |access-date=}}</ref> === Sinaunang panahon === {{main|Sinaunang kasaysayan}} [[File:All_Gizah_Pyramids.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:All_Gizah_Pyramids.jpg|thumb|Ang [[Dakilang Piramide ng Giza]] sa [[Ehipto]].]] Naganap ang isang [[rebolusyong urban]] noong {{BKP|ika-4 na milenyo|link=y}} kasabay ng pagtatag sa mga [[lungsod-estado]] sa [[Sumer]] sa [[Mesopotamia]].<ref>{{cite book |last=Garfinkle |first=Steven J. |title=The Oxford Handbook of the State in the Ancient Near East and Mediterranean |date=2013 |publisher=Oxford Academic |isbn=978-0-19-518831-8 |editor1=Peter Fibiger Bang |editor1-link=Peter Fibiger Bang |pages=94–119 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Estado ng Sinaunang Malapit na Silangan at Mediteraneo |chapter=Ancient Near Eastern City-States |trans-chapter=Mga Sinaunang Lungsod-estado sa Malapit na Silangan |doi=10.1093/oxfordhb/9780195188318.013.0004 |editor2=Walter Scheidel |editor2-link=Walter Scheidel}}</ref> Sa mga lungsod na ito natagpuan ang mga [[kuneiporme]] na tinatayang ginamit simula noong {{BKP|3000}}.<ref>{{cite book |title=A Companion to Ancient Near Eastern Languages |vauthors=Woods C |date=28 February 2020 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-19329-6 |veditors=Hasselbach-Andee R |edition=1 |pages=27–46 |language=en |trans-title=Gabay sa mga Sinaunang Wika ng Malapit na Silangan |chapter=The Emergence of Cuneiform Writing |trans-chapter=Ang Pag-usbong ng Pagsusulat sa Kuneiporme |doi=10.1002/9781119193814.ch2 |s2cid=216180781}}</ref> Bukod sa Mesopotamia, umusbong din ang mga sibilisasyon ng [[sinaunang Ehipto]] at sa [[Kabihasnan ng Lambak ng Indo|Lambak ng Indus]].<ref>{{cite journal |vauthors=Robinson A |date=October 2015 |title=Ancient civilization: Cracking the Indus script |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-10-22_526_7574/page/499 |trans-title=Sinaunang sibilisasyon: Paglutas sa sulat Indus |journal=Nature |language=en |volume=526 |issue=7574 |pages=499–501 |bibcode=2015Natur.526..499R |doi=10.1038/526499a |pmid=26490603 |doi-access=free |s2cid=4458743}}</ref> Nakipagkalakalan din kalaunan ang mga ito sa isa't-isa at naimbento ang [[gulong]], [[araro]], at [[Layag (bangka)|layag]].<ref>{{cite book |author-link=Harriet Crawford |title=The Sumerian World |vauthors=Crawford H |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-1-136-21911-5 |pages=447–461 |language=en |trans-title=Ang mundo ng Sumer |chapter=Trade in the Sumerian world |trans-chapter=Kalakalan sa mundo ng Sumer}}</ref> Samantala, sa Kaamerikahan, umusbong ang [[sibilisasyong Caral-Supe]] sa ngayo'y [[Peru]] noong {{BKP|3000}}, ang pinakamatandang sibilisasyon sa kontinente.<ref>{{cite web |last1= |first1= |title=Sacred City of Caral-Supe |trans-title=Sagradong Lungsod ng Caral-Supe |url=https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240523053341/https://whc.unesco.org/en/list/1269/ |archive-date=23 May 2024 |access-date=27 May 2024 |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> Nadebelop rin sa panahong ito ang [[astronomiya]] at [[matematika]], na ginamit ng mga taga-Ehipto upang magawa ang [[Dakilang Piramide ng Giza]], na nakatayo pa rin hanggang ngayon.<ref>{{cite journal |vauthors=Edwards JF |date=2003 |title=Building the Great Pyramid: Probable Construction Methods Employed at Giza |url=https://archive.org/details/sim_technology-and-culture_2003-04_44_2/page/n120 |trans-title=Pagtayo sa Dakilang Piramide: Mga Posibleng Paraan ng Konstruksiyon na Isinagawa sa Giza |journal=Technology and Culture |language=en |volume=44 |issue=2 |pages=340–354 |doi=10.1353/tech.2003.0063 |issn=0040-165X |jstor=25148110 |s2cid=109998651}}</ref> May ebidensiya ng isang napakatinding [[tagtuyot]] na [[Pangyayari noong 4.2 libong taon|naganap 4,200 taon ang nakaraan]] na tumagal nang isang siglo at nagpabagsak sa maraming mga sibilisasyon sa mundo,<ref>{{cite journal |vauthors=Voosen P |date=August 2018 |title=New geological age comes under fire |url=https://archive.org/details/science_2018-08-10_361_6402/page/537 |trans-title=Pinuna ng marami ang bagong panahong heolohikal |journal=Science |language=en |volume=361 |issue=6402 |pages=537–538 |bibcode=2018Sci...361..537V |doi=10.1126/science.361.6402.537 |pmid=30093579 |s2cid=51954326}}</ref> bagamat pinalitan din sila ng ibang mga sibilisasyon tulad ng [[Babilonya]] sa Mesopotamia at [[dinastiyang Shang|Shang]] sa Tsina.<ref>{{cite book |title=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC |url=https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4 |vauthors=Keightley DN |publisher=Cambridge University Press |year=1999 |isbn=978-0-521-47030-8 |veditors=Loewe M, Shaughnessy EL |pages=[https://archive.org/details/cambridgehistory0000unse_i9g4/page/232 232]–291 |language=en |trans-title=Ang Kasaysayan ng Cambridge sa Sinaunang Tsina: Mula sa mga Pinagmulan ng Sibilisasyon hanggang 221 BKP |chapter=The Shang: China's first historical dynasty |trans-chapter=Ang Shang: unang makasaysayang dinastiya ng Tsina}}</ref><ref>{{cite book |title=Babylonians |url=https://archive.org/details/babylonians0000sagg |vauthors=Saggs HW |publisher=University of California Press |year=2000 |isbn=978-0-520-20222-1 |page=[https://archive.org/details/babylonians0000sagg/page/n8 7] |language=en |trans-title=Mga taga-Babilonya}}</ref> Gayunpaman, [[Pagbagsak noong huling bahagi ng Panahong Bronse|bumagsak ang marami sa mga ito]] noong huling bahagi ng [[Panahong Bronse]] bandang {{BKP|1200}} dahil sa mga kadahilanang hindi pa lubos na maipaliwanag ng mga siyentipiko.<ref>{{cite journal |vauthors=Drake BL |date=1 June 2012 |title=The influence of climatic change on the Late Bronze Age Collapse and the Greek Dark Ages |trans-title=Ang impluwensiya ng pagbabago ng klima sa Pagbagsak sa huling bahagi ng Panahong Bronse at ang Madilim na Panahon ng Gresya |journal=Journal of Archaeological Science |language=en |volume=39 |issue=6 |pages=1862–1870 |bibcode=2012JArSc..39.1862D |doi=10.1016/j.jas.2012.01.029}}</ref> Ang pangyayaring ito ang nagpasimula sa [[Panahon ng Bakal]] sa maraming panig ng mundo na nagpalit sa paggamit sa [[bronse]] bilang pangunahing sangkap sa mga kagamitan.<ref>{{cite book |title=European Prehistory |url=https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed |vauthors=Wells PS |date=2011 |publisher=Springer |isbn=978-1-4419-6633-9 |veditors=Milisauskas S |series=Interdisciplinary Contributions to Archaeology |place=New York |pages=[https://archive.org/details/europeanprehisto0000unse_q5z8_2ed/page/n424 405]–460 |language=en |trans-title=Prehistoryang Europeo |chapter=The Iron Age |trans-chapter=Ang Panahon ng Bakal |doi=10.1007/978-1-4419-6633-9_11}}</ref> Simula noong {{BKP|ika-5 siglo}}, [[kasaysayan|nagsimulang itala]] ng mga tao ang mga pangyayari sa paligid nila.<ref>{{cite book |title=History as Wonder: Beginning with Historiography. |vauthors=Hughes-Warrington M |publisher=Taylor & Francis |year=2018 |isbn=978-0-429-76315-1 |location=[[Reyno Unido]] |language=en |trans-title=Kasaysayan bilang Wonder: Simula sa Historiograpiya |chapter=Sense and non-sense in Ancient Greek histories |trans-chapter=Katuturan at kawalang katuturan sa mga kasaysayan ng Sinaunang Gresya}}</ref> Sa panahong ito din nagsimulang yumabong ang ilan sa mga pinakamaimpluwensiyang sibilisasyon ng sinaunang panahon, ang [[sinaunang Gresya]] at [[sinaunang Roma|Roma]] sa Europa.<ref>{{cite web |date=2 October 2015 |title=Why ancient Rome matters to the modern world |trans-title=Bakit mahalaga sa modernong mundo ang sinaunang Roma |url=https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210414130448/https://www.theguardian.com/books/2015/oct/02/mary-beard-why-ancient-rome-matters |archive-date=14 April 2021 |access-date= |website=The Guardian |language=en |vauthors=Beard M}}</ref><ref>{{cite web |date=11 June 2015 |title=Stanford scholar debunks long-held beliefs about economic growth in ancient Greece |trans-title=Pinabulaanan ng iskolar ng Stanford ang mga matagal na'ng paniniwala tungkol sa paglago ng ekonomiya sa sinaunang Gresya |url=https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210418190351/https://news.stanford.edu/news/2015/june/greek-economy-growth-061115.html |archive-date=18 April 2021 |access-date= |publisher=[[Stanford University]] |language=en |vauthors=Vidergar AB}}</ref> Samantala, umusbong din ang mga malalaking sibilisasyon sa ibang kontinente, tulad halimbawa ng mga [[sibilisasyong Maya|Maya]] na gumawa ng mga komplikadong [[kalendaryo]],<ref>{{cite journal |vauthors=Milbrath S |date=March 2017 |title=The Role of Solar Observations in Developing the Preclassic Maya Calendar |trans-title=Ang Gampanin ng mga Obserbasyong Solar sa Pagdebelop sa Preklasikong Kalendaryonf Maya |journal=Latin American Antiquity |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=88–104 |doi=10.1017/laq.2016.4 |issn=1045-6635 |s2cid=164417025}}</ref> at [[Kaharian ng Aksum|Aksum]], na naging daanan ng mga kalakal mula sa Europa papuntang India at pabalik.<ref>{{cite journal |vauthors=Benoist A, Charbonnier J, Gajda I |date=2016 |title=Investigating the eastern edge of the kingdom of Aksum: architecture and pottery from Wakarida |trans-title=Pag-imbestiga sa silangang sulok ng kaharian ng Aksum: arkitektura at pamamalayok mula sa Wakarida |journal=Proceedings of the Seminar for Arabian Studies |language=en |volume=46 |pages=25–40 |issn=0308-8421 |jstor=45163415}}</ref> Naging batayan naman ng mga sumunod na imperyo sa rehiyon ang [[Imperyong Achaemenid]] sa Kanlurang Asya dahil sa kanilang sentralisadong pamamahala,<ref>{{cite journal |vauthors=Farazmand A |date=1 January 1998 |title=Administration of the Persian Achaemenid world-state empire: implications for modern public administration |trans-title=Administrasyon ng pandaigdigang imperyong estado ng Achaemenid sa Persia: mga implikasyon para sa modernong pampublikong administrasyon |journal=International Journal of Public Administration |language=en |volume=21 |issue=1 |pages=25–86 |doi=10.1080/01900699808525297 |issn=0190-0692}}</ref> at narating naman ng [[Imperyong Gupta]] sa India at [[dinastiyang Han|Han]] sa Tsina ang kinokonsiderang ginintuang panahon sa kani-kanilang lugar.<ref>{{cite journal |vauthors=Ingalls DH |date=1976 |title=Kālidāsa and the Attitudes of the Golden Age |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-american-oriental-society_january-march-1976_96_1/page/15 |trans-title=Kālidāsa at ang Kaugalian ng Ginintuang Panahon |journal=Journal of the American Oriental Society |language=en |volume=96 |issue=1 |pages=15–26 |doi=10.2307/599886 |issn=0003-0279 |jstor=599886}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Xie J |date=2020 |title=Pillars of Heaven: The Symbolic Function of Column and Bracket Sets in the Han Dynasty |trans-title=Mga Haligi ng Langit: Ang Simbolikong Silbi ng Hanay at Bracket Set sa Dinastiyang Han |journal=Architectural History |language=en |volume=63 |pages=1–36 |doi=10.1017/arh.2020.1 |issn=0066-622X |s2cid=229716130}}</ref> === Gitnang Kapanahunan === {{main|Gitnang Kapanahunan}} [[Talaksan:Combat_deuxième_croisade.jpg|thumb|Isang depiksiyon sa isang labanan sa kasagsagan ng [[Ikalawang Krusada]].]] Markado ang [[Gitnang Kapanahunan]] sa Europa bilang ang panahon mula sa [[pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano|pagbagsak]] ng [[Kanlurang Imperyong Romano]] noong {{KP|476|link=y}} hanggang sa [[Pagbagsak ng Constantinopla|pagbagsak]] ng [[Silangang Imperyong Romano]] noong 1453.<ref>{{cite journal |vauthors=Marx W, Haunschild R, Bornmann L |date=2018 |title=Climate and the Decline and Fall of the Western Roman Empire: A Bibliometric View on an Interdisciplinary Approach to Answer a Most Classic Historical Question |trans-title=Klima at ang Paghina at Pagbagsak ng Kanlurang Imperyong Romano: Pananaw sa Bibliometriya ukol sa Interdisiplinaryong Pagtingin para Masagot ang Pinakaklasikal na Tanong sa Kasaysayan |journal=Climate |language=en |volume=6 |issue=4 |page=90 |bibcode=2018Clim....6...90M |doi=10.3390/cli6040090 |doi-access=free}}</ref> Sa panahong ito, kontrolado ng [[Simbahang Katolika]] ang halos lahat ng aspeto ng pamumuhay at edukasyon sa naturang kontinente. Samantala, lumaganap naman ang [[Islam]] sa [[Gitnang Silangan]] na humantong kalaunan sa [[Ginintuang Panahon ng Islam|isang ginintuang panahon]] sa rehiyon.<ref name="Renima-2016">{{cite book |title=The State of Social Progress of Islamic Societies |vauthors=Renima A, Tiliouine H, Estes RJ |date=2016 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-24774-8 |veditors=Tiliouine H, Estes RJ |series=International Handbooks of Quality-of-Life |place= |pages=25–52 |language=en |trans-title=Ang Estado ng mga Progreso sa Lipunan ng mga Lipunang Islam |chapter=The Islamic Golden Age: A Story of the Triumph of the Islamic Civilization |trans-chapter=Ang Ginintuang Panahon ng Islam: Kuwento ng Tagumpay ng Sibilisasyong Islam |doi=10.1007/978-3-319-24774-8_2}}</ref> Ang magkaibang paniniwalang ito ang naging dahilan upang magtunggali ang dalawang relihiyon sa isang [[Mga Krusada|serye ng mga digmaan]] upang makontrol ang [[Banal na Lupain]], na itinuturing na sagrado ng parehong relihiyon.<ref>{{cite book |title=The Crusades: The War for the Holy Land |vauthors=Asbridge T |publisher=Simon and Schuster |year=2012 |isbn=978-1-84983-770-5 |language=en |trans-title=Mga Krusada: Ang Digmaan para sa Banal na Lupain |chapter=Introduction: The world of the crusades |trans-chapter=Panimula: Ang mundo ng mga krusada}}</ref> Sa kabilang panig ng mundo naman, umusbong ang mga [[kulturang Mississippi]] sa Hilagang Amerika.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Mississippian Period |encyclopedia=New Georgia Encyclopedia |url=https://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707 |access-date= |date=2002 |trans-title=Panahong Mississippi |archive-url=https://web.archive.org/web/20090819042104/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-707 |archive-date=19 August 2009 |author=Adam King |url-status=dead}}</ref> Sinakop ng [[Imperyong Mongol]] ang napakalaking bahagi ng Asya noong 1200s.<ref>{{cite book |title=The Mongol Conquests in World History |vauthors=May T |publisher=Reaktion Books |year=2013 |isbn=978-1-86189-971-2 |page=7 |language=en |trans-title=Ang Pananakop ng mga Mongol sa Kasaysayan ng Mundo}}</ref> Sa Aprika, narating ng [[Imperyong Mali]] ang kanilang tugatog,<ref>{{Cite encyclopedia |title=The Empire of Mali |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of African History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-266 |access-date= |date=25 February 2019 |language=en |trans-title=Ang Imperyo ng Mali |doi=10.1093/acrefore/9780190277734.013.266 |isbn=978-0-19-027773-4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211020034919/https://oxfordre.com/africanhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277734.001.0001/acrefore-9780190277734-e-266 |archive-date=20 October 2021 |vauthors=Canós-Donnay S |url-status=live}}</ref> habang naging isang prominenteng estado sa [[Karagatang Pasipiko]] ang [[Imperyong Tonga]].<ref>{{cite journal |vauthors=Canela SA, Graves MW |title=The Tongan Maritime Expansion: A Case in the Evolutionary Ecology of Social Complexity |trans-title=Ang Pagpapalawak ng Tonga sa Karagatan: Kaso sa Ebolusyonal na Ekolohiya ng Pagkakomplikado ng Lipunan |url=https://www.researchgate.net/publication/46734826 |journal=Asian Perspectives |language=en |volume=37 |issue=2 |pages=135–164}}</ref> Naging makapangyarihan naman ang mga [[Aztec]] sa Mesoamerika at mga [[Inca]] sa [[Andes]].<ref>{{cite book |title=Religion and Empire: The Dynamics of Aztec and Inca Expansionism |url=https://archive.org/details/religionempiredy0000conr |vauthors=Conrad G, Demarest AA |publisher=Cambridge University Press |year=1984 |isbn=0-521-31896-3 |page=[https://archive.org/details/religionempiredy0000conr/page/n17 2] |language=en |trans-title=Relihiyon at Imperyo: Ang Dinamika ng Pagpapalawak ng Aztec at Inca}}</ref> === Modernong panahon === {{main|Makabagong kasaysayan}} Hinahati ng mga iskolar ang modernong panahon sa dalawang bahagi: maaga at huli. Itinuturing na nagsimula ang maagang modernong panahon sa [[Pagbagsak ng Constantinopla|pagbagsak]] ng [[Silangang Imperyong Romano]] at ang pagsisimula ng [[Imperyong Ottoman]].<ref>{{cite book |last1=Kafadar |first1=Cemal |title=Handbook of European History 1400–1600: Late Middle Ages, Renaissance and Reformation |date=1 January 1994 |publisher=Brill |isbn=978-90-04-39165-9 |veditors=Brady T, Oberman T, Tracy JD |pages=589–635 |language=en |trans-title=Handbook ng Kasaysayan ng Europa 1400–1600: Huling Gitnang Kapanahunan, Renasimiyento, at Repormasyon |chapter=Ottomans and Europe |trans-chapter=Mga Ottoman at Europa |doi=10.1163/9789004391659_019 |access-date= |chapter-url=https://brill.com/view/book/edcoll/9789004391659/BP000019.xml |archive-url=https://web.archive.org/web/20220502073325/https://brill.com/view/book/edcoll/9789004391659/BP000019.xml |archive-date=2 May 2022 |url-status=live}}</ref> Samantala, nagsimula naman ang [[panahong Edo]] sa [[Hapon]],<ref>{{Cite encyclopedia |title=The Culture of Travel in Edo-Period Japan |encyclopedia=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |publisher=Oxford University Press |url=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-72 |access-date= |date=19 November 2020 |language=en |trans-title=Ang Kultura ng Paglalakbay sa Hapón noong Panahong Edo |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.72 |isbn=978-0-19-027772-7 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210812150712/https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-72 |archive-date=12 August 2021 |vauthors=Goree R |url-status=live}}</ref> ang [[dinastiyang Qing]] sa [[Tsina]],<ref>{{Cite journal |vauthors=Mosca MW |date=2010 |title=China's Last Empire: The Great Qing |trans-title=Ang Huling Imperyo ng Tsina: Ang Dakilang Qing |url=https://www.proquest.com/openview/a516602ac28aba8955507e46ab41483e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=25135 |url-status=live |journal=Pacific Affairs |language=en |volume=83 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306014457/https://www.proquest.com/openview/a516602ac28aba8955507e46ab41483e/1?pq-origsite=gscholar&cbl=25135 |archive-date=6 March 2022 |access-date=}}</ref> at ang [[Imperyong Mughal]] sa [[India]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Suyanta S, Ikhlas S |date=19 July 2016 |title=Islamic Education at Mughal Kingdom in India (1526–1857) |trans-title=Edukasyong Islam sa Kaharian ng Mughal sa India (1526–1857) |url=https://journal.tarbiyahiainib.ac.id/index.php/attalim/article/view/228 |url-status=live |journal=Al-Ta Lim Journal |language=en |volume=23 |issue=2 |pages=128–138 |doi=10.15548/jt.v23i2.228 |issn=2355-7893 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220407082504/http://journal.tarbiyahiainib.ac.id/index.php/attalim/article/view/228 |archive-date=7 April 2022 |access-date= |doi-access=free}}</ref> Naganap naman sa Europa ang [[Renasimiyento]] at ang [[Panahon ng Pagtuklas]].<ref>{{cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/893909816 |title=The European Renaissance, 1400–1600 |vauthors=Kirkpatrick R |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-317-88646-4 |page=1 |language=en |trans-title=Ang Renasimiyento sa Europa: 1400–1600 |oclc=893909816 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032848/https://www.worldcat.org/title/european-renaissance-1400-1600/oclc/893909816 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/859536800 |title=The Age of Discovery, 1400–1600 |vauthors=Arnold D |date=2002 |publisher=Routledge |isbn=978-1-136-47968-7 |edition=2 |pages=xi |language=en |trans-title=Ang Panahon ng Pagtuklas, 1400–1600 |oclc=859536800 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032848/https://www.worldcat.org/title/age-of-discovery-1400-1600/oclc/859536800 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref> Nagsimulang maglakbay ang mga Europeo sa iba't-ibang panig ng mundo, simula sa [[kolonisasyon ng Kaamerikahan]] at ang [[Palitang Kolumbiyano]].<ref>{{cite journal |vauthors=Dixon EJ |date=January 2001 |title=Human colonization of the Americas: timing, technology and process |trans-title=Kolonisasyon ng mga Tao sa Kaamerikahan: tayming, teknolohiya, at proseso |journal=Quaternary Science Reviews |language=en |volume=20 |issue=1–3 |pages=277–299 |bibcode=2001QSRv...20..277J |doi=10.1016/S0277-3791(00)00116-5}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Keehnen |first1=Floris W. M. |last2=Mol |first2=Angus A. A. |date=2020 |title=The roots of the Columbian Exchange: an entanglement and network approach to early Caribbean encounter transactions |trans-title=Ang mga ugat ng Palitang Kolumbiyano: paghahawi at sala-salabat na pagtingin sa mga unang transaksyon sa pagkikita sa Caribbean |journal=Journal of Island and Coastal Archaeology |language=en |volume=16 |issue=2–4 |pages=261–289 |doi=10.1080/15564894.2020.1775729 |pmc=8452148 |pmid=34557059}}</ref> Ang paglawak ng mga nasasakupang teritoryo ng mga Europeo ang naging simula ng [[Palitan ng alipin sa Atlantiko|palitan ng mga alipin]] sa magkabilang panig ng [[Karagatang Atlantiko]] at ang [[henosidyo]] sa mga [[katutubong Amerikano]] sa kontinente.<ref>{{Cite journal |vauthors=Lovejoy PE |date=1989 |title=The Impact of the Atlantic Slave Trade on Africa: A Review of the Literature |trans-title=Ang Epekto sa Aprika ng Palitan ng Alipin sa Atlantiko: Rebyu sa Literatura |url=https://www.jstor.org/stable/182914 |url-status=live |journal=The Journal of African History |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=365–394 |doi=10.1017/S0021853700024439 |issn=0021-8537 |jstor=182914 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306011109/https://www.jstor.org/stable/182914 |archive-date=6 March 2022 |access-date= |s2cid=161321949}}</ref><ref>{{cite book |title=The Historiography of Genocide |url=https://archive.org/details/isbn_9781403992192 |vauthors=Cave AA |date=2008 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-0-230-29778-4 |veditors=Stone D |place=London |pages=[https://archive.org/details/isbn_9781403992192/page/n292 273]–295 |language=en |trans-title=Historiograpiya ng Henosidyo |chapter=Genocide in the Americas |trans-chapter=Henosidyo sa Kaamerikahan |doi=10.1057/9780230297784_11}}</ref> Sa panahon ding ito nagsimula ang [[Rebolusyong Makaagham]], na nagpaabante sa mga larangan ng agham kabilang na ang [[matematika]], [[mekanika]], [[astronomiya]], at [[pisyolohiya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Delisle RG |date=September 2014 |title=Can a revolution hide another one? Charles Darwin and the Scientific Revolution |trans-title=Maaari bang makapagtago ng rebolusyon sa isa pang rebolusyon? Si Charles Darwin at ang Rebolusyong Makaagham |journal=Endeavour |language=en |volume=38 |issue=3–4 |pages=157–158 |doi=10.1016/j.endeavour.2014.10.001 |pmid=25457642}}</ref> {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|direction=horizontal|image1=Bataille de Verdun 1916.jpg|image2=Nagasakibomb.jpg|footer=Ang [[Unang Digmaang Pandaigdig|Una]] at [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] noong ika-20 siglo.}} Samantala, nagsimula naman ang huling modernong panahon noong 1800 sa pagsisimula ng [[Rebolusyong Industriyal]] sa Europa. Bilang resulta ng [[Panahon ng Kaliwanagan]], naganap ang maraming rebolusyon sa iba't-ibang panig ng Europa at Kaamerikahan, kagaya ng sa [[Rebolusyong Pranses|Pransiya]] at [[Rebolusyong Amerikano|Estados Unidos]].<ref>{{cite web |title=Sister Revolutions: American Revolutions on Two Continents |trans-title=Magkapatid na Rebolusyon: Ang Rebolusyong Amerikano sa Dalawang Kontinente |url=https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240527071735/https://www.nps.gov/articles/000/sister-revolutions-american-revolutions-on-two-continents-teaching-with-historic-places.htm |archive-date=27 May 2024 |access-date= |website=US National Park Services |language=en}}</ref> Naganap naman sa Europa noong unang bahagi ng siglo ang mga [[digmaang Napoleoniko]].<ref>{{Cite journal |vauthors=O'Rourke KH |date=March 2006 |title=The worldwide economic impact of the French Revolutionary and Napoleonic Wars, 1793–1815 |trans-title=Ang pandaigdigang epekto sa ekonomiya ng Rebolusyong Pranses at ang mga Digmaang Napoleoniko, 1793–1815 |url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1740022806000076/type/journal_article |url-status=live |journal=Journal of Global History |language=en |volume=1 |issue=1 |pages=123–149 |doi=10.1017/S1740022806000076 |issn=1740-0228 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032852/https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-global-history/article/abs/worldwide-economic-impact-of-the-french-revolutionary-and-napoleonic-wars-17931815/B5D21C47E53307E78358803D4695FCE8 |archive-date=30 July 2022 |access-date=}}</ref> Nawala sa kontrol ng [[Imperyong Kastila|Espanya]] ang halos lahat ng kanilang teritoryo sa Kaamerikahan sa [[Mga digmaan ng kalayaan sa Kaamerikahang Espanyol|isang serye ng mga magkakaugnay na rebolusyon]] sa kontinente.<ref>{{Cite journal |vauthors=Zimmerman AF |date=November 1931 |title=Spain and Its Colonies, 1808–1820 |trans-title=Espanya at ang mga Kolonya nuto, 1808–1820 |url=https://www.jstor.org/stable/2506251 |url-status=live |journal=The Hispanic American Historical Review |language=en |volume=11 |issue=4 |pages=439–463 |doi=10.2307/2506251 |jstor=2506251 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220306014948/https://www.jstor.org/stable/2506251 |archive-date=6 March 2022 |access-date=}}</ref> Samantala, nag-agawan naman ng teritoryo ang mga Europeo sa [[Pag-aagawan para sa Aprika|kontinente ng Aprika]] gayundin sa [[Oseaniya]].<ref>{{cite web |date=2011 |title=British History in depth: Slavery and the 'Scramble for Africa' |trans-title=Malalimang pagtalakay sa Kasaysayan ng Britanya: Pang-aalipin at ang 'Agawan para sa Aprika' |url=https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220324121231/https://www.bbc.co.uk/history/british/abolition/scramble_for_africa_article_01.shtml |archive-date=24 March 2022 |access-date= |website=[[BBC]] |language=en-GB |vauthors=David S}}</ref><ref>{{Cite journal |vauthors=Raudzens G |date=2004 |title=The Australian Frontier Wars, 1788–1838 |trans-title=Ang mga Digmaan sa Hangganan ng Australya, 1788–1838 |url=https://dx.doi.org/10.1353/jmh.2004.0138 |journal=The Journal of Military History |language=en |volume=68 |issue=3 |pages=957–959 |doi=10.1353/jmh.2004.0138 |issn=1543-7795 |s2cid=162259092}}</ref> Bago matapos ang siglo, narating ng [[Imperyong Britaniko]] ang kanilang tugatog sa nasasakupang teritoryo, ang pinakamalaki sa kasaysayan.<ref>{{cite journal |vauthors=Palan R |date=14 January 2010 |title=International Financial Centers: The British-Empire, City-States and Commercially Oriented Politics |trans-title=Mga Pandaigdigang Sentrong Pampinansiyal: Ang Imperyong Britaniko, mga Lungsod-estado, at Politikang Nakatuon sa Komersyo |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.2202/1565-3404.1239/html |url-status=live |journal=Theoretical Inquiries in Law |language=en |volume=11 |issue=1 |doi=10.2202/1565-3404.1239 |issn=1565-3404 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826211616/https://www.degruyter.com/document/doi/10.2202/1565-3404.1239/html |archive-date=26 August 2021 |access-date= |s2cid=56216309}}</ref> Sa sumunod na siglo, nasira ang [[balanse ng kapangyarihan]] sa Europa na nagresulta sa [[Unang Digmaang Pandaigdig]] noong 1914, ang pinakamadugong digmaan noong panahong yon. Dahil sa tindi ng digmaan, sinubukang ayusin ng [[Kasunduan sa Versailles]] ang kapangyarihan sa mundo at itinatag ang [[Liga ng mga Bansa]].<ref>{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/794136314 |title=The sleepwalkers : how Europe went to war in 1914 |vauthors=Clark CM |date=2012 |publisher=Allen Lane |isbn=978-0-7139-9942-6 |location=London |language=en |trans-title=Naglalakad nang tulog: paano nauwi sa digmaan ang Europa noong 1914 |chapter=Polarization of Europe, 1887–1907 |trans-chapter=Polarisasyon ng Europa, 1887–1907 |oclc=794136314 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220730032849/https://www.worldcat.org/title/sleepwalkers-how-europe-went-to-war-in-1914/oclc/794136314 |archive-date=30 July 2022 |url-status=live}}</ref> Gayunpaman, hindi nito napigilan ang unti-unting pag-angat ng [[awtoritarismo]], partikular na sa [[Pasistang Italya|Italya]], [[Alemanyang Nazi|Alemanya]], at [[Imperyong Hapon|Hapon]]. Dahil dito at sa [[Malawakang Depresyon|pagbagsak ng ekonomiya]] sa maraming bansa noong dekada 1930s, naganap ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], isang napakalawak na digmaan na pinaglabanan ng halos lahat ng mga bansa sa mundo noong panahong yon at nagresulta sa pinakamadugong digmaan sa tala ng kasaysayan. Matapos ng digmaan, binuo ang [[Mga Nagkakaisang Bansa]] bilang pamalit sa Liga ng mga Bansa. Samantala, bumagsak ang maraming imperyo dahil sa digmaan, na nagbigay-daan naman sa [[dekolonisasyon]] at ang pag-angat ng [[Estados Unidos]] at [[Unyong Sobyetiko]] bilang mga pinakamakapangyarihang bansa.<ref>{{cite book |author=Dahl |first=Robert |url=https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0 |title=Democracy and Its Critics |publisher=Yale UP |year=1989 |isbn=0-300-15355-4 |pages=[https://archive.org/details/democracyitscrit00dahl_0/page/239 239–240] |language=en |trans-title=Demokrasya at ang mga Kritiko Nito |url-access=registration}}</ref> {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=400|direction=horizontal|image1=Гагарин перед полётом.jpg|image2=Aldrin Apollo 11 original.jpg|footer=Si [[Yuri Gagarin]], ang unang tao sa kalawakan, at [[Neil Armstrong]], ang unang tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]].}} Ang sigalot ng dalawang makapangyarihang bansa ang nagpasimula sa [[Digmaang Malamig]], ang panahon kung saan ginamit ng dalawang bansa ang mga digmaan sa iba't-ibang panig ng mundo bilang digmaan ng impluwensiya, kagaya sa [[Digmaang Koreano|tangway ng Korea]] at [[Digmaan sa Biyetnam|Biyetnam]]. Nagparamihan ang dalawa ng mga [[sandatang nukleyar]] bilang paghahanda sa inaasahang [[Ikatlong Digmaang Pandaigdig]];<ref>{{Cite journal |vauthors=Plous S |date=May 1993 |title=The Nuclear Arms Race: Prisoner's Dilemma or Perceptual Dilemma? |trans-title=Ang Karera sa Sandatang Nukleyar: Dilema ng Preso o Pananaw? |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022343393030002004 |url-status=live |journal=Journal of Peace Research |language=en |volume=30 |issue=2 |pages=163–179 |doi=10.1177/0022343393030002004 |issn=0022-3433 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220221155825/https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0022343393030002004 |archive-date=21 February 2022 |access-date= |s2cid=5482851}}</ref> bagamat may mga muntikang pangyayari, hindi ito nauwi sa naturang digmaan. Samantala, [[Karera sa Kalawakan|nagkarera din sila sa kalawakan]]: naipadala ng Unyong Sobyetiko ang pinakaunang [[satelayt]], [[Vostok 1]], at ang pinakaunang tao, [[Yuri Gagarin]], sa kalawakan. Gayunpaman, humupa ito kalaunan nang naipadala ng Estados Unidos ang mga pinakaunang tao sa [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] sa misyong [[Apollo 11]] na kinabilangan nina [[Neil Armstrong]], [[Buzz Aldrin]], at [[Michael Collins]]. Nagtapos ang naturang digmaan sa [[pagbagsak ng Unyong Sobyetiko]] noong 1991 sa maraming mga republika.<ref>{{Cite journal |vauthors=McDougall WA |date=May 1985 |title=Sputnik, the space race, and the Cold War |trans-title=Sputnik, ang karera sa kalawakan, at ang Digmaang Malamig |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00963402.1985.11455962 |journal=Bulletin of the Atomic Scientists |language=en |volume=41 |issue=5 |pages=20–25 |bibcode=1985BuAtS..41e..20M |doi=10.1080/00963402.1985.11455962 |issn=0096-3402}}</ref> Ang pagkaimbento sa [[kompyuter]], [[internet]], at [[smartphone]] ang nagpasimula sa kasalukuyang [[Panahon ng Impormasyon]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Sachs JD |date=April 2017 |title=Globalization{{snd}}In the Name of Which Freedom? |trans-title=Globalisasyon{{snd}}Sa Ngalan ng Anong Kalayaan? |journal=Humanistic Management Journal |language=en |volume=1 |issue=2 |pages=237–252 |doi=10.1007/s41463-017-0019-5 |issn=2366-603X |doi-access=free |s2cid=133030709}}</ref> == Tirahan at populasyon == {{main|Heograpiyang pantao|Demograpiya}} {{Infobox | image = | image2 = [[File:Population Density, v4.11, 2020 (48009093621).jpg|thumb|upright=2.05 | Mapang nagpapakita sa [[densidad ng populasyon]] kada kilometro kuwadrado mula sa isang pagtataya noong 2020.]] | title = Estadistika ng populasyon{{#tag:ref|Ang populasyon at densidad ng populasyon ng mundo ayon sa pinakahuling tala noong 2022 mula sa pinagsamang estadistika ng CIA World Factbook at ng United Nations World Population Prospects.<ref>{{cite web |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world |title=World |trans-title=Mundo|lang=en|work=[[The World Factbook]] |publisher=[[CIA]] |date=17 May 2016|archive-date=26 January 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126032610/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/world/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |format=pdf|lang=en|trans-title=World Population Prospects l: Rebisyon noong 2017|publisher=[[United Nations]] |date=2017 |title=World Population Prospects: The 2017 Revision |page=2&17 |archive-date=26 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626225001/https://esa.un.org/unpd/wpp/Publications/Files/WPP2017_KeyFindings.pdf |url-status=live }}</ref>|group=n}} | label1 = [[Populasyon ng mundo]] | data1 = {{#expr: {{data world|poptoday}} / 1e9 round 1}}&nbsp;bilyon | label2 = [[Densidad ng populasyon]] | data2 = {{Pop density|{{data world|poptoday}}|{{data world|pst2|total area}}|km2|sqmi|prec=0}} sa kabuuang lawak<br />{{Pop density|{{data world|poptoday}}|{{data world|pst2|land area}}|km2|sqmi|prec=0}} sa lawak ng kalupaan | label3 = [[Talaan ng mga pinakamalalaking lungsod|Pinakamataong lungsod]]{{#tag:ref|Mga lungsod na may lagpas 10 milyong katao noong 2018.<ref>{{cite news|title=The World's Cities in 2018|lang=en|trans-title=Ang mga Lungsod ng Mundo noong 2018|url=https://www.un.org/en/events/citiesday/assets/pdf/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|format=pdf|newspaper=[[United Nations]]|archive-date=1 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181101135338/http://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/urbanization/the_worlds_cities_in_2018_data_booklet.pdf|url-status=live}}</ref>|group=n}} | data3 = [[Tokyo]], [[Delhi]], [[Shanghai]], [[São Paulo]], [[Lungsod ng Mexico]], [[Cairo]], [[Mumbai]], [[Beijing]], [[Dhaka]], [[Osaka]] }} Nakadepende sa layo mula sa isang [[anyong-tubig]] ang mga sinaunang tirahan ng mga tao, gayundin sa ibang mga [[likas na yaman]] kagaya halimbawa ng mga hayop para sa [[pangangaso]] at matabang lupa para sa [[pagsasaka]].<ref>{{cite book |title=The Early River Valley Civilizations |vauthors=Rector RK |date=2016 |publisher=Rosen Publishing |isbn=978-1-4994-6329-3 |edition=1 |location=New York |page=10 |language=en |trans-title=Ang mga Unang Sibilisasyon sa Lambak-ilog |oclc=953735302}}</ref> Gayunpaman, kayang baguhin ng mga modernong tao ang kanilang kapaligiran sa pamamagitan ng [[teknolohiya]], [[patubig]], pagpaplano ng mga [[lungsod]], paggawa sa mga [[gusali]], [[deporestasyon]], at [[desertipikasyon]].<ref>{{cite web |author=<!--Not stated--> |title=How People Modify the Environment |trans-title=Paano Binabago ng mga Tao ang Kapaligiran |url=https://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225132108/http://www.westerville.k12.oh.us/userfiles/4188/Classes/7526/humanforcesthatchangeenvironment.pdf?id=448117 |archive-date=25 February 2021 |access-date= |publisher=Westerville City School District |language=en}}</ref> Palaging nasa peligro ang mga tirahan ng tao dahil sa mga likas na [[sakuna]] kagaya ng [[bagyo]], [[lindol]], o [[pagguho ng lupa]].<ref>{{cite web |date=October 2003 |title=Natural disasters and the urban poor |trans-title=Mga likas na sakuna at ang mga mahihirap sa urbanong lugar |url=https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170809063303/https://siteresources.worldbank.org/INTLACREGTOPHAZMAN/Resources/EN_Breve_Oct03_32_Nat_Dis_EN.pdf |archive-date=9 August 2017 |publisher=[[World Bank]] |language=en}}</ref> Madalas na ginagawa ng mga tao ang mga tirahan para sa mga kadahilanan ng depensa, pagpapahinga, pagpapakita ng yaman, pagpapalawak ng makakain, estetika, at pagpapalago ng kaalaman.<ref>{{cite book |title=The state of the world's cities 2012 / prosperity of cities. |url=https://archive.org/details/stateofworldscit0000unse_j7w0 |vauthors=Habitat UN |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-135-01559-6 |location=[[London]] |pages=x |language=en |trans-title=Ang katayuan ng mga lungsod ng mundo ng 2012 / kayamanan ng mga lungsod |oclc=889953315}}</ref> Isa ang mga tao sa mga espesyeng kayang mamuhay sa iba't-ibang anyo ng kapaligiran, kahit na isa rin sila sa mga pinakapalaging nasa peligro dahil sa kanilang mahinang kakayahan upang mamuhay sa ilan sa mga pinakadelikadong kapaligiran para sa buhay.<ref name="Piantadosi-2003">{{cite book |title=The biology of human survival : life and death in extreme environments |url=https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian |vauthors=Piantadosi CA |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-974807-5 |location=Oxford |pages=[https://archive.org/details/biologyofhumansu0000pian/page/n21 2]–3 |language=en |trans-title=Ang biolohiya ng pamamalagi ng tao: buhay at kamatayan sa mga peligrosong kapaligiran |oclc=70215878}}</ref> Sa kasalukuyan, may taong naninirahan sa walong [[bioheograpikal na rehiyon]] ng [[Daigdig]], bagamat limitado lamang ang pananatili nila sa [[Antartika]] at kumokonti tuwing taglamig doon. Nakapagtatag ang mga tao sa natitirang pitong rehiyon ng mga bansa, kagaya ng [[Pilipinas]] sa [[rehiyong Indomalaya]], [[Hapon]] sa [[rehiyong Paleartiko]], [[Timog Aprika]] sa [[rehiyong Aprotropikal]], [[Estados Unidos]] sa [[rehiyong Neartiko]], [[Australya]] sa [[rehiyong Austrolasya]], at [[Brasil]] sa [[rehiyong Neotropikal]]. Nakarating ang mga tao simula noong nakaraang siglo sa [[Karagatan|kailaliman ng dagat]] gayundin sa [[Kalawakan|labas ng Daigdig]]. Gayunpaman, nananatiling limitado ang paninirahan at pananatili ng mga tao sa mga ganitong klase ng lugar.<ref name="Heim-1991">{{cite journal |vauthors=Heim BE |year=1990–1991 |title=Exploring the Last Frontiers for Mineral Resources: A Comparison of International Law Regarding the Deep Seabed, Outer Space, and Antarctica |trans-title=Pangangalugad sa mga Pinakahuling Pinagkukunan ng mga Yamang Mineral: Pagkukumpara sa Pandaigdigang Batas ukol sa Kalupaan sa Ilalim ng Dagat, Labas ng Daigdig, at Antartika |url=https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals/vantl23&id=831&div=&collection= |url-status=live |journal=[[Vanderbilt Journal of Transnational Law]] |language=en |volume=23 |page=819 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152719/https://heinonline.org/HOL/Page?handle=hein.journals%2Fvantl23&id=831&div=&collection= |archive-date=23 June 2021 |access-date=}}</ref> Narating din ng mga tao ang [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] at nakapagpadala na rin sila ng mga [[sasakyang pangkalawakan]] patungo sa iba't-ibang bahagi ng [[Sistemang Solar]]. Simula noong 2000, tuloy-tuloy na may tao sa [[Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan]] (ISS) sa labas ng Daigdig.<ref>{{cite web |date=11 December 2010 |title=JSC celebrates ten years of continuous human presence aboard the International Space Station |trans-title=Ipinagdidiriwang ng JSC ang sampung taon ng tuloy-tuloy na pananatili ng sangkatauhan sa Pandaigdigang Estasyong Pangkalawakan |url=https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120216221409/https://www.jsc.nasa.gov/jscfeatures/articles/000000945.html |archive-date=16 February 2012 |access-date= |work=JSC Features |publisher=[[Johnson Space Center]] |language=en |vauthors=Kraft R}}</ref> Sa pamamagitan ng mga [[Kasangkapan|kagamitan]] at [[pananamit]], nagawa ng mga tao na mamuhay sa iba't-ibang klase ng kapaligiran.<ref name="Piantadosi-2003" /> Dahil dito, itinuturing ang mga tao bilang mga [[espesyeng kosmopolitano]] dahil nakikita sila sa saanmang bahagi ng mundo.<ref>{{cite web |title=Human Biological Adaptability; Overview |trans-title=Adaptibilidad ng Biolohiya ng Tao: Lagom |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130306124405/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_1.htm |archive-date=6 March 2013 |access-date= |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Gayunpaman, hindi pantay-pantay ang [[Densidad ng populasyon|densidad ng mga tao]] sa bawat lugar;<ref name="Piantadosi-2003" /> karamihan sa kanila ay nakatira sa kontinente ng [[Asya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Bunn SE, Arthington AH |date=October 2002 |title=Basic principles and ecological consequences of altered flow regimes for aquatic biodiversity |url=https://archive.org/details/sim_environmental-management_2002-10_30_4/page/492 |trans-title=Mga pangunahing prinsipyo at ekolohikal na kahihinatnan ng pagbabago sa daloy ng tubig sa biodibersidad ng karagatan |journal=[[Environmental Management]] |language=en |volume=30 |issue=4 |pages=492–507 |bibcode=2002EnMan..30..492B |doi=10.1007/s00267-002-2737-0 |pmid=12481916 |hdl-access=free |s2cid=25834286 |hdl=10072/6758}}</ref> [[File:Distribution-of-earths-mammals.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Distribution-of-earths-mammals.png|thumb|Kumakatawan sa 96% ng kabuuang biomasa ng mga mamalya sa mundo ang mga tao at ang kanilang domestikadong hayop, at tanging nasa 4% lamang ang ibang mga mamalya.<ref name="Bar-On">{{cite journal |vauthors=Bar-On YM, Phillips R, Milo R |date=June 2018 |title=The biomass distribution on Earth |trans-title=Ang distribusyon ng biomasa sa Daigdig |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=115 |issue=25 |pages=6506–6511 |bibcode=2018PNAS..115.6506B |doi=10.1073/pnas.1711842115 |pmc=6016768 |pmid=29784790 |doi-access=free}}</ref>]] Tinatayang nasa 1–15 milyong katao ang naninirahan sa mundo nang matuklasan ang [[agrikultura]] noong bandang {{BCE|10000|link=yes}}.<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=cXuCjDbxC1YC|p=26}} |title=Urban world history: an economic and geographical perspective |vauthors=Tellier LN |date=2009 |publisher=Presses de l'Université du Québec |isbn=978-2-7605-1588-8 |page=26 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng urbanong mundo: pananaw sa ekonomiya at heograpiya |access-date=}}</ref> Nasa 50–60 milyong katao ang naninirahan sa pinagsamang [[Silangang Imperyong Romano|Silangan]] at [[Kanlurang Imperyong Romano]] noong {{CE|ikaapat na siglo}}.<ref>{{cite web |date=1998 |title=Population estimates of the Roman Empire |trans-title=Mga pagtataya sa populasyon ng Imperyong Romano |url=https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507061006/https://www.tulane.edu/~august/H303/handouts/Population.htm |archive-date=7 May 2016 |access-date= |publisher=Tulane.edu |language=en |vauthors=Harl KW}}</ref> Nangalahati ang populasyon ng mga tao dahil sa [[Bubonik|salot na bubonik]] na unang naitala noong ikaanim na siglo, at pumatay sa tinatayang 75–200 milyong katao sa [[Eurasya]] at [[Hilagang Aprika]] pa lamang.<ref>{{cite journal |vauthors=Zietz BP, Dunkelberg H |date=February 2004 |title=The history of the plague and the research on the causative agent Yersinia pestis |trans-title=Ang kasaysayan ng salot at ang pananaliksik sa sanhi nito na Yersinia pestis |journal=International Journal of Hygiene and Environmental Health |language=en |volume=207 |issue=2 |pages=165–178 |bibcode=2004IJHEH.207..165Z |doi=10.1078/1438-4639-00259 |pmc=7128933 |pmid=15031959}}</ref> Tinatayang umabot nang isang bilyon ang [[populasyon ng mga tao]] pagsapit ng 1800, at mabilis na umangat sa mga sumunod siglo: dalawang bilyon noong 1930, tatlong bilyon noong 1960, apat noong 1975, lima noong 1987, anim noong 1999,<ref>{{cite news |date=5 August 1999 |title=World's population reaches six billion |language=en |trans-title=Umabot na nang anim na bilyon ang populasyon ng mundo |work=BBC News |url=https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20080415053354/https://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/411162.stm |archive-date=15 April 2008}}</ref> pito noong 2011, at walo noong 2022.<ref>{{Cite web |author=United Nations |title=World population to reach 8 billion on 15 November 2022 |trans-title=Aabot na sa walong bilyon ang populasyon ng mundo pagsapit ng ika-15 ng Nobyembre 2022 |url=https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120024524/https://www.un.org/en/desa/world-population-reach-8-billion-15-november-2022 |archive-date=20 January 2023 |access-date= |website=United Nations |language=en}}</ref> Inabot ng dalawang milyong taon bago umabot ang dami ng tao sa isang bilyon, at tanging 207 taon para umabot sa pito.<ref>{{cite web |date=27 October 2011 |title=World Population to Hit Milestone With Birth of 7 Billionth Person |trans-title=Aabot sa Milestone ang Populasyon ng Mundo sa Kapanganakan ng Ikapitong Bilyong Tao |url=https://www.pbs.org/newshour/show/world-population-to-hit-milestone-with-birth-of-7-billionth-person |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170924090953/http://www.pbs.org/newshour/bb/world-july-dec11-population1_10-27/ |archive-date=24 September 2017 |access-date= |website=PBS NewsHour |language=en}}</ref> Tinatayang nasa 60 milyong tonelada ang kabuuang [[biomasa]] ng lahat ng mga tao noong 2018, o sampung beses na mas marami kesa sa lahat ng mga hindi domestikadong [[mamalya]].<ref name="Bar-On" /> Noong 2018, tinatayang nasa 4.2 bilyong katao ang nakatira sa mga [[Pook na urbano|urbanisadong lugar]], o 55% ng kabuuang populasyon, mula sa 751 milyon noong 1950. Nasa 82% ng populasyon ng [[Hilagang Amerika]] ang nakatira sa mga urbanisadong lugar, ang pinakamataas sa mga kontinente, na malapit na sinundan ng 81% ng [[Timog Amerika]]. Samantala, 90% ng [[Pook na rural|rural]] na populasyon ng tao ay nakatira sa Asya at [[Aprika]].<ref name="United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA)-2018">{{cite web |date=16 May 2018 |title=68% of the world population projected to live in urban areas by 2050, says UN |trans-title=68% ng populasyon ng mundo ang inaasahang titira sa mga urbanisadong lugar pagsapit ng 2050, sabi ng UN |url=https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210310163911/https://www.un.org/development/desa/en/news/population/2018-revision-of-world-urbanization-prospects.html |archive-date=10 March 2021 |access-date= |work=United Nations Department of Economic and Social Affairs (DESA) |language=en-US}}</ref> == Biolohiya == === Anatomiya at pisyolohiya === {{main|Katawan ng tao}} [[File:Anterior view of human female and male, with labels.svg|thumb|Mga pangunahing bahagi ng katawan ng taong babae (kaliwa) at lalaki (kanan).]] Maituturing na [[Homolohiya (biolohiya)|magkapareho]] halos ang mga pangunahing bahagi ng katawan ng tao kumpara sa ibang mga hayop. Ang [[ayos ng ngipin]] nila ay kapareho ng ibang mga miyembro ng orden na [[Catarrhini]] na kanilang kinabibilangan. Gayunpaman, mas maliit ang kanilang mga [[ngipin]] at mas maiksi ang kanilang [[ngala-ngala]] kumpara sa ibang mga [[Primates|primado]]. Sila lamang ang tanging primado na may kaliitan ang [[pangil]]. Siksik ang kanilang ngipin, kung saan agad na napupunan ang mga espasyo sa pagitan ng ngipin lalo na sa mga bata. Unti-unting nawawala sa mga tao ang kanilang [[bagang-bait]], at may ilang tao na wala na'ng ganito pagkapanganak.<ref name="Revolution">{{cite book |url=https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll |title=The Human Revolution: From Ape to Artist |vauthors=Collins D |publisher=Phaidon |year=1976 |isbn=978-0-7148-1676-0 |page=[https://archive.org/details/humanrevolutionf0000coll/page/208 208] |language=en |trans-title=Ang Rebolusyon ng Tao: Mula Bakulaw Hanggang Artista |url-access=registration}}</ref> Tulad ng mga [[chimpanzee]], may [[buntot]] ang mga tao, bagamat hindi na ito malinaw na nakikita sa labas at wala na ring gamit.<ref>{{cite news |last=Weisberger |first=Mindy |date=23 March 2024 |title=Why don't humans have tails? Scientists find answers in an unlikely place |language=en |trans-title=Bakit walang buntot ang mga tao? Nahanap ng mga siyentipiko ang sagot sa di-inaasahang lugar |work=[[CNN]] |url=https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240324031927/https://www.cnn.com/2024/03/23/world/humans-tails-genetic-mutation-junk-dna-scn/index.html |archivedate=24 March 2024 |accessdate=}}</ref> Meron din silang [[apendiks]], nababanat na [[balikat]], [[Daliri sa kamay|daliring]] nakakahawak, at [[Hinlalaki|hinlalaking]] naigagalaw sa ibang daliri ({{Lang|en|opposable thumb}}).<ref>{{cite book |title=Human Biodiversity: Genes, Race, and History |vauthors=Marks JM |date=2001 |publisher=Transaction Publishers |isbn=978-0-202-36656-2 |page=16 |language=en |trans-title=Biodibersidad ng mga Tao: Hene, Lahi, at Kasaysayan}}</ref> Dahil sa paglalakad nang nakatayo, mala-balires ang kanilang dibdib kumpara sa ibang mga bakulaw na hugis imbudo.<ref>{{cite journal |last1=Gea |first1=J |year=2008 |title=The Evolution of the Human Species: A Long Journey for the Respiratory System |trans-title=Ang Ebolusyon ng Espesye ng Tao: Ang Mahabang Paglalakbay para sa Sistema ng Paghinga |journal=Archivos de Bronconeumología |language=en |volume=44 |issue=5 |pages=263–270 |doi=10.1016/S1579-2129(08)60042-7 |pmid=18448018}}</ref> Bukod sa [[laki ng utak]] at ang [[Bipedalismo|paglalakad gamit dalawang paa]], nag-iiba ang mga tao mula sa chimpanzee sa kanilang [[Sistemang pang-amoy|pang-amoy]], [[Pandinig na sistema|pandinig]], at mga [[protina]] sa [[Pagtunaw ng pagkain|pangtunaw ng pagkain]].<ref name="O'Neil">{{cite web |title=Humans |trans-title=Mga Tao |url=https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130111004211/https://anthro.palomar.edu/primate/prim_8.htm |archive-date=11 January 2013 |access-date=6 January 2013 |work=Primates |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Bagamat maikukumpara ang kapal ng [[buhok]] ng mga tao sa ibang mga [[bakulaw]], napakaliit lamang ang mga ito at halos di makita.<ref>{{cite news |date=2017 |title=How to be Human: The reason we are so scarily hairy |language=en |trans-title=Pagiging Tao: Ang dahilan bakit tayo ay masyadong mabuhok |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225235006/https://www.newscientist.com/article/mg23631460-700-why-are-humans-so-hairy/ |archive-date=25 February 2021}}</ref> Tinatayang may dalawang milyong [[Pawis|glandula ng pawis]] ang mga tao, na nakakalat sa malaking bahagi ng katawan di tulad ng ibang mga primado na kaunti lamang ang glandula at makikita sa paa at kamay.<ref>{{cite web |date=2 February 2001 |title=The Biology of Skin Color: Black and White |trans-title=Ang Biolohiya ng Kulay ng Balát: Itim at Puti |url=https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130216070146/https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/07/3/text_pop/l_073_04.html |archive-date=16 February 2013 |access-date= |work=Evolution: Library |publisher=PBS |language=en |vauthors=Kirchweger G}}</ref> Tinatayang nasa {{convert|1.71|m|ft|abbr=on}} ang karaniwang [[Tangkad ng tao|tangkad]] ng taong lalaki na nasa hustong edad, at {{convert|1.59|m|ft|abbr=on}} naman sa mga taong babae.<ref>{{cite journal |author1=Roser M |author1-link=Max Roser |author2=Appel C |author3=Ritchie H |author3-link=Hannah Ritchie |date=8 October 2013 |title=Human Height |trans-title=Tangkad ng Tao |url=https://ourworldindata.org/human-height |url-status=live |journal=Our World in Data |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130203158/https://ourworldindata.org/human-height |archive-date=30 January 2021 |access-date=}}</ref> Maaari magsimula sa kalagitnaan ng buhay ng tao ang [[Pagkapandak|pagpandak]], bagamat nagiging normal ito pagsapit ng [[katandaan]].<ref>{{cite web |title=Senior Citizens Do Shrink – Just One of the Body Changes of Aging |trans-title=Pumapandak talaga ang mga Matatanda – Isa sa mga Pagbabago sa Katawan dahil sa Katandaan |url=https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130219004303/https://seniorjournal.com/NEWS/Aging/5-11-28-SeniorsDoShrink.htm |archive-date=19 February 2013 |access-date= |work=News |publisher=Senior Journal |language=en}}</ref> Tumatangkad ang mga tao sa paglipas ng panahon bilang resulta ng maayos na [[nutrisyon]], [[kalusugan]], at pamumuhay.<ref>{{cite journal |vauthors=Bogin B, Rios L |date=September 2003 |title=Rapid morphological change in living humans: implications for modern human origins |url=https://archive.org/details/sim_comparative-biochemistry-and-physiology-part-a_2003-09_136a_1/page/71 |trans-title=Mabilisang pagbabago sa morpolohiya ng mga nabubuhay na tao: mga implikasyon para sa pinagmulan ng modernong tao |journal=Comparative Biochemistry and Physiology. Part A, Molecular & Integrative Physiology |language=en |volume=136 |issue=1 |pages=71–84 |doi=10.1016/S1095-6433(02)00294-5 |pmid=14527631}}</ref> Tinatayang nasa {{convert|77|kg|lb|abbr=on}} ang karaniwang bigat ng taong lalaki at {{convert|59|kg|lb|abbr=on}} naman sa mga taong babae.<ref>{{cite web |date=2003 |title=Mass Of An Adult |trans-title=Bigat ng Taong nasa Hustong Edad |url=https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180101030223/https://hypertextbook.com/facts/2003/AlexSchlessingerman.shtml |archive-date=1 January 2018 |access-date= |publisher=The Physics Factbook: An Encyclopedia of Scientific Essays |language=en |vauthors=Schlessingerman A}}</ref> Nakadepende ang bigat at tangkad sa henetika at kapaligiran kung saan lumaki ang isang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Adams JP, Murphy PG |date=July 2000 |title=Obesity in anaesthesia and intensive care |url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-anaesthesia_2000-07_85_1/page/91 |trans-title=Katabaan sa pangangalagang naka-anesthesia at matindihan |journal=British Journal of Anaesthesia |language=en |volume=85 |issue=1 |pages=91–108 |doi=10.1093/bja/85.1.91 |pmid=10927998 |doi-access=free}}</ref> Mas mabilis at mas tumpak [[Paghagis|maghagis]] ang mga tao kesa sa ibang mga hayop.<ref>{{cite journal |vauthors=Lombardo MP, Deaner RO |date=March 2018 |title=Born to Throw: The Ecological Causes that Shaped the Evolution of Throwing In Humans |trans-title=Ipinanganak para Maghagis: Ang mga Ekolohikal na Dahilan na Humulma sa Ebolusyon ng Paghahagis ng mga Tao |journal=The Quarterly Review of Biology |language=en |volume=93 |issue=1 |pages=1–16 |doi=10.1086/696721 |issn=0033-5770 |s2cid=90757192}}</ref> Isa rin sila sa mga pinakamagagaling na [[pagtakbo|tumakbo]] nang malayuan kumpara sa ibang mga hayop, bagamat mabagal sila sa mga maiikling distansiya.<ref>{{cite news |author-link1=Tara Parker-Pope |date=27 October 2009 |title=The Human Body Is Built for Distance |language=en |trans-title=Ginawa ang Katawan ng Tao para sa Distansiya |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151105211812/https://www.nytimes.com/2009/10/27/health/27well.html |archive-date=5 November 2015 |vauthors=Parker-Pope T}}</ref> Dahil sa matinding pagpapawis at manipis na buhok sa katawan kaya nagagawang maiwasan ng mga tao na [[Pagod dahil sa init|mapagod agad dahil sa init]].<ref>{{cite web |title=What is the role of sweating glands in balancing body temperature when running a marathon? |trans-title=Ano ang gampanin ng mga glandula ng pawis sa pagbabalanse sa temperatura ng katawan habang tumatakbo sa isang marathon? |url=https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130131184339/https://www.livestrong.com/article/514545-what-is-the-role-of-sweat-glands-in-balancing-body-temperature-when-running-a-marathon/ |archive-date=31 January 2013 |access-date= |publisher=Livestrong.com |language=en |vauthors=John B}}</ref> Kumpara sa ibang mga bakulaw, mas malalakas ang [[puso]] ng mga tao at mas malaki ang kanilang [[aorta]].<ref>{{cite journal |last1=Ríos |first1=L |last2=Sleeper |first2=M. M. |last3=Danforth |first3=M. D. |display-authors=etal |year=2023 |title=The aorta in humans and African great apes, and cardiac output and metabolic levels in human evolution |trans-title=Ang aorta ng mga tao at mga dambuhalang bakulaw ng Aprika at ang nilalabas ng puso at antas ng metabolismo sa ebolusyon ng tao |journal=Scientific Reports |language=en |volume=13 |issue=6841 |page=6841 |bibcode=2023NatSR..13.6841R |doi=10.1038/s41598-023-33675-1 |pmc=10133235 |pmid=37100851 |hdl-access=free |hdl=10261/309357}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Shave |first1=R. E. |last2=Lieberman |first2=D. E. |last3=Drane |first3=A. L. |display-authors=etal |year=2019 |title=Selection of endurance capabilities and the trade-off between pressure and volume in the evolution of the human heart |trans-title=Pagpili sa mga kakayahan sa patagalan at ang kapalit sa pagitan ng presyur at bolyum sa ebolusyon ng puso ng tao |journal=PNAS |language=en |volume=116 |issue=40 |pages=19905–19910 |bibcode=2019PNAS..11619905S |doi=10.1073/pnas.1906902116 |pmc=6778238 |pmid=31527253 |doi-access=free}}</ref> === Henetika === {{main|Henetika ng tao}} [[File:Karyotype.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Karyotype.png|thumb|Ang [[karyotipo]] ng tao, na nagpapakita sa 22 autosoma at ang kromosomang pangkasarian para sa babae (XX) at lalaki (XY).]] Tulad ng maraming buhay na nilalang, kabilang ang mga tao sa [[Eukaryota]]. Taglay ng bawat [[somatikong selula]] nila ang dalawang grupo ng tigda-23 [[kromosoma]] mula sa tatay at nanay. Samantala, taglay lang ng [[Gameto|gameta]] ang isang grupo ng mga kromosoma na resulta ng pinagsamang pares ng magulang. Sa 23 kromosomang ito, 22 sa mga ito ang [[autosoma]] at isang pares ng [[Sistema ng pantukoy ng kasarian|kromosomang pangkasarian]]. Tulad ng maraming [[mamalya]], ginagamit ng mga tao ang isang [[Sistemang pangkasarian na XY|sistema ng pantukoy]] sa kalalabasang kasarian ng anak, kung saan babae kung XX ang pares ng kromosomang pangkasarian, o lalaki kung XY naman.<ref>{{cite book |title=Human Chromosomes: Structure, Behavior, Effects |vauthors=Therman E |date=1980 |publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer US]] |isbn=978-1-4684-0109-7 |pages=112–124 |language=en |trans-title=Kromosoma ng Tao: Estraktura, Ugali, at Epekto |doi=10.1007/978-1-4684-0107-3 |s2cid=36686283}}</ref> Nakakaapekto ang [[Pagmamana ng katangian|namanang]] [[Hene (biyolohiya)|hene]] at kapaligiran ng tao sa magiging hitsurang pisikal nito, gayundin ang [[pisyolohiya]], pag-iisip, at tiyansa na makakuha ng ilang partikular na sakit. Gayunpaman, hindi pa rin lubos na nauunawaan ng mga siyentipiko ang relasyon nito sa katangian ng indibiduwal na tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Edwards JH, Dent T, Kahn J |date=June 1966 |title=Monozygotic twins of different sex |trans-title=Monosigotong kambal na magkaiba ng kasarian |journal=Journal of Medical Genetics |language=en |volume=3 |issue=2 |pages=117–123 |doi=10.1136/jmg.3.2.117 |pmc=1012913 |pmid=6007033}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Machin GA |date=January 1996 |title=Some causes of genotypic and phenotypic discordance in monozygotic twin pairs |trans-title=Ilang mga sanhi ng henotipo at penotipong pagkakaiba ng mga magkakambal na monosigoto |journal=American Journal of Medical Genetics |language=en |volume=61 |issue=3 |pages=216–228 |doi=10.1002/(SICI)1096-8628(19960122)61:3<216::AID-AJMG5>3.0.CO;2-S |pmid=8741866}}</ref> Bagamat walang dalawang tao ang siyento porsiyentong magkatulad ng henetika, kahit maging mga [[kambal]] na [[Monosigotong kambal|nagmula sa iisang sigoto]],<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Jonsson H, Magnusdottir E, Eggertsson HP, Stefansson OA, Arnadottir GA, Eiriksson O, Zink F, Helgason EA, Jonsdottir I, Gylfason A, Jonasdottir A, Jonasdottir A, Beyter D, Steingrimsdottir T, Norddahl GL, Magnusson OT, Masson G, Halldorsson BV, Thorsteinsdottir U, Helgason A, Sulem P, Gudbjartsson DF, Stefansson K |date=January 2021 |title=Differences between germline genomes of monozygotic twins |trans-title=Pagkakaiba sa pagitan ng mga henomang germline ng mga monosigotong kambal |journal=Nature Genetics |language=en |volume=53 |issue=1 |pages=27–34 |doi=10.1038/s41588-020-00755-1 |pmid=33414551 |s2cid=230986741}}</ref> aabot pa rin nang 99.5% hanggang 99.9% na magkatulad sa henetika ang bawat dalawang tao.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Levy S, Sutton G, Ng PC, Feuk L, Halpern AL, Walenz BP, Axelrod N, Huang J, Kirkness EF, Denisov G, Lin Y, MacDonald JR, Pang AW, Shago M, Stockwell TB, Tsiamouri A, Bafna V, Bansal V, Kravitz SA, Busam DA, Beeson KY, McIntosh TC, Remington KA, Abril JF, Gill J, Borman J, Rogers YH, Frazier ME, Scherer SW, Strausberg RL, Venter JC |date=September 2007 |title=The diploid genome sequence of an individual human |trans-title=Ang sekuwensiya ng diploid na henoma ng isang indibiduwal na tao |journal=PLOS Biology |language=en |volume=5 |issue=10 |pages=e254 |doi=10.1371/journal.pbio.0050254 |pmc=1964779 |pmid=17803354 |doi-access=free}}</ref> Ibig sabihin, isa sila sa mga hayop na may pinakamagkatulad na henetika sa isa't-isa, lalo na sa mga kapwa [[bakulaw]].<ref>{{cite web |title=Chimps show much greater genetic diversity than humans |trans-title=Ipinapakita na mas matindi ang dibersidad sa henetika ng mga chimpanzee kesa sa mga tao |url=https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131218091207/https://www.ox.ac.uk/media/news_stories/2012/120302.html |archive-date=18 December 2013 |access-date= |work= |publisher=University of Oxford |language=en}}</ref> Dahil dito, ipinagpapalagay ng mga siyentipiko na may naganap na sobra-sobrang pagkonti ng mga tao noong huling bahagi ng [[Pleistoseno|Panahong Pleistoseno]] bandang 100,000 taon ang nakalipas.<ref>{{cite journal |vauthors=Harpending HC, Batzer MA, Gurven M, Jorde LB, Rogers AR, Sherry ST |date=February 1998 |title=Genetic traces of ancient demography |trans-title=Mga bakas sa henetika ng sinaunang demograpiya |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=95 |issue=4 |pages=1961–1967 |bibcode=1998PNAS...95.1961H |doi=10.1073/pnas.95.4.1961 |pmc=19224 |pmid=9465125 |doi-access=free}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Jorde LB, Rogers AR, Bamshad M, Watkins WS, Krakowiak P, Sung S, Kere J, Harpending HC |date=April 1997 |title=Microsatellite diversity and the demographic history of modern humans |trans-title=Mikrosatelayt na dibersidad at ang kasaysayang pandemograpiya ng mga modernong tao |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=94 |issue=7 |pages=3100–3103 |bibcode=1997PNAS...94.3100J |doi=10.1073/pnas.94.7.3100 |pmc=20328 |pmid=9096352 |doi-access=free}}</ref> Patuloy pa rin nakakaapekto ang [[likas na pagpili]] sa mga tao, partikular na ang [[pagpiling direksiyonal]], na makikita sa kanilang [[henoma]] sa nakalipas na 15,000 taon.<ref>{{cite news |date=7 March 2007 |title=Still Evolving, Human Genes Tell New Story |language=en |trans-title=Patuloy na Nag-eebolb, Nagpapakita ng Bagong Kuwento ang mga Hene ng Tao |newspaper=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114232231/https://www.nytimes.com/2006/03/07/science/07evolve.html |archive-date=14 January 2012 |vauthors=Wade N}}</ref> Unang nasekuwensiya ang [[henoma ng tao]] noong 2001,<ref>{{cite journal |author-link=Elizabeth Pennisi |vauthors=Pennisi E |date=February 2001 |title=The human genome |url=https://archive.org/details/sim_science_2001-02-16_291_5507/page/1176 |trans-title=Ang henoma ng tao |journal=Science |language=en |volume=291 |issue=5507 |pages=1177–1180 |doi=10.1126/science.291.5507.1177 |pmid=11233420 |s2cid=38355565}}</ref> at pagsapit ng 2020, daan-daang libong henoma ng tao na ang nasekuwensiya.<ref>{{cite journal |vauthors=Rotimi CN, Adeyemo AA |date=February 2021 |title=From one human genome to a complex tapestry of ancestry |trans-title=Mula sa isang henoma ng tao patungo sa isang komplikadong tapestriya ng mga ninuno |journal=Nature |language=en |volume=590 |issue=7845 |pages=220–221 |bibcode=2021Natur.590..220R |doi=10.1038/d41586-021-00237-2 |pmid=33568827 |s2cid=231882262}}</ref> Noong 2012, kinumpara ng [[International HapMap Project]] ang henoma ng 1,184 na indibiduwal mula sa 11 populasyon at nakapagtukoy ng 1.6 milyong [[single-nucleotide polymorphism]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Altshuler DM, Gibbs RA, Peltonen L, Dermitzakis E, Schaffner SF, Yu F, Peltonen L, Dermitzakis E, Bonnen PE, Altshuler DM, Gibbs RA, de Bakker PI, Deloukas P, Gabriel SB, Gwilliam R, Hunt S, Inouye M, Jia X, Palotie A, Parkin M, Whittaker P, Yu F, Chang K, Hawes A, Lewis LR, Ren Y, Wheeler D, Gibbs RA, Muzny DM, Barnes C, Darvishi K, Hurles M, Korn JM, Kristiansson K, Lee C, McCarrol SA, Nemesh J, Dermitzakis E, Keinan A, Montgomery SB, Pollack S, Price AL, Soranzo N, Bonnen PE, Gibbs RA, Gonzaga-Jauregui C, Keinan A, Price AL, Yu F, Anttila V, Brodeur W, Daly MJ, Leslie S, McVean G, Moutsianas L, Nguyen H, Schaffner SF, Zhang Q, Ghori MJ, McGinnis R, McLaren W, Pollack S, Price AL, Schaffner SF, Takeuchi F, Grossman SR, Shlyakhter I, Hostetter EB, Sabeti PC, Adebamowo CA, Foster MW, Gordon DR, Licinio J, Manca MC, Marshall PA, Matsuda I, Ngare D, Wang VO, Reddy D, Rotimi CN, Royal CD, Sharp RR, Zeng C, Brooks LD, McEwen JE |date=September 2010 |title=Integrating common and rare genetic variation in diverse human populations |trans-title=Pagsasama sa karaniwan at bihirang mga baryasyon sa henetika sa magkakaibang populasyon ng tao |journal=Nature |language=en |volume=467 |issue=7311 |pages=52–58 |bibcode=2010Natur.467...52T |doi=10.1038/nature09298 |pmc=3173859 |pmid=20811451}}</ref> Pinakamaraming pribadong baryasyon sa henetika ang mga populasyon sa Aprika. Bagamat nakikita rin sa Aprika ang mga karaniwang baryasyon sa henetika na makikita rin sa ibang mga kontinente, meron ding mga pribadong baryasyon ang ibang mga kontinente lalo na sa Oseaniya at Kaamerikahan.<ref name="Bergstrom2020">{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Bergström A, McCarthy SA, Hui R, Almarri MA, Ayub Q, Danecek P, Chen Y, Felkel S, Hallast P, Kamm J, Blanché H, Deleuze JF, Cann H, Mallick S, Reich D, Sandhu MS, Skoglund P, Scally A, Xue Y, Durbin R, Tyler-Smith C |date=March 2020 |title=Insights into human genetic variation and population history from 929 diverse genomes |trans-title=Mga nalaman sa baryasyon sa henetika ng tao at kasaysayan ng populasyon mula sa 929 na magkakaibang henoma |journal=Science |language=en |volume=367 |issue=6484 |pages= |doi=10.1126/science.aay5012 |pmc=7115999 |pmid=32193295 |quote=}}</ref> Ayon sa mga pagtatayang ginawa noong 2010, nasa 22,000 hene ang meron sa mga tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Pertea M, Salzberg SL |year=2010 |title=Between a chicken and a grape: estimating the number of human genes |trans-title=Sa pagitan ng manok at ubas: pagtataya sa bilang ng mga hene ng tao |journal=Genome Biology |language=en |volume=11 |issue=5 |page=206 |doi=10.1186/gb-2010-11-5-206 |pmc=2898077 |pmid=20441615 |doi-access=free}}</ref> Sa pamamagitan ng pagkumpara sa [[mitokondriang DNA]] na tanging ipinapasa lang ng nanay, ipinagpapalagay ng mga [[Henetika|henetista]] na tinatayang namuhay noong 90,000 hanggang 200,000 taon ang nakalipas ang pinakahuling karaniwang ninunong babae ng lahat ng mga buhay na tao ngayon, ang tinatawag na [[Mitochondrial Eve]].<ref>{{cite journal |vauthors=Cann RL, Stoneking M, Wilson AC |year=1987 |title=Mitochondrial DNA and human evolution |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_1987-01-01_325_6099/page/30 |trans-title=Mitokondrial na DNA at ang ebolusyon ng tao |journal=Nature |language=en |volume=325 |issue=6099 |pages=31–36 |bibcode=1987Natur.325...31C |doi=10.1038/325031a0 |pmid=3025745 |s2cid=4285418}}</ref> === Buhay === {{main|Panganganak|Inaasahang haba ng buhay}} [[File:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tubal_Pregnancy_with_embryo.jpg|thumb|Isang {{convert|10|mm|in|abbr=on|adj=on}} na [[bilig]] ng tao pagsapit ng ikalimang linggo.]] Nagaganap ang [[reproduksiyon ng tao]] sa [[Pagpupunlang panloob|loob ng katawan]] sa pamamagitan ng [[Siping (tao)|seksuwal na pagtatalik]], bagamat posible rin itong matulungan sa [[Pantulong na teknolohiya sa panganganak|pamamagitan ng teknolohiya]].<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=-gSeCAAAQBAJ|p=406}} |title=The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies |vauthors=Shehan CL |date=2016 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-65845-1 |page=406 |language=en |trans-title=Ang Ensiklopedya ng Wiley Blackwell sa Araling Pampamilya |name-list-style=vanc}}</ref> Karaniwang umaabot nang 38 linggo ang [[Pagbubuntis na ektopiko|pagbubuntis]], bagamat maaaring umabot pa nang hanggang 37 araw bago ito [[Panganganak|iluwal]].<ref>{{cite journal |vauthors=Jukic AM, Baird DD, [[Clarice Weinberg|Weinberg CR]], McConnaughey DR, Wilcox AJ |date=October 2013 |title=Length of human pregnancy and contributors to its natural variation |trans-title=Haba ng pagkabuntis ng tao at mga may pakana sa likas nitong pagkakaiba |journal=Human Reproduction |language=en |volume=28 |issue=10 |pages=2848–2855 |doi=10.1093/humrep/det297 |pmc=3777570 |pmid=23922246}}</ref> Madedebelop ang [[bilig]] ng tao sa unang walong linggo sa [[Bahay-bata|sinapupunan]], at pagsapit ng ikasiyam, tinatawag na itong [[fetus]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 |title=Introductory Maternity Nursing |vauthors=Klossner NJ |date=2005 |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |isbn=978-0-7817-6237-3 |page=103 |language=en |trans-title=Panimula sa Pagnanars sa Buntis |quote= |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220408103945/https://books.google.com/books?id=B47OVg25g-QC&q=fetal+stage+begins&pg=PA103 |archive-date=8 April 2022 |url-status=live}}</ref> Maaaring magsimula nang mas maaga ang panganganak o di kaya'y [[Sesaryan|manganak nang sesaryan]] kung kailanganin.<ref>{{cite web |author=[[World Health Organization]] |date=November 2014 |title=Preterm birth Fact sheet N°363 |trans-title=Fact sheet sa panganganak preterm N°363 |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150307050438/https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs363/en/ |archive-date=7 March 2015 |access-date= |work= |language=en}}</ref> Sa mga [[Bansang maunlad|mauunlad na bansa]], tipikal na tumitimbang ang mga bagong panganak na sanggol nang {{convert|3|-|4|kg|lb|abbr=on}} at may laki na {{convert|47|-|53|cm|in|abbr=on}}.<ref>{{cite journal |vauthors=Kiserud T, Benachi A, Hecher K, Perez RG, Carvalho J, Piaggio G, Platt LD |date=February 2018 |title=The World Health Organization fetal growth charts: concept, findings, interpretation, and application |trans-title=Ang mga tsart ng Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan ukol sa sa paglaki ng fetus: konsepto, nalaman, interpretasyon, at gamit |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=218 |issue=2S |pages=S619–S629 |doi=10.1016/j.ajog.2017.12.010 |pmid=29422204 |doi-access=free |s2cid=46810955}}</ref> Gayunpaman, maaaring mas mababa kesa sa mga sukat na ito ang timbang ng mga sanggol na ipinanganak sa mga [[papaunlad na bansa]], na nagpapataas sa [[mortalidad ng mga sanggol]] sa mga bansang ito.<ref>{{cite journal |vauthors=Khor GL |date=December 2003 |title=Update on the prevalence of malnutrition among children in Asia |trans-title=Update sa paglaganap ng malnutrisyon sa mga bata ng Asya |journal=Nepal Medical College Journal |language=en |volume=5 |issue=2 |pages=113–122 |pmid=15024783}}</ref> Kumpara sa ibang mga espesye, delikado ang panganganak sa mga tao kung saan mas mataas ang tiyansa ng komplikasyon at kamatayan.<ref>{{cite journal |vauthors=Rosenberg KR |date=1992 |title=The evolution of modern human childbirth |trans-title=Ang ebolusyon ng modernong panganganak ng tao |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=35 |issue=S15 |pages=89–124 |bibcode=1992AJPA...35S..89R |doi=10.1002/ajpa.1330350605 |issn=1096-8644}}</ref> Mas sakto ang ulo ng sanggol sa [[bewang]] kumpara sa ibang mga [[Primates|primado]], na nagpapasakit sa panganganak na maaaring umabot nang 24 oras. Ang sitwasyong ito, na tinatawag na [[problema sa panganganak]], ay madalas na iniuugnay sa presyur ng [[Ebolusyon ng tao|ebolusyon]] dahil sa [[Bipedalismo|paglalakad nang nakatayo]] at [[paglaki ng utak]], ngunit hindi pa ito lubos na naiintindihan ng mga siyentipiko magpahanggang ngayon.<ref name="Pavlicev">{{cite journal |vauthors=Pavličev M, Romero R, Mitteroecker P |date=January 2020 |title=Evolution of the human pelvis and obstructed labor: new explanations of an old obstetrical dilemma |trans-title=Ebolusyon ng bewang ng tao at ang pagle-labor na may balakid: mga bagong paliwanag sa matagal na'ng problema sa panganganak |journal=American Journal of Obstetrics and Gynecology |language=en |volume=222 |issue=1 |pages=3–16 |doi=10.1016/j.ajog.2019.06.043 |pmc=9069416 |pmid=31251927 |s2cid=195761874}}</ref> Gumanda ang tiyansa ng maayos na panganganak pagsapit ng ika-20 siglo sa mga mauunlad na bansa sa tulong ng teknolohiya. Gayunpaman, nananatili pa ring delikado sa nanay ang panganganak, kung saan tinatayang 100 beses na mas mataas ang tiyansang [[Mortalidad ng nanganganak|mamatay ang babae]] sa mga papaunlad na bansa dahil dito.<ref>{{cite journal |vauthors=Rush D |date=July 2000 |title=Nutrition and maternal mortality in the developing world |trans-title=Nutrisyon at mortalidad ng buntis sa mundong papaunlad |journal=The American Journal of Clinical Nutrition |language=en |volume=72 |issue=1 Suppl |pages=212S–240S |doi=10.1093/ajcn/72.1.212S |pmid=10871588 |doi-access=free}}</ref> Parehong inaalagaan ng tatay at nanay ang sanggol pagkapanganak, kumpara sa ibang mga primado na nanay madalas ang nag-aalaga.<ref>{{cite book |url={{GBurl|id=2KcbFVBSxWYC}} |title=Sense and Nonsense: Evolutionary Perspectives on Human Behaviour |vauthors=Laland KN, Brown G |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-958696-7 |page=7 |language=en |trans-title=Meron at Walang Katuturan: Mga Ebolusyonal na Pananaw sa Ugali ng Tao |access-date=}}</ref> [[Walang muwang]] pagkapanganak, lumalaki ang mga tao sa mga susunod na taon hanggang sa ika-15 hanggang ika-17 taon kung saan mararating nila ang [[Pagkahinog ng seksuwalidad|pagkahinog ng kanilang seksuwalidad]].<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC&pg=PA296 |title=Human Development: A Lifespan View |vauthors=Kail RV, Cavanaugh JC |publisher=[[Cengage Learning]] |year=2010 |isbn=978-0-495-60037-4 |edition=5 |page=296 |language=en |trans-title=Pagdebelop ng Tao: Pananaw sa Kabuuan ng Buhay |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20231003072150/https://books.google.com/books?id=E-n5E7oyCgoC |archive-date=3 October 2023 |url-status=live}}</ref> Madalas na hinahati sa mga yugtong aabot nang tatlo hanggang labindalawa ang buhay ng isang tao. Tipikal na yugto ang mga sumusunod: sanggol, [[pagkabata]], [[kabaguntauhan]], [[Adulto|hustong edad]], at [[katandaan]].<ref>{{cite book |title=Encyclopedia of American Social History |vauthors=Mintz S |date=1993 |volume=3 |pages=7–33 |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Kasaysayang Panlipunan ng Amerika |chapter=Life stages |trans-chapter=Mga yugto ng buhay}}</ref> Nakadepende sa kultura ang haba ng bawat yugtong ito ngunit pinakakaraniwan ang yugto kung saan nagaganap ang mabilis na paglaki sa kasagsagan ng kabaguntauhan.<ref>{{cite journal |vauthors=Soliman A, De Sanctis V, Elalaily R, Bedair S |date=November 2014 |title=Advances in pubertal growth and factors influencing it: Can we increase pubertal growth? |trans-title=Mga pag-abante sa paglaki sa kabaguntauhan at mga salik na nakaimpluwensiya rito: Kaya ba nating patindihin ang kabaguntauhan? |journal=Indian Journal of Endocrinology and Metabolism |language=en |volume=18 |issue=Suppl 1 |pages=S53-62 |doi=10.4103/2230-8210.145075 |pmc=4266869 |pmid=25538878 |doi-access=free}}</ref> [[Layog|Natatapos]] ang [[regla]] sa mga babaeng tao pagsapit nila ng 50 taon banda.<ref>{{cite journal |vauthors=Walker ML, Herndon JG |date=September 2008 |title=Menopause in nonhuman primates? |trans-title=Menopause sa mga primadong hindi tao? |journal=Biology of Reproduction |language=en |volume=79 |issue=3 |pages=398–406 |doi=10.1095/biolreprod.108.068536 |pmc=2553520 |pmid=18495681}}</ref> Ayon sa [[hinuhang lola]], pinagpapalagay ng mga siyentipiko na mas nagtatagumpay ang reproduksiyon ng mga babaeng tao dahil mas nakakatuon sila sa pangangalaga sa kanilang mga anak, at gayundin sa magiging mga apo nila, kesa manganak pa rin sila sa katandaan.<ref>{{cite journal |vauthors=Peccei JS |year=2001 |title=Menopause: Adaptation or epiphenomenon? |trans-title=Menopause: Adaptasyon o Epipenomena? |journal=Evolutionary Anthropology |language=en |volume=10 |issue=2 |pages=43–57 |doi=10.1002/evan.1013 |s2cid=1665503}}</ref> Nakadepende sa dalawang salik ang [[Inaasahang haba ng buhay|haba ng buhay ng isang tao]]: henetika at pamumuhay.<ref>{{cite news |date=7 December 2010 |title=Reaching Toward the Fountain of Youth |language=en |trans-title=Pagkamit tungo sa Bukal ng Pagkabata |work=USC Trojan Family Magazine |url=https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20101213203112/https://uscnews.usc.edu/health/reaching_toward_the_fountain_of_youth.html |archive-date=13 December 2010 |vauthors=Marziali C}}</ref> Dahil sa samu't saring dahilan, mas mahaba ang buhay ng mga babae kesa sa mga lalaking tao.<ref>{{cite web |year=2002 |title=Why Men Die Younger: Causes of Mortality Differences by Sex |trans-title=Bakit Mas Maagang Mamatay ang mga Lalaki: Mga Sanhi ng Pagkakaiba sa Mortalidad ng bawat Kasarian |url=https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130701185241/https://www.soa.org/news-and-publications/publications/other-publications/monographs/m-li01-1-toc.aspx |archive-date=1 July 2013 |publisher=Society of Actuaries |language=en |vauthors=Kalben BB}}</ref> Noong 2018, tinatayang nasa 74.9 na taon ang inaasahang buhay ng isang babaeng tao kumpara sa 70.4 na taon sa mga lalaki sa buong mundo.<ref>{{cite web |date=2018 |title=Life expectancy at birth, female (years) |trans-title=Inaasahang haba ng buhay, babae (taon) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124203646/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.FE.IN |archive-date=24 January 2021 |access-date= |website=[[World Bank]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |date=2018 |title=Life expectancy at birth, male (years) |trans-title=Inaasahang haba ng buhay, lalaki (taon) |url=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224133034/https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.LE00.MA.IN |archive-date=24 February 2021 |access-date= |website=[[World Bank]] |language=en}}</ref> Gayunpaman, nagkakaiba ang haba na ito depende sa lugar, madalas dahil sa gaano kaunlad ito. Halimbawa, sa [[Hong Kong]], nasa 87.6 na taon ang inaasahang buhay ng mga babae doon at 81.8 taon naman sa mga lalaki. Sa kabilang banda, sa [[Republika ng Gitnang Aprika]], 55.0 taon lamang ang inaasahang buhay ng mga babae at 50.6 naman sa mga lalaki.<ref>{{cite book |url=https://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |title=Human Development Report |vauthors=Conceição P, etal |date=2019 |publisher=United Nations Development Programme |isbn=978-92-1-126439-5 |language=en |trans-title=Ulat sa Pagdebelop ng Tao |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210320094952/http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr2019.pdf |archive-date=20 March 2021 |url-status=live}}</ref><ref>{{cite web |title=Human Development Report 2019 |trans-title=Ulat sa Pagdebelop ng Tao 2019 |url=https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422102059/https://hdr.undp.org/sites/all/themes/hdr_theme/country-notes/MLT.pdf |archive-date=22 April 2022 |access-date= |publisher=United Nations Development Programme |language=en}}</ref> Sa pangkalahatan, tumatanda nang tumatanda ang edad ng populasyon ng mga mauunlad na bansa, kung saan nasa 40 ang karaniwang edad ng mga tao roon. Sa mga papaunlad na bansa naman, nasa 15 hanggang 20 taon lamang ito. Sa bawat limang Europeo, isa sa kanila ay nasa lagpas 60 taon ang edad. Ikumpara ito sa mga Aprikano, kung saan tanging isa sa dalawampung tao roon ang nasa lagpas 60 taon ang edad.<ref>{{cite web |title=The World Factbook |trans-title=Ang Factbook nf Mundo |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090912045414/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/ |archive-date=12 September 2009 |access-date= |publisher=[[Central Intelligence Agency]] |language=en}}</ref> Noong 2012, tinatayang nasa 316,600 tao ang may edad na lagpas 100 taon (mga [[sentenaryo]]) sa buong mundo.<ref>{{cite web |year=2012 |title=Chapter 1: Setting the Scene |trans-title=Kabanata 1: Pag-setup sa Eksena |url=http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130612052543/http://www.unfpa.org/webdav/site/global/shared/documents/publications/2012/UNFPA-Report-Chapter1.pdf |archive-date=12 June 2013 |access-date= |publisher=UNFPA |language=en}}</ref> {| class="wikitable plain-column-headers" style="width: 80%; margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |[[Talaksan:Baby_with_Aerobie_flying_ring.jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Ромський_хлопчик_(Мукачево).jpg|center|138x138px]] |[[Talaksan:Boy_in_Dar_es_Salaam_(14453809622).jpg|center|151x151px]] |[[Talaksan:Pataxo001.jpg|center|148x148px]] |[[Talaksan:An_old_age.JPG|center|149x149px]] |- |[[Talaksan:Baby_playing_with_yellow_paint._Work_by_Dutch_artist_Peter_Klashorst_entitled_"Experimental".jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Ethnie_dong_6511a.jpg|center|150x150px]] |[[Talaksan:Portrait_of_a_Persian_lady_in_Iran,_10-08-2006_(cropped).jpg|center|143x143px]] |[[Talaksan:Punjabi_woman_smile.jpg|center|146x146px]] |[[Talaksan:HappyPensioneer.jpg|center|132x132px]] |- ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Sanggol]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Pagkabata]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Kabaguntauhan]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Adulto|Hustong edad]] ! scope="col" style="text-align: center; width: 20%;" |[[Katandaan]] |} === Pagkain === {{main|Nutrisyon ng tao}} [[File:Preparing_The_Feast.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Preparing_The_Feast.jpg|thumb|Mga tao sa [[Bali, Indonesia]], na naghahanda ng [[pagkain]].]] Mga [[omniboro]] ang mga tao, kayang kumain ng parehong [[karne]] at [[halaman]].<ref>{{cite book |title=Evolution of the human diet: the known, the unknown and the unknowable |vauthors=Cordain L |year=2007 |veditors=Ungar PS |pages=264–265 |language=en |trans-title=Ebolusyon ng diyeta ng tao: ang alam, hindi alam, at hindi malalaman |chapter=Implications of Plio-pleistocene diets for modern humans |trans-chapter=Mga implikasyon ng mga diyetang Pliopleistoseno sa mga modernong tao |quote=}}</ref> Iba-iba ang [[diyeta]] ng mga tao, mula sa pagiging [[Veganism|vegan]] hanggang sa pagiging [[karniboro]]. Sa ilang mga kaso, humahantong sa kakulangan sa nutrisyon ang mga restriksiyon sa mga kinakain; gayunpaman, sa pangkalahatan, [[Nutrisyon|balanse ang pagkain]] ng mga tao mula sa iba't-ibang mga kultura.<ref>{{cite journal |author1= |date=June 2003 |title=Position of the American Dietetic Association and Dietitians of Canada: Vegetarian diets |trans-title=Posisyon ng American Dietetic Association at Dietitians of Canada: mga diyetang vegetarian |journal=Journal of the American Dietetic Association |language=en |volume=103 |issue=6 |pages=748–765 |doi=10.1053/jada.2003.50142 |pmid=12778049}}</ref> Nakakabit sa kultura ang pagkain ng mga tao at humantong kalaunan sa pag-usbong ng [[agham pampagkain]].<ref name="Crittenden-2017">{{cite journal |vauthors=Crittenden AN, Schnorr SL |date=2017 |title=Current views on hunter-gatherer nutrition and the evolution of the human diet |trans-title=Mga kasalukuyang pananaw sa nutrisyon ng mga nangangaso at nangangalap at ang ebolusyon ng diyeta ng tao |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=162 |issue=S63 |pages=84–109 |bibcode=2017AJPA..162S..84C |doi=10.1002/ajpa.23148 |pmid=28105723 |doi-access=free}}</ref> Bago ang pag-usbong ng [[agrikultura]], pawang mga nangangalap at nangangaso ang mga tao para sa kanilang kakainin.<ref name="Crittenden-2017" /> Madalas na kumokolekta sila ng mga nakapirmeng makakain tulad ng mga halaman, [[prutas]], at mga [[lamang-dagat]] sa dalampasigan, at nangangaso ng mga hayop na dapat hulihin muna bago makain.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |name-list-style=vanc |vauthors=Cordain L, Eaton SB, Sebastian A, Mann N, Lindeberg S, Watkins BA, O'Keefe JH, Brand-Miller J |date=February 2005 |title=Origins and evolution of the Western diet: health implications for the 21st century |trans-title=Mga pinagmulan at ebolusyon ng Kanluraning diyeta: mga implikasyon sa kalusugan sa ika-21 siglo |journal=The American Journal of Clinical Nutrition |language=en |volume=81 |issue=2 |pages=341–354 |doi=10.1093/ajcn.81.2.341 |pmid=15699220 |doi-access=free}}</ref> Ipinagpapalagay ng mga siyentipiko na natuklasan at nagamit na ng mga tao ang [[apoy]] sa [[Pagluluto|pagluto]] sa kanilang kakainin simula pa noong panahon ng mga [[Homo erectus|''Homo erectus'']].<ref>{{cite journal |vauthors=Ulijaszek SJ |date=November 2002 |title=Human eating behaviour in an evolutionary ecological context |trans-title=Kaugalian ng mga tao sa pagkain sa kontekstong ebolusyonal at ekolohikal |journal=The Proceedings of the Nutrition Society |language=en |volume=61 |issue=4 |pages=517–526 |doi=10.1079/PNS2002180 |pmid=12691181 |doi-access=free}}</ref> Nagsimula naman ang domestikasyon ng mga tao sa mga halaman bandang 11,700 taon ang nakalipas,<ref>{{cite journal |author=John Carey |date=2023 |title=Unearthing the origins of agriculture |trans-title=Paghuhukay sa pinagmulan ng agrikultura |journal=[[Proceedings of the National Academy of Sciences]] |language=en |volume=120 |issue=15 |pages=e2304407120 |bibcode=2023PNAS..12004407C |doi=10.1073/pnas.2304407120 |pmc=10104519 |pmid=37018195 |doi-access=free}}</ref> na kalauna'y humantong sa agrikultura at nagpasimula sa [[Rebolusyong Neolitiko]].<ref>{{cite journal |author1=Ayelet Shavit |author2=Gonen Sharon |date=2023 |title=Can models of evolutionary transition clarify the debates over the Neolithic Revolution? |trans-title=Malilinaw ba ng mga modelo sa transisyon ng ebolusyon ang mga debate ukol sa Rebolusyong Neolitiko? |journal=[[Philosophical Transactions of the Royal Society B]] |language=en |volume=378 |issue=1872 |doi=10.1098/rstb.2021.0413 |pmc=9869441 |pmid=36688395}}</ref> Ang pagbabagong ito ay ipinagpapalagay na nagpabago din sa biolohiya ng tao; halimbawa, dahil sa [[gatas]] at [[keso]] kaya nagawang [[Pagtunaw ng pagkain|matunaw sa tiyan]] ng mga tao ang [[laktasa]], bagamat [[Intoleransya sa laktosa|hindi lahat ng populasyon ng tao ay kayang gawin ito]] magpahanggang ngayon.<ref>{{cite journal |vauthors=Holden C, Mace R |date=October 1997 |title=Phylogenetic analysis of the evolution of lactose digestion in adults |url=https://archive.org/details/sim_human-biology_1997-10_69_5/page/604 |trans-title=Pagsusuring pilohenetiko sa ebolusyon ng pagtunaw sa laktasa sa mga nasa hustong edad |journal=Human Biology |language=en |volume=69 |issue=5 |pages=605–628 |pmid=9299882}}</ref> Nakadepende sa lugar, panahon, at kultura ang mga pagkaing madalas kainin ng mga tao, gayundin sa kung paano ito hinahanda.<ref>{{cite web |title=The Evolution of Diet |trans-title=Ang Ebolusyon ng Diyeta |url=https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140818204010/https://www.nationalgeographic.com/foodfeatures/evolution-of-diet/ |archive-date=18 August 2014 |access-date= |website=[[National Geographic]] |language=en |vauthors=Gibbons A}}</ref> Sa pangkalahatan, maaaring magtagal nang walong linggo ang tao nang walang kinakain, depende sa [[Taba|taba ng katawan]].<ref>{{cite web |date=2004 |title=How Long Can a Person Survive without Food? |trans-title=Gaano Katagal Mabubuhay ang Tao nang Walang Pagkain? |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190214012729/https://www.scientificamerican.com/article/how-long-can-a-person-survive-without-food/ |archive-date=14 February 2019 |access-date= |website=Scientific American |language=en |vauthors=Lieberson AD}}</ref> Gayunpaman, aabot lamang ng tatlo hanggang apat na araw ang tao nang walang iniinom na [[tubig]], pinakamahaba na ang isang linggo.<ref>{{cite web |date=9 March 2018 |title=Here's how many days a person can survive without water |trans-title=Narito ang dami ng araw mabubuhay ang tao nang walang tubig |url=https://www.businessinsider.com/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140626030756/https://www.businessinsider.com.au/how-many-days-can-you-survive-without-water-2014-5 |archive-date=26 June 2014 |access-date= |website=Business Insider Australia |language=en |vauthors=Spector D}}</ref> Noong 2020, tinatayang nasa siyam na milyong katao ang namamatay araw-araw sa [[gutom]] mismo o dahil dito.<ref>{{cite web |date=2020 |title=U.N. Warns Number Of People Starving To Death Could Double Amid Pandemic |trans-title=Nagbabala ang UN na Maaaring Dumoble dahil sa Pandemya ang Bilang ng mga Taong Namamatay dahil sa Gutom |url=https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210628090826/https://www.npr.org/sections/coronavirus-live-updates/2020/05/05/850470436/u-n-warns-number-of-people-starving-to-death-could-double-amid-pandemic |archive-date=28 June 2021 |access-date= |website=NPR |language=en |vauthors=Mai HJ}}</ref> Isa ang [[malnutrisyon]] sa mga pinakakaraniwang dahilan ng pagkasakit ng mga bata sa mundo.<ref>{{cite journal |vauthors=Murray CJ, Lopez AD |date=May 1997 |title=Global mortality, disability, and the contribution of risk factors: Global Burden of Disease Study |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_1997-05-17_349_9063/page/1436 |trans-title=Pandaigdigang mortalidad, kapansanan, at ang kontribusyon ng mga salik sa peligro: Pag-aaral sa Pandaigdigang Pasanin ng Sakit |journal=Lancet |language=en |volume=349 |issue=9063 |pages=1436–1442 |doi=10.1016/S0140-6736(96)07495-8 |pmid=9164317 |s2cid=2569153}}</ref> Hindi pantay-pantay ang pagkakaroon ng pagkain sa bawat lugar, at problema sa ilang mga lugar ang [[labis na katabaan]], na maaaring humantong sa mga komplikasyon sa katawan at pagtaas ng mortalidad sa mga [[Bansang maunlad|mauunlad]] at ilang [[papaunlad na bansa]]. Tinatayang nasa lagpas isang bilyong tao ang labis na [[Katabaan|mataba]] sa buong mundo.<ref name="Haslam">{{cite journal |vauthors=Haslam DW, James WP |date=October 2005 |title=Obesity |url=https://archive.org/details/sim_the-lancet_october-1-7-2005_366_9492/page/1197 |trans-title=Labis na Katabaan |journal=Lancet |language=en |volume=366 |issue=9492 |pages=1197–1209 |doi=10.1016/S0140-6736(05)67483-1 |pmid=16198769 |s2cid=208791491}}</ref> Sa Estados Unidos, 35% ng populasyon ang kinokonsiderang labis na mataba, kaya inilalarawan ito bilang isang [[Epidemiyolohiya ng labis na katabaan|epidemya]].<ref>{{cite journal |vauthors=Catenacci VA, Hill JO, Wyatt HR |date=September 2009 |title=The obesity epidemic |url=https://archive.org/details/sim_clinics-in-chest-medicine_2009-09_30_3/page/n17 |trans-title=Ang epidemya ng katabaan |journal=Clinics in Chest Medicine |language=en |volume=30 |issue=3 |pages=415–444, vii |doi=10.1016/j.ccm.2009.05.001 |pmid=19700042}}</ref> Resulta ang katabaan ng pagkain ng sobra-sobrang [[Kaloriya|kalori]] kesa sa nasusunog ng katawan, na tipikal sa mga diyeta na mas nangangailangan ng [[enerhiya]].<ref name="Haslam" /> === Pagkakaibang biolohikal === {{main|Pagkakaiba sa henetika ng tao}}Nagkakaiba ang mga tao sa kanilang katangian kagaya ng [[tangkad]], [[Dugo|uri ng dugo]], hugis ng [[mukha]] at korte ng [[bungo]], kulay ng [[Balat (anatomiya)|balat]] at [[buhok]], at maging mga [[Pagmamana ng katangian|namamanang]] [[sakit]].<ref>{{cite web |title=Adapting to Climate Extremes |trans-title=Pag-adapt sa Tindi ng Klima |url=https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130106211840/https://anthro.palomar.edu/adapt/adapt_2.htm |archive-date=6 January 2013 |access-date= |work=Human Biological Adaptability |publisher=Palomar College |language=en |vauthors=O'Neil D}}</ref> Karaniwan na umaabot nang {{Convert|1.4|-|1.9|m|ft|abbr=on}} ang kanilang tangkad, na nakadepende sa [[kasarian]], pinanggalingan, at henetika. Nakadepende rin ang timbang sa henetika gayundin sa pamumuhay at pagkain.<ref>{{cite journal |vauthors=Rask-Andersen M, Karlsson T, Ek WE, Johansson Å |date=September 2017 |title=Gene-environment interaction study for BMI reveals interactions between genetic factors and physical activity, alcohol consumption and socioeconomic status |trans-title=Ipinakita sa pag-aaral sa interaksyon ng hene at kalikasan para sa BMI ang mga interaksyon sa pagitan ng mga salik sa henetika at pisikal na gawain, pagkonsumo ng alak, at estadng sosyoekonomiko |journal=PLOS Genetics |language=en |volume=13 |issue=9 |pages=e1006977 |doi=10.1371/journal.pgen.1006977 |pmc=5600404 |pmid=28873402 |doi-access=free}}</ref> May ebidensiya na nagpapatunay na nagbabago ang henetika ng mga tao depende sa kapaligiran nito. Halimbawa, dahil kasama sa karaniwang pagkain ng ilang grupo ng mga tao ang mga pagkaing gawa sa [[gatas]] ng [[baka]], nagawang umayon ang kanilang katawan upang [[Pagtunaw ng pagkain|matunaw]] ang [[laktasa]], na [[Intoleransya sa laktosa|hindi kaya ng maraming tao]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Beja-Pereira A, Luikart G, England PR, Bradley DG, Jann OC, Bertorelle G, Chamberlain AT, Nunes TP, Metodiev S, Ferrand N, Erhardt G |date=December 2003 |title=Gene-culture coevolution between cattle milk protein genes and human lactase genes |trans-title=Koebolusyon ng kultura at hene sa pagitan ng mga hene ng protina ng gatas ng baka at mga hene ng laktasa ng mga tao |journal=Nature Genetics |language=en |volume=35 |issue=4 |pages=311–313 |doi=10.1038/ng1263 |pmid=14634648 |s2cid=20415396}}</ref> Madalas ring may [[Sakit na sickle-cell|sickle cell anemia]] ang mga taong nakatira sa lugar kung saan talamak ang [[malaria]].<ref>{{cite journal |vauthors=Weatherall DJ |date=May 2008 |title=Genetic variation and susceptibility to infection: the red cell and malaria |trans-title=Pagkakaiba sa henetika at pagkakaroon ng impeksiyon: ang pulang selula at ang malaria |journal=British Journal of Haematology |language=en |volume=141 |issue=3 |pages=276–286 |doi=10.1111/j.1365-2141.2008.07085.x |pmid=18410566 |doi-access=free |s2cid=28191911}}</ref> Nadebelop ng mga populasyon ang mga pagbabagong kinakailangan sa paglipas ng panahon bunsod ng kanilang paninirahan sa isang partikular na lugar, kagaya halimbawa ng mas malalakas na [[Baga (anatomiya)|baga]] para sa mga taong nakatira sa mga matataas na lugar at sa [[pagsisid sa ilalim ng dagat]] nang mas matagal tulad ng [[Badjao|mga Badjao]] sa katimugang Pilipinas.<ref>{{cite journal |vauthors=Shelomi M, Zeuss D |date=5 April 2017 |title=Bergmann's and Allen's Rules in Native European and Mediterranean Phasmatodea |trans-title=Mga Tuntunin ni Bergmann at Allen sa Phasmatodea ng Katutubong Europeo at Mediteraneo |journal=Frontiers in Ecology and Evolution |language=en |volume=5 |page=25 |bibcode=2017FrEEv...5...25S |doi=10.3389/fevo.2017.00025 |issn=2296-701X |doi-access=free |hdl-access=free |s2cid=34882477 |hdl=11858/00-001M-0000-002C-DD87-4}}</ref><ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Ilardo MA, Moltke I, Korneliussen TS, Cheng J, Stern AJ, Racimo F, de Barros Damgaard P, Sikora M, Seguin-Orlando A, Rasmussen S, van den Munckhof IC, Ter Horst R, Joosten LA, Netea MG, Salingkat S, Nielsen R, Willerslev E |date=April 2018 |title=Physiological and Genetic Adaptations to Diving in Sea Nomads |trans-title=Pisyolohikal at Henetikal na Adaptasyon sa Pagsisid ng mga Sea Nomad |journal=Cell |language=en |volume=173 |issue=3 |pages=569–580.e15 |doi=10.1016/j.cell.2018.03.054 |pmid=29677510 |doi-access=free}}</ref> [[File:Hair_colors.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hair_colors.jpg|thumb|Mga kulay ng buhok ng tao, mula kaliwang taas paorasang ikot: itim, kayumanggi, olandes, puti, at pula.]] [[File:Coloured-family.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Coloured-family.jpg|thumb|Taglay ng pamilyang ito ng mga tao mula sa [[Timog Aprika]] ang ibat-ibang kulay ng mga balat ng tao.]] Itim ang pinakakaraniwang [[kulay ng buhok]] ng mga tao, bagamat meron ding mga buhok na kulay kayumanggi, olandes, o pula.<ref>{{cite journal |vauthors=Rogers AR, Iltis D, Wooding S |year=2004 |title=Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair |url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_2004-02_45_1/page/104 |trans-title=Pagkakaiba sa henetika sa MC1R locus at ang panahon simula sa pagkalagas ng buhok ng tao |journal=Current Anthropology |language=en |volume=45 |issue=1 |pages=105–08 |doi=10.1086/381006 |s2cid=224795768}}</ref> Nakadepende sa dami ng [[melanin]] ang kulay ng buhok, na kalaunan ay kumokonti na nagiging dahilan ng pagputi nito. Samantala, maaaring maging maitim hanggang maputi ang [[kutis ng balat]] ng tao, at sa ilang mga kaso tulad ng mga taong [[anak-araw]], sobrang puti. Tipikal na nakadepende sa dami ng nakukuhang [[Ultrabiyoleta|UV]] sa balat ang magiging kulay nito, kaya sa mga rehiyon sa o malapit sa [[ekwador]] makikita ang karamihan sa mga taong maitim ang balat.<ref name=":1">{{cite journal |vauthors=Nina J |year=2004 |title=The evolution of human skin and skin color |trans-title=Ang ebolusyon ng balat ng tao at kutis |journal=Annual Review of Anthropology |language=en |volume=33 |pages=585–623 |doi=10.1146/annurev.anthro.33.070203.143955}}</ref> Pinaniniwalaang panangga laban sa sinag ng Araw ang pagkaitim ng balat ng mga tao sa mga rehiyong ito.<ref>{{cite journal |vauthors=Jablonski NG, Chaplin G |date=May 2010 |title=Colloquium paper: human skin pigmentation as an adaptation to UV radiation |trans-title=Colloquium paper: kulay ng balat ng tao bilang adaptasyon sa radyasyong UV |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=107 |issue=Supplement_2 |pages=8962–8968 |bibcode=2010PNAS..107.8962J |doi=10.1073/pnas.0914628107 |pmc=3024016 |pmid=20445093 |doi-access=free}}</ref> Samantala, sa mga rehiyong hindi masyadong naaarawan, puti ang balat ng mga tao rito upang mapanatili ang [[bitamina D]] na nagmumula sa sinag ng [[Araw (astronomiya)|Araw]].<ref>{{cite journal |vauthors=Jablonski NG, Chaplin G |date=July 2000 |title=The evolution of human skin coloration |trans-title=Ang ebolusyon ng kulay ng balat ng tao |url=https://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |journal=Journal of Human Evolution |language=en |volume=39 |issue=1 |pages=57–106 |bibcode=2000JHumE..39...57J |doi=10.1006/jhev.2000.0403 |pmid=10896812 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120114203210/https://www.bgsu.edu/departments/chem/faculty/leontis/chem447/PDF_files/Jablonski_skin_color_2000.pdf |archive-date=14 January 2012}}</ref> Kayang umitim ang balat ng mga tao bilang tugon sa [[Radiyasyon|radyasyong]] UV kung kailanganin.<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Harding RM, Healy E, Ray AJ, Ellis NS, Flanagan N, Todd C, Dixon C, Sajantila A, Jackson IJ, Birch-Machin MA, Rees JL |date=April 2000 |title=Evidence for variable selective pressures at MC1R |trans-title=Ebidensiya para sa nagbabagong mga presyur sa pagpili sa MC1R |journal=American Journal of Human Genetics |language=en |volume=66 |issue=4 |pages=1351–1361 |doi=10.1086/302863 |pmc=1288200 |pmid=10733465}}</ref> Napakaliit lang ang pagkakaiba ng mga tao sa isa't-isa; karamihan sa mga pagkakaiba ay hanggang sa indibiduwal lamang.<ref>{{cite web |title=The Science Behind the Human Genome Project |trans-title=Ang Agham sa Likod ng Proyektong Henoma ng Tao |url=https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130102065343/https://www.ornl.gov/sci/techresources/Human_Genome/project/info.shtml |archive-date=2 January 2013 |access-date= |work=Human Genome Project |publisher=US Department of Energy |language=en |quote=}}</ref> Walang hangganan halos ang mga pagkakaibang ito,<ref>{{cite journal |vauthors=Keita SO, Kittles RA, Royal CD, Bonney GE, Furbert-Harris P, Dunston GM, Rotimi CN |date=November 2004 |title=Conceptualizing human variation |trans-title=Paglalarawan sa pagkakaiba ng mga tao |journal=Nature Genetics |language=en |volume=36 |issue=11 Suppl |pages=S17-20 |doi=10.1038/ng1455 |pmid=15507998 |doi-access=free}}</ref> at ayon sa mga datos sa henetika, mapaanuman ang gamiting basehan sa paggugrupo, ang tindi ng pagkakaiba ng dalawang tao mula sa parehong grupo ay walang pinagkaiba halos sa pagkakaiba ng dalawang tao mula sa magkaibang grupo.<ref>{{cite web |title=Genetic – Understanding Human Genetic Variation |trans-title=Henetika – Pag-unawa sa Pagkakaiba sa Henetika ng Tao |url=https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130825143543/https://science.education.nih.gov/supplements/nih1/genetic/guide/genetic_variation1.htm |archive-date=25 August 2013 |access-date= |work=Human Genetic Variation |publisher=National Institute of Health (NIH) |language=en |quote=}}</ref> Hindi magkakaugnay sa isa't-isa ang mga maiitim na tao mula sa [[Aprika]], [[Australya|Australia]], at [[Timog Asya]].<ref name=":1" /> Ayon din sa mga pananaliksik sa henetika, pinakamayabong ang henetika ng mga tao mula sa Aprika, na mabilis na kumokonti habang palayo sa naturang kontinente,<ref>{{cite journal |vauthors=Jorde LB, Watkins WS, Bamshad MJ, Dixon ME, Ricker CE, Seielstad MT, Batzer MA |date=March 2000 |title=The distribution of human genetic diversity: a comparison of mitochondrial, autosomal, and Y-chromosome data |url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2000-03_66_3/page/979 |trans-title=Ang distribusyon ng dibersidad sa henetika ng tao: pagkukumpara sa mitokondrial, autosomal, at kromosomang Y na datos |journal=American Journal of Human Genetics |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=979–988 |doi=10.1086/302825 |pmc=1288178 |pmid=10712212}}</ref> marahil dahil sa resulta ng pagkonti ng mga populasyon sa mga lugar na pinuntahan nila.<ref>{{cite journal |author-link3=Francois Balloux |vauthors=Manica A, Amos W, Balloux F, Hanihara T |date=July 2007 |title=The effect of ancient population bottlenecks on human phenotypic variation |trans-title=Ang epekto ng pagliit ng mga sinaunang populasyon sa baryasyon ng penotipo ng tao |journal=Nature |language=en |volume=448 |issue=7151 |pages=346–348 |bibcode=2007Natur.448..346M |doi=10.1038/nature05951 |pmc=1978547 |pmid=17637668}}</ref> Nahaluan ang mga taong lumabas sa kontinente ng mga hene ng ibang mga espesye ng tao, kagaya ng mga [[Neandertal]] at [[Denisova hominin|Denisovan]], bagamat maaari ring nahaluan ang mga tao sa Aprika ng mga ito.<ref name="Bergstrom2020" /><ref>{{cite journal |vauthors=Chen L, Wolf AB, Fu W, Li L, Akey JM |date=February 2020 |title=Identifying and Interpreting Apparent Neanderthal Ancestry in African Individuals |trans-title=Pagkilala at Paglalarawan sa Diumano'y Ninunong Neandertal sa mga Aprikano |journal=Cell |language=en |volume=180 |issue=4 |pages=677–687.e16 |doi=10.1016/j.cell.2020.01.012 |pmc= |pmid=32004458 |doi-access=free |s2cid=210955842}}</ref> Ayon din sa mga kamakailang pag-aaral, taglay ng mga tao sa Aprika, lalo na sa [[Kanlurang Aprika]], ang mga hene na wala sa mga taong nasa labas ng kontinente. Pinaniniwalaan na nagmula ito sa isang hindi pa tukoy na laos na espesye ng mga tao sa Aprika na unang humiwalay sa mga ''Homo sapiens'' bago pa ang mga Neandertal.<ref name="Bergstrom2020" /> [[Gonokorismo|Gonokorista]] ang mga tao; ibig sabihin, may dalawang [[kasarian]] sila.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304 |title=The Biology of Reproduction |vauthors=Fusco G, Minelli A |date=10 October 2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-108-49985-9 |page=304 |language=en |trans-title=Ang Biolohiya ng Reproduksiyon |access-date=30 July 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221022071224/https://books.google.com/books?id=AKGsDwAAQBAJ&q=homo+sapiens+gonochoric&pg=PA304 |archive-date=22 October 2022 |url-status=live}}</ref> Pinakamatindi ang pagkakaiba ng mga tao base sa kanilang kasarian; bagamat nasa 0.5% lamang na magkaiba ang dalawang tao ng parehong kasarian, aabot nang 2% ang pagkakaiba ng dalawang tao ng magkaibang kasarian.<ref>{{cite journal |vauthors=Gustafsson A, Lindenfors P |date=October 2004 |title=Human size evolution: no evolutionary allometric relationship between male and female stature |trans-title=Ebolusyon ng laki ng tao: walang relasyong alometriko sa pagitan ng tindig ng lalaki at babae |journal=Journal of Human Evolution |language=en |volume=47 |issue=4 |pages=253–266 |bibcode=2004JHumE..47..253G |doi=10.1016/j.jhevol.2004.07.004 |pmid=15454336}}</ref> Tipikal na mas mabigat ang mga lalaking tao nang 15% at {{Convert|15|cm|in|abbr=on}} na mas matangkad kesa sa mga babaeng tao. 40–50% na mas malakas ang itaas na bahagi ng katawan at 20–30% na mas malakas ang mababang bahagi ng mga lalaki kesa mga babae dahil sa dami ng mga hibla ng [[Kalamnan|masel]] nila.<ref>{{cite journal |vauthors=Miller AE, MacDougall JD, Tarnopolsky MA, Sale DG |year=1993 |title=Gender differences in strength and muscle fiber characteristics |trans-title=Pagkakaiba ng kasarian sa lakas at katangian ng mga hibla ng masel |journal=European Journal of Applied Physiology and Occupational Physiology |language=en |volume=66 |issue=3 |pages=254–262 |doi=10.1007/BF00235103 |pmid=8477683 |hdl-access=free |s2cid=206772211 |hdl=11375/22586}}</ref> Samantala, karaniwang mas marami ang nakaimbak na [[Taba|taba sa katawan]] ang mga babae kesa sa mga lalaki, mas makikinis ang balat dahil sa pangangailangan ng bitamina D tuwing [[Pagdadalantao|nagdadalang-tao]] at [[Pagpapasuso|nagpapasuso]].<ref>{{Cite book |title=Sex and Gender Factors Affecting Metabolic Homeostasis, Diabetes and Obesity |vauthors=Bredella MA |date=2017 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-319-70177-6 |veditors=Mauvais-Jarvis F |series=Advances in Experimental Medicine and Biology |volume=1043 |place=Cham |pages=9–27 |language=en |trans-title=Mga Salik sa Kasarian na Nakakaapekto sa Metabolikong Homeostatis, Diyabetes, at Katabaan |chapter=Sex Differences in Body Composition |trans-chapter=Pagkakaiba ng Kasarian sa Komposisyon ng Katawan |doi=10.1007/978-3-319-70178-3_2 |pmid=29224088}}</ref> Dahil sa pagkakaiba sa [[kromosoma]], may ilang kondisyon na tanging nakakaapekto sa lalaki o sa babae.<ref>{{cite web |title=Sex Linked |trans-title=Nauugnay sa Kasarian |url=https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220414183337/https://www.genome.gov/genetics-glossary/Sex-Linked |archive-date=14 April 2022 |access-date= |website=National Human Genome Research Institute |language=en |vauthors=Easter C}}</ref> Mas malalim nang isang [[oktaba]] ang boses ng mga lalaki kesa sa mga babae.<ref>{{cite journal |vauthors=Puts DA, Gaulin SJ, Verdolini K |date=July 2006 |title=Dominance and the evolution of sexual dimorphism in human voice pitch. |url=https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2006-07_27_4/page/282 |trans-title=Dominasyon at ebolusyon ng dimorpismong pangkasarian sa tinis ng boses ng tao |journal=Evolution and Human Behavior |language=en |volume=27 |issue=4 |pages=283–296 |bibcode=2006EHumB..27..283P |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2005.11.003 |s2cid=32562654}}</ref> Mas mahaba ang buhay ng mga babae sa halos lahat ng panig ng mundo.<ref>{{cite web |title=Gender, women, and health |trans-title=Kasarian, kababaihan, at kalusugan |url=https://www.who.int/gender/documents/en/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130625083240/https://www.who.int/gender/documents/en/ |archive-date=25 June 2013 |work= |publisher=[[World Health Organization]] |language=en}}</ref> May mga [[intersex]] din na tao, na nagtataglay ng parehong [[Titi|panlalaki]] at [[Kaluban|pambabaeng ari]], ngunit bihira lamang ito.<ref>{{Cite journal |last=Sax |first=Leonard |date=1 August 2002 |title=How common is lntersex? A response to Anne Fausto-Sterling |trans-title=Gaano Kakaraniwan ang mga Intersex? Tugon kay Anne Fausto-Sterling |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00224490209552139 |journal=The Journal of Sex Research |language=en |volume=39 |issue=3 |pages=174–178 |doi=10.1080/00224490209552139 |issn=0022-4499 |pmid=12476264 |s2cid=33795209}}</ref> == Sikolohiya == {{Pangunahin|Sikolohiya}} [[Talaksan:Human_brain_lateral_view_description.JPG|thumb|Ang panlabas na hitsura ng [[utak ng tao]]. Markado ang mga pangunahing lobo ng [[serebrum]]: [[Harapang lobo|harapan]] (1), [[Lobong parietal|parietal]] (2), [[Temporal na lobo|temporal]] (3), at [[Oksipital na lobo|oksipital]] (4). Tumutukoy ang ibang mga bilang sa mga mahahalagang pananda ng hangganan ng apat na lobo. Makikita naman ang [[Serebelyum|serebelum]] sa ibabang kanang sulok.]] Isa ang [[utak]] ng tao sa mga pinakamahahalagang bahagi ng katawan nito. Ito ang pangunahing [[Organo (anatomiya)|organo]] ng [[gitnang sistemang nerbiyos]], at kumokontrol sa [[periperong sistemang nerbiyos]]. Bukod sa pagkontrol sa mga "mabababang" gawaing kusang (otomatiko) ginagawa kagaya ng [[paghinga]] at [[pagtunaw ng pagkain]], ito rin ang may kontrol sa mga "matataas" na gawain tulad ng [[pag-iisip]], [[pagdadahilan]], at [[pagbabasal]].<ref>{{cite web |title=3-D Brain Anatomy |trans-title=Anatomiya ng Utak sa 3-D |url=https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170905064816/https://www.pbs.org/wnet/brain/3d/index.html |archive-date=5 September 2017 |access-date= |work=The Secret Life of the Brain |publisher=Public Broadcasting Service |language=en}}</ref> Ang mga ito ang kumakatawan sa [[isip]], na siyang pinag-aaralan sa larangan ng [[sikolohiya]]. May mga ilang katangian na bagamat hindi partikular na natatangi sa mga tao, ay nagtatangi sa mga tao mula sa ibang mga hayop.<ref>{{cite web |date=9 November 2016 |title=We've got human intelligence all wrong |trans-title=Nagkamali tayo sa katalinuhan ng tao |url=https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131122837/https://www.bbc.com/future/article/20161108-weve-got-human-intelligence-all-wrong |archive-date=31 January 2021 |access-date= |website=BBC |language=en |vauthors=Robson D}}</ref> Maaaring sila lamang ang mga hayop na kayang magsagawa ng [[alaalang episodiko]] at [[Pag-iisip labas sa kasalukuyan|makapag-isip labas sa kasalukuyan]] ({{Lang|en|mental time travel}}).<ref>{{cite news |date=26 February 2015 |title=Many Animals{{snd}}Including Your Dog{{snd}}May Have Horrible Short-Term Memories |language=en |trans-title=Maraming mga Hayop{{snd}}Kabilang ang Iyong Aso{{snd}}Ang Napakamalimutin |work=National Geographic News |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210419150625/https://www.nationalgeographic.com/animals/article/150225-dogs-memories-animals-chimpanzees-science-mind-psychology |archive-date=19 April 2021 |vauthors=Owen J}}</ref> Kahit ikumpara sa ibang mga [[nakikihalubilong hayop]], napakarami ng mga ekspresyon sa [[mukha]] na kayang gawin ng mga tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Schmidt KL, Cohn JF |date=2001 |title=Human facial expressions as adaptations: Evolutionary questions in facial expression research |trans-title=Mga ekspresyon sa mukha ng tao bilang adaptasyon: Mga katanungan sa ebolusyon sa pananaliksik sa ekspresyon ng mukha |journal=American Journal of Physical Anthropology |language=en |volume=116 |issue=S33 |pages=3–24 |bibcode=2001AJPA..116S...3S |doi=10.1002/ajpa.20001 |pmc=2238342 |pmid=11786989}}</ref> Sila lamang ang natatanging hayop sa kasalukuyan na kayang [[Pag-iyak|umiyak]] dahil sa emosyon.<ref>{{cite news |date=5 January 2011 |title=Tears in Her Eyes: A Turnoff for Guys? |language=en |trans-title=Mga Luha sa Kanyang Mata: Ayaw ng mga Lalaki? |work=ABC News |url=https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975 |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130050944/https://abcnews.go.com/Health/MindMoodNews/womens-tears-chemical-turnoff-men/story?id=12540975 |archive-date=30 January 2021 |vauthors=Moisse K}}</ref> Isa sila sa mga hayop na kayang [[Pagsubok sa harap ng salamin|makilala ang kanilang sarili sa harap ng salamin]].<ref>{{cite news |date=2018 |title=The 'me' illusion: How your brain conjures up your sense of self |language=en |trans-title=Ang ilusyon ng 'ako': Paano ginagawa ng utak mo ang sarili mo |work=New Scientist |url=https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210218175649/https://www.newscientist.com/article/mg23931940-100-the-me-illusion-how-your-brain-conjures-up-your-sense-of-self/ |archive-date=18 February 2021 |vauthors=Deleniv S}}</ref> Mas malalaki ang kanilang [[kortesang prepontal]], ang rehiyon ng utak na may kontrol sa [[kognisyon]], kumpara sa ibang mga primado, kaya naman itinuturing sila bilang isa sa, kundi ang pinakamatatalinong hayop.<ref>{{cite journal |vauthors=Stern P |date=22 June 2018 |title=The human prefrontal cortex is special |url=https://archive.org/details/science_2018-06-22_360_6395/page/1311 |trans-title=Natatangi ang kortesang prepontal ng tao |journal=Science |language=en |volume=360 |issue=6395 |pages=1311–1312 |bibcode=2018Sci...360S1311S |doi=10.1126/science.360.6395.1311-g |issn=0036-8075 |doi-access=free |s2cid=149581944}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Erickson R |date=22 September 2014 |title=Are Humans the Most Intelligent Species? |trans-title=Mga Tao Nga Ba ang Pinakamatatalinong Espesye? |journal=Journal of Intelligence |language=en |volume=2 |issue=3 |pages=119–121 |doi=10.3390/jintelligence2030119 |issn=2079-3200 |doi-access=free}}</ref> Gayunpaman, kasalukuyang pinagdedebatehan kung sila nga lang ba talaga ang mga hayop na pasok sa kahulugan ng [[teorya ng isip]].<ref>{{Cite journal |last1=Penn |first1=Derek C. |last2=Povinelli |first2=Daniel J. |date=2007-04-29 |title=On the lack of evidence that non-human animals possess anything remotely resembling a 'theory of mind' |trans-title=Ukol sa kawalan ng ebidensiya sa pagkakaroon ng kahit anong maituturing na 'teorya ng isip' sa mga hayop na hindi tao |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences |language=en |volume=362 |issue=1480 |pages=731–744 |doi=10.1098/rstb.2006.2023 |issn=0962-8436 |pmc=2346530 |pmid=17264056}}</ref><ref>{{cite web |title=Humans not smarter than animals, just different, experts say |trans-title=Hindi mas matalino ang mga tao kesa sa mga hayop, iba lang sila, ayon sa mga eksperto |url=https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130063650/https://phys.org/news/2013-12-humans-smarter-animals-experts.html |archive-date=30 January 2021 |access-date= |website=Phys.org |language=en}}</ref> === Tulog at panaginip === {{Main|Tulog|Panaginip}} Kadalasan, [[diurnal]] ang mga tao; ibig sabihin, aktibo sila tuwing [[Araw (panahon)|araw]] at natutulog tuwing [[Gabi (panahon)|gabi]]. [[Tulog|Natutulog]] ang mga batang tao nang siyam hanggang sampung oras, at pito hanggang siyam na oras naman sa mga matatanda. Gayunpaman, hindi ito madalas nasusunod, na nagiging dahilan ng [[Puyat|pagkapuyat]] na nakakaapekto sa katawan tulad ng [[pagkaantok]], [[pagod]], at [[agresyon]].<ref>{{cite journal |vauthors=Grandner MA, Patel NP, Gehrman PR, Perlis ML, Pack AI |date=August 2010 |title=Problems associated with short sleep: bridging the gap between laboratory and epidemiological studies |trans-title=Mga problemang nauugnay sa maikling tulog: pagtutulay sa pagitan ng mga pag-aaral sa laboratoryo at epidemyolohiya |journal=Sleep Medicine Reviews |language=en |volume=14 |issue=4 |pages=239–247 |doi=10.1016/j.smrv.2009.08.001 |pmc=2888649 |pmid=19896872}}</ref> [[Panaginip|Nananaginip]] ang mga tao tuwing natutulog, kung saan nakakaranas sila ng mga imaheng nakikita at mga tunog na naririnig dahil sa pagiging aktibo ng mga [[pons]] sa [[yugtong REM ng pagtulog]]. Iba-iba ng mga panagbawatp, mula sa ilang segundo lamang hanggang tatlumpung minuto.<ref>{{cite journal |vauthors=Hobson JA |date=November 2009 |title=REM sleep and dreaming: towards a theory of protoconsciousness |trans-title=Pagtulog na REM at panaginip: tungo sa teorya ng protokamalayan |journal=Nature Reviews. Neuroscience |language=en |volume=10 |issue=11 |pages=803–813 |doi=10.1038/nrn2716 |pmid=19794431 |s2cid=205505278}}</ref> Nagkakaroon ng tatlo hanggang limang panaginip ang mga tao kada gabi, pinakamarami na ang pito. Bagamat malilimutan agad ang mga panaginip pagkagising, mas mataas ang tiyansang maaalala ito ng indibiduwal kung nagising siya sa kalagitnaan ng yugtong REM ([[Alimpungat|naalimpungatan]]). Hindi nakokontrol ng mga nananaginip ang kanilang mga panaginip, maliban sa kaso ng mga [[namamalayang panaginip]], kung saan alam ng indibiduwal na nananaginip siya at nakokontrol ang mga pangyayari nito.<ref>{{cite web |date=29 July 2010 |title=How Can You Control Your Dreams? |trans-title=Paano Mo Makokontrol ang mga Panaginip Mo? |url=https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150202070145/https://www.scientificamerican.com/article/how-to-control-dreams/ |archive-date=2 February 2015 |website=Scientific America |language=en |vauthors=Lite J}}</ref> === Kamalayan at pag-iisip === {{Main|Kamalayan|Kognisyon}}Sa pinakasimpleng paliwanag, [[kamalayan]] ang [[pagkamulat]] o kaalaman sa [[pag-iral]] ng [[sarili]] sa loob at labas.<ref>{{cite encyclopedia |title=Consciousness |dictionary=Merriam-Webster |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness |access-date= |language=en |trans-title=Kamalayan |archive-url=https://web.archive.org/web/20190907122314/https://www.merriam-webster.com/dictionary/consciousness |archive-date=7 September 2019 |url-status=live}}</ref> Bagamat sentro sa napakaraming debate at pag-aaral sa [[pilosopiya]] at [[agham]], nananatili pa rin itong enigmatiko at hindi lubos na maintindihan.<ref>{{cite encyclopedia |year=2004 |title=Consciousness |encyclopedia=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ |access-date= |language=en |trans-title=Kamalayan |archive-url=https://web.archive.org/web/20191014065308/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ |archive-date=14 October 2019 |vauthors=van Gulick R |url-status=live}}</ref> Tanging nagkakasundo lamang ang mga eksperto sa ideya ng kamalayan bilang tunay na umiiral.<ref>{{cite book |author-link=John Searle |title=The Oxford companion to philosophy |url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_f5n3 |vauthors=Searle J |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-926479-7 |veditors=Honderich T |language=en |trans-title=Ang gabay ng Oxford sa pilosopiya |chapter=Consciousness |trans-chapter=Kamalayan}}</ref> Tipikal itong hinahanay kasama ng [[isip]] bilang bahagi nito o ang mismong esensiya nito. Binigyang kahulugan ito sa kasaysayan bilang isang anyo ng [[introspeksiyon]], pansariling [[kaisipan]], [[imahinasyon]], at [[pagkukusa]].<ref>{{cite book |author-link=Julian Jaynes |url=https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf |title=The Origin of Consciousness in the Breakdown of the Bicameral Mind |vauthors=Jaynes J |publisher=Houghton Mifflin |year=2000 |isbn=0-618-05707-2 |language=en |trans-title=Ang Pinagmulan ng Kamalayan sa Pagsilip sa Bikameral na Isip |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20190807100304/https://s-f-walker.org.uk/pubsebooks/pdfs/Julian_Jaynes_The_Origin_of_Consciousness.pdf |archive-date=7 August 2019 |url-status=dead |orig-year=1976}}</ref> Ngayon, sinasama rin ang [[karanasan]], [[pakiramdam]], at [[Pananaw sa mundo|pananaw]] sa mga ito. Maaari may mga antas ang kamalayan, o di kaya'y ibang anyo nito na nagkakaiba sa isa't isa.<ref>{{cite web |date=15 August 2011 |title=Higher-Order Theories of Consciousness |trans-title=Mga Pangmataas na Antas na Teorya ng Kamalayan |url=https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210413163246/https://plato.stanford.edu/entries/consciousness-higher/ |archive-date=13 April 2021 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |language=en |vauthors=Carruthers P}}</ref> [[Kognisyon]] naman ang tawag sa pagkalap at pag-unawa sa [[kaalaman]] sa pamamagitan ng [[sentido ng katawan]].<ref>{{cite web |title=Cognition |trans-title=Kognisyon |url=https://www.lexico.com/definition/cognition |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160708041349/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/cognition |archive-date=8 July 2016 |access-date= |website=Lexico |publisher= |language=en}}</ref> Ang bawat tao ay may pansariling pananaw sa buhay bunsod ng kani-kanilang magkakaibang karanasan na resulta ng pagproseso ng [[utak ng tao]] sa mga impormasyong nagmula sa mga ito.<ref>{{cite book |title=Information—Consciousness—Reality |vauthors=Glattfelder JB |date=2019 |publisher=Springer International Publishing |isbn=978-3-030-03633-1 |veditors=Glattfelder JB |series=The Frontiers Collection |place=Cham |pages=515–595 |language=en |trans-title=Impormasyon—Kamalayan—Realidad |chapter=The Consciousness of Reality |trans-chapter=Ang Kamalayan ng Realidad |doi=10.1007/978-3-030-03633-1_14 |s2cid=189379814}}</ref> === Motibasyon at damdamin === {{Main|Pagganyak|Damdamin}} [[File:Plate_depicting_emotions_of_grief_from_Charles_Darwin's_book_The_Expression_of_the_Emotions.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Plate_depicting_emotions_of_grief_from_Charles_Darwin's_book_The_Expression_of_the_Emotions.jpg|thumb|Mga damdamin na ipinakita sa aklat ni [[Charles Darwin]] na ''[[Ang Mga Ekspresyon ng Damdamin sa mga Tao at Hayop]]'' (1872).]] Hindi pa lubos na naiintindihan ang [[motibasyon]] sa mga tao. Ayon sa [[modelo ng hirarkiya ng pangangailangan]], ang pangangailangan ng isang tao ay pakomplikado nang pakomplikado habang natutugunan ang mga pangunahing [[Panustos at pangangailangan|pangangailangan]] nito tulad ng pagkain at pamamahay.<ref>{{cite web |date=20 March 2020 |title=Maslow's Hierarchy of Needs |trans-title=Hirarkiya ng Pangangailangan ni Maslow |url=https://www.simplypsychology.org/maslow.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181108083314/https://www.simplypsychology.org/maslow.html |archive-date=8 November 2018 |access-date= |website=Simply Psychology |publisher=Simply Scholar Limited |language=en |quote= |vauthors=McLeod S}}</ref> Ayon sa pilosopiya, motibasyon ang pagpokus o pag-alis sa mga layunin na nangangailangan ng direktang aksyon mula sa indibiduwal. Ilan sa mga salik nito ang [[insentibo]] at [[Nais|kagustuhan]], gayundin sa pagpilit na magawa ang mga gustong gawin o mangyari.<ref>{{cite book |title=Motivation and Action |vauthors=Heckhausen J, Heckhausen H |date=28 March 2018 |publisher=Springer, Cham |isbn=978-3-319-65093-7 |location=Introduction and Overview |page=1 |language=en |trans-title=Motibasyon at Aksyon |chapter=Introduction and Overview |trans-chapter=Panimula at Buod |doi=10.1007/978-3-319-65094-4_1}}</ref> Mga estadong biolohikal ang mga [[damdamin]] na nagmumula sa [[sistemang nerbiyos]] dahil sa mga [[Neuropisyolohiya|neuropisyolohiyang]] pagbabago bunsod ng mga iniisip, pakiramdam, ugali, at antas ng pagkasaya o pagkalugmok.<ref>{{cite journal |vauthors=Damasio AR |date=May 1998 |title=Emotion in the perspective of an integrated nervous system |url=https://archive.org/details/sim_brain-research-reviews_1998-05_26_2-3/page/83 |trans-title=Emosyon sa pananaw ng isang integradong sistemang nerbiyos |journal=Brain Research. Brain Research Reviews |language=en |volume=26 |issue=2–3 |pages=83–86 |doi=10.1016/s0165-0173(97)00064-7 |pmid=9651488 |s2cid=8504450}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Cabanac M |date=2002 |title=What is emotion? |trans-title=Ano ang damdamin? |journal=Behavioural Processes |language=en |volume=60 |issue=2 |pages=69–83 |doi=10.1016/S0376-6357(02)00078-5 |pmid=12426062 |quote= |s2cid=24365776}}</ref> Madalas silang nauugnay sa [[sumpong]], [[timpi]], [[pagkatao]], [[Kalagayan|katayuan]], [[pagkamalikhain]], at motibasyon.<ref>{{cite journal |vauthors=Averill JR |date=April 1999 |title=Individual differences in emotional creativity: structure and correlates |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-personality_1999-04_67_2/page/330 |trans-title=Indibiduwal na pagkakaiba sa madamdaming pagkamalikhain: estraktura at korelasyon |journal=Journal of Personality |language=en |volume=67 |issue=2 |pages=331–371 |doi=10.1111/1467-6494.00058 |pmid=10202807}}</ref> Malaki ang gampanin ng damdamin sa [[Pag-uugali ng tao|ugali ng tao]] at sa abilidad nitong [[Pagkatuto|matuto]].<ref>{{cite journal |vauthors=Tyng CM, Amin HU, Saad MN, Malik AS |date=2017 |title=The Influences of Emotion on Learning and Memory |trans-title=Ang Impluwensiya ng Damdamin sa Pagkatuto at Alaala |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=8 |page=1454 |doi=10.3389/fpsyg.2017.01454 |pmc=5573739 |pmid=28883804 |doi-access=free}}</ref> Maaaring humantong sa pagtaliwas sa lipunan o [[krimen]] ang pagsunod nang lubos sa mga nadadama;<ref>{{cite book |url=https://www.researchgate.net/publication/317042659 |title=Oxford Bibliographies in Criminology |vauthors=Van Gelder JL |date=November 2016 |publisher=Oxford University Press |veditors=Wright R |language=en |trans-title=Bibliograpiya ng Oxford sa Kriminolohiya |chapter=Emotions in Criminal Decision Making |trans-chapter=Mga Damdamin sa Pagsasagawa ng Kriminal na Desisyon |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129211201/https://www.researchgate.net/publication/317042659 |archive-date=29 January 2021 |url-status=live}}</ref> ayon sa mga pag-aaral, mas mababa ang [[katalinuhang pandamdamin]] (EQ) ng mga kriminal kesa sa normal.<ref>{{cite journal |vauthors=Sharma N, Prakash O, Sengar KS, Chaudhury S, Singh AR |date=2015 |title=The relation between emotional intelligence and criminal behavior: A study among convicted criminals |trans-title=Ang relasyon sa pagitan ng katalinuhang pandamdamin st ugaling kriminal: Pag-aaral sa mga nasentensiyahang kriminal |journal=Industrial Psychiatry Journal |language=en |volume=24 |issue=1 |pages=54–58 |doi=10.4103/0972-6748.160934 |pmc=4525433 |pmid=26257484 |doi-access=free}}</ref> Nagkakaiba ang mga damdamin kung kaaya-aya ba ito, tulad ng [[ligaya]], [[Pagpapahalaga sa sarili|interes]], o [[pagkakuntento]], at kung hindi, tulad ng [[lungkot]], [[pagkabalisa]], [[galit]], at [[Pighati|dalamhati]].<ref>{{cite journal |vauthors=Fredrickson BL |date=March 2001 |title=The role of positive emotions in positive psychology: The broaden-and-build theory of positive emotions |trans-title=Ang gampanin ng mga positibong damdamin sa positibong sikolohiya: Ang teorya ng pagpalawak at pagtayo sa mga positibong damdamin |journal=The American Psychologist |language=en |volume=56 |issue=3 |pages=218–226 |doi=10.1037/0003-066X.56.3.218 |pmc=3122271 |pmid=11315248}}</ref> Sentro sa mga debate ang saklaw ng saya, na isang kondisyon kung saan nararanasan ng tao ang mga bagay na positibo para sa kanya,<ref>{{cite journal |vauthors=Haybron DM |date=August 2013 |title=The proper pursuit of happiness. |trans-title=Ang tamang paghabol sa saya |journal=Res Philosophica |language=en |volume=90 |issue=3 |pages=387–411 |doi=10.11612/resphil.2013.90.3.5}}</ref> bagamat may mga kamakailang pag-aaral na nagsasabing nakakamit din ito kahit na may mga malulungkot na pangyayari sa buhay kung titingnan ito ng indibiduwal bilang kailangan.<ref>{{cite web |date=14 August 2017 |title=Secret to happiness may include more unpleasant emotions: Research contradicts idea that people should always seek pleasure to be happy |trans-title=Maaaring may mga di kaaya-ayang damdamin ang sikreto sa saya: Tumataliwas ang isang pananaliksik sa ideya na dapat kaaya-aya ang habulin ng mga tao para maging masaya |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201111181025/https://www.sciencedaily.com/releases/2017/08/170814092813.htm |archive-date=11 November 2020 |access-date= |website=ScienceDaily |publisher=[[American Psychological Association]] |language=en}}</ref> === Seksuwalidad at pag-ibig === {{Main|Seksuwalidad|Pag-ibig}}Sa mga tao, [[Seksuwalidad ng tao|seksuwalidad]] ang pinagsamang pakiramdam na biolohikal, erotiko, pisikal, emosyonal, panlipunan, at espirituwal. Wala itong tiyak na kahulugan. Sa biolohikal at pisikal na pananaw, tumutukoy ang seksuwalidad sa [[Reproduksiyong seksuwal|reproduksiyon ng tao]], kabilang na ang [[Siklo ng pagtugong seksuwal ng tao|siklo ng pagtugon nito]]. Bukod dito, nakakaapekto at naaapektuhan din ng seksuwalidad ang iba't-ibang aspeto ng buhay tulad ng [[etika]], [[moralidad]], at [[relihiyon]].<ref name="Bolin">{{cite book |url={{GBurl|id=qrPHYok19v8C|p=32}} |title=Human Sexuality: Biological, Psychological, and Cultural Perspectives |vauthors=Bolin A, Whelehan P |publisher=[[Taylor & Francis]] |year=2009 |isbn=978-0-7890-2671-2 |pages=32–42 |language=en |trans-title=Seksuwalidad ng Tao: Mga Pananaw sa Biolohiya, Sikolohiya, at Kultura}}</ref> [[Libog]], kilala rin sa tawag na ''libido'', ang mental na estado sa simula ng pagnanasang seksuwal. Ayon sa mga pag-aaral, mas gustong [[Siping (tao)|makipagtalik]] at [[Pagsasalsal|magsalsal]] ng mga lalaking tao kesa sa mga babae.<ref>{{cite journal |vauthors=Younis I, Abdel-Rahman SH |date=2013 |title=Sex difference in libido |trans-title=Pagkakaiba ng kasarian sa libog |journal=Human Andrology |language=en-US |volume=3 |issue=4 |pages=85–89 |doi=10.1097/01.XHA.0000432482.01760.b0 |s2cid=147235090}}</ref> Walang tiyak na [[oryentasyong seksuwal]] ang lahat ng tao,<ref>{{cite web |title=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality |trans-title=Oryentasyong seksuwal, homoseksuwalidad, at biseksuwalidad |url=https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130808032050/https://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx |archive-date=8 August 2013 |access-date= |publisher=[[American Psychological Association]] |language=en}}</ref> bagamat malaking bahagi ng populasyon nila ay maituturing na [[Heteroseksuwalidad|heteroseksuwal]] (nagkakagusto sa kabilang kasarian). Hindi natatangi sa mga tao ang [[homoseksuwalidad]] (nagkakagusto sa parehong kasarian) dahil [[Homoseksuwalidad sa ibang hayop|nagaganap din ito sa ibang mga hayop]]. Gayunpaman, tanging tao at [[tupa]] lamang ang nagpapakita ng eksklusibong homoseksuwalidad (nagkakagusto ''lamang'' sa parehong kasarian). Suportado ng malaking ebidensiya sa pananaliksik ang [[Biolohiya at oryentasyong seksuwal|biolohikal na dahilan ng oryentasyong seksuwal]]; ayon sa mga pag-aaral, walang pinagkaiba sa dami ng mga homoseksuwal ang mga lipunang walang problema sa homoseksuwalidad sa mga lipunang may problema rito.<ref name="LeVay">{{cite book |url={{GBurl|id=HmQFFfa03nkC}} |title=Gay, Straight, and the Reason Why: The Science of Sexual Orientation |vauthors=LeVay S |date=2017 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-975296-6 |pages=8, 19 |language=en |trans-title=Bakla, Straight, at ang Dahilan Bakit: Ang Agham ng Oryentasyong Seksuwal |access-date=}}</ref> Iminumungkahi ng mga pananaliksik sa [[neurosiyensiya]] at [[henetika]] na biolohikal din ang ugat ng iba pang salik ng seksuwalidad.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/evolutionofdesir00buss |title=The Evolution of Desire: Strategies of Human Mating |vauthors=Buss DM |publisher=Basic Books |year=2003 |isbn=978-0-465-00802-5 |edition= |location=New York |language=en |trans-title=Ang Ebolusyon ng Pagnanasa: Mga Estratehiya ng Pagtatalik ng Tao}}</ref> Madalas na binibigyan ng kahulugan ang [[Pag-ibig|pag-ibig o pagmamahal]] bilang isang pakiramdam ng matinding [[Kabighaniang seksuwal|atraksyon]] o emosyonal na kaugnayan. Maaari itong impersonal (pagmamahal sa isang bagay o konsepto) o interpersonal (pagmamahal sa kapwa tao).<ref>{{cite book |title=The art of loving |vauthors=Fromm E |date=2000 |publisher=Harper Perennial |isbn=978-0-06-095828-2 |location=New York |language=en |trans-title=Ang sining ng pagmamahal}}</ref> Naglalabas ng [[Dopaminq|dopamina]], [[noradrenalina]], [[serotonin]], at iba pang kemikal na nauugnay sa kasiyahan ang utak kung inlab ang isang tao, na nagreresulta sa [[kilig]], pagbilis ng tibok ng [[Puso (anatomiya)|puso]], at kawalan ng ganang kumain o matulog.<ref>{{cite web |date=14 February 2017 |title=Love, Actually: The science behind lust, attraction, and companionship |trans-title=Pag-ibig Talaga: Ang agham sa likod ng libog, atraksyon, at pagsasama |url=https://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201028090542/http://sitn.hms.harvard.edu/flash/2017/love-actually-science-behind-lust-attraction-companionship/ |archive-date=28 October 2020 |access-date= |website=Science in the News |language=en-US}}</ref> == Kultura == {{Main|Kultura}} Isa sa mga itinuturong dahilan ng dominasyon ng mga tao sa [[biospera]] ay ang natatanging nilang kakayahang intelektuwal.<ref>{{cite book |title=The Precipice: Existential Risk and the Future of Humanity |url=https://archive.org/details/precipiceexisten0000ordt_b7k1 |vauthors=Ord T |date=2020 |publisher=Hachette Books |isbn=978-0-316-48489-3 |location=New York |language=en |trans-title=Ang Katarikan: Panganib sa Pag-iral at ang Hinaharap ng Sangkatauhan |quote=}}</ref> Maliban sa mga kamag-anak nitong [[hominid]] na wala na, sila lamang ang mga hayop na kayang magturo ng mga pangkalahatang impormasyon,<ref>{{cite news |date=2012 |title=Pay attention… time for lessons at animal school |language=en |trans-title=Makinig... oras na para sa klase sa paaralan ng hayop |work=BBC |url=https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130120957/https://www.bbc.com/future/article/20121005-pay-attention-its-animal-school |archive-date=30 January 2021 |vauthors=Goldman JG}}</ref> gumawa at ilarawan ang mga komplikadong konsepto,<ref>{{cite journal |vauthors=Winkler M, Mueller JL, Friederici AD, Männel C |date=November 2018 |title=Infant cognition includes the potentially human-unique ability to encode embedding |trans-title=Kasama sa kognisyon ng mga sanggol ang posibleng natatangi sa tao lang na kakayahang mai-encode ang embedding |journal=Science Advances |language=en |volume=4 |issue=11 |pages=eaar8334 |bibcode=2018SciA....4.8334W |doi=10.1126/sciadv.aar8334 |pmc=6248967 |pmid=30474053 |doi-access=free}}</ref> magsagawa ng [[pisikang katutubo]] upang makagawa ng mga [[kagamitan]],<ref>{{cite journal |vauthors=Johnson-Frey SH |date=July 2003 |title=What's so special about human tool use? |trans-title=Ano bang espesyal sa paggamit ng mga tao ng kagamitan? |journal=Neuron |language=en |volume=39 |issue=2 |pages=201–204 |doi=10.1016/S0896-6273(03)00424-0 |pmid=12873378 |doi-access=free |s2cid=18437970}}</ref> o [[pagluluto|magluto]] ng pagkain.<ref>{{cite news |date=3 June 2015 |title=Chimps Can't Cook, But Maybe They'd Like To |language=en |trans-title=Di Kayang Magluto ng mga Matsing, Pero Baka Gusto Nila |work=National Geographic News |url=https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/ |url-status=dead |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131064840/https://www.nationalgeographic.com/news/2015/06/150602-chimp-cooking-evolution-human-brain-science/ |archive-date=31 January 2021 |vauthors=Lemonick MD}}</ref> Mahalaga sa mga lipunan ng tao ang pagpasa ng impormasyon sa pamamagitan ng [[pagturo]] at [[pagtuto]].<ref>{{cite journal |vauthors=Vakhitova T, Gadelshina L |date=2 June 2015 |title=The Role and Importance of the Study of Economic Subjects in the Implementation of the Educational Potential of Education |trans-title=Ang Gampanin at Kahalagahan ng Pag-aaral ng mga Paksang Pang-ekonomiya sa Implementasyon ng Potensyal sa Pagkatuto ng Edukasyon |journal=Procedia - Social and Behavioral Sciences |series=The Proceedings of 6th World Conference on educational Sciences |language=en |volume=191 |pages=2565–2567 |doi=10.1016/j.sbspro.2015.04.690 |issn=1877-0428 |doi-access=free}}</ref> Bukod sa mga ito, natatangi ang mga tao sa kanilang abilidad na makapagsimula ng [[apoy]],<ref>{{cite news |date=9 October 2018 |title=The Book of Humans by Adam Rutherford review – a pithy homage to our species |language=en |trans-title=Rebyu sa The Book of Humans ni Adam Rutherford – isang malarawang pagkilala sa ating espesye |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210205084949/https://www.theguardian.com/books/2018/oct/09/the-book-of-humans-adam-rutherford-review |archive-date=5 February 2021 |vauthors=McKie R}}</ref> pagbigkas ng mga [[ponema]],<ref>{{cite news |date=29 June 2015 |title=Babblers speak to the origin of language |language=en |trans-title=Mula sa mga utal ng bibig patungo sa pinagmulan ng wika |work=The Guardian |url=https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210131120059/https://www.theguardian.com/science/animal-magic/2015/jun/29/babblers-birds-origin-evolution-language |archive-date=31 January 2021 |vauthors=Nicholls H}}</ref> at matuto sa pamamagitan ng [[pakikinig]].<ref>{{cite news |date=2015 |title=Can any animals talk and use language like humans? |language=en |trans-title=May mga hayop bang kayang makapagsalita na parang tao? |work=BBC |url=https://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20200502172910/http://www.bbc.com/earth/story/20150216-can-any-animals-talk-like-humans |archive-date=2 May 2020 |quote= |vauthors=Dasgupta S}}</ref> === Wika === {{main|Wika}}Bagamat maraming espesye ang kayang magsagawa ng [[komunikasyon]], natatangi sa mga tao ang [[wika]], na itinuturing bilang isa sa mga pangunahing katangian ng tao.<ref>{{cite web |date=18 September 2013 |title=Why is language unique to humans? |trans-title=Bakit natatangi lang sa mga tao ang wika? |url=https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118210915/https://royalsociety.org/news/2013/language-unique-humans/ |archive-date=18 January 2021 |access-date= |publisher=Royal Society |language=en-gb |vauthors=Scott-Phillips TC, Blythe RA}}</ref> Di tulad ng mga limitadong sistema ng komunikasyon ng ibang mga hayop, malaya ang mga wika ng tao, kung saan maaaring magkaroon ng sandamakmak na [[kahulugan]] mula sa limitadong simbolong magagawa.<ref>{{cite journal |vauthors=Fitch WT |date=4 December 2010 |title=Language evolution: How to hear words long silenced |trans-title=Ebolusyon ng wika: Paano maririnig ang mga salitang matagal na'ng di nasabi |journal=New Scientist |language=en |volume=208 |issue=2789 |pages=ii–iii |bibcode=2010NewSc.208D...2F |doi=10.1016/S0262-4079(10)62961-2 |issn=0262-4079}}</ref> Isa ang mga tao sa apat na espesye ng hayop na tukoy na [[Pag-alis (lingguwistika)|kayang umalis]] sa kasalukuyan upang maglarawan ng isang bagay na wala sa paligid ng usapan.<ref name="Revolution" /> Natatangi ang mga wika sa ibang mga anyo ng komunikasyon dahil ito ay malaya sa [[modalidad]]; magreresulta pa rin sa parehong kahulugan mapaanuman ang midyum ng pagsasagawa nito, tulad ng tunog para sa [[pagsasalita]], paningin para sa mga [[sistema ng pagsulat]] at [[Wikang pakumpas|wikang nakasenyas]], o nararamdaman tulad ng [[braille]].<ref>{{cite book |title=Language Evolution and Developmental Impairments |vauthors=Lian A |date=2016 |publisher=Palgrave Macmillan UK |isbn=978-1-137-58746-6 |veditors=Lian A |place=London |pages=229–255 |language=en |trans-title=Ebolusyon ng Wika at Kakulangan sa Paglaki |chapter=The Modality-Independent Capacity of Language: A Milestone of Evolution |trans-chapter=Ang Kapasidad ng Kawalang Modalidad ng Wika: Milestone ng Ebolusyon |doi=10.1057/978-1-137-58746-6_7}}</ref> Mahalaga ang mga wika sa mga [[lipunan]] ng tao dahil nagbibigay ito ng [[pagkakakilanlan]].<ref>{{cite web |date=5 June 2015 |title=Culture |trans-title=Kultura |url=https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126163227/https://www.un.org/development/desa/indigenouspeoples/mandated-areas1/culture.html |archive-date=26 November 2020 |access-date= |website=[[Mga Nagkakaisang Bansa]] |language=en}}</ref> Tinatayang nasa anim na libong wika ang kasalukuyang meron sa mundo, kabilang na ang mga wikang nakasenyas, at libo-libong wika na hindi na ginagamit.<ref>{{cite book |title=The Atlas of Languages: The Origin and Development of Languages Throughout the World |url=https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse |vauthors=Comrie B, Polinsky M, Matthews S |publisher=Facts on File |year=1996 |isbn=978-0-8160-3388-1 |location=New York |pages=[https://archive.org/details/atlasoflanguages0000unse/page/12 13]–15 |language=en |trans-title=Ang Atlas ng mga Wika: Ang Pinagmulan at Pagdebelop ng mga Wika sa Iba't-ibang Panig ng Mundo}}</ref> === Sining === {{main|Sining}} Maraming anyo ang [[sining]] ng mga tao, kabilang na ang [[Biswal na sining|nakikita]], [[panitikan]], at [[Sining-pagganap|tinatanghal]]. Kabilang sa mga nakikitang sining ang [[Pinta|pagpinta]], [[paglilok]], [[pelikula]], [[Fashion designer|fashion design]], at [[arkitektura]]. Samantala, saklaw ng panitikan ang pagsulat ng [[sanaysay]], [[tula]], at [[drama]]. Tinatanghal na sining naman ang mga sining na ginaganapan, tulad ng [[Pagtatanghal|teatro]], [[musika]], at [[sayaw]]. Madalas na pinagsasama ng mga tao ang mga ito upang makagawa ng bagong sining, kagaya ng [[bidyong pangmusika]], [[larong bidyo]], [[paghahain ng pagkain]], at [[medisina]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Brown S |date=24 October 2018 |title=Toward a Unification of the Arts |trans-title=Tungo sa Pagsasama ng mga Sining |journal=Frontiers in Psychology |language=en |volume=9 |page=1938 |doi=10.3389/fpsyg.2018.01938 |issn=1664-1078 |pmc=6207603 |pmid=30405470 |doi-access=free}}</ref> Bukod sa pagbibigay ng [[Libangan (gawain)|libangan]] at kaalaman, ginagamit rin ang mga sining sa mga kadahilanang pampolitika.<ref>{{Cite journal |vauthors=Bird G |date=7 June 2019 |title=Rethinking the role of the arts in politics: lessons from the Négritude movement |trans-title=Pagninilay muli sa gampanin ng mga sining sa politika: mga aral mula sa kilusang Négritude |journal=International Journal of Cultural Policy |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=458–470 |doi=10.1080/10286632.2017.1311328 |issn=1028-6632 |s2cid=151443044}}</ref> Isa sa mga pangunahing katangian ng mga tao ang sining, at may mga ebidensiyang nakalap na nag-uugnay sa [[pagkamalikhain]] at [[wika]].<ref name="Morriss-Kay-2010">{{cite journal |vauthors=Morriss-Kay GM |date=February 2010 |title=The evolution of human artistic creativity |trans-title=Ang ebolusyon ng masining na pagkamalikhain ng mga tao |journal=Journal of Anatomy |language=en |volume=216 |issue=2 |pages=158–176 |doi=10.1111/j.1469-7580.2009.01160.x |pmc=2815939 |pmid=19900185}}</ref> Tinatayang nagsasagawa na ang mga [[Homo erectus|''Homo erectus'']] ng sining 300,000 taon bago umusbong ang mga [[anatomikal na modernong tao]], ayon sa mga nakalap na ebidensiya mula sa mga guhit sa mga [[kabibe]] sa [[Java (pulo)|Java]].<ref>{{cite journal |display-authors=6 |vauthors=Joordens JC, d'Errico F, Wesselingh FP, Munro S, de Vos J, Wallinga J, Ankjærgaard C, Reimann T, Wijbrans JR, Kuiper KF, Mücher HJ, Coqueugniot H, Prié V, Joosten I, van Os B, Schulp AS, Panuel M, van der Haas V, Lustenhouwer W, Reijmer JJ, Roebroeks W |date=February 2015 |title=Homo erectus at Trinil on Java used shells for tool production and engraving |url=https://archive.org/details/sim_nature-uk_nature_2015-02-12_518_7538/page/228 |trans-title=Gumamit ang mga Homo erectus sa Trinil sa Java ng mga kabine sa paggawa ng mga kagamitan at pagguhit |journal=Nature |language=en |volume=518 |issue=7538 |pages=228–231 |bibcode=2015Natur.518..228J |doi=10.1038/nature13962 |pmid=25470048 |s2cid=4461751}}</ref> Samantala, tinatayang ginawa 75,000 taon ang nakalipas ang mga pinakamatatandang ebidensiya ng sining na iniuugnay sa mga ''Homo sapiens'', mga [[alahas]] at pagguhit sa mga dingding sa mga kuweba sa [[Timog Aprika]].<ref>{{cite news |date=16 April 2004 |title=World's oldest jewellery found in cave |language=en-GB |trans-title=Nakita sa isang kuweba ang pinakamatandang alahas ng mundo |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210212095737/https://www.theguardian.com/world/2004/apr/16/artsandhumanities.arts |archive-date=12 February 2021 |issn=0261-3077 |vauthors=Radford T}}</ref> Maraming mga hinuha ukol sa bakit natutong magsagawa ng mga tao ng sining, mula sa pagtulong sa paglutas ng mga problema, maimpluwensiyahan ang ibang mga tao, kooperasyon at kontribusyon ng bawat kasapi ng grupo, at maging paraan upang makahanap ng pares.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books/about/World_Art_Studies.html?id=po3rAAAAMAAJ |title=World Art Studies: Exploring Concepts and Approaches |vauthors=Dissanayake E |publisher=Valiz |year=2008 |isbn=9789078088226 |veditors=Zijlmans K, van Damme W |location=Amsterdam |pages=241–263 |language=en |trans-title=Aralin sa Sining ng Mundo: Paggalugad sa mga Konsepto at Pagtingin |chapter=The Arts after Darwin: Does Art have an Origin and Adaptive Function? |trans-chapter=Ang mga sining pagkatapos ni Darwin: May Pinagmulan at Adaptibong Kagamitan ang Sining? |via=[[Google Books]]}}</ref> Maaaring naging isang kalamangan ang paggamit ng imahinasyon dahil sining gayundin ng lohika sa ebolusyon ng mga sinaunang tao.<ref name="Morriss-Kay-2010" /> Ayon sa kasalukuyang ebidensiya, mas naunang magsagawa ang mga tao ng musika kesa sa mga guhit sa dingding ng kuweba, at isinasagawa ito ng lahat ng mga kultura ng mundo sa kasalukuyan. Maraming [[dyanra ng musika]] at [[etnikong musika]] ang nabuo sa paglipas ng panahon, kung saan nauugnay ang kakayahang ito ng mga tao sa mga mas komplikadong pag-uugali nila.<ref name="Morley-2014">{{cite journal |vauthors=Morley I |date=2014 |title=A multi-disciplinary approach to the origins of music: perspectives from anthropology, archaeology, cognition and behaviour |trans-title=Isang multidisiplinaryong pagtingin sa pinagmulan ng musika: mga pananaw mula sa antropolohiya, arkeolohiya, kognisyon, at pag-uugali |journal=Journal of Anthropological Sciences |language=en |volume=92 |issue=92 |pages=147–177 |doi=10.4436/JASS.92008 |doi-broken-date=1 July 2025 |pmid=25020016}}</ref> Nakita sa mga pag-aaral na tumutugon ang utak ng mga tao sa musika sa pamamagitan ng [[Pagsabay (neurosiyensiya)|pagsabay]] sa [[ritmo]] at [[kumpas]], kagaya ng paggalaw ng paa kasabay ng musika.<ref>{{cite journal |vauthors=Trost W, Frühholz S, Schön D, Labbé C, Pichon S, Grandjean D, Vuilleumier P |date=December 2014 |title=Getting the beat: entrainment of brain activity by musical rhythm and pleasantness |trans-title=Pagsabay sa kumpas: pagsabay ng aktibidad ng utak sa ritmo at kagandahan ng musika |url=https://hal.archives-ouvertes.fr/hal-02446627/file/Trost2014_UncorrectedProof.pdf |journal=NeuroImage |language=en |volume=103 |pages=55–64 |doi=10.1016/j.neuroimage.2014.09.009 |pmid=25224999 |s2cid=4727529}}</ref> Nakikita rin sa lahat ng mga kultura ang sayaw, na maaaring nagmula bilang isang anyo ng komunikasyon ng mga sinaunang tao.<ref>{{cite web |date=22 March 2010 |title=Why Do Humans Dance? |trans-title=Bakit Sumasayaw ang mga Tao? |url=https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201180750/https://www.livescience.com/8132-humans-dance.html |archive-date=1 February 2021 |access-date= |website=LiveScience |language=en |vauthors=Chow D}}</ref> [[File:British_Museum_Flood_Tablet.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:British_Museum_Flood_Tablet.jpg|thumb|Ang tabletang naglalarawan sa [[Malaking Baha|delubyo ng pandaigdigang baha]], na bahagi ng [[Epiko ni Gilgamesh|''Epiko ni Gilgamesh'']].]] Di tulad ng [[pagsasalita]], hindi natural sa mga tao ang [[Pagbabasa (gawain)|pagbabasa]] at [[pagsusulat]], at kailangan muna nila itong matutunan bago magamit nang maayos.<ref>{{cite web |date=21 June 2013 |title=How Reading Makes Us More Human |trans-title=Paano Ginagawa Tayong Mas Tao ng Pagbabasa |url=https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210129222006/https://www.theatlantic.com/national/archive/2013/06/how-reading-makes-us-more-human/277079/ |archive-date=29 January 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en-US |vauthors=Prior KS}}</ref> Gayunpaman, nagsimula pa rin ang panitikan bago pa man umusbong ang mga pinakaunang wika; may mga ebidensiya ng 30,000 taon na mga guhit sa kuweba na nagpapakita ng mga eksena ng isang kuwento.<ref name="Puchner">{{cite web |date=23 April 2018 |title=How stories have shaped the world |trans-title=Paano hinulma ng mga kuwento ang mundo |url=https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053111/https://www.bbc.com/culture/article/20180423-how-stories-have-shaped-the-world |archive-date=5 January 2021 |access-date= |website=[[BBC]] |language=en |vauthors=Puchner M}}</ref> Isa sa mga pinakamatatandang nakasulat na panitikan ang [[Epiko ni Gilgamesh|''Epiko ni Gilgamesh'']], na isinulat 4,000 taon ang nakalipas sa [[Babilonya]].<ref>{{cite book |title=Myths from Mesopotamia: Creation, the Flood, Gilgamesh, and Others |url=https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_o9l9 |publisher=Oxford University Press |year=2000 |isbn=978-0-19-283589-5 |editor-last=Dalley |editor-first=Stephanie |editor-link=Stephanie Dalley |edition= |page=[https://archive.org/details/mythsfrommesopot0000unse_o9l9/page/40 41] |language=en |trans-title=Mga Mito mula Mesopotamia: Paglikha, ang Baha, Gilgamesh, at Iba pa}}</ref> Bukod sa pagpasa ng kaalaman, maaaring nagamit ang [[kathang-isip]] sa pamamagitan ng mga kuwento bilang anyo ng komunikasyon at paraan upang makakuha rin ng pares.<ref>{{cite journal |vauthors=Hernadi P |date=2001 |title=Literature and Evolution |trans-title=Panitikan at Ebolusyon |url=https://www.jstor.org/stable/3685504 |url-status=live |journal=SubStance |language=en |volume=30 |issue= |pages=55–71 |doi=10.2307/3685504 |issn=0049-2426 |jstor=3685504 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130052249/https://www.jstor.org/stable/3685504 |archive-date=30 January 2021 |access-date=}}</ref> Maaari ring ginamit ang pagkukuwento bilang anyo ng kooperasyon at pagturo ng mga mahahalagang aralin.<ref name="Puchner" /> === Teknolohiya === {{main|Teknolohiya}} [[Talaksan:Campfire_Cooking_(Unsplash).jpg|thumb|Naging posible ang [[pagluluto]] dahil sa pagkontrol sa [[apoy]] ng mga sinaunang tao, na pinaniniwalaang isang napakahalagang kalamangan sa ebolusyon ng kalauna'y magiging modernong tao dahil sa paglawak ng posibleng makakain.]] Ginamit ng mga sinaunang tao ang mga kagamitang yari sa [[Bato (heolohiya)|bato]] simula noong bandang 2.5 milyong taon ang nakaraan.<ref>{{cite journal |author1=Clark JD |author1-link= |author2=de Heinzelin J |author2-link=Jean de Heinzelin de Braucourt |author3=Schick KD |author3-link=Kathy Schick |author4=Hart WK |author4-link= |author5=White TD |author5-link=Tim D. White |author6=WoldeGabriel G |author6-link= |author7=Walter RC |author7-link= |author8=Suwa G |author8-link=Gen Suwa |author9=Asfaw B |author9-link=Berhane Asfaw |author10=Vrba E |author11=H.-Selassie Y |date=June 1994 |title=African Homo erectus: old radiometric ages and young Oldowan assemblages in the Middle Awash Valley, Ethiopia |url=https://archive.org/details/sim_science_1994-06-24_264_5167/page/1906 |trans-title=Homo erectus ng Aprika: mga lumang pagpepetsang radiometriko at ang mga batang asemblaheng Oldowan sa Gitnang Lambak ng Awash, Etiopiya |journal=Science |language=en |volume=264 |issue=5167 |pages=1907–1910 |bibcode=1994Sci...264.1907C |doi=10.1126/science.8009220 |pmid=8009220 |author10-link=Elisabeth Vrba |author11-link=Yohannes Haile-Selassie}}</ref> Isa ang abilidad ng mga tao na gumawa at gumamit ng mga kagamitan sa mga itinuturing na pangunahing katangian nila, at isang napakalaking kalamangan sa ebolusyon kumpara sa ibang mga hayop. Nagsimula maging komplikado at sopistikado ang mga kagamitan ng mga tao bandang 1.8 milyong taon ang nakaraan, at pagsapit ng bandang isang milyong taon ang nakaraan, nagawa nilang [[Pagkontrol ng mga sinaunang tao sa apoy|makontrol]] ang [[apoy]].<ref name="Choi-2009">{{cite web |date=11 November 2009 |title=Human Evolution: The Origin of Tool Use |trans-title=Ebolusyon ng Tao: Ang Pinagmulan ng Paggamit sa Kagamitan |url=https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201004144848/https://www.livescience.com/7968-human-evolution-origin-tool.html |archive-date=4 October 2020 |access-date= |website=LiveScience |language=en |vauthors=Choi CQ}}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Gowlett JA |date=June 2016 |title=The discovery of fire by humans: a long and convoluted process |trans-title=Ang pagkatuklas ng apoy ng mga tao: isang mahaba at komplikadong proseso |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences |language=en |volume=371 |issue=1696 |page=20150164 |doi=10.1098/rstb.2015.0164 |pmc=4874402 |pmid=27216521}}</ref> Nagsimula namang magkahiwalay na naimbento ang [[gulong]] at mga [[Karong pandigma|sasakyang may gulong]] sa iba't-ibang panig ng mundo pagsapit ng {{BCE|ikaapat na milenyo|link=true}}.<ref name="Bodnár-2018">{{cite journal |vauthors=Bodnár M |date=2018 |title=Prehistoric innovations: Wheels and wheeled vehicles |trans-title=Mga prehistorikong inobasyon: Mga gulong at sasakyang de-gulong |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=714342 |url-status=live |journal=Acta Archaeologica Academiae Scientiarum Hungaricae |language=en |volume=69 |issue=2 |pages=271–298 |doi=10.1556/072.2018.69.2.3 |issn=0001-5210 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210623152751/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=714342 |archive-date=23 June 2021 |access-date= |s2cid=115685157}}</ref> Naging posible dahil sa mga komplikadong kagamitang ito na makapag-ani ng mga pagkain ang mga tao at makapagpaamo ng mga hayop, na kalauna'y naging hudyat ng pagsisimula ng [[Rebolusyong Neolitiko]].<ref>{{cite web |date=2018 |title=Neolithic Era Tools: Inventing a New Age |trans-title=Mga Kagamitan ng Panahong Neolitiko: Pag-imbento sa Bagong Panahon |url=https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210105053059/https://www.magellantv.com/articles/tools-of-the-neolithic-era-inventing-a-new-age |archive-date=5 January 2021 |access-date= |website=MagellanTV |language=en |vauthors=Damiano J}}</ref> Sa rehiyon ng [[Tsina]] unang nagawa ang mga [[papel]], [[Paglilimbag|palimbagan]], [[pulbura]], [[Aguhon (panturo)|aguhon]], at iba pa.<ref>{{Cite book |title=Ancient Chinese inventions |vauthors=Deng Y, Wang P |publisher=Cambridge University Press |year=2011 |isbn=978-0-521-18692-6 |edition= |location=Cambridge, UK |pages=13–14 |language=en |trans-title=Mga sinaunang imbensiyong Tsino |oclc=671710733}}</ref> Dahil sa mga pag-abante ng teknolohiya sa pagluti kaya naging posible ang [[pagpapanday]] sa [[Tanso (elemento)|tanso]], [[bronse]], [[bakal]], at kalaunan [[asero]], isang mahalagang sangkap sa mga modernong kagamitan tulad ng [[riles]], [[Gusaling tukudlangit|skyscraper]], at iba pa.<ref>{{cite web |date=9 July 2018 |title=The Entire History of Steel |trans-title=Ang Kabuuang Kasaysayan ng Asero |url=https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505092218/https://www.popularmechanics.com/technology/infrastructure/a20722505/history-of-steel/ |archive-date=5 May 2021 |access-date= |website=Popular Mechanics |language=en-US |vauthors=Schifman J}}</ref> Isa ito sa mga nagpasimula sa [[Rebolusyong Industriyal]], na nagpabago sa buhay ng mga tao dahil sa pagbilis ng produksiyon dahil sa mga [[makina]].<ref>{{cite web |author-last=Wilkinson |author-first=Freddie |date=9 January 2020 |title=Industrial Revolution and Technology |trans-title=Rebolusyong Industriyal at Teknolohiya |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/industrial-revolution-and-technology/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200930225816/https://www.nationalgeographic.org/article/industrial-revolution-and-technology/ |archive-date=30 September 2020 |access-date= |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> Mabilis na umaabante ang teknolohiya sa modernong panahon,<ref>{{Cite journal |author1-link=Max Roser |date=11 May 2013 |title=Technological Progress |trans-title=Progreso ng Teknolohiya |url=https://ourworldindata.org/technological-progress |url-status=live |journal=Our World in Data |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20210910043042/https://ourworldindata.org/technological-progress |archive-date=10 September 2021 |access-date= |author1-last=Roser |author1-first=Max |author2-last=Ritchie |author2-first=Hannah}}</ref> kung saan nagawa sa loob ng ika-20 siglo ang mga imbensiyon ng mga mahahalagang kagamitan tulad ng [[kompyuter]], [[internet]], [[Daloy ng kuryente|kuryente]], [[penisilin]], [[semikonduktor]], [[kotse]], [[radyo]], [[telebisyon]], at iba pa.<ref>{{cite web |date=23 October 2013 |title=The 50 Greatest Breakthroughs Since the Wheel |trans-title=Ang 50 Pinakamatinding Breakthrough Simula sa Gulong |url=https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210505064701/https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2013/11/innovations-list/309536/ |archive-date=5 May 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en |vauthors=Fallows J}}</ref> === Relihiyon at espirituwalidad === {{main|Relihiyon|Espirituwalidad}} [[Talaksan:Jacob_Herreyns_I_-_God_the_Father.jpg|thumb|Naniniwala ang malaking bahagdan ng populasyon ng mga tao sa kasalukuyan sa [[Kristiyanismo]], isang [[Monoteismo|monoteistikong relihiyon]].]] Walang tiyak na [[Kahulugan ng relihiyon|kahulugan]] ang [[relihiyon]];<ref name="Idinopulos-1998">{{cite journal |vauthors=Idinopulos TA |date=1998 |title=What Is Religion? |trans-title=Ano ang Relihiyon? |url=https://www.jstor.org/stable/24460821 |url-status=live |journal=CrossCurrents |language=en |volume=48 |issue=3 |pages=366–380 |issn=0011-1953 |jstor=24460821 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201013014742/https://www.jstor.org/stable/24460821 |archive-date=13 October 2020 |access-date=}}</ref> ayon sa isang kahulugan, isa itong sistema ng paniniwala kung saan nakaugnay ang mga paniniwalang [[supernatural]], [[banal]], o [[sagrado]], [[ritwal]], institusyon, gawi, at kaugalian. May mga relihiyon din na may sinusunod na kodigo ng [[moralidad]]. Kasalukuyang pinag-aaralan sa agham ang [[Pinagmulan ng relihiyon|pinagmulan]] at ebolusyon ng mga pinakaunang relihiyon.<ref>{{cite journal |vauthors=Ball P |year=2015 |title=Complex societies evolved without belief in all-powerful deity |trans-title=Nag-ebolb ang mga komplikadong lipunan nang walang pinaniniwalaang makapangyarihang diyos |url=https://www.nature.com/articles/nature.2015.17040 |url-status=live |journal=Nature News |language=en |doi=10.1038/nature.2015.17040 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210516165439/https://www.nature.com/news/complex-societies-evolved-without-belief-in-all-powerful-deity-1.17040 |archive-date=16 May 2021 |access-date= |s2cid=183474917}}</ref> Tinatayang umusbong ito noong kalagitnaan ng [[Paleolitiko|panahong Paleolitiko]] ayon sa mga mapagkakatiwalaang ebidensiya.<ref>{{cite journal |author-link=Barbara J. King |vauthors=Culotta E |date=November 2009 |title=Origins. On the origin of religion |url=https://archive.org/details/sim_science_2009-11-06_326_5954/page/784 |trans-title=Pinagmulan. Ukol sa pinagmulan ng relihiyon |journal=Science |language=en |volume=326 |issue=5954 |pages=784–787 |bibcode=2009Sci...326..784C |doi=10.1126/science.326_784 |pmid=19892955}}</ref> Maaari itong umusbong bilang paraan ng kooperasyon at pagsasama ng mga sinaunang tao.<ref>{{cite journal |vauthors=Atkinson QD, Bourrat P |year=2011 |title=Beliefs about God, the afterlife and morality support the role of supernatural policing in human cooperation |trans-title=Sinusuportahan ng mga paniniwala sa Diyos, sa kabilang-buhay, at moralidad ang gampanin ng patakarang supernatural sa kooperasyon ng mga tao |url=https://www.academia.edu/3430406 |url-status=live |journal=Evolution and Human Behavior |language=en |volume=32 |issue=1 |pages=41–49 |bibcode=2011EHumB..32...41A |doi=10.1016/j.evolhumbehav.2010.07.008 |issn=1090-5138 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201015031401/https://www.academia.edu/3430406/Beliefs_about_God_the_afterlife_and_morality_support_the_role_of_supernatural_policing_in_human_cooperation |archive-date=15 October 2020 |access-date=}}</ref> Iba-iba ang mga anyo ng relihiyon.<ref name="Idinopulos-1998" /> Maaaring magkaroon ng paniniwala sa [[Kabilang buhay|kabilang-buhay]] ang mga relihiyon, ang [[pinagmulan ng buhay]], ang kalikasan ng [[sansinukob]] gayundin ang [[Katapusan ng mundo|magiging kahihinatnan]] nito, at mga aral sa moralidad at [[etika]].<ref>{{cite journal |vauthors=McKay R, Whitehouse H |date=March 2015 |title=Religion and morality |trans-title=Relihiyon at moralidad |journal=Psychological Bulletin |language=en |volume=141 |issue=2 |pages=447–473 |doi=10.1037/a0038455 |pmc=4345965 |pmid=25528346}}</ref> Malaki rin ang pagkakaiba ng mga relihiyon sa pananaw ukol sa [[transendensiya]] at [[imanensiya]], gayundin sa anyo nito tulad ng [[monismo]], [[deismo]], [[panteismo]], at [[teismo]], na nahahati sa dalawa: [[monoteismo]] at [[politeismo]].<ref>{{cite book |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/9783110698343/html |title=God or the Divine? Religious Transcendence Beyond Monism and Theism, Between Personality and Impersonality |date=2023 |publisher=[[De Gruyter]] |isbn=978-3-11-069834-3 |editor1=Bernhard Nitsche |language=en |trans-title=Diyos o ang Banal? Transendensiya ng Relihiyon Labas sa Monismo at Teismo, Sa Pagitan ng Personalidad ng Impersonalidad |doi=10.1515/9783110698343 |editor2=Marcus Schmücker}}</ref> Bagamat mahirap isukat ang antas ng [[pagkarelihiyoso]],<ref>{{cite journal |vauthors=Hall DE, Meador KG, Koenig HG |date=June 2008 |title=Measuring religiousness in health research: review and critique |trans-title=Pagsukat sa pagkarelihiyoso sa pananaliksik sa kalusugan: rebyu at kritik |url=https://zenodo.org/record/1232820 |url-status=live |journal=Journal of Religion and Health |type=Manuskrito |language=en |volume=47 |issue=2 |pages=134–163 |doi=10.1007/s10943-008-9165-2 |pmc=8823950 |pmid=19105008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130130503/https://zenodo.org/record/1232820 |archive-date=30 January 2021 |access-date= |s2cid=25349208}}</ref> naniniwala ang malaking bahagdan ng populasyon ng mga tao sa isang relihiyon na may magkakaibang antas ng pananalig.<ref>{{cite news |date=27 August 2018 |title=Religion: why faith is becoming more and more popular |language=en-GB |trans-title=Relihiyon: bakit sumisikat ang pananampalataya |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210301113948/https://www.theguardian.com/news/2018/aug/27/religion-why-is-faith-growing-and-what-happens-next |archive-date=1 March 2021 |issn=0261-3077 |vauthors=Sherwood H}}</ref> Ayon sa mga datos noong 2015, pinakamarami sa kanila ay mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]], na sinusundan ng mga [[Muslim]], [[Hinduismo|Hindu]], at [[Budismo|Budista]].<ref>{{cite web |date=2017 |title=Christians remain world's largest religious group, but they are declining in Europe |trans-title=Nananatiling pinakamalaking relihiyon pa rin ang mga Kristiyano, pero kumokonti sila sa Europa |url=https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191124021738/https://www.pewresearch.org/fact-tank/2017/04/05/christians-remain-worlds-largest-religious-group-but-they-are-declining-in-europe/ |archive-date=24 November 2019 |access-date= |website=Pew Research Center |language=en-US |vauthors=Hackett C, McClendon D}}</ref> Tinatayang nasa 1.2 bilyong katao, na kumakatawan sa halos 16% ng populasyon ng mga tao noong taóng yon, ang [[Ateismo|walang relihiyon]] o di naniniwala sa konsepto ng relihiyon.<ref>{{cite web |date=5 April 2017 |title=The Changing Global Religious Landscape |trans-title=Ang Nagbabagong Tanawin ng Pandaigdigang Relihiyon |url=https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220218030628/https://www.pewforum.org/2017/04/05/the-changing-global-religious-landscape/ |archive-date=18 February 2022 |access-date= |website=Pew Research Center's Religion & Public Life Project |language=en-US}}</ref> === Agham at pilosopiya === {{main|Agham|Pilosopiya}}Natatangi sa mga tao ang pagpapasa ng [[kaalaman]] mula sa isang henerasyon patungo sa susunod.<ref>{{cite web |last=Di Christina |first=Mariette |author-link=Mariette DiChristina |date=September 2018 |title=A Very Human Story: Why Our Species Is Special |trans-title=Makataong Kuwento: Bakit Espesyal ang Ating Espesye |url=https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201124160953/https://www.scientificamerican.com/article/a-very-human-story-why-our-species-is-special/ |archive-date=24 November 2020 |access-date= |website=Scientific American |language=en}}</ref> Unti-unti itong napupunan kalaunan hanggang sa magkaroon ng komprehensibong impormasyon ang mga tao ukol sa isang bagay.<ref>{{cite encyclopedia |title=Scientific Method |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/ |access-date= |date=2020 |author1-link=Hanne Andersen (philosopher) |edition= |language=en |trans-title=Pamamaraang Makaagham |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223174917/https://plato.stanford.edu/archives/win2020/entries/scientific-method/ |archive-date=23 February 2021 |last2=Hepburn |first2=Brian |last1=Andersen |first1=Hanne |veditors=Zalta EN |url-status=live}}</ref> Tinatawag na mga [[siyentipiko]] ang mga taong nasa larangan ng mga [[agham]]. Itinuturing si [[Aristoteles]] bilang ang unang siyentipiko, na namuhay sa [[sinaunang Gresya]].<ref>{{Cite journal |vauthors=Lo Presti R |date=2014 |title=History of science: The first scientist |trans-title=Kasaysayan ng agham: Ang unang siyentipiko |journal=Nature |language=en |volume=512 |issue=7514 |pages=250–251 |bibcode=2014Natur.512..250L |doi=10.1038/512250a |issn=1476-4687 |doi-access=free |s2cid=4394696}}</ref> Umusad din ang agham sa [[dinastiyang Han]] sa [[Tsina]] at sa [[Ginintuang Panahon ng Islam]]. Ang [[Rebolusyong Makaagham]], na resulta ng [[Renasimiyento]], ang nagpasimula sa [[modernong agham]].<ref>{{Cite book |title=The scientific revolution and the origins of modern science |url=https://archive.org/details/scientificrevolu0000henr |vauthors=Henry J |publisher=Palgrave Macmillan |year=2008 |isbn=978-1-137-07904-6 |edition=3 |location=Houndsmills, Basingstoke, Hampshire |language=en |trans-title=Ang rebolusyong makaagham at ang pinagmulan ng pamamaraang makaagham |chapter=Renaissance and Revolution |trans-chapter=Renasimiyento at Rebolusyon |oclc=615209781}}</ref> Nakodigo sa panahong ito ang [[pamamaraang makaagham]], isang proseso ng [[obserbasyon]] at [[eksperimento]] na naghihiwalay sa agham mula sa [[seudosiyensiya]].<ref>{{cite web |year=2017 |title=Science and Pseudo-Science |trans-title=Agham at Seudosiyensiya |url=https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170611061811/https://plato.stanford.edu/entries/pseudo-science/ |archive-date=11 June 2017 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |language=en |vauthors=Hansson SO |veditors=Zalta EN}}</ref> Natatangi din sa mga tao ang [[matematika]], bagamat may mga ilang hayop na nagpapakita ng antas ng [[kognisyon]] sa [[pagbibilang]].<ref>{{cite book |title=Comparative Cognition |url=https://archive.org/details/comparativecogni0000olms |vauthors=Olmstead MC, Kuhlmeier VA |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-107-01116-8 |pages=[https://archive.org/details/comparativecogni0000olms/page/208 209]–210 |language=en |trans-title=Komparatibong Kognisyon}}</ref> Mahahati sa tatlong pangunahing sangay ang agham: [[Pormal na agham|pormal]], [[Nalalapat na agham|nalalapat]], at [[Empirikal na pananaliksik|empirikal]], na nahahati naman sa [[Likas na agham|likas]] at [[Agham panlipunan|panlipunan]].<ref>{{cite web |title=Branches of Science |trans-title=Mga Sangay ng Agham |url=https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170423062909/https://pmr.uchicago.edu/sites/pmr.uchicago.edu/files/uploads/BranchesofSciencePresentation.pdf |archive-date=23 April 2017 |access-date= |publisher=[[University of Chicago]] |language=en}}</ref> Samantala, [[pilosopiya]] ang pag-aaral na isinasagawa ng mga tao upang malaman at maintindihan ang mga pangunahing katotohanan sa mundo.<ref>{{cite web |title=What is Philosophy? |trans-title=Ano ang Pilosopiya? |url=https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210223102725/https://philosophy.fsu.edu/undergraduate-study/why-philosophy/What-is-Philosophy |archive-date=23 February 2021 |access-date= |work=Department of Philosophy |publisher=Florida State University |language=en}}</ref> Isa sa mga sentrong katangian ng kasaysayan ng tao ang mga pilosopikal na katanungan ukol sa mga bagay-bagay.<ref>{{cite journal |vauthors=Kaufmann F, Russell B |date=1947 |title=A History of Western Philosophy and its Connection with Political and Social Circumstances from the Earliest Times to the Present Day. |trans-title=Kasaysayan ng Kanluraning Pilosopiya at ang Koneksyon nito sa Politikal at Panlipunang Sirkumstansiya mula sa Sinaunang Panahon tungo sa Kasalukuyan |url=https://www.jstor.org/stable/2102800 |url-status=live |journal=Philosophy and Phenomenological Research |language=en |volume=7 |issue=3 |page=461 |doi=10.2307/2102800 |jstor=2102800 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220331234443/https://www.jstor.org/stable/2102800 |archive-date=31 March 2022 |access-date=}}</ref> Nahahati ito sa apat na pangunahing sangay: [[metapisika]], [[epistemolohiya]], [[lohika]], at [[Aksiolohiya|aksolohiya]], na kinabibilangan ng [[etika]] at [[estetika]].<ref>{{cite journal |vauthors=Hassan NR, Mingers J, Stahl B |date=4 May 2018 |title=Philosophy and information systems: where are we and where should we go? |trans-title=Pilosopiya at mga sistemang pang-impormasyon: saan na tayo at saan dapat tayo patungo? |journal=European Journal of Information Systems |language=en |volume=27 |issue=3 |pages=263–277 |doi=10.1080/0960085X.2018.1470776 |issn=0960-085X |doi-access=free |hdl-access=free |s2cid=64796132 |hdl=2086/16128}}</ref> == Lipunan == {{main|Lipunan}}[[Lipunan]] ang tawag sa mga organisasyon at institusyon na umusbong mula sa mga interaksyon ng mga tao. Nagkakaiba ang mga anyo nito depende sa lugar at panahon.<ref>{{cite web |title=Social Stratification |trans-title=Stratipikasyong Panlipunan |url=https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180320150018/https://web.unitn.it/files/download/8481/srs_schizzerotto_social_stratification_2_as.pdf |archive-date=20 March 2018 |access-date= |publisher=[[University of Trento]] |language=en |vauthors=Schizzerotto A}}</ref> Nagbabago rin ang laki ng mga grupo ng tao, mula sa mga [[pamilya]] hanggang sa mga [[bansa]]. Ipinagpapalagay na unang umusbong ang mga lipunang nangangaso at nangangalap.<ref>{{cite book |title=The origins of political order: from prehuman times to the French Revolution |vauthors=Fukuyama F |date=2012 |publisher=Farrar, Straus and Giroux |isbn=978-0-374-53322-9 |page=53 |language=en |trans-title=Ang pinagmulan ng ayos politikal: mula sa sinaunang panahon hanggang sa Rebolusyong Pranses |oclc=1082411117}}</ref> === Kasarian === {{main|Kasarian}}Tipikal na nagpapakita ang mga tao ng mga [[pagkakakilanlang seksuwal]] at [[gampaning pangkasarian]] na nagtatangi sa mga katangiang panlalaki at pambabae at naglalatag sa inaasahang ugali ng mga miyembro base sa kanilang [[Biyolohikal na kasarian|biolohikal na kasarian]].<ref>{{Cite book |title=The Developmental Social Psychology of Gender |date=2000 |publisher=Psychology Press |isbn=978-1-4106-0524-5 |pages=137–188 |language=en |trans-title=Ang Debelopmental na Sikolohiyang Panlipunan ng Kasarian |chapter=Social Role Theory of Sex Differences and Similarities : A Current Appraisal |trans-chapter=Teorya sa Gampaning Pangkasarian sa Pagkakaiba at Pagkakapareho ng Kasarian: Kasalukuyang Pananaw |doi=10.4324/9781410605245-12 |access-date= |chapter-url=https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781410605245-12/social-role-theory-sex-differences-similarities-current-appraisal |archive-url=https://web.archive.org/web/20210430212712/https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781410605245-12/social-role-theory-sex-differences-similarities-current-appraisal |archive-date=30 April 2021 |url-status=live}}</ref> Pinakakaraniwan sa mga lipunan ang dalawang kasarian, [[lalaki]] at [[babae]],<ref>{{cite book |last=Nadal |first=Kevin L. |title=The SAGE Encyclopedia of Psychology and Gender |publisher=SAGE Publications |year=2017 |isbn=978-1483384276 |page=401 |language=en |trans-title=Ang Ensiklopediya ng SAGE sa Kasarian |quote=}}</ref> bagamat meron ding mga lipunan na may [[ikatlong kasarian]] kagaya ng mga [[Mga bakla|bakla]] sa Pilipinas,<ref>{{Cite book |last=Herdt |first=Gilbert |url={{GBurl|id=8nf8DwAAQBAJ}} |title=Third Sex, Third Gender: Beyond Sexual Dimorphism in Culture and History |date= |publisher=Princeton University Press |year=2020 |isbn=978-1-942130-52-9 |location=Princeton, NJ |pages=21–83 |language=en |trans-title=Ikatlong Kasarian: Labas sa Dimorpismong Seksuwal sa Kultura at Kasaysayan |chapter=Third Sexes and Third Genders |trans-chapter=Mga Ikatlong Kasarian |access-date=}}</ref> at sa iba pang mga bihirang kaso, hanggang lima.<ref>{{cite web |last=Graham |first=Sharyn |date=April–June 2001 |title=Sulawesi's fifth gender |trans-title=Ikalimang kasarian ng Sulawesi |url=http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender |archive-url=https://web.archive.org/web/20141126200244/http://www.insideindonesia.org/weekly-articles/sulawesis-fifth-gender |archive-date=26 November 2014 |website=[[Inside Indonesia]] |language=en}}</ref> Sa ilang mga lipunan, ginagamit ang [[Wikang Ingles|salitang Ingles]] na [[non-binary|{{Lang|en|non-binary|nocat=yes}}]] ({{Literal na pagsasalin|wala sa dalawa}}) o katumbas sa kanilang wika upang tukuyin ang mga pagkakakilanlang hindi ekslusibong lalaki o babae.<ref>{{Cite journal |last1=Richards |first1=Christina |last2=Bouman |first2=Walter Pierre |last3=Seal |first3=Leighton |last4=Barker |first4=Meg John |author4-link=Meg-John Barker |last5=Nieder |first5=Timo O. |last6=T'Sjoen |first6=Guy |date=2016 |title=Non-binary or genderqueer genders |trans-title=Mga kasariang non-binary o genderqueer |url=https://biblio.ugent.be/publication/7279758 |url-status=live |journal=International Review of Psychiatry |language=en |volume=28 |issue=1 |pages=95–102 |doi=10.3109/09540261.2015.1106446 |pmid=26753630 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190626224658/https://biblio.ugent.be/publication/7279758 |archive-date=26 June 2019 |access-date= |hdl-access=free |s2cid=29985722 |hdl=1854/LU-7279758}}</ref> Nakaugnay sa mga gampaning pangkasarian ang pagkakaiba sa inaasahang ugali, pananamit, karapatan, tungkulin, pribilehiyo, katayuan, at kapangyarihan, kung saan tipikal na mga lalaking tao ang may mas maraming karapatan at pribilehiyong natatamasa magpahanggang ngayon.<ref>{{Cite web |last1=Ananthaswamy |first1=Anil |last2=Douglas |first2=Kate |title=The origins of sexism: How men came to rule 12,000 years ago |trans-title=Ang pinagmulan ng seksimo: paano napasakamay ng kalalakihan ang kapangyarihan 12000 taon ang nakaraan |url=https://www.newscientist.com/article/mg23831740-400-the-origins-of-sexism-how-men-came-to-rule-12000-years-ago/ |access-date= |website=New Scientist |language=en-US}}</ref> Sa wikang Ingles, may dalawang salitang ginagamit bilang katumbas ng kasarian: {{Lang|en|gender}}, na tumutukoy sa panlipunang pananaw sa kasarian, at {{Lang|en|sex}}, na tumutukoy naman sa biolohikal na kasarian ng tao.<ref>{{Cite web |title=What do we mean by "sex" and "gender"? |trans-title=Ano ang ibig sabihin natin sa "sex" at "gender"? |url=https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130022356/https://apps.who.int/gender/whatisgender/en/ |archive-date=30 January 2017 |access-date= |publisher=[[World Health Organization]] |language=en}}</ref> Bilang isang panlipunang gawa, nagbabago at nakadepende sa lipunan ang magiging gampanin ng bawat kasarian, at maraming beses na kinukuwestiyon ang mga gampaning ito sa kasaysayan. Gayunpaman, napakakonti ang alam sa ngayon ukol sa mga gampaning pangkasarian sa mga pinakaunang lipunan ng tao, bagamat ipinagpapalagay na pawang pareho lamang ito sa kasalukuyan simula pa noong [[Paleolitiko]], kumpara sa mga kamag-anak ng modernong tao na mga [[Neandertal]], na halos walang pinagkaiba sa pag-uugali ang dalawang kasarian.<ref>{{Cite book |last=Dobres |first=Marcia-Anne |author-link=Marcia-Anne Dobres |title=A Companion to Global Gender History |date=27 November 2020 |publisher=Wiley |isbn=978-1-119-53580-5 |editor-last=Meade |editor-first=Teresa A. |editor-link=Teresa Meade |edition= |pages=183–204 |language=en |trans-title=Katulong sa Pandaigdigang Kasaysayan ng Kasarian |chapter=Gender in the Earliest Human Societies |trans-chapter=Kasarian sa mga Pinakaunang Lipunan ng Tao |doi=10.1002/9781119535812.ch11 |access-date= |editor2-last=Wiesner-Hanks |editor2-first=Merry E. |editor2-link=Merry Wiesner-Hanks |chapter-url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119535812.ch11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220610113514/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/9781119535812.ch11 |archive-date=10 June 2022 |url-status=live |s2cid=229399965}}</ref> === Kamag-anakan === {{main|Kamag-anakan}}Ginugrupo ng lahat ng mga lipunan ng tao ang mga uri ng relasyong panlipunan depende sa kanilang kaugnayan sa [[magulang]], [[anak]], at iba pang mga [[kadugo]], gayundin sa relasyon bunsod ng [[kasal]] ([[manugang]]). Meron ding ikatlong uri ng relasyon para sa mga [[ninong at ninang]] gayundin sa mga ampon ([[Relasyong piktibo|piktibo]]). Sa pangkalahatan, itinuturing ang mga ito bilang mga kamag-anak, na mahalaga sa mga lipunan dahil ito ang nagdidikta ng katayuan at [[pagmamana]].<ref>{{cite web |title=The Nature of Kinship: Overview |trans-title=Ang Kalikasan ng Kamag-anak: Buod |url=https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203230431/https://www2.palomar.edu/anthro/kinship/kinship_1.htm |archive-date=3 December 2020 |access-date= |website=www2.palomar.edu |language=en}}</ref> Lahat ng mga lipunan ay nagbabawal sa [[insesto]] sa pagitan ng mga kamag-anak hanggang sa isang partikular na antas; gayunpaman, meron ding mga lipunan na may preperensiya sa pag-aasawa sa isang kamag-anak.<ref>{{cite journal |vauthors=Itao K, Kaneko K |date=February 2020 |title=Evolution of kinship structures driven by marriage tie and competition |trans-title=Pinapatakbo ng kaugnayan sa kasal at kompetisyon ang ebolusyon ng mga estraktura ng kamag-anakan |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |language=en |volume=117 |issue=5 |pages=2378–2384 |bibcode=2020PNAS..117.2378I |doi=10.1073/pnas.1917716117 |pmc=7007516 |pmid=31964846 |doi-access=free}}</ref> Madalas na nagpapares ang mga tao sa isa't-isa, mula sa [[monogamya]] (isang lalaki para sa isang babae), [[polihinya]] (isang lalaki para sa maraming babae), [[poliandriya]] (isang babae para sa maraming lalaki), at [[Poligamiya|poligamya]] (maraming lalaki para sa maraming babae).<ref>{{Cite journal |last1=Schacht |first1=Ryan |last2=Kramer |first2=Karen L. |date=17 July 2019 |title=Are We Monogamous? A Review of the Evolution of Pair-Bonding in Humans and Its Contemporary Variation Cross-Culturally |trans-title=Monogamous ba Tayo? Rebyu sa Ebolusyon ng Pagpapares sa mga Tao at sa mga Kontemporaryong Baryasyon Nito sa mga Kultura |journal=[[Frontiers in Ecology and Evolution]] |language=en |volume=7 |page=230 |bibcode=2019FrEEv...7..230S |doi=10.3389/fevo.2019.00230 |issn=2296-701X |doi-access=free}}</ref> Sa malaking bahagi ng kasaysayan, polihinya ang madalas na anyo ng pares ng mga tao hanggang sa sumapit ang Neolitiko, nang umusbong at unti-unting naging karaniwan ang monogamya bunsod ng pagpalit ng pamumuhay mula [[Taong pagala-gala|nomadiko]] tungo sa [[Sedentaryong buhay|sedentaryo]].<ref>{{Cite journal |last1=Dupanloup |first1=Isabelle |last2=Pereira |first2=Luisa |last3=Bertorelle |first3=Giorgio |last4=Calafell |first4=Francesc |last5=Prata |first5=Maria João |last6=Amorim |first6=Antonio |last7=Barbujani |first7=Guido |date=1 July 2003 |title=A Recent Shift from Polygyny to Monogamy in Humans Is Suggested by the Analysis of Worldwide Y-Chromosome Diversity |trans-title=Iminumungkahi ng Pagsusuri sa Pandaigdigang Dibersidad sa Kromosomang Y ang Kamakailang Paglipat mula Polihinya papuntang Monogamya sa mga Tao |url=http://link.springer.com/10.1007/s00239-003-2458-x |journal=[[Journal of Molecular Evolution]] |language=en |volume=57 |issue=1 |pages=85–97 |bibcode=2003JMolE..57...85D |doi=10.1007/s00239-003-2458-x |issn=0022-2844 |pmid=12962309 |access-date= |via=Springer Link}}</ref> Ayon sa mga pananaliksik sa henetika, polihinya ang pinakakaraniwang anyo ng pares hanggang sa [[Pleistoseno]].<ref>{{Cite journal |last1=Nelson |first1=Emma |last2=Rolian |first2=Campbell |last3=Cashmore |first3=Lisa |last4=Shultz |first4=Susanne |date=3 November 2010 |title=Digit ratios predict polygyny in early apes, Ardipithecus, Neanderthals and early modern humans but not in Australopithecus |trans-title=Prediksyon ng rásyong bilang ang polihinya sa mga sinaunang bakulaw, Ardipithecus, Neandertal, at sinaunang modernong tao pero hindi sa mga Australopithecus |journal=[[Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences]] |language=en |volume=278 |issue=1711 |pages=1556–1563 |doi=10.1098/rspb.2010.1740 |issn=0962-8452 |pmc=3081742 |pmid=21047863}}</ref> === Etnisidad === {{main|Pangkat etniko}}Isang panlipunang kategorya ang mga [[pangkat etniko]] ng mga tao, na siyang nagbibigay ng [[pagkakakilanlan]] sa mga taong may magkakaparehong katangian na nagtatangi sa kanila sa ibang mga grupo ng tao. Kabilang sa mga katangiang ito ang mga tradisyon, ninuno, wika, kasaysayan, lipunan, kultura, bansa, at relihiyon sa isang partikular na lugar.<ref>{{cite book |last=Chandra |first=Kanchan |author-link=Kanchan Chandra |title=Constructivist theories of ethnic politics |date=2012 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-989315-7 |pages=69–70 |language=en |trans-title=Mga teoryang konstruktibista ng politikang etniko |oclc=829678440}}</ref> Hiwalay na konsepto ang pangkat etniko sa [[lahi]], na nakabase sa pisikal na katangian, bagamat pareho silang mga [[Gawaing panlipunan|panlipunang gawa]].<ref>{{cite web |date=22 February 2019 |title=Race and ethnicity: How are they different? |trans-title=Lahi at etnisidad: Paano sila nagkakaiba? |url=https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022013516/https://www.nationalgeographic.com/culture/topics/reference/race-ethnicity/ |archive-date=22 October 2020 |access-date= |website=Culture |language=en |vauthors=Blackmore E}}</ref> Mahirap igrupo ang mga tao base sa etnisidad dahil sa dibersidad na maaaring magkaroon sa mga ito, gayundin sa kawalang katiyakan sa kahulugan ng pangkat etniko mismo.<ref>{{cite journal |vauthors=Chandra K |date=2006 |title=What is Ethnic Identity and Does It Matter? |trans-title=Ano ang Pagkakakilanlang Etniko at Mahalaga ba Ito? |journal=Annual Review of Political Science |language=en |volume=9 |issue=1 |pages=397–424 |doi=10.1146/annurev.polisci.9.062404.170715 |issn=1094-2939 |doi-access=free}}</ref> Gayunpaman, nananatili pa rin itong isang makapangyarihang kategorya na nagpausbong sa konsepto ng mga [[bansa]] pagsapit ng ika-19 na siglo.<ref>{{cite journal |vauthors=Banton M |year=2007 |title=Max Weber on 'ethnic communities': a critique |url=https://archive.org/details/sim_nations-and-nationalism_2007-01_13_1/page/18 |trans-title=Si Max Weber sa 'mga pamayanang etniko': kritik |journal=Nations and Nationalism |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=19–35 |doi=10.1111/j.1469-8129.2007.00271.x}}</ref> === Pamahalaan at politika === {{main|Pamahalaan|Politika}} [[Talaksan:Secretary_of_the_Interior_Deb_Haaland_traveled_to_New_York_City_to_represent_the_United_States_at_the_United_Nation’s_23rd_Permanent_Forum_on_Indigenous_Issues_on_15_April_2024_-_6.jpg|thumb|[[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang pinakamalaking pandaigdigang organisasyon ng mga tao.]] Habang lumalaki at kumakapal ang dami ng mga tao sa mga pamayanang nagsasaka, nagiging komplikado ang mga interaksyon ng mga tao sa isa't-isa. Humantong ito kalaunan sa pag-usbong ng [[pamamahala]] sa pamayanan at sa pagitan ng mga pamayanan.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/mapsoftimeintrod00chri |title=Maps of Time |vauthors=Christian D |date=2004 |publisher=University of California Press |isbn=978-0-520-24476-4 |language=en |trans-title=Mga Mapa ng Panahon |url-access=registration}}</ref> Nagbabago ang kaugnayan ng mga tao sa [[politika]] lalo na kung mas makakalamang sila sa paglipat.<ref>{{cite web |date=20 September 2017 |title=How Did Humans Get So Good at Politics? |trans-title=Paano Naging Napakagaling ng mga Tao sa Politika? |url=https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200807003627/https://www.sapiens.org/evolution/human-evolution-politics/ |archive-date=7 August 2020 |access-date= |website=SAPIENS |language=en-US |vauthors=Cronk L, Leech BL}}</ref> Gumagawa ng mga [[batas]] at [[Patakarang pampubliko|patakaran]] ang mga pamahalaan para sa mga nasasakupan nito. Maraming anyo ng pamamahala sa kasaysayan, na nakasalalay sa antas ng kanilang kontrol sa mga nasasakupan at sa kapangyarihan.<ref>{{cite web |date=14 February 2011 |title=What Are the Different Types of Governments? |trans-title=Ano-ano ang mga Iba't-ibang Uri ng Pamahalaan? |url=https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201203345/https://www.livescience.com/33027-what-are-the-different-types-of-governments.html |archive-date=1 February 2021 |access-date= |website=livescience.com |language=en |vauthors=Melina R}}</ref> Sa kasalukuyan, tinatayang nasa 47% ng mga tao ang naninirahan sa [[demokrasya]], 37% sa [[awtoritarismo]], at 17% naman sa magkahalong pamamahala.<ref>{{cite web |date=10 February 2022 |title=Democracy Index 2021: less than half the world lives in a democracy |trans-title=Democracy Index 2021: wala sa kalahati ng mundo ang naninirahan sa demokrasya |url=https://www.eiu.com/n/democracy-index-2021-less-than-half-the-world-lives-in-a-democracy/ |work=[[The Economist Democracy Index]] |publisher=[[Economist Intelligence Unit]] |language=en}}</ref> Marami sa mga bansa sa mundo sa kasalukuyan ang ksapi ng isang [[alyansa]] o [[organisasyon]], ang pinakamalaki ay ang [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na may 193 miyembrong estado.<ref>{{cite web |author=Jeannie Evers |date=23 December 2012 |title=international organization |trans-title=pandaigdigang organisasyon |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/international-organization/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170427195211/http://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/international-organization/ |archive-date=27 April 2017 |access-date= |website=National Geographic Society |language=en}}</ref> === Kalakalan at ekonomiya === {{main|Kalakalan|Ekonomiya}}Isa sa mga pangunahing katangian ng mga ''Homo sapiens'' ang [[kalakalan]], ang boluntaryong palitan ng [[yaman]] sa isa't-isa. Ayon sa mga pananaliksik, nagsasagawa ang mga sinaunang tao ng pangmalayuang kalakalan na nagbigay-daan naman sa palitan ng mga yaman, pagkain, at ideya, na wala sa mga [[Neandertal]].<ref>{{cite journal |vauthors=Horan RD, Bulte E, Shogren JF |date=1 September 2005 |title=How trade saved humanity from biological exclusion: an economic theory of Neanderthal extinction |trans-title=Paano sinalba ng kalakalan ang sangkatauhan mula sa biolohikal na pagbubukod: teoryang ekonomiko sa pagkawala ng mga Neandertal |journal=Journal of Economic Behavior & Organization |language=en |volume=58 |issue=1 |pages=1–29 |doi=10.1016/j.jebo.2004.03.009 |issn=0167-2681}}</ref> Ipinagpapalagay na nagpapalitan ang mga sinaunang tao ng mga materyales para makagawa ng mga bagay, tulad halimbawa ng [[obsidiyano]].<ref>{{cite web |date=15 March 2018 |title=Humans may have been trading with each for as long as 300,000 years |trans-title=Maaaring nakikipagkalakalan ang mga tao sa loob ng 300,000 taon na |url=https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210123015959/https://inews.co.uk/news/science/early-humans-trading-300000-years-135655 |archive-date=23 January 2021 |access-date= |website=inews.co.uk |language=en |vauthors=Polianskaya A}}</ref> Gayunpaman, ang unang pandaigdigang kalakalan sa mundo ay ang palitan ng [[Imperyong Romano|mga Romano]] at [[Dinastiyang Han|Tsino]] sa [[Daang Sutla]].<ref>{{cite news |title=How spices changed the ancient world |language=en |trans-title=Paano binago ng mga pampalasa ang sinaunang mundo |website=[[BBC]] |url=https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/ |url-status=live |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125075428/https://www.bbc.com/future/bespoke/made-on-earth/the-flavours-that-shaped-the-world/ |archive-date=25 January 2021 |vauthors=Henriques M}}</ref> Ipinagpapalagay din na pawang mga [[bigayan ng regalo]] ang anyo ng ekonomiya ng mga sinaunang tao imbes na [[Palitan ng paninda|palitan]].<ref>{{cite web |date=26 February 2016 |title=The Myth of the Barter Economy |trans-title=Ang Mito ng Ekonomiya ng Palitan |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210215153209/https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/02/barter-society-myth/471051/ |archive-date=15 February 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en-US |vauthors=Strauss IE}}</ref> Mga hayop at kabibe ang ilan sa mga pinakaunang anyo ng [[pera]]. Kalaunan, iniisyu na ito ng mga pamahalaan sa pamamagitan ng [[barya]], [[Salaping papel|perang papel]], at sa modernong panahon, [[elektronikong pera]].<ref name="www.pbs.org-1996">{{cite web |date=26 October 1996 |title=The History of Money |trans-title=Ang Kasaysayan ng Pera |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129121807/https://www.pbs.org/wgbh/nova/article/history-money/ |archive-date=29 November 2020 |access-date= |website=www.pbs.org |language=en-US}}</ref> [[Ekonomika]] ang tawag sa pag-aaral sa interaksyon ng mga tao ukol sa pamamahala sa [[kakulangan ng yaman]].<ref>{{cite web |date=July 2000 |title=Why do we need economists and the study of economics? |trans-title=Bakit kailangan ng mga ekonomista at pag-aaral ng ekonomika? |url=https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112023941/https://www.frbsf.org/education/publications/doctor-econ/2000/july/economics-economists/ |archive-date=12 November 2020 |access-date= |website=Federal Reserve Bank of San Francisco |language=en}}</ref> Napakalaki ng [[Agwat ng yaman|agwat]] ng mga pinakamayayamang tao sa mga pinakamahihirap; katumbas ng kabuuang yaman ng walong pinakamayayamang tao sa kasalukuyan ang kabuuang yaman ng kalahati sa pinakamahihirap na tao sa mundo.<ref>{{cite web |title=The inequality delusion: Why we've got the wealth gap all wrong |trans-title=Ang delusyon ng di pagkakapantay-pantay: Bakit mali tayo sa ideya ng agwat ng yaman |url=https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203042931/https://www.newscientist.com/article/mg23731710-300-the-inequality-delusion-why-weve-got-the-wealth-gap-all-wrong/ |archive-date=3 February 2021 |access-date= |website=New Scientist |language=en-US |vauthors=Sheskin M}}</ref> === Karahasan === {{main|Karahasan}}Ang antas ng [[karahasan]] ng mga tao ay halos pareho lang sa ibang mga [[Hominoidea|bakulaw]], maliban lang sa preperensiya nila sa mga nasa hustong gulang kesa sa mga bata, na mas karaniwan sa ibang mga espesye ng bakulaw.<ref>{{cite web |date=28 September 2016 |title=Humans: Unusually Murderous Mammals, Typically Murderous Primates |trans-title=Mga Tao: Di Karaniwang Pumapatay na Mamalya, Madalas na Pumapatay na Primado |url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210507121602/https://www.theatlantic.com/science/archive/2016/09/humans-are-unusually-violent-mammals-but-averagely-violent-primates/501935/ |archive-date=7 May 2021 |access-date= |website=The Atlantic |language=en |vauthors=Yong E}}</ref> Ayon sa mga pananaliksik, nasa 2% ng mga ''Homo sapiens'' ang [[Pagpatay|pinatay]] sa sinaunang panahon, na tumaas sa 12% noong [[Gitnang Kapanahunan]], at bumaba pagsapit ng modernong panahon pabalik sa 2%.<ref>{{cite journal |vauthors=Gómez JM, Verdú M, González-Megías A, Méndez M |date=October 2016 |title=The phylogenetic roots of human lethal violence |url=https://archive.org/details/nature-uk_2016-10-13_538_7624/page/233 |trans-title=Ang pilohenetikong ugat ng nakakamatay na karahasan ng tao |journal=Nature |language=en |volume=538 |issue=7624 |pages=233–237 |bibcode=2016Natur.538..233G |doi=10.1038/nature19758 |pmid=27680701 |s2cid=4454927}}</ref> Iba-iba ang antas ng karahasan sa mga lipunan ng tao, kung saan nasa 0.01% ang nagaganap na karahasan sa mga lipunang may mga batas na nagbabawal sa naturang gawain.<ref>{{cite journal |vauthors=Pagel M |date=October 2016 |title=Animal behaviour: Lethal violence deep in the human lineage |trans-title=Ugali ng hayop: Nakaugat sa mga tao ang nakakamatay na karahasan |url=https://centaur.reading.ac.uk/67361/1/Pagel%20N%26V%20on%20Gomez%20et%20al.pdf |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=538 |issue=7624 |pages=180–181 |bibcode=2016Natur.538..180P |doi=10.1038/nature19474 |pmid=27680700 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520203015/https://centaur.reading.ac.uk/67361/1/Pagel%20N%26V%20on%20Gomez%20et%20al.pdf |archive-date=20 May 2022 |access-date= |s2cid=4459560}}</ref> Isang napakalaking paksa sa mga debate ang kagustuhan ng mga tao na magsagawa ng maramihang pagpatay kagaya ng mga [[digmaan]]. Ayon sa isang teorya, likas sa mga tao ang digmaan na ginagamit bilang pangbawas sa mga kakompetensiya. Ayon naman sa isang teorya, bago lamang umusbong ang digmaan na resulta ng pagpalit ng kondisyong panlipunan. Bagamat hindi pa tunay na napagkakasunduan, kasalukuyang itinuturo ng mga ebidensiya ang digmaan bilang naging karaniwan bandang 10,000 taon ang nakaraan, at sa ibang mga lugar, mas kamakailan pa.<ref name="Ferguson-2018">{{cite web |date=1 September 2018 |title=War Is Not Part of Human Nature |trans-title=Hindi Likaa sa mga Tao ang Digmaan |url=https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210130124940/https://www.scientificamerican.com/article/war-is-not-part-of-human-nature/ |archive-date=30 January 2021 |access-date= |website=Scientific American |language=en |vauthors=Ferguson RB}}</ref> Noong ika-20 siglo, naganap ang dalawang pandaigdigang digmaan na kumitil sa buhay ng tinatayang 167 hanggang 188 milyong katao.<ref>{{cite magazine |date=September–October 2006 |title=The Next War of the World |trans-title=Ang Susunod na Digmaan ng Mundo |url=https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220425051203/https://www.foreignaffairs.com/articles/middle-east/2006-09-01/next-war-world |archive-date=25 April 2022 |access-date= |magazine=Foreign Affairs |language=en |vauthors=Ferguson N}}</ref> Bagamat mahirap makakuha ng mga mapagkakatiwalaang impormasyon ukol sa dami ng mga namatay dahil sa mga digmaan bago ang modernong panahon, ipinagpapalagay na kumonti ang mga namatay dahil sa digmaan sa nakalipas na 80 taon kumpara sa nakaraang 600 taon.<ref>{{Cite web |last=Beauchamp |first=Zack |date=23 June 2015 |title=600 years of war and peace, in one amazing chart |trans-title=600 taon ng digmaan at kapayapaan, sa isang kamangha-manghang tsart |url=https://www.vox.com/2015/6/23/8832311/war-casualties-600-years |website=Vox |language=en}}</ref> == Tingnan din == * [[Lalaki|Lalaking tao]] * [[Babae (kasarian)|Babaeng tao]] * [[Pagkatao]] * [[Mga araling pantao]] == Talababa == {{Reflist|group=n}} == Sanggunian == {{reflist|2}} {{Human Evolution}} {{Hominidae nav}} {{Apes}} {{Taxonbar|from=Q15978631}} {{Authority control|state=expanded}} [[Kategorya:Tao|*]] [[Kategorya:Primates]] 1x17cukyuczxk4mh8u0l38901jkm01f 0 1179 2221815 2221188 2026-08-27T03:52:32Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221815 wikitext text/x-wiki <!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit ng paksa --> '''Aghám pandaigdíg''' o '''heosiyénsiyá''' ang mga [[likas na agham]] na pumapatungkol sa [[Daigdig]], partikular na sa apat na espero nito: [[biospera]], [[hidrospera]], [[atmospera]], at [[litospera]].<ref>{{Cite web |last=Albritton |first=Claude C. |last2=Windley |first2=Brian Frederick |title=Earth sciences |trans-title=Agham pandaigdig |url=https://www.britannica.com/science/Earth-sciences |access-date=2026-07-23 |website=Britannica |language=en}}</ref> Minsan din itong itinuturing na sangay ng mas malawak na [[agham pamplaneta]]. Kabilang sa mga larangan sa ilalim nito ang [[heolohiya]], [[ekolohiya]], at [[heograpiyang pisikal]]. == Larangan == === Heolohiya === {{Main|Heolohiya}} [[File:DirkvdM_rocks.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:DirkvdM_rocks.jpg|thumb|Pinag-aaralan sa heolohiya ang mga katangian ng litospera, kagaya ng mga batong tulad nito mula sa [[Costa Rica]].]] [[Heolohiya]] ang agham pandaigdig na nakatuon sa pag-aaral sa [[Estraktura ng Daigdig|estraktura]], nilalaman, at mga proseso ng [[Daigdig]]. Partikular na saklaw ng heolohiya ang [[litospera]], kabilang na ang [[Ibabaw ng Daigdig|ibabaw]] nito at mga [[Bato (heolohiya)|bato]]. Kasama dito ang mga pisikal na katangian at mga prosesong nagaganap sa litospera gayundin kung paano naaapektuhan ang mga ito ng [[enerhiyang heotermal]]. Ginagamit nito ang mga aspeto ng [[kimika]], [[pisika]], at [[biolohiya]] upang ipaliwanag ang mga interaksyon ng mga elemento. [[Historikong heolohiya]] ang tawag sa paglalapat ng heolohiya sa [[kasaysayan ng Daigdig]] at kung paano ito nagbago sa paglipas ng panahon. Pinag-aaralan sa [[heokimika]] ang mga kemikal na bahagi at proseso ng Daigdig. Pisikal na katangian ng Daigdig naman ang pinag-aaralan sa [[heopisika]]. Sa [[paleontolohiya]] pinag-aaralan ang mga [[posil]]. [[Heolohiyang pamplaneta]] naman ang larangan na nag-aaral sa heolohiya ng ibang mga [[planeta]] at selestiyal na bagay bukod sa Daigdig. [[Heomorpolohiya]] ang pag-aaral sa pinagmulan ng mga tanawin. Pinag-aaralan sa [[heolohiyang estraktural]] ang pagbabago sa hulma ng mga bato upang makabuo ng mga [[bundok]] at ibang mga [[anyong-lupa]]. Pinag-aaralan sa [[heolohiyang pangkapaligiran]] ang gampanin ng [[polusyon]] at kontaminasyon sa lupa at mga bato.<ref name=":2">{{cite book |last1=Smith |first1=Gary A. |title=How Does the Earth Work? Physical Geology ''and the'' Process of Science |url=https://archive.org/details/howdoesearthwork0000smit |last2=Pun |first2=Aurora |publisher=Pearson Prentice Hall |year=2006 |isbn=978-0-13-034129-7 |location=Upper Saddle River, Estados Unidos |language=en |trans-title=Paano Gumagana ang Daigdig? Ang Heolohiyang Piskal "at ang" Proseso ng Agham}}</ref> [[Mineralohiya]] ang agham na nag-aaral sa mga [[mineral]], paano ito nabubuo, estraktura ng [[kristal]], at mga katangian ng mga ito.<ref name=":0">{{Cite book |last=Haldar |first=S. K. |title=Introduction to Mineralogy and Petrology |publisher=Elsevier Science |year=2020 |isbn=9780323851367 |edition=2 |language=en |trans-title=Panimula sa Mineralohiya at Petrolohiya}}</ref> [[Petrolohiya]] ang pag-aaral ng pagbubuo at komposisyon ng mga bato. Kaugnay na pag-aaral nito ang [[petropisika]], na nakapokus sa mga pisikal at kemikal na katangian ng mga bato, at [[petrograpiya]], na nakapokus naman sa tipolohiya at klasipikasyon ng mga bato.<ref name=":0" /> === Agham pang-atmospera === {{Main|Agham pang-atmospera}} [[Talaksan:Top_of_Atmosphere.jpg|thumb|Pinag-aaralan sa agham pang-atmospera ang atmospera ng Daigdig.]] Unang nadebelop ang [[agham pang-atmospera]] noong ika-19 na siglo bilang paraan para sa [[Pagtataya sa panahon|pagtataya]] sa [[panahon]] sa pamamagitan ng kauusbong lang noon na larangan ng [[meteorolohiya]]. Sinundan ito ng mga pagdebelop sa mga larangan ng [[kimikang pang-atmospera]] noong sumunod na siglo bilang paraan para masukat ang [[polusyon sa hangin]] at kalaunan pati sa mga [[nakakalasong ulan]]. Sa parehong siglo rin umusbong ang [[klimatolohiya]] para pag-aralan ang [[klima]] at ang [[Pagbabago ng klima|pagbabago]] nito.<ref>{{Cite book |last1=Wallace |first1=John M. |title=Atmospheric Science: An Introductory Survey |last2=Hobbs |first2=Peter V. |publisher=Elsevier Science |year=2006 |isbn=9780080499536 |edition=2 |pages=1–3 |language=en |trans-title=Agham Pang-atmospera: Isang Panimulang Sarbey}}</ref> May limang patong ang [[atmospera ng Daigdig]]: mula sa ibabaw paangat, ito ang [[tropospera]], [[stratospera]], [[mesospera]], [[termospera]], at [[eksospera]]. Tinatayang nasa 75% ng kabuuang masa ng atmospera ay nasa tropospera. Nagtataglay ang atmospera ng nasa 78% [[nitroheno]], halos 21% [[oksiheno]], halos 1% [[argon]], at mga maliliit na bakas ng ibang mga gas gaya ng [[Carbon dioxide|karbong dioksiheno]] at [[Singaw ng tubig|singaw]],<ref name=":1">{{cite book |last1=Adams |first1=Simon |title=Earth Science: An illustrated guide to science |url=https://archive.org/details/earthscienceillu0000unse |last2=Lambert |first2=David |publisher=Chelsea House |year=2006 |isbn=978-0-8160-6164-8 |location=New York |language=en |trans-title=Agham pandaigdig: Isang nakaguhit na gabay sa agham}}</ref> na responsable sa pag-trap sa enerhiyang nagmula sa [[Araw (astronomiya)|Araw]] sa pamamagitan ng [[epektong greenhouse]].<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7 |title=American Heritage dictionary of the English language |publisher=[[Houghton Mifflin]] Company |year=1992 |isbn=978-0-395-82517-4 |edition=4 |location=Boston, Estados Unidos |language=en |trans-title=Diksiyonaryo ng wikang Ingles ng American Heritage |ref={{harvid|American Heritage}} |url-access=registration}}</ref> Ito ang dahilan kung bakit nananatiling sapat ang init sa [[ibabaw ng Daigdig]] para sa [[Tubig|likidong tubig]] at buhay. Bukod dito, gumaganap ang atmospera bilang pananggalang ng buhay laban sa mga [[Cosmic ray|kosmikong sinag]].<ref>{{Citation |last=Parker |first=Eugene |title=Shielding Space |date=March 2006 |url=https://engineering.dartmouth.edu/~d76205x/research/Shielding/docs/Parker_06.pdf |trans-title=Pagsalag sa Kalawakan |archive-url=https://web.archive.org/web/20160101094421/http://engineering.dartmouth.edu/~d76205x/research/shielding/docs/Parker_06.pdf |publisher=Scientific American |language=en |access-date= |archive-date=2016-01-01 |url-status=dead}}</ref> Ginagawa naman ng [[magnetospera]] ang [[magnetikong sakop ng Daigdig]], na resulta naman ng mga paggalaw sa [[Kaibuturan ng isang planeta|kaibuturan]] nito; sinasalag nito ang mga [[hanging solar]].<ref name=":1" /> === Hidrolohiya === {{Main|Hidrolohiya}} [[Talaksan:Water_cycle_diagram.svg|thumb|Dayagramang nagpapakita sa [[siklo ng tubig]].]] [[Hidrolohiya]] ang pag-aaral na nakatuon sa [[hidrospera]] at ang [[Siklo ng tubig|paggalaw ng tubig sa Daigdig]], partikular na ang paggamit ng tao sa mga suplay ng [[tubig-tabang]]. Ginagamit naman ang mga konsepto ng [[Inhenyeriya|inhinyeriya]] sa nalalapat na hidrolohiya upang mapanatili ang mga katubigan at maipamahagi ang suplay ng tubig. Ilan sa mga sangay ng hidrolohiya ang [[oseanograpiya]], [[hidroheolohiya]], [[ekohidrolohiya]], at [[glasyolohiya]]. Oseanograpiya ang larangan na nag-aaral sa mga [[karagatan]].<ref>{{Cite book |last1=Davie |first1=Tim |title=Fundamentals of Hydrology |last2=Quinn |first2=Nevil Wyndham |publisher=Routledge |year=2019 |isbn=9780203798942 |edition=3 |pages=1–2 |language=en |trans-title=Mga Haligi ng Hidrolohiya}}</ref> Pinag-aaralan naman sa hidroheolohiya ang mga [[tubig-lupa]], kabilang na ang pagmamapa sa mga suplay nito at pagsusuri sa mga nagkokontamina sa mga ito. Nilalayon naman sa nalalapat na hidroheolohiya na maiwasan ang [[Polusyon sa tubig|kontaminasyon]] sa mga tubig-lupa at mga [[mineral na bukal]] upang manatili ito bilang [[maiinom na tubig]]. Tinatayang ginagalugad na ng mga tao ang mga tubig-lupa bilang suplay simula pa noong {{BKP|3000|link=}}, ngunit naging pormal na pag-aaral lamang ang hidroheolohiya noong ika-17 siglo.<ref>{{Cite book |last1=Hölting |first1=Bernward |url=https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-56375-5 |title=Hydrogeology |last2=Coldewey |first2=Wilhelm G. |publisher=Springer |year=2019 |isbn=9783662563755 |edition=8 |pages=1–3 |language=en |trans-title=Hidroheolohiya |chapter=Introduction |trans-chapter=Panimula |doi=10.1007/978-3-662-56375-5 |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20220816062129/https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-56375-5 |archive-date=2022-08-16 |url-status=live}}</ref> Ekohidrolohiya ang pag-aaral sa mga [[ekosistema]] sa hidrospera.<ref>{{Cite book |last1=Wood |first1=Paul J. |title=Hydroecology and Ecohydrology: Past, Present and Future |last2=Hannah |first2=David M. |last3=Sadler |first3=Jonathan P. |publisher=Wiley |year=2007 |isbn=9780470010174 |pages=1–6 |language=en |trans-title=Hidroekolohiya at Ekohidrolohiya: Noon, Ngayon, at Hinaharap |chapter=Ecohydrology and Hydroecology: An Introduction |trans-chapter=Ekohidrolohiya at Hidroekolohiya: Panimula}}</ref> Glasyolohiya naman ang pag-aaral sa mga [[glasyar]], [[yelo]], at [[niyebe]] sa Daigdig.<ref>{{Cite book |last=Knight |first=Peter |url=https://archive.org/details/glaciers0000knig/page/1/mode/2up |title=Glaciers |publisher=Taylor & Francis |year=1999 |isbn=9780748740000 |pages=1 |language=en |trans-title=Mga Glasyar}}</ref> === Ekolohiya === {{Main|Ekolohiya}} [[Ekolohiya]] ang pag-aaral sa [[biospera]] ng Daigdig, kabilang na ang [[kalikasan]] at ang interaksyon ng mga organismo sa isa't-isa at sa paligid nito. Pinag-aaralan dito ang daloy ng mga mahahalagang sangkap ng buhay tulad ng [[oksiheno]] at [[tubig]], gayundin ang gampanin at epekto ng mga tao sa mga [[ekosistema]].<ref>{{Cite book |last1=Ricklefs |first1=Robert E. |title=Ecology |url=https://archive.org/details/ecology0004edrick |last2=Miller |first2=Gary L. |publisher=W. H. Freeman |year=2000 |isbn=9780716728290 |edition=4 |pages=[https://archive.org/details/ecology0004edrick/page/n44 3]–4 |language=en |trans-title=Ekolohiya}}</ref> === Heograpiyang pisikal === {{Main|Heograpiyang pisikal}} [[Heograpiyang pisikal]] ang pag-aaral sa mga [[Agham pansistemang pandaigdig|sistema ng Daigdig]] at ang mga interaksyon nito sa isa't-isa bilang bahagi ng isang mas malaking [[sistema]]. Ginagamit nito ang mga elemento mula sa ibang mga larangang tulad ng [[astronomiya]], [[meteorolohiya]], [[heolohiya]], at [[heomorpolohiya]] at naiiba sa [[heograpiyang pantao]] nakatuon sa mga tao, bagamat bahagi rin ng pag-aaral ang epekto ng mga gawain ng tao sa kalikasan.<ref>{{Cite book |last1=Petersen |first1=James F. |title=Fundamentals of Physical Geography |last2=Sack |first2=Dorothy |last3=Gabler |first3=Robert E. |publisher=Cengage Learning |year=2014 |isbn=9781285969718 |pages=2–3 |language=en |trans-title=Mga Haligi ng Heograpiyang Pisikal}}</ref> == Konsepto == {{Nature timeline}} === Looban ng Daigdig === {{Main|Estraktura ng Daigdig}} [[Talaksan:Mayon_0052.jpg|thumb|Pagputok ng [[bulkang Mayon]] sa [[Albay]] noong Disyembre 2009.]] Maipapaliwanag ang mga [[Heolohiya|heolohikong]] penomenang tulad ng mga [[tektonikong plato]], [[bulubundukin]], [[bulkan]], at [[lindol]] gamit ang mga pisikal at kemikal na proseso sa [[balat ng Daigdig]].<ref>{{cite web |title=Earth's Energy Budget |trans-title=Badyet ng Enerhiya ng Daigdig |url=http://okfirst.ocs.ou.edu/train/meteorology/EnergyBudget.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080827194704/http://okfirst.ocs.ou.edu/train/meteorology/EnergyBudget.html |archive-date=2008-08-27 |access-date= |work=ou.edu |language=en}}</ref> Makikita naman sa ilalim ng balat ng Daigdig ang [[Mantel|manto]] na pinapainit ng [[radyoaktibong pagkabulok]] ng mga [[mabibigat na elemento]]. Hindi gaanong kasolido ang manto, na nagtataglay ng [[magma]] na nasa estado ng halos walang katapusang [[kumbeksiyon]]. Ito ang dahilan kung bakit gumagalaw ang mga plato sa litospera, bagamat di hamak na mabagal ang pag-usad, sa prosesong tinatawag na mga tektonikong plato.<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref>{{cite web |author=Simison, W. Brian |date=2007-02-05 |title=The mechanism behind plate tectonics |trans-title=Ang mekanismo sa likod ng mga tektonikong plato |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/geology/tecmech.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071112115037/http://www.ucmp.berkeley.edu/geology/tecmech.html |archive-date=2007-11-12 |access-date= |language=en |ref={{harvid|Simison|2007}}}}</ref> Tinatawag ang mga lugar kung saan nabubuo ang mga bagong balat bilang mga hangganang naghihiwalayan, habang mga hangganang nagsasalubungan ang tawag sa mga lugar kung saan bumabalik paloob sa manto ang mga balat. Tinatawag ang ikatlong uri bilang hangganang nagbabanggaan, kung saan pawang nagbabanggaan ang mga plato sa isa't isa ngunit walang bagong balat na nabubuo o nawawala.<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name=":3">{{cite book |last=Oldroyd |first=David |title=Earth Cycles: A historical perspective |url=https://archive.org/details/earthcycleshisto0000oldr |publisher=Greenwood Press |year=2006 |isbn=978-0-313-33229-6 |location=Westport, Estados Unidos |language=en |trans-title=Mga Siklo ng Daigdig: Historikal na Pananaw}}</ref> Ang paggalaw na ito ang siyang dahilan ng mga lindol sa lugar kung saan nagaganap ang mga ito.<ref name=":2" /> Dahil sa [[paglawak ng mga kalatagang pandagat]], nabubuo ang mga bagong balat at litospera sa pamamagitan ng magma na dumadaloy sa mula sa manto patungo malapit sa ibabaw sa pamamagitan ng mga butas, kung saan ito lumalamig at nagiging solido. Sa pamamagitan ng [[subduksiyon]], bumabalik naman sa manto ang mga balat at litospera. Nabubuo ang mga bulkan mula sa pagtunaw ng mga balat na materyal na resulta ng subduksiyon.<ref name=":2" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /> Natutunaw ang mga balat na materyal na pinuwersang pinasok sa [[astenospera]], at maaaring may mga bahagi ito na magaan para umangat sa ibabaw, na nagreresulta sa mga bulkan at sa kaakibat nitong [[Pagputok ng bulkan|pagputok]].<ref name=":2" /><ref name=":1" /> === Espera ng Daigdig === Karaniwang hinahati ang [[ibabaw ng Daigdig]] sa agham pandaigdig sa mga patong na tinatawag na mga espera: [[atmospera]], [[litospera]], [[hidrospera]], at [[biospera]]. Kumakatawan ito sa apat na pangunahing bagay sa ibabaw: [[hangin]], [[Bato (heolohiya)|bato]], [[tubig]], at [[buhay]]. Bukod sa mga ito, sinasama rin sa mga ito ang [[kriyospera]] para sa mga [[yelo]] at [[niyebe]] at [[pedospera]] para naman sa [[lupa]]. == Sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Agham pandaigdig|*]] [[Kategorya:Agham]] {{Nature nav}} {{Earth}} tu5alaiursc5bg1em76w7i6btjf5nry 0 1197 2221816 2221281 2026-08-27T03:52:49Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221816 wikitext text/x-wiki <!-- Panatilihin ang paggamit sa tuldik sa unang banggit ng paksa. --> [[Talaksan:CMAP_-_Centre_de_Mathématiques_Appliquées_de_l'Ecole_polytechnique_(25911635211).jpg|thumb|Isa ang matematika sa mga larangang itinuturo sa lahat ng antas ng edukasyon.]] '''Matemátiká'''<ref name=":0">{{Cite web |title=matematika - Diksiyonaryo |url=https://diksiyonaryo.ph/search/matematika |access-date=13 Hunyo 2024 |website=diksiyonaryo.ph}}</ref> o '''sipnayan'''<ref name="maugnayin"/> ang larangan ng [[kaalaman]] na pangunahing nakatuon sa mga bilang, komputasyon, pormula, estraktura, hugis, espasyo, kantidad, at ang mga pagbabago nito. Dahil sa lawak ng saklaw ng larangan, wala itong napagkakasunduang isang tiyak na kahulugan, bagamat may mga [[matematiko]] at akademikong nagsubok na bigyang-kahulugan ito sa kasaysayan. Ang modernong matematika ay nahahati sa mga pangunahing sangay na kinabibilangan ng [[teorya ng bilang]], [[alhebra]], [[heometriya]], at [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]]. Itinuturing ito bilang isang napakahalagang larangan kung saan nakaangkla ang ibang mga larangan, tulad halimbawa ng [[likas na agham]], [[inhinyera]], [[medisina]], [[pananalapi]], [[agham pangkompyuter]], at [[agham panlipunan]]. Bagamat ginagamit ang larangan sa pagmomodelo sa mga penomena, hiwalay sa mga maagham na teorya at eksperimento ang mga pangunahing katotohanan ng matematika. May ilang sangay na nadebelop upang magamit sa ibang mga larangan, tulad ng [[estadistika]] at [[teorya ng laro]], at madalas na ginugrupo sa ilalim ng [[matematikang nalalapat]]. Samantala, may mga sangay naman na hiwalay na nadebelop nang walang gamit sa simula, at ginugrupo sa ilalim ng [[purong matematika]], bagamat kalauna'y nakahanap rin ang mga ito ng paggamit dahil sa samu't saring dahilan, tulad ng pag-usad ng [[teknolohiya]]. Sentro sa mga gawain sa matematika ang paghahanap sa mga katangian ng mga [[matematikal na bagay|basal na bagay]] ({{lang-en|abstract objects}}) gamit ang [[pagdadahilan]] upang [[matematikal na patunay|patunayan]] ang mga ito. Madalas ito ay isang likas na [[Kabasalan (matematika)|kabasalan]], o di kaya'y mga entidad na itinuturing na may mga partikular na katangian o mga [[aksoma]]. ''Patunay'' ang tawag sa mga resultang ginamitan ng sunod-sunod na paglalapat ng mga [[tuntuning imperensiyal|tuntunin]] sa [[imperensiya]] upang masabing totoo nga ito. Kasama sa mga resultang ito ay ang mga napatunayan na'ng [[teorema]], aksoma, at ilang mga panimulang katangian na kinilala bilang mga tunay na simulain sa paggawa ng teorya. [[Sinaunang Gresya|Mga Griyego]] ang nagpasimula sa paggamit ng mga patunay sa matematika. Pinakasikat sa mga patunay ng [[matematikang Griyego]] ang ''[[Mga Elemento ni Euclides|Mga Elemento]]'' ni [[Euclides]]. Simula pa noon, hinahati na ang matematika sa dalawang sangay: heometriya at [[aritmetika]]. Nagbago ito simula noong ika-16 na siglo, nang sinama ang [[alhebra]] at [[kalkulo]]. Mula sa puntong yon, naging madalas na ang paggamit ng matematika upang makagawa ng mga [[pagtuklas]] sa agham. Naging sentro ng debate noong ika-19 na siglo ang mga [[haligi ng matematika]], na nagbigay-daan upang mabuo ang [[sistemang aksomatiko]]. Sa modernong panahon, kasalukuyang kinilala ng [[Mathematics Subject Classification]] ang 60 larangan bilang mga pangunahing sangay ng matematika.<ref name=":1">{{cite journal |last1=Dunne |first1=Edward |last2=Hulek |first2=Klaus |author2-link=Klaus Hulek |date=March 2020 |title=Mathematics Subject Classification 2020 |url=https://www.ams.org/journals/notices/202003/rnoti-p410.pdf |url-status=live |journal=Notices of the American Mathematical Society |language=en |volume=67 |issue=3 |pages=410–411 |doi=10.1090/noti2052 |issn=0002-9920 |eissn=1088-9477 |lccn=sf77000404 |oclc=1480366 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210803203928/https://www.ams.org/journals/notices/202003/rnoti-p410.pdf |archive-date=3 Agosto 2021 |access-date= |quote= |doi-access=free}}</ref> == Etimolohiya == Direktang [[salitang hiram|hiniram]] ang salitang "matematika" sa [[wikang Kastila]] na ''matemática,<ref name=":0" />'' na nagmula naman mula sa [[wikang Griyego]] na ''mathēmatiká'' ({{Lang-gr|μαθηματικά}}). Nagmula naman ito mula sa [[Sinaunang Gresya|sinaunang Griyegong]] ''máthēma'' ({{Lang-gr|μάθημα}}, {{Literal na pagsasalin|mga bagay na nalalaman}}), na nanganguhulugang "[[agham]]" o "[[Edukasyon|pag-aaral]]", bagamat nagkaroon ito ng mas makitid na kahulugan pagsapit ng [[panahong klasikal]] sa [[Gresya]].<ref name="EOD_n">{{cite encyclopedia |title=Mathematic (n.) |dictionary=[[Online Etymology Dictionary]] |url=https://www.etymonline.com/word/mathematic |access-date= |last=Harper |first=Douglas |date=28 Marso 2019 |language=en |trans-title=Matematika (png.) |archive-url=https://web.archive.org/web/20130307093926/http://etymonline.com/index.php?term=mathematic&allowed_in_frame=0 |archive-date=7 Marso 2013 |url-status=live}}</ref>{{efn|Halimbawa nito ang paggamit ni [[Platon]] sa ika-6 na aklat, bahagi 510c ng kanyang ''[[Republika (Platon)|Republika]]'', bagamat hindi niya itong direktang sinabi.<ref>{{cite book|author=Platon|year=1969|orig-date=375 BKP|author-link=Platon|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 |title=Republic|trans-title=Republika|lang=en|translator=Paul Shorey|publisher=Harvard University Press|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224152747/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 |archive-date=24 Pebrero 2024}}</ref>}} Ang [[pang-uri]] nito ay ''mathēmatikós'' ({{Lang-gr|μαθηματικός}}), na nangangahulugang "mahilig mag-aral"; dito nanggaling ang salitang "matematikal".<ref>{{cite encyclopedia |title=Mathematical (adj.) |dictionary=[[Online Etymology Dictionary]] |url=https://www.etymonline.com/word/mathematical |access-date= |last=Harper |first=Douglas |date=22 Disyembre 2018 |language=en |trans-title=Matematikal (pnu.) |archive-url=https://web.archive.org/web/20221126170916/https://www.etymonline.com/word/mathematical |archive-date=26 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> ''Mathēmatikoi'' ({{Lang-gr|μαθηματικοί}}) ang tawag noon sa mga estudyante, bagamat dito nanggaling ang salitang "[[matematiko]]". Ang mga tagasunod ng [[Pitagorasismo]] ang nagpakitid sa kahulugan nito upang tukuyin lamang ang [[aritmetika]] at [[heometriya]]. Pagsapit ng kapanahunan ni [[Aristoteles]], ganito na ang kahulugan ng matematika.<ref>{{cite journal |last=Perisho |first=Margaret W. |date=Tagsibol 1965 |title=The Etymology of Mathematical Terms |url=https://archive.org/details/sim_pi-mu-epsilon-journal_spring-1965_4_2/page/62 |trans-title=Ang Etimolohiya ng mga Terminong Pangmatematika |journal=[[Pi Mu Epsilon Journal]] |language=en |volume=4 |issue=2 |pages=62–66 |issn=0031-952X |jstor=24338341 |lccn=58015848 |oclc=1762376}}</ref> [[Astrolohiya]] (o sa ibang kaso, [[astronomiya]]) ang karaniwang ibig sabihin ng matematika hanggang noong bago ang ika-16 na siglo. Nagbago ang kahulugan nito patungo sa modernong kahulugan nito pagsapit ng ika-19 na siglo. Nagresulta ang pagbabagong ito sa mga maling pagsasalin sa naturang salita; halimbawa, maling naisalin ang babala ni [[Agustin ng Hipona|San Agustin]] sa mga [[Kristiyanismo|Kristiyano]] sa kanyang kasulutan kontra sa mga ''mathematici''. Astrologo ang ibig sabihin nito nung panahong niya, hindi matematiko, bagamat ginagamit pa rin ang pagkakamaling ito ng mga panatiko upang ikondena ang mga matematiko.<ref name="Boas">{{cite book |last=Boas |first=Ralph P. |author-link=Ralph P. Boas Jr. |title=Lion Hunting and Other Mathematical Pursuits: A Collection of Mathematics, Verse, and Stories |url=https://archive.org/details/lionhuntingother0000boas |publisher=[[Mathematical Association of America]] |year=1995 |isbn=978-0-88385-323-8 |editor-last1=Alexanderson |editor-first1=Gerald L. |page=[https://archive.org/details/lionhuntingother0000boas/page/257 257] |language=en |trans-title=Pangangaso sa Leon at Ibang Mga Tunguhing Matematikal: Koleksyon ng Matematika, Berso, at Kuwento |chapter=What Augustine Didn't Say About Mathematicians |trans-chapter=Kung Anong Hindi Sinabi ni San Agustin Patungkol sa mga Matematiko |lccn=94078313 |oclc=633018890 |editor-last2=Mugler |editor-first2=Dale H.}}</ref> Sa wikang Kastila nagmula ang modernong salitang Tagalog na "matematika". Ang ''matemática'' ay isang [[Pangngalan|pangngalang]] isahan ({{Lang-en|singular noun}}); ang maramihan nito ay ''matemáticas'', na siyang opisyal na salin nito sa wikang Kastila.<ref name="GALL">{{Cite web |last=Gallardo |first=Susana |date=7 Agosto 2013 |title=Matemática o matemáticas ¿Una cuestión de número? |trans-title=''Matemática'' o ''matemáticas'' Tanong ng bilang? |url=https://nexciencia.exactas.uba.ar/matematica-matematicas-lexicografia |website=NEXciencia |publisher=[[Pamantasan ng Buenos Aires]] |language=es |access-date=13 Hunyo 2024 |archive-date=18 Mayo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240518152406/https://nexciencia.exactas.uba.ar/matematica-matematicas-lexicografia |url-status=dead }}</ref> Ganito rin ang kaso sa ibang [[mga wikang Romanse]], lalo na sa [[wikang Ingles]] na ''mathematics''. May mga teorya na dahil ito sa pagsalin sa sinaunang Griyego na ''ta mathēmatiká'' ({{Lang-gr|τὰ μαθηματικά}}), na nangangahulugang "lahat ng mga may kinalaman sa matematika", bagamat posible rin na nagmula lang din ito sa pang-uri nito at ginaya ng mga mananalitang Ingles ang lohika ng mga salitang ''physics'' ([[pisika]]) at ''metaphysics'' ([[metapisika]]), na parehong nasa anyong maramihan kahit na isahan lang ito. Pinapaikli rin ang salita bilang ''math'', na popular na ginagamit din sa Pilipinas, o ''maths'' sa [[Wikang Ingles|Britanikong Ingles]].<ref>{{cite web |title=Maths (Noun) |url=https://www.oed.com/dictionary/maths_n |access-date= |website=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=Math (Noun³) |url=https://www.oed.com/dictionary/math_n3 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200404201407/http://oed.com/view/Entry/114982 |archive-date=4 Abril 2020 |access-date= |website=[[Oxford English Dictionary]] |publisher=[[Oxford University Press]] |language=en}}</ref> Samantala, isang [[neolohismo]] ang salitang "sipnayan". Nagmula ito sa diksiyonaryong ''[[Maugnaying Talasalitaan]]'' (1969) bilang bahagi ng mga mungkahi ng paggawa ng mga [[Wikang Filipino|salitang Pilipino]] na kombinasyon ng mga [[Mga wika sa Pilipinas|wikang rehiyon ng Pilipinas]]. Sa salitang ito, nabuo ito mula sa pinagsamang [[Mga wikang Bisaya|salitang Bisaya]] na ''isip'' ("matematika") at hanayan. Tulad ng marami sa mga mungkahi ng diksiyonaryo, hindi ito madalas gamitin sa karaniwang diskurso.<ref>{{Cite book|title=Tradisyon at wikang Filipino|url=https://books.google.com/books?id=9Y9kAAAAMAAJ&newbks=0&hl=en|publisher=Sentro ng Wikang Filipino, Sistemang Unibersidad ng Pilipinas|date=1997|isbn=978-971-8781-69-2|language=tl|first=Virgilio S.|last=Almario}}</ref><ref name="maugnayin">{{Maugnayin|salita=sipnayan|pahina=39}}</ref> == Kasaysayan == {{main|Kasaysayan ng matematika}} === Sinaunang panahon === {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=280|direction=horizontal|image1=Euclid statue, Oxford University Museum of Natural History, UK - 20080315.jpg|image2=Domenico-Fetti Archimedes 1620.jpg|image3=Raffael 068.jpg|image4=Hipparchus by Raphael.jpg|footer=Taas pababa, kaliwa pakanan: [[Euclides]], [[Arkimedes]], [[Pitagoras]]. at [[Hiparco]].}}Tinatayang [[pagbibilang|nagbibilang]] na ang mga [[sinaunang tao]] simula pa noong {{BKP|44000|link=y}}.<ref>{{Cite web |title=Early Human Counting Tools |trans-title=Mga Sinaunang Kagamitang Pambilang ng mga Tao |url=https://mathtimeline.weebly.com/early-human-counting-tools.html |access-date= |website=Math Timeline |language=en}}</ref> Kaya nilang magbilang ng parehong mga pisikal at abstraktong bagay tulad ng araw, buwan, taon, at panahon.<ref>{{Cite book |last=Zaslavsky |first=Claudia |author-link=Claudia Zaslavsky |title=Africa Counts: Number and Pattern in African Culture. |date=1999 |publisher=Chicago Review Press |isbn=978-1-61374-115-3 |language=en |trans-title=Nagbibilang ang Aprika: Bilang at Terno sa Kulturang Aprikano. |oclc=843204342}}</ref> Ganito nagsimula ang matematika hanggang noong {{BKP|3000|link=}}, nang nagsimulang gamitin ng mga taga-[[Babylonia]] at [[sinaunang Ehipto|Ehipto]] ang mga panimulang elemento ng [[aritmetika]], [[heometriya]], at maging [[alhebra]] sa kanilang mga gawain, tulad ng [[pagbubuwis]], [[pera]], [[konstruksiyon]], at [[astronomiya]].{{sfn|Kline|1990|loc=Kabanata 1}} Tinatayang ginawa noong {{BKP|2000}} hanggang {{BKP|1800}} ang mga pinakalumang tekstong pangmatematika sa [[Mesopotamia]] at Ehipto. Marami sa mga ito ang nagpapahiwatig na alam na nila (o may ideya sila kahit papaano) ang konsepto ng [[teorema ni Pitagoras]], <math class="inline">a^2 + b^2 = c^2</math>. Sa [[matematika ng Babylonia]] unang lumitaw sa kasaysayan ang apat na pangunahing operasyon ng [[mababang aritmetika]]: [[pagdaragdag]], [[pagbabawas]], [[pagpaparami (matematika)|pagpaparami]], at [[paghahati]]. Gumamit din sila ng [[notasyong posisyonal]] na nakaayon sa [[seksahesimal]] na sistema ng bilang, na ginagamit pa rin sa modernong panahon para sa pagbibilang ng oras at [[anggulo]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Mesopotamia" pp. 24–27}} Nagsimulang maging ganap na larangan ang [[Matematikang Griyego|matematika ng mga sinaunang Griyego]] pagsapit ng {{BKP|ika-6 na siglo|link=}}, at hinihiwalay na ito mula sa agham ng ilang mga Griyego tulad ng mga tagasunod ni [[Pitagoras]].<ref>{{cite book |last=Heath |first=Thomas Little |author-link=Thomas Heath (klasista) |url=https://archive.org/details/historyofgreekma0002heat/page/n14 |title=A History of Greek Mathematics: From Thales to Euclid |date=1981 |publisher=Dover Publications |isbn=978-0-486-24073-2 |location=New York |page=1 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematikang Griyego: Mula Tales hanggang Euclides |orig-date=1921 |url-access=registration}}</ref> Bandang {{BKP|300|link=}}, sinimulang kolektahin ni [[Euclides]] ang kaalaman ng mga Griyego sa matematika sa pamamagitan ng paggawa ng mga [[palagay]] at mga unang prinsipyo, na kalauna'y nagresulta upang mabuo ang [[kaparaanang aksomatiko]] na ginagamit sa matematika magpahanggang ngayon.<ref>{{Cite journal |last=Mueller |first=I. |date=1969 |title=Euclid's Elements and the Axiomatic Method |url=https://archive.org/details/british-journal-for-the-philosophy-of-science_1969-12_20_4/page/289 |trans-title=''Mga Elemento'' ni Euclides at ang Kaparaanang Aksomatiko |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |language=en |volume=20 |issue=4 |pages=289–309 |doi=10.1093/bjps/20.4.289 |issn=0007-0882 |jstor=686258}}</ref> Kinokonsidera ang kanyang aklat na [[Mga Elemento ni Euclides|''Mga Elemento'']] bilang isa sa mga pinakamatatagumpay na nalathalang aklat sa kasaysayan.{{sfn|Boyer|1991|loc="Euclid of Alexandria" p. 119}} Si [[Arkimedes]] ang itinuturing na pinakamahusay na matematiko ng sinaunang panahon dahil sa kanyang mga nagawa sa larangan,{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 120}} kabilang na ang mga [[solido ng paglibot]] ({{lang-en|solid of revolution}}) at ang [[paraang sapilitan]] ({{lang-en|method of exhaustion}}) upang makompyut ang [[sukat]] ng isang [[parabola]] gamit ang [[serye (matematika)|sumasyon ng isang seryeng walang-hanggan]], paraang di nalalayo sa modernong konsepto ng [[kalkulo]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Archimedes of Syracuse" p. 130}} Bukod dito, ilan sa mga natatanging ambag ng mga sinaunang Griyego ay ang pag-aaral sa mga [[Apa (matematika)|apa]] ({{lang-en|conic}}), [[trigonometriya]], at mga simulain ng [[alhebra]].{{sfn|Boyer|1991|loc="Revival and Decline of Greek Mathematics" p. 180}}{{sfn|Boyer|1991|loc="Greek Trigonometry and Mensuration" p. 162}}{{sfn|Boyer|1991|loc="Apollonius of Perga" p. 145}} Ang pinakaginagamit na sistema ng bilang ngayon, [[Sistemang pambilang Hindu-Arabo|sistemang Hindu-Arabo]], ay [[Matematika ng India|nagsimula sa India]] noong {{KP|unang milenyo}} at naipasa sa [[Kanluraning Mundo]] sa pamamagitan ng [[matematikang Islam]].<ref>{{cite book |last=Ore |first=Øystein |author-link=Øystein Ore |url={{GBurl|id=Sl_6BPp7S0AC|pg=IA19}} |title=Number Theory and Its History |publisher=Courier Corporation |year=1988 |isbn=978-0-486-65620-5 |pages=19–24 |language=en |trans-title=Teorya ng bilang at ang Kasaysayan nito |access-date=}}</ref> Bukod dito, sa India rin nagsimula ang modernong kahulugan at pagtataya sa [[sine at cosine]], gayundin sa isang sinaunang anyo ng [[Serye (matematika)|seryeng walang-hanggan]].<ref>{{cite journal |last=Singh |first=A. N. |date=Enero 1936 |title=On the Use of Series in Hindu Mathematics |trans-title=Ukol sa Paggamit ng Serye sa Matematikang Hindu |journal=Osiris |language=en |volume=1 |pages=606–628 |doi=10.1086/368443 |jstor=301627 |s2cid=144760421 | issn = 0369-7827}}</ref><ref>{{cite book |last1=Kolachana |first1=A. |title=Studies in Indian Mathematics and Astronomy |last2=Mahesh |first2=K. |last3=Ramasubramanian |first3=K. |publisher=Springer |year=2019 |isbn=978-981-13-7325-1 |series=Sources and Studies in the History of Mathematics and Physical Sciences |publication-place=Singapore |pages=438–461 |language=en |trans-title=Pag-aaral sa Matematika at Astronomiya ng India |chapter=Use of series in India |trans-chapter=Paggamit ng serye sa India |doi=10.1007/978-981-13-7326-8_20 |s2cid=190176726}}</ref> === Mula Gitnang Kapanahunan === {{multiple image|align=right|perrow=2|total_width=280|direction=horizontal|image1=Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|image2=Carl Friedrich Gauss.jpg|image3=Leonhard Euler - Jakob Emanuel Handmann (Kunstmuseum Basel).jpg|image4=Kurt Gödel.png|footer=Taas pababa, kaliwa pakanan: [[Rene Descartes]], [[Carl Friedrich Gauss]], [[Leonhard Euler]], at [[Kurt Gödel]].}}Noong [[Ginintuang Panahon ng Islam]], lalo na noong ika-9 at ika-10 siglo, nagkaroon ng mga mahahalagang pag-abante sa pag-aaral sa matematikang Griyego sa [[Gitnang Silangan]]. Pinakamahalaga sa mga ito ay ang pagdebelop sa [[alhebra]], gayundin sa [[trigonometriyang pang-ispero]] ({{lang-en|spherical trigonometry}}) at [[Panghiwalay ng desimal|tuldok pandesimal]] sa sistema ng bilang.<ref>{{Cite book |last=Saliba |first=George |author-link=George Saliba |title=A history of Arabic astronomy: planetary theories during the golden age of Islam |url=https://archive.org/details/historyofarabica0000sali |date=1994 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-8147-7962-0 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng astronomiyang Arabo: mga teoryang pamplaneta noong ginintuang panahon ng Islam |oclc=28723059}}</ref> Nagmula sa Persia ang karamihan sa mga mahahalagang matematiko ng panahong ito, tulad nina [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī|Al-Khwarizmi]], [[Omar Khayyam]], at [[Sharaf al-Dīn al-Ṭūsī]].<ref>{{cite journal |last=Faruqi |first=Yasmeen M. |year=2006 |title=Contributions of Islamic scholars to the scientific enterprise |trans-title=Mga ambag ng mga iskolar na Muslim sa maagham na tunguhin |url=https://eric.ed.gov/?id=EJ854295 |url-status=live |journal=International Education Journal |language=en |publisher=Shannon Research Press |volume=7 |issue=4 |pages=391–399 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221114165547/https://eric.ed.gov/?id=EJ854295 |archive-date=14 Nobyembre 2022 |access-date=}}</ref> Sinalin ang mga gawa nila gayundin ang mga gawa ng mga Griyego at Arabo sa [[wikang Latin]], na kalauna'y nakarating sa Europa noong [[Gitnang Kapanahunan]].<ref>{{cite journal |last=Lorch |first=Richard |date=Hunyo 2001 |title=Greek-Arabic-Latin: The Transmission of Mathematical Texts in the Middle Ages |trans-title=Griyego-Arabo-Latin: Ang Paglipat ng mga Tekstong Matematikal sa Gitnang Kapanahunan |url=https://epub.ub.uni-muenchen.de/15929/1/greek-arabic-latin.pdf |url-status=live |format=PDF |journal=Science in Context |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=14 |issue=1–2 |pages=313–331 |doi=10.1017/S0269889701000114 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221217160922/https://epub.ub.uni-muenchen.de/15929/1/greek-arabic-latin.pdf |archive-date=17 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=146539132}}</ref> Bumilis ang pag-usad ng matematika sa [[kanlurang Europa]] pagsapit ng [[maagang modernong panahon]]. Sa panahong ito lumitaw ang mga [[baryable]] at notasyong simboliko na unang ginamit ni [[François Viète]]. Ginawa naman ni [[John Napier]] ang konsepto ng [[logaritmo]], na nagpabilis sa mga kalkulasyon sa astronomiya at [[paglalayag]]. Si [[Rene Descartes]] ang nagpakilala sa konsepto ng [[Sistema ng koordinado|koordinado]], na nakatulong upang magamit ang alhebra sa [[heometriya]]. Samantala, magkahiwalay namang naimbento nang sabay ang [[kalkulo]] nina [[Isaac Newton]] at [[Gottfried Leibniz]]. Si [[Leonhard Euler]] naman ang kinokonsidera bilang ang pinakamahalagang matematiko ng ika-18 siglo dahil sa kanyang paggawa ng isang pamantayang terminolohiya para sa mga larangang ito gayundin sa mga pagkumpleto niya sa mga ito sa pamamagitan ng pagtuklas at pagpapatunay sa samu't-saring mga teorema.<ref>{{Cite book |last=Kent |first=Benjamin |url=http://rguir.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/16963/1/9781984668677.pdf |title=History of Science |publisher=Bibliotex Digital Library |year=2022 |isbn=9781984668677 |volume=2 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Agham |format=PDF |url-status=dead |access-date=16 Hunyo 2024 |archive-date=16 Hunyo 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616032343/http://rguir.inflibnet.ac.in/bitstream/123456789/16963/1/9781984668677.pdf }}</ref> Si [[Carl Friedrich Gauss]] naman ang kinokonsiderang pinakamahalagang matematiko ng ika-19 na siglo dahil sa kanyang mga ambag sa alhebra, [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]], [[heometriyang deribatibo]], [[matris (matematika)|matris]], [[teorya ng bilang]], at [[estadistika]].<ref>{{cite journal |last=Archibald |first=Raymond Clare |author-link=Raymond Clare Archibald |date=Enero 1949 |title=History of Mathematics After the Sixteenth Century |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1949-01_56_1/page/35 |trans-title=Kasaysayan ng Matematika Matapos ng Ika-16 na Siglo |journal=The American Mathematical Monthly |series=Part 2: Outline of the History of Mathematics |language=en |volume=56 |issue=1 |pages=35–56 |doi=10.2307/2304570 |jstor=2304570}}</ref> Samantala, nilathala naman ni [[Kurt Gödel]] ang kanyang [[Mga teorema ng di-pagkakumpleto ni Gödel|mga teorema ng di-pagkakumpleto]] ({{lang-en|incompleteness theorems}}) na nagpabago sa matematika dahil sa ideya na may mga totoong proposisyon na hindi kailanman mapapatunayan sa isang konsistent na sistemang aksomatiko na kayang ilarawan ang [[aritmetika]].<ref name="Raatikainen_2005">{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=Oktubre 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |trans-title=Ukol sa Kahalagahang Pilosopikal ng mga Teorema ng Di-Pagkakumpleto ni Gödel |url=https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |url-status=live |journal=Revue Internationale de Philosophie |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |jstor=23955909 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112212555/https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |archive-date=12 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=52083793}}</ref> Mabilis ang pag-usad ng matematika sa ika-20 siglo at papasok sa ika-21 siglo, lalo na sa tulong ng mga makabagong teknolohiya tulad ng mga [[kompyuter]] at [[superkompyuter]]. Noong 2006 halimbawa, nasa database ng dyornal na ''[[Mathematical Reviews]]'' ang mahigit kumulang 1.9 milyong papeles at aklat simula noong unang isyu nito noong 1940, na nadadagdagan pa nang 75 libo kada taon, karamihan mga bagong teorema at ang kani-kanilang mga patunay.{{sfn|Sevryuk|2006|pp=101–109}} == Pagsulat at terminolohiya == {{Main|Notasyong matematikal|Wika ng matematika}} [[Talaksan:Sigma summation notation.svg|thumb|Pagsulat sa [[sumasyon]].]] Ginagamit ang [[notasyong pangmatematika]] sa [[agham]] at [[inhinyera]] para ipakita ang mga komplikadong konsepto at katangian sa paraang konsistent, tiyak, at tumpak. Gumagamit ang mga ito ng mga simbolo para sa mga [[Operasyon (matematika)|operasyon]], di-tiyak na bilang, [[Relasyon (matematika)|relasyon]], at ibang mga bagay sa matematika, kung saan pinagsasama sila sa isang ekspresyon o pormula. [[Baryable]] ang tawag sa mga simbolong ginagamit para sa mga bilang at ibang mga bagay, na kadalasan nakasulat sa [[sulat Latin]] o [[sulat Griyego|Griyego]], at minsan ay [[Subscript at superscript|nakaangat]] ({{lang-en|superscript}}). Ipinapakita ang mga operasyon at relasyon gamit ang mga partikular na simbolo o [[glipo]], such halimbawa ng + ([[Pagdaragdag|pagdagdag]]), <math display="inline">\int</math> ([[Kalkulong integral|integral]]), at = ([[Ekwasyon|katumbas]]). Nakabuo ang mga matematiko ng isang malawak na bokubularyo upang ilarawan nang tiyak at tumpak ang mga konsepto sa matematika. Nagdebelop rin sila ng mga pamantayang kahulugan upang magkaintindihan. [[Aksoma]] ({{lang-en|axiom}}) ang tawag sa mga pahayag na totoo at hindi na kailangan pang [[Pormal na patunay|patunayan]]. [[Konhetura]] ({{lang-en|conjecture}}) naman ang tawag sa mga pahayag na kailangan pa munang patunayan. Kung sakaling mapatunayan ito, magiging [[teorema]] ({{lang-en|theorem}}) ito. [[Lema]] ({{lang-en|lemma}}) ang tawag sa mga teoremang ginawa upang patunayan ang isa pang teorema. [[Korolaryo]] ({{lang-en|corrolary}}) naman ang tawag sa isang napatunayang bahagi ng mas malawak na teorema. [[Neolohismo]] ang marami sa mga salitang ginagamit sa matematika, tulad halimbawa ng [[polinomial]] at [[homeomorpismo]] (parehong mula sa [[wikang Kastila]]) o [[matris (matematika)|baskagan]] ({{lang-en|matrix}}). May ilan ding mga termino na iba nang bahagya ang kahulugan mula sa karaniwang paggamit.<ref>{{cite journal |last=Silver |first=Daniel S. |date=Nobyembre–Disyembre 2017 |title=The New Language of Mathematics |trans-title=Ang Bagong Wika ng Matematika |journal=The American Scientist |language=en |publisher=[[Sigma Xi]] |volume=105 |pages=364–371 |doi=10.1511/2017.105.6.364 |issn=0003-0996 |lccn=43020253 |oclc=1480717 |doi-access=free |number=6 |s2cid=125455764}}</ref> Minsan, ginagamit ang mga karaniwang salita sa isang teknikal na konteksto, na nagiging dahilan tuloy ng kalituhan sa mga wala sa larangan; halimbawa nito ay "lahat ng [[Parang (matematika)|parang]] ay [[Singsing (matematika)|singsing]]" ({{lang-en|all fields are ring}}), na isang totoong pahayag sa [[alhebra]]. == Sangay == Dalawa ang pangunahing sangay ng matematika sa maagang kasaysayan nito: [[aritmetika]] at [[heometriya]]. Bukod dito, kinonsidera din noon bilang mga sangay ng matematika ang [[numerolohiya]] at [[astrolohiya]], na ngayo'y itinuturing na'ng mga [[seudosiyensiya]].<ref>{{cite book |last=Tiwari |first=Sarju |title=Mathematics in History, Culture, Philosophy, and Science |url=https://archive.org/details/mathematicsinhis0000tiwa |publisher=Mittal Publications |year=1992 |isbn=978-81-7099-404-6 |edition=1 |publication-place=[[New Delhi]] |page=[https://archive.org/details/mathematicsinhis0000tiwa/page/n42 27] |language=en |trans-title=Matematika sa Kasaysayan, Kultura, Pilosopiya, at Agham |chapter=A Mirror of Civilization |trans-chapter=Salamin ng Sibilisasyon |lccn=92909575 |oclc=28115124 |quote=}}</ref> Pagsapit ng [[Renasimiyento]], nadagdagan ito ng dalawa: [[alhebra]] at [[kalkulo]]. Ganito ang pagsasangay sa larangan hanggang sa dulo ng ika-19 na siglo,<ref>{{cite book |last=Restivo |first=Sal |author-link=Sal Restivo |title=Mathematics in Society and History |publisher=[[Kluwer Academic Publishers]] |year=1992 |isbn=0-7923-1765-3 |editor-last=Bunge |editor-first=Mario |editor-link=Mario Bunge |series=Episteme |volume=20 |page=14 |language=en |trans-title=Matematika sa Lipunan at Kasaysayan |chapter=Mathematics from the Ground Up |trans-chapter=Matematika mula Simula |lccn=25709270 |oclc=92013695}}</ref> kung saan naging sangay din ang [[kombinatorika]] gayundin ang [[mekanika]], na ngayo'y bahagi na ng [[pisika]].<ref>{{cite book |last=Musielak |first=Dora |author-link=Dora Musielak |title=Leonhard Euler and the Foundations of Celestial Mechanics |publisher=[[Springer International Publishing]] |year=2022 |isbn=978-3-031-12321-4 |series=History of Physics |language=en |trans-title=Si Leonhard Euler at ang mga Haligi ng Mekanikang Pangkalawakan |doi=10.1007/978-3-031-12322-1 |eissn=2730-7557 |issn=2730-7549 |oclc=1332780664 |s2cid=253240718}}</ref><ref>{{cite journal |last=Biggs |first=N. L. |date=May 1979 |title=The roots of combinatorics |trans-title=Simulain ng kombinatorika |journal=Historia Mathematica |language=en |volume=6 |issue=2 |pages=109–136 |doi=10.1016/0315-0860(79)90074-0 |issn=0315-0860 |eissn=1090-249X |lccn=75642280 |oclc=2240703 |doi-access=free}}</ref> Sa ika-19 na siglo din unang pinagdebatehan ang [[mga haligi ng matematika]], na nagresulta sa isang pamantayang [[sistemang aksomatiko]] at ang paglitaw ng marami pang mga sangay.<ref name="Warner_2013">{{cite web |last=Warner |first=Evan |title=Splash Talk: The Foundational Crisis of Mathematics |trans-title=Mabilisang Usapan: Ang Krisis sa Haligi ng Matematika |url=https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230322165544/https://www.math.columbia.edu/~warner/notes/SplashTalk.pdf |archive-date=22 Marso 2023 |access-date= |publisher=[[Columbia University]] |language=en |format=PDF}}</ref> Noong 2020, hindi bababa sa 60 pangunahing sangay ang kinilala ng [[Mathematics Subject Classification]].<ref name=":1" /> === Teorya ng bilang === {{main|Teorya ng bilang}} [[File:Spirale Ulam 150.jpg|thumb|Ang [[pilipit ni Ulam]], na nagpapakita sa distribusyon ng mga [[pangunahing bilang]]. Maraming mga palagay ang nilatag ng mga matematiko ukol sa pagkakaroon ng mga pahalang na linya nito simula noong una itong ginawa noong 1963, bagamat hindi pa ito malinaw na naipapaliwanag magpahanggang ngayon.]] [[Teorya ng bilang]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagmamanipula ng mga [[bilang]]—[[likas na bilang|likas]] <math display="inline">(\N)</math>, [[buumbilang|buo]] <math display="inline">(\Z)</math>, at [[makatuwirang bilang|makatuwiran]] <math display="inline">(\Q)</math>. Kilala rin ito sa tawag na "mataas na aritmetika" lalo na noon, bagamat mas ginagamit na ang terminong ito para tumukoy sa [[pagsusuring matematikal|pagsusuri]].<ref>{{cite book |last=LeVeque |first=William J. |author-link=William J. LeVeque |title=Fundamentals of Number Theory |publisher=[[Addison-Wesley Publishing Company]] |year=1977 |isbn=0-201-04287-8 |pages=1–30 |language=en |trans-title=Mga Simulain sa Teorya ng Bilang |chapter=Introduction |trans-chapter=Simula |lccn=76055645 |oclc=3519779 |s2cid=118560854}}</ref> Unang lumitaw ang teorya ng bilang sa [[Babylonia]] at posibleng sa [[sinaunang Tsina|Tsina]] rin. Sina [[Euclides]] at [[Diofante]] ang ilan sa mga unang nag-aral sa larangan.<ref>{{cite book |last=Goldman |first=Jay R. |title=The Queen of Mathematics: A Historically Motivated Guide to Number Theory |url=https://archive.org/details/queenofmathemati0000gold |publisher=A K Peters |year=1998 |isbn=1-56881-006-7 |publication-place=[[Massachusetts]] |pages=[https://archive.org/details/queenofmathemati0000gold/page/2 2]–3 |language=en |trans-title=Ang Reyna ng Matematika: Isang Gabay Pangkasaysayan ukol sa Teorya ng Bilang |chapter=The Founding Fathers |trans-chapter=Mga Haliging Ama |doi=10.1201/9781439864623 |lccn=94020017 |oclc=30437959 |s2cid=118934517}}</ref> Ang modernong pag-aaral sa teorya ng bilang ay nagsimula kina [[Pierre de Fermat]] at [[Leonhard Euler]], at naging pormal itong sangay dahil sa mga ambag nina [[Carl Friedrich Gauss]] at [[Adrien-Marie Legendre]].<ref>{{cite book |last=Weil |first=André |author-link=André Weil |title=Number Theory: An Approach Through History From Hammurapi to Legendre |publisher=Birkhäuser Boston |year=1983 |isbn=0-8176-3141-0 |pages=2–3 |language=en |trans-title=Teorya ng Bilang: Pagtingin sa Kasaysayan mula kay [Hammurabi] hanggang Legendre |doi=10.1007/978-0-8176-4571-7 |lccn=83011857 |oclc=9576587 |s2cid=117789303}}</ref> Ilan sa mga sikat na mga halimbawa ng problema sa teorya ng bilang ay ang [[Huling Teorema ni Fermat]], na nagsasabing walang tatlong positibong [[buumbilang]] na <math display="inline">a, b, c</math> na magpapatotoo sa [[ekwasyon]]g <math display="inline">a^{n} + b^{n} = c^{n}</math> para sa <math display="inline">n > 2</math>. Una itong ipinahayag noong 1637, ngunit [[Patunay ni Wiles sa Huling Teorema ni Fermat|napatunayan lamang]] ito ni [[Andrew Wiles]] noong 1994 sa pamamagitan ng mga [[iskema (matematika)|iskema]] mula sa [[heometriyang alhebraiko]], gayundin sa [[teorya ng kategorya]] at [[alhebrang homolohikal]].<ref name=":3">{{Cite web |last=Hesselink |first=Wim H. |date=3 Abril 2008 |title=Computer verification of Wiles' proof of Fermat's Last Theorem |trans-title=Beripikasyon sa kompyuter ng patunay ni Wiles sa Huling Teorema ni Fermat |url=http://www.cs.rug.nl/~wim/fermat/wilesEnglish.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618020750/http://www.cs.rug.nl/~wim/fermat/wilesEnglish.html |archive-date=18 Hunyo 2008 |access-date= |website=www.cs.rug.nl |language=en}}</ref> Isa rin sa mga sikat na problema ay ang [[konhetura ni Goldbach]], na nagsasabing lahat ng mga [[tukol]] na buumbilang na higit sa 2 ay ang [[pagdaragdag|suma]] ng dalawang [[pangunahing bilang]]. Una itong ipinahayag noong 1742, at di tulad ng naunang halimbawa, wala pa rin itong malinaw na solusyon.<ref>{{cite book |last=Wang |first=Yuan |title=The Goldbach Conjecture |publisher=[[World Scientific]] |year=2002 |isbn=981-238-159-7 |edition=2 |series=Series in Pure Mathematics |volume=4 |pages=1–18 |language=en |trans-title=Ang Konhetura ni Goldbach |doi=10.1142/5096 |lccn=2003268597 |oclc=51533750 |s2cid=14555830}}</ref> === Heometriya === {{main|Heometriya}} [[File:Triangles (spherical geometry).jpg|thumb|Bagamat parehong [[tatsulok]], magkaiba ang mga [[anggulo]] ng dalawang halimbawa. Saklaw ito ng dalawang magkaibang larangan sa heometriya: [[heometriyang Euclides|Euclides]] at [[heometriyang esperiko|esperiko]].]] Isa sa mga pinakamatandang sangay ng matematika ang [[heometriya]], na nakatuon sa mga [[hugis]], [[linya]], [[bilog]], at [[anggulo]]. Nagmula ito sa pangangailangan sa [[agrimensura]] at [[inhinyera]].<ref name="Straume_2014">{{Cite arXiv|last=Straume|first=Eldar|date=4 Setyembre 2014|title=A Survey of the Development of Geometry up to 1870|class=math.HO|eprint=1409.1140|trans-title=Sarbey sa Pagdebelop ng Heometriya hanggang 1870|language=en}}</ref> Sa heometriya nagsimula ang konsepto ng [[pagpapatunay (matematika)|pagpapatunay]], nang ginamit ito ng mga [[sinaunang Gresya|sinaunang Griyegong]] matematiko upang tukuyin ang mga pahayag na [[Katotohanan|siguradong totoo]]. Sa sistemang ito, hindi sapat ang [[pagsukat]] sa isang bagay; dapat patunayan kung magkapareho sila sa pamamagitan ng paggamit sa mga pahayag na napatunayan na noon. Maaari ring gamitin ang mga likas na pahayag (hal. "walang sulok ang bilog") at mga napagkasunduang mga [[aksoma]]. Ang prosesong ito ay pormal na isinakodigo sa ''[[Mga Elemento ni Euclides|Mga Elemento]]'' ni [[Euclides]] noong {{BKP|300}}.<ref>{{cite book |last=Hartshorne |first=Robin |author-link=Robin Hartshorne |url={{GBurl|id=EJCSL9S6la0C|p=9}} |title=Geometry: Euclid and Beyond |publisher=[[Springer New York]] |year=2000 |isbn=0-387-98650-2 |pages=9–13 |language=en |trans-title=Heometriya: Mula kay Euclides |chapter=Euclid's Geometry |trans-chapter=Heometriya ni Euclides |lccn=99044789 |oclc=42290188 |access-date=}}</ref> Si Euclides din ang nagpasimula sa isang sangay ng heometriya na ipinangalan sa kanya, ang [[heometriyang Euclides]]. Nakatuon ito sa mga hugis na [[Konstruksiyon gamit aguhon|nabuo]] gamit ang mga linya at bilog na nasa [[kalapagang Euclides]] ({{lang-en|Euclidean plane}}) o, sa kaso ng [[tatlong dimensiyon]], sa isang [[espasyong Euclides]].<ref name="Straume_2014" /> Walang nagbago sa pag-aaral sa heometriya hanggang noong ipinakilala ni [[Ren Descartes]] ang sistema ng [[Koordinadong Cartesiano|koordinado]] sa larangan. Imbes na ituring na mga sukat sa isang [[linyang pambilang]] ang mga [[tunay na bilang]], ginawa na itong mga punto sa isang kalapagan sa anyong koordinado na <math display="inline">(x,y)</math>. Dahil rito, nagawang magamit ng mga matematiko ang [[alhebra]] sa pag-aaral, gayundin ang [[kalkulo]] at iba pang mga larangan kalaunan, na nagresulta sa paghati sa heometriya sa dalawang pangunahing sangay: [[heometriyang sintetiko|sintetiko]] o tradisyonal, at [[heometriyang pasuri|pasuri]] o koordinado.<ref>{{cite book |last=Boyer |first=Carl B. |author-link=Carl B. Boyer |title=History of Analytic Geometry |url=https://archive.org/details/historyofanalyti0000boye_v8x5 |publisher=[[Dover Publications]] |year=2004 |isbn=0-486-43832-5 |pages=[https://archive.org/details/historyofanalyti0000boye_v8x5/page/n87 74]–102 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Heometriyang Pasuri |chapter=Fermat and Descartes |trans-chapter=Si Fermat at Descartes |lccn=2004056235 |oclc=56317813 |orig-date=1956}}</ref> Sa heometriyang pasuri mapag-aaralan ang mga [[kurba]], na maipapakita sa isang [[grap ng punsiyon]], na kalauna'y magiging sentro ng pag-aaral ng [[heometriyang deribatibo]]. Mabibigyang-kahulugan din sila gamit ang mga [[ekwasyong pahiwatig]] ({{lang-en|implicit equation}}), madalas mga [[ekwasyong polinomial]]; ito ang pinag-aaralan sa [[heometriyang alhebraiko]]. Naging posible ring pag-aralan dahil sa heometriyang pasuri ang mga espasyong Euclides na higit sa tatlong dimensiyon.<ref name="Straume_2014" /> Nadiskubre ng mga matematiko ang mga [[heometriyang di-Euclides]], na hindi sumusunod sa [[palagay ng pagkaayon]] ({{lang-en|parallel postulate}}). Nagresulta ito sa [[kabalintunaan ni Russell]] at sa mas malawak na [[Mga haligi ng matematika|krisis sa haligi ng matematika]]. Naresolba ito sa pamamagitan ng pagsasagawa ng isang sistematikong kaparaanang aksomatiko, at ipahayag na hindi isang problema sa matematika ang katotohanan ng mga piling aksoma.<ref name="Kleiner_1991">{{cite journal |last=Kleiner |first=Israel |author-link=Israel Kleiner (matematiko) |date=Disyembre 1991 |title=Rigor and Proof in Mathematics: A Historical Perspective |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1991-12_64_5/page/291 |trans-title=Higpit at Patunay sa Matematika: Isang Pananaw sa Kasaysayan |journal=Mathematics Magazine |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=64 |issue=5 |pages=291–314 |doi=10.1080/0025570X.1991.11977625 |issn=0025-570X |eissn=1930-0980 |jstor=2690647 |lccn=47003192 |mr=1141557 |oclc=1756877 |s2cid=7787171}}</ref> Dahil dito, pinayagan ng kaparaanang aksomatiko na mapag-aralan ang mga heometriyang nagagawa sa pamamagitan ng pagbago sa mga aksoma o sa pagkonsidera sa mga katangian na [[Hindi nagbabago (matematika)|hindi nagbabago]] sa ilalim ng mga partikular na transpormasyon sa [[Espasyo (matematika)|espasyo]].<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=Pebrero 1996 |title=Non-Euclidean geometry |trans-title=Heometriyang di-Euclides |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221106142807/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/HistTopics/Non-Euclidean_geometry/ |archive-date=6 Nobyembre 2022 |access-date= |website=MacTuror |publisher=[[University of St. Andrews]] |language=en |publication-place=[[Eskosya]]}}</ref> === Alhebra === {{main|Alhebra}} [[File:Quadratic_formula.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Quadratic_formula.svg|alt=refer to caption|thumb|Ang [[pormulang kwadratiko]], na ginagamit sa alhebra upang hanapin ang mga solusyon sa isang [[ekwasyong kwadratiko]].]] Sa pinakasimpleng kahulugan, [[alhebra]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagmamanipula sa mga ekwasyon at pormula. Pinasimulan ito nina [[Diofante]] at [[al-Khwarizmi]].{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Classical Algebra" pp. 3–5}} Niresolba ni Diofante ang ilang mga ekwasyon na may mga likas na bilang na hindi tukoy sa pamamagitan ng paghahanap sa mga relasyon hanggang sa makita niya ang solusyon.<ref>{{Cite web |last=Shane |first=David |year=2022 |title=Figurate Numbers: A Historical Survey of an Ancient Mathematics |trans-title=Mga Bilang Pigura: Isang Sarbey sa Kasaysayan ng isang Sinaunang Matematika |url=https://www.methodist.edu/wp-content/uploads/2022/06/mr2018_shane.pdf |access-date= |website=[[Methodist University]] |page=20 |language=en |quote=}}</ref> Samantala, gumawa naman si al-Khwarizmi ng mga sistematikong kaparaanan para baguhin ang mga ekwasyon, tulad halimbawa ng paglipat ng isang bahagi nito papunta sa kabila.<ref>{{Cite web |last1=Overbay |first1=Shawn |last2=Schorer |first2=Jimmy |last3=Conger |first3=Heather |title=Al-Khwarizmi |url=https://www.ms.uky.edu/~carl/ma330/project2/al-khwa21.html |access-date= |website=[[University of Kentucky]]}}</ref> Ang salitang ''alhebra'' ay nagmula sa pamagat ng kanyang aklat, ''[[Al-Jabr]]'', isinulat noong bandang {{KP|820}} sa [[Baghdad]].<ref>{{cite encyclopedia |title=Algebra |encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam|Encyclopaedia of Islam Online]] |url=https://referenceworks.brill.com/display/db/ei3o |access-date= |last=Berntjes |first=Sonja |author-link=Sonja Brentjes |edition=3 |language=en |trans-title=Alhebra |issn=1573-3912 |lccn=2007238847 |oclc=56713464}}</ref> Naging isang ganap na sangay ng matematika ang alhebra noong ipinakilala ni [[François Viète]] ang paggamit sa mga [[baryable]] upang kumatawan sa mga di-tukoy na mga halaga. Dahil dito, nagawang mailarawan ng mga matematiko ang mga operasyong gagawin sa mga bilang gamit ng mga [[Pormula (matematika)|pormula]].<ref>{{cite journal |last=Oaks |first=Jeffery A. |year=2018 |title=François Viète's revolution in algebra |trans-title=Ang rebolusyon ni François Viète sa alhebra |url=https://researchoutreach.org/wp-content/uploads/2019/02/Jeffrey-Oaks.pdf |url-status=live |journal=[[Archive for History of Exact Sciences]] |language=en |volume=72 |issue=3 |pages=245–302 |doi=10.1007/s00407-018-0208-0 |issn=0003-9519 |eissn=1432-0657 |lccn=63024699 |oclc=1482042 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221108162134/https://researchoutreach.org/wp-content/uploads/2019/02/Jeffrey-Oaks.pdf |archive-date=9 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=125704699}}</ref> Hanggang noong ika-19 na siglo, limitado lang ang alhebra sa pag-aaral sa mga [[ekwasyong linyar]] (ngayo'y bahagi ng [[alhebrang linyar]]) at polinomial na may [[Ekwasyon|nag-iisang hindi alam na halaga]] (tinatawag noon na mga ''ekwasyong alhebraiko'', bagamat hindi na ngayon ito ginagamit dahil sa pagiging malabo ng naturang salita). Pagsapit ng ika-19 na siglo, nagsimulang gumamit ang mga matematiko ng mga baryable upang kumatawan hindi lang sa mga bilang kundi sa ibang mga matematikal na bagay kagaya ng [[Matris (matematika)|matris]], kung saan madalas tama ang mga operasyon sa [[aritmetika]].{{sfn|Kleiner|2007|loc="History of Linear Algebra" pp. 79–101}} Dahil dito, ipinakilala sa alhebra ang konsepto ng estrakturang alhebraiko, na nagresulta kalaunan sa [[alhebrang basal]] sa pangunguna ni [[Emmy Noether]].<ref>{{cite book |last=Corry |first=Leo |author-link=Leo Corry |url={{GBurl|id=WdGbeyehoCoC|p=247}} |title=Modern Algebra and the Rise of Mathematical Structures |publisher=Birkhäuser Basel |year=2004 |isbn=3-7643-7002-5 |edition=2nd revised |publication-place=[[Alemanya]] |pages=247–252 |language=en |trans-title=Modernong Alhebra at ang Pag-angat ng mga Estrakturang Pangmatematika |chapter=Emmy Noether: Ideals and Structures |trans-chapter=Emmy Noether: Mga Ideya at Estraktura |lccn=2004556211 |oclc=51234417 |access-date=}}</ref> Pinag-aaralan sa [[alhebrang pangkalahatan]] at [[teorya ng kategorya]] ang mga estrakturang alhebraiko bilang mga bagay sa matematika.<ref>{{cite book |last=Riche |first=Jacques |url={{GBurl|id=ZoRN9T1GUVwC|p=3}} |title=Perspectives on Universal Logic |publisher=Polimetrica International Scientific Publisher |year=2007 |isbn=978-88-7699-077-9 |editor1-last=Beziau |editor1-first=J. Y. |publication-place=[[Milano]], [[Italya]] |pages=3–39 |language=en |trans-title=Mga Pananaw sa Pangkalahatang Lohika |chapter=From Universal Algebra to Universal Logic |trans-chapter=Mula Pangkalahatang Alhebra hanggang Pangkalahatang Lohika |oclc=647049731 |access-date= |editor2-last=Costa-Leite |editor2-first=Alexandre}}</ref> Hindi limitado ang teorya ng kategorya sa mga estraktura sa alhebra; magagamit ito sa lahat ng mga estraktura sa matematika. Una itong ipinakilala kasama ng [[alhebrang homolohikal]] upang mapag-aralan sa alhebra ang mga bagay na di-alhebraiko, tulad ng mga [[espasyong topolohikal]]. Nagresulta ito sa pag-aaral na [[topolohiyang alhebraiko]].<ref>{{cite book |last=Krömer |first=Ralph |url={{GBurl|id=41bHxtHxjUAC|pg=PR20}} |title=Tool and Object: A History and Philosophy of Category Theory |publisher=[[Springer Science & Business Media]] |year=2007 |isbn=978-3-7643-7523-2 |series=Science Networks - Historical Studies |volume=32 |publication-place=[[Alemanya]] |pages=xxi–xxv, 1–91 |language=en |trans-title=Kagamitan at Bagay: Kasaysayan at Pilosopiya ng Teorya ng Kategorya |lccn=2007920230 |oclc=85242858 |access-date=}}</ref> === Kalkulo at pagsusuri === {{main|Kalkulo|Pagsusuring matematikal}} [[File:Cauchy sequence illustration.svg|thumb|Ang [[sekwensiyang Cauchy]], na nagpapakita sa mga elemento (mga punto) na papalapit nang papalapit sa isa't-isa sa paglipas ng sekwensiya.]] [[Kalkulo]], sa pinakasimpleng paliwanag, ang pag-aaral sa relasyon ng mga [[baryable]]ng nakadepende sa isa't-isa. Magkahiwalay itong nadebelop noong ika-17 siglo nina [[Isaac Newton]] at [[Gottfried Leibniz]], na nagresulta sa isang [[Kontrobersiya nina Newton at Leibniz sa kalkulo|panandaliang kontrobersiya ukol sa sinong unang nakaimbento sa larangan]].<ref>{{cite book |last=Guicciardini |first=Niccolo |author-link=Niccolò Guicciardini |title=The Oxford Handbook of Newton |publisher=[[Oxford University Press]] |year=2017 |isbn=978-0-19-993041-8 |editor1-last=Schliesser |editor1-first=Eric |series=Oxford Handbooks |language=en |trans-title=Handbook ng Oxford tungkol kay Newton |chapter=The Newton–Leibniz Calculus Controversy, 1708–1730 |trans-chapter=Ang Kontrobersiya nina Newton at Leibniz sa Kalkulo, 1708-1730 |doi=10.1093/oxfordhb/9780199930418.013.9 |oclc=975829354 |access-date= |editor2-last=Smeenk |editor2-first=Chris |chapter-url=https://core.ac.uk/download/pdf/187993169.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109163253/https://core.ac.uk/download/pdf/187993169.pdf |archive-date=9 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Pinalawak pa ito nang husto sa sumunod na siglo ni [[Leonhard Euler]] na nagpakilala sa konsepto ng [[punsiyon (matematika)|punsiyon]] at sa marami pang iba.<ref>{{cite web |last1=O'Connor |first1=J. J. |last2=Robertson |first2=E. F. |date=Setyembre 1998 |title=Leonhard Euler |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109164921/https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Euler/ |archive-date=9 Nobyembre 2022 |access-date= |website=MacTutor |publisher=[[University of St Andrews]] |publication-place=[[Eskosya]]}}</ref> Sa kasalukuyan, itinuturing ang kalkulo bilang ang mababang antas ng pag-aaral at [[pagsusuring matematikal]] ang tawag sa mas mataas na pag-aaral sa larangan.<ref>{{Cite web |title=Calculus (Differential and Integral Calculus with Examples) |trans-title=Kalkulo (Kalkulong Deribatibo at Integral na may mga Halimbawa) |url=https://byjus.com/maths/calculus/ |access-date= |website=[[Byju's]] |language=en}}</ref> Nahahati rin ang pagsusuri sa dalawang sangay: [[pagsusuring tunay]], na nakatuon sa pagsusuri sa mga [[tunay na bilang]], at [[pagsusuring komplikado]], na nakatuon naman sa mga [[komplikadong bilang]]. Kaugnay rin sa pagsusuri ang [[pagsusuring pambilang]], na ginagamit madalas sa [[agham pangkompyuter]]. === Matematikang diskreto === {{Main|Matematikang diskreto}} [[File:Markovkate_01.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Markovkate_01.svg|thumb|Ang [[kadenang Markov]], na may dalawang estadong <math display="inline">A</math> at <math>E</math>. Kumakatawan ang mga bilang sa probabilidad ng pagbago ng estado.]] Sa pangkalahatang kahulugan, [[matematikang diskreto]] ang pag-aaral sa mga indibidwal at [[Mabibilang na pangkat|mabibilang]] na mga bagay sa matematika, kagaya ng [[Pangkat (matematika)|pangkat]] ng lahat ng mga [[buumbilang]].<ref>{{cite journal |last=Franklin |first=James |author-link=James Franklin (pilosopo) |date=Hulyo 2017 |title=Discrete and Continuous: A Fundamental Dichotomy in Mathematics |trans-title=Diskreto at Tuluyan: Pundamental na Dikotomiya sa Matematika |url=https://scholarship.claremont.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1334&context=jhm |journal=Journal of Humanistic Mathematics |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=355–378 |doi=10.5642/jhummath.201702.18 |issn=2159-8118 |lccn=2011202231 |oclc=700943261 |access-date= |doi-access=free |s2cid=6945363}}</ref> Dahil diskreto ang mga bagay na pinag-aaralan dito, hindi magagamit ang mga kaparaanan sa [[kalkulo]] at [[Pagsusuring matematikal|pagsusuri]].{{efn|Ginagamit din minsan ang ilang mga konsepto sa pagsusuri, tulad ng mga kaparaanan sa [[pagsusuring komplikado]] para sa paggawa ng [[serye (matematika)|serye]].}} Mahalaga sa sangay na ito ang mga [[algoritmo]], lalo na ang kanilang [[implementasyon]] at [[pagkakomplikado sa pagkompyut]].<ref>{{cite book |last=Maurer |first=Stephen B. |title=Discrete Mathematics in the Schools |publisher=[[American Mathematical Society]] |year=1997 |isbn=0-8218-0448-0 |editor1-last=Rosenstein |editor1-first=Joseph G. |series=DIMACS: Series in Discrete Mathematics and Theoretical Computer Science |volume=36 |pages=121–124 |language=en |trans-title=Matematikang Diskreto sa mga Paaralan |chapter=What is Discrete Mathematics? The Many Answers |trans-chapter=Ano ang Matematikang Diskreto? Mga Mararami Nitong Sagot |doi=10.1090/dimacs/036/13 |issn=1052-1798 |lccn=97023277 |oclc=37141146 |access-date= |editor2-last=Franzblau |editor2-first=Deborah S. |editor3-last=Roberts |editor3-first=Fred S. |editor3-link=Fred S. Roberts |chapter-url={{GBurl|id=EvuQdO3h-DQC|p=121}} |s2cid=67358543}}</ref> Ang [[teorema ng apat na kulay]] at ang [[Konhetura ni Kepler|optimal na pagpapakete sa espero]] ang dalawa sa mga problema sa matematikang diskreto na nalutas pagsapit ng ika-20 siglo.<ref>{{cite book |last=Hales |first=Thomas C. |author-link=Thomas Callister Hales |title=Turing's Legacy |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=2014 |isbn=978-1-107-04348-0 |editor-last=Downey |editor-first=Rod |editor-link=Rod Downey |series=Lecture Notes in Logic |volume=42 |pages=260–261 |language=en |trans-title=Legasiya ni Turing |chapter=Turing's Legacy: Developments from Turing's Ideas in Logic |trans-chapter=Legasiya ni Turing: Mga Nadebelop mula sa mga Ideya ni Turing sa Lohika |doi=10.1017/CBO9781107338579.001 |lccn=2014000240 |oclc=867717052 |access-date= |chapter-url={{GBurl|id=fYgaBQAAQBAJ|p=260}} |s2cid=19315498}}</ref> Mahalaga din sa sangay ang [[problemang P o NP]], isa sa mga pinakamahahalagang problemang di pa nalulutas, dahil malaki ang implikasyon ng magiging solusyon nito sa mga problema itinuring na mga [[Pagsusuri sa algoritmo|mahirap makompyut]], na madalas basehan sa modernong [[kriptograpiya]].<ref>{{cite conference|last=Sipser|first=Michael|author-link=Michael Sipser|date=July 1992|title=The History and Status of the P versus NP Question|conference=STOC 1992|pages=603–618|doi=10.1145/129712.129771|s2cid=11678884|trans-title=Ang Kasaysayan at Estado ng Tanong na P o NP|lang=en}}</ref> === Lohika at teorya ng pangkat === {{Main|Lohikang matematikal|Teorya ng pangkat}} [[File:Venn_A_intersect_B.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Venn_A_intersect_B.svg|alt=A blue and pink circle and their intersection labeled|thumb|Ang [[diagramang Venn]], na madalas gamitin bilang representasyon sa mga [[Pangkat (matematika)|pangkat]]. Ipinapakita ng <math display="inline">A \cap B</math> ang [[Salubungan (matematika)|salubungan]] ng pangkat <math>A</math> at <math>B</math>. Sa madaling salita, ipinapakita nito ang lahat ng mga elemento na meron ang dalawang pangkat.]] Bagamat matagal na'ng pinag-aaralan ang [[Lohikang matematikal|lohika]] at [[teorya ng pangkat]], naging pormal itong bahagi ng matematika pagsapit ng dulo ng ika-19 na siglo.<ref>{{cite encyclopedia |title=The Emergence of First-Order Logic |encyclopedia=[[Stanford Encyclopedia of Philosophy]] |url=https://plato.stanford.edu/entries/logic-firstorder-emergence/ |access-date= |last=Ewald |first=William |date=November 17, 2018 |language=en |trans-title=Ang Pag-usbong ng Lohika ng Unang Antas |issn=1095-5054 |lccn=sn97004494 |oclc=37550526}}</ref> Bago ito, hindi kinokonsiderang mga bagay sa matematika ang mga [[Pangkat (matematika)|pangkat]], at mas ginugrupo naman ang lohika sa [[pilosopiya]], bagamat ginagamit rin ito sa mga pagpapatunay sa matematika.<ref>{{Cite journal |last=Ferreirós |first=José |date=Disyembre 2001 |title=The Road to Modern Logic—An Interpretation |trans-title=Ang Daan patungong Modernong Lohika - Interpretasyon |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/11441/38373/1/The%20road%20to%20modern%20logic.pdf |format=PDF |journal=The Bulletin of Symbolic Logic |language=en |volume=7 |issue=4 |pages=441–484 |doi=10.2307/2687794 |issn=1079-8986 |eissn=1943-5894 |jstor=2687794 |lccn=95652899 |oclc=31616719 |access-date= |hdl=11441/38373 |s2cid=43258676 |archive-date=2 Pebrero 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230202133703/https://idus.us.es/bitstream/handle/11441/38373/The%20road%20to%20modern%20logic.pdf?sequence=1 |url-status=dead }}</ref> Bago pag-aralan ni [[Georg Cantor]] ang mga [[walang-hanggang pangkat]], hindi tinatanggap ng mga matematiko ang ideya ng isang koleksyong [[tunay na walang-hanggan]], at mas kumikiling sa ideya ng [[Kawalang hangganan|kawalang-hangganan]] bilang resulta ng walang katapusang [[enumerasyon]]. [[Kontrobersiya sa teorya ni Cantor|Kontrobersiyal]] ang ideyang ito ni Cantor, dahil sa implikasyon na may iba't-ibang laki ang kawalang-hangganan na pinapatunayan ng [[argumentong pahalang ni Cantor]].<ref>{{cite web |date=26 Nobyembre 2013 |editor-last=Wolchover |editor-first=Natalie |editor-link=Natalie Wolchover |title=Dispute over Infinity Divides Mathematicians |trans-title=Hati ang mga Matematiko sa Problema ng Kawalang-Hanggan |url=https://www.quantamagazine.org/to-settle-infinity-question-a-new-law-of-mathematics-20131126/ |access-date= |website=[[Quanta Magazine]] |language=en}}</ref><ref>{{cite web |last=Zhuang |first=Chaohui |title=Wittgenstein's analysis on Cantor's diagonal argument |trans-title=Pagsusuri ni Wittgenstein sa argumentong pahalang ni Cantor |url=https://philarchive.org/archive/ZHUWAO |access-date= |website=[[PhilArchive]] |language=en |format=DOC }}{{Dead link|date=Agosto 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Sa panahon ding ito natukoy sa maraming sangay ng matematika na may mga bagay sa matematika na hindi sapat ang kahulugan upang masiguro ang [[Kahigpitang matematikal|kahigpitan]].<ref>{{cite book |last=Tanswell |first=Fenner Stanley |title=Mathematical Rigour and Informal Proof |date=2024 |publisher=[[Cambridge University Press]] |isbn=978-1-009-49438-0 |series=Cambridge Elements in the Philosophy of Mathematics |language=en |trans-title=Kahigpitan sa Matematika at Impormal na Patunay |doi=10.1017/9781009325110 |eissn=2399-2883 |issn=2514-3808 |oclc=1418750041}}</ref> Kalaunan, nagresulta ito sa isang krisis sa mga haligi ng matematika.<ref>{{cite web |last1=Avigad |first1=Jeremy |author1-link=Jeremy Avigad |last2=Reck |first2=Erich H. |date=11 Disyembre 2001 |title="Clarifying the nature of the infinite": the development of metamathematics and proof theory |trans-title="Paglilinaw sa kalikasan ng kawalang-hanggan": ang pagdebelop ng metamatematika at teorya ng patunay |url=https://www.andrew.cmu.edu/user/avigad/Papers/infinite.pdf |access-date= |website=[[Carnegie Mellon University]] |language=en}}</ref> Naresolba rin ito kalaunan sa matematika sa pamamagitan ng pagsasagawa sa isang sistematikong kaparaanan ng paggawa ng mga aksoma sa loob ng isang [[Teorya ng pangkat nina Zermelo at Fraenkel|pormalisadong teorya ng pangkat]]. Sa madaling salita, binibigyang-kahulugan ang bawat bagay sa matematika gamit ang pangkat ng lahat na magkakatulad na mga bagay at ang mga katangiang dapat meron ito.<ref name="Warner_2013" /> Halimbawa, sa [[aritmetika ni Peano]], binibigyang-kahulugan ang [[likas na bilang]] sa pahayag na "isang bilang ang [[0 (bilang)|sero]]", "may natatanging susunod ang bawat bilang", "may natatanging nauna ang bawat bilang maliban sa sero", at ibang mga tuntunin.<ref>{{cite book |last=Hamilton |first=Alan G. |url={{GBurl|id=OXfmTHXvRXMC|p=3}} |title=Numbers, Sets and Axioms: The Apparatus of Mathematics |publisher=Cambridge University Press |year=1982 |isbn=978-0-521-28761-6 |pages=3–4 |language=en |trans-title=Bilang, Pangkat, at Aksoma: Mga Aparato ng Matematika |access-date=}}</ref> Nakaayon sa pilosopiya ng [[Pormalismo (pilosopiya ng matematika)|pormalismo]] ni [[David Hilbert]] ang [[Kabasalan (matematika)|kabasalan sa matematika]] mula sa realidad.<ref name="Snapper">{{Cite journal |last=Snapper |first=Ernst |author-link=Ernst Snapper |date=Setyembre 1979 |title=The Three Crises in Mathematics: Logicism, Intuitionism, and Formalism |url=https://archive.org/details/sim_mathematics-magazine_1979-09_52_4/page/n15 |trans-title=Ang Tatlong Krisis sa Matematika: Lohisismo, Intuisiyonismo, at Pormalismo |journal=Mathematics Magazine |language=en |volume=52 |issue=4 |pages=207–216 |doi=10.2307/2689412 |jstor=2689412}}</ref> Nananatiling isang problema sa pilosopiya ang kalikasan ng matematika, bagamat may mga matematikong may opinyon patungkol rito. Dahil dito, kinonsidera ang mga lohika, pangkat, patunay, at iba pa bilang mga bagay sa matematika, upang mabigyan sila ng mga teorema magpapatunayan sa mga ito. Halimbawa, sa [[mga teorema ng di-pagkakumpleto ni Gödel]], sinasabi na sa bawat [[konsistent]] na [[pormalisadong sistema]] na naglalaman ng mga likas na bilang, may mga teorema na totoo (na mapapatunayan sa isang mas malakas na sistema) na hindi mapapatunayan sa sistemang yon.<ref name="Raatikainen_20052">{{cite journal |last=Raatikainen |first=Panu |date=Oktubre 2005 |title=On the Philosophical Relevance of Gödel's Incompleteness Theorems |trans-title=Ukol sa Kaugnayang Pilosopikal ng mga Teorema ng Di-Pagkakumpleto ni Gödel |url=https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |url-status=live |journal=Revue Internationale de Philosophie |language=en |volume=59 |issue=4 |pages=513–534 |doi=10.3917/rip.234.0513 |jstor=23955909 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221112212555/https://www.cairn.info/revue-internationale-de-philosophie-2005-4-page-513.htm |archive-date=12 Nobyembre 2022 |access-date= |s2cid=52083793}}</ref> === Estadistika at agham pandesisyon === {{Main|Estadistika|Probabilidad}} [[Talaksan:Standard deviation diagram.svg|thumb|[[Distribusyong normal]] na nagpapakita rin sa [[pamantayang paglihis]].]] [[Estadistika]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagkolekta at pagproseso sa mga [[datos]], gamit ang mga kaparaanang hango sa matematika, lalo sa [[probabilidad]]. Gumagawa ng mga datos ang mga [[estadistiko]] gamit ang naka-random na [[sample]] o [[eksperimento]].<ref>{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |author-link=C. R. Rao |title=Statistics and Truth: Putting Chance to Work |url=https://archive.org/details/statisticstruthp0000raoc |publisher=World Scientific |year=1997 |isbn=981-02-3111-3 |edition=2 |pages=[https://archive.org/details/statisticstruthp0000raoc/page/3 3]–17, 63–70 |language=en |trans-title=Estadistika at Katotohanan: Paglalagay ng Tiyansa sa Gawa |lccn=97010349 |mr=1474730 |oclc=36597731 |orig-date=1989}}</ref> Pinag-aaralan sa [[teorya ng estadistika]] ang [[teorya ng desisyon|mga problema sa pagdedesisyon]] tulad ng pagpapababa ng [[panganib]] ([[inaasahang pagkalugi]]) sa isang gawain. Gumagamit sila ng isang proseso para rito: [[teorya ng pagtataya|pagtatáya]], [[Pagsubok sa hinuhang pang-estadistika|pagsubok]], at [[algoritmo ng pagpili|pagpili sa pinakatama]]. Sa tradisyonal na sangay na ito ng [[estadistikang pangmatematika]], nagagawa ang isang problema sa pagdedesisyon sa pamamagitan ng pagpapababa sa [[punsiyon ng pagkalugi]] o gastos sa ilalim ng ilang partikular na balakid. Halimbawa, madalas na napapababa ng mga sarbey ang gastos sa pagtatáya sa [[medya (matematika)|medya]] ({{lang-en|mean}}) ng populasyon para sa isang partikular na antas ng pagkasigurado ({{lang-en|confidence level}}).<ref name="RaoOpt">{{cite book |last=Rao |first=C. Radhakrishna |author-link=C.R. Rao |title=Mathematical programming in statistics |url=https://archive.org/details/mathematicalprog0000arth |publisher=Wiley |year=1981 |isbn=978-0-471-08073-2 |editor1-last=Arthanari |editor1-first=T.S. |series=Wiley Series in Probability and Mathematical Statistics |location=New York |pages=vii–viii |language=en |trans-title=Pagpoprogramang matematikal sa estadistika |chapter=Foreword |trans-chapter=Panimula |lccn=80021637 |mr=607328 |oclc=6707805 |editor2-last=Dodge |editor2-first=Yadolah |editor2-link=Yadolah Dodge}}</ref> Dahil gamit nito sa [[optimisasyong matematikal|optimisasyon]], madalas na kasama rin ang estadistika sa ibang mga [[teorya ng desisyon|agham pandesisyon]], tulad ng [[pananaliksik pang-operasyon]], [[teorya ng kontrol]], at [[matematikang pang-ekonomika]].{{sfn|Whittle|1994|pp=10–11, 14–18}} === Matematikang komputasyonal === {{Main|Matematikang komputasyonal}} [[Talaksan:Four color world map.svg|thumb|Ang [[teorema ng apat na kulay]] ang unang teoremang [[Pagpapatunay sa tulong ng kompyuter|napatunayan sa tulong ng kompyuter]].<ref>{{Citation |last=Swart |first=Edward Reinier |title=The philosophical implications of the four-color problem |url=http://www.maa.org/programs/maa-awards/writing-awards/the-philosophical-implications-of-the-four-color-problem |periodical=American Mathematical Monthly |volume=87 |issue=9 |pages=697–702 |year=1980 |trans-title=Ang mga implikasyon sa pilosopiya ng problema ng apat na kulay |publisher=Mathematical Association of America |language=en |doi=10.2307/2321855 |jstor=2321855 |mr=0602826}}</ref> Ayon sa teoremang ito, apat na [[kulay]] lang ang kailangan upang kulayan ang [[mapa]] nang walang magkatabing magkaparehong kulay, na ipinapakita nitong [[mapa ng mundo]].]] [[Matematikang komputasyonal]] ang pag-aaral ng mga problema sa matematika na madalas malaki masyado para makompyut ng mga tao.<ref>{{cite conference|title=Grand Challenges, High Performance Computing, and Computational Science|last1=Johnson|first1=Gary M.|last2=Cavallini|first2=John S.|conference=Singapore Supercomputing Conference 1990|date=Setyembre 1991|page=28|lccn=91018998|publisher=World Scientific|editor1-first=Kang Hoh|editor1-last=Phua|editor2-first=Kia Fock|editor2-last=Loe|url={{GBurl|id=jYNIDwAAQBAJ|p=28}}|access-date=|trans-title=Mga Dakilang Hamon, Kompyuting na High Performance, at Agham Komputasyonal|lang=en}}</ref> Pinag-aaralan sa [[pagsusuring pambilang]] ang mga kaparaanang para sa mga problema sa [[Pagsusuring matematikal|pagsusuri]] gamit ang [[pagsusuring punsiyonal]] at [[teorya ng pagtatáya.|teorya ng pagtatáya]].<ref>{{cite book |last=Trefethen |first=Lloyd N. |author-link=Lloyd N. Trefethen |url=http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf |title=The Princeton Companion to Mathematics |publisher=[[Princeton University Press]] |year=2008 |isbn=978-0-691-11880-2 |editor1-last=Gowers |editor1-first=Timothy |editor1-link=Timothy Gowers |pages=604–615 |language=en |trans-title=Ang Katulong ng Princeton sa Matematika |chapter=Numerical Analysis |trans-chapter=Pagsusuring Pambilang |lccn=2008020450 |mr=2467561 |oclc=227205932 |access-date= |editor2-last=Barrow-Green |editor2-first=June |editor2-link=June Barrow-Green |editor3-last=Leader |editor3-first=Imre |editor3-link=Imre Leader |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054158/http://people.maths.ox.ac.uk/trefethen/NAessay.pdf |archive-date=7 Marso 2023 |url-status=live}}</ref> Nakatuon ito sa [[pagtatáya]] at pagdidiskreto na may pokus sa mga [[Pagra-round|error sa pag-round]]. Ginagamitan madalas ang mga ito ng [[kompyuter]] o [[superkompyuter]] upang makagawa ng mga patunay. == Kaugnayan == === Sobra-sobrang pagkamabisa === {{Tingnan din|The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences}} Ang sobra-sobrang pagkamabisa ng matematika sa ibang mga larangan, na unang napansin ni [[Eugene Wigner]], ay isang penomenang kung saan maraming teorya sa matematika, kahit maging mga teorya sa purong sangay nito, ay nakahanap ng gamit labas sa mga layunin nito.<ref name="wigner1960">{{cite journal |last=Wigner |first=Eugene |author-link=Eugene Wigner |year=1960 |title=The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences |trans-title=Ang Sobra-sobrang Pagkamabisa ng Matematika sa mga Likas na Agham |url=https://math.dartmouth.edu/~matc/MathDrama/reading/Wigner.html |url-status=live |journal=[[Communications on Pure and Applied Mathematics]] |language=en |volume=13 |issue=1 |pages=1–14 |bibcode=1960CPAM...13....1W |doi=10.1002/cpa.3160130102 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110228152633/http://www.dartmouth.edu/~matc/MathDrama/reading/Wigner.html |archive-date=28 Pebrero 2011 |s2cid=6112252 |df=}}</ref> May mga teorya kasi na nagawa bago lumitaw ang teknolohiyang makakagamit nito.<ref>{{cite journal |last=Sarukkai |first=Sundar |date=10 Pebrero 2005 |title=Revisiting the 'unreasonable effectiveness' of mathematics |trans-title=Pagbisita muli sa 'sobra-sobrang pagkamabisa' ng matematika |journal=Current Science |language=en |volume=88 |issue=3 |pages=415–423 |jstor=24110208}}</ref> Halimbawa nito ang [[Pagsasalik sa buumbilang|pangunahing pagsasalik]] ({{lang-en|prime factorization}}) sa mga likas na bilang, na unang nadiskubre 2,000 taon na ang nakararaan at nagamit lang sa praktikal na paraan nang maimbento ang [[kriptosistemang RSA]] para sa seguridad sa [[internet]].<ref name=":2">{{cite book |last=Wagstaff |first=Samuel S. Jr. |title=Computational Cryptography, Algorithmic Aspects of Cryptography, A Tribute to AKL |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |editor1-last=Bos |editor1-first=Joppe W. |series=London Mathematical Society Lecture Notes Series 469 |pages=41–77 |language=en |trans-title=Kriptograpiyang Komputasyonal, Mga Aspeto ng Algoritmo ng Kriptograpiya, isang Pagpupugay kay AKL |chapter=History of Integer Factoring |trans-chapter=Kasaysayan ng Pagsasalik sa Buumbilang |access-date= |editor2-last=Stam |editor2-first=Martijn |chapter-url=https://www.cs.purdue.edu/homes/ssw/chapter3.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120155733/https://www.cs.purdue.edu/homes/ssw/chapter3.pdf |archive-date=20 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Noong ika-19 na siglo, dumating kalaunan ang heometriya sa punto na natuklasan ng mga matematiko ang mga [[heometriyang di-Euclides]], mga dimensiyon na higit sa tatlo, at mga [[manipoldo]]. Sa puntong ito ng kasaysayan, wala itong direktang gamit sa pisikal na realidad, hanggang noong nadebelop ni Albert Einstein ang kanyang teorya ng relatibidad na gumagamit sa tatlong konseptong ito; isang espasyong di-Euclides ang [[espasyo-panahon]] na inilarawan sa [[Teorya ng natatanging relatibidad|natatanging relatibidad]] na may apat na dimensiyon, at ang espasyo-panahon naman ng [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|pangkalahatang relatibidad]] ay isang nakakurbang manipoldo na may apat na dimensiyon.<ref>{{cite web |last=Mukunth |first=Vasudevan |date=10 Setyembre 2015 |title=Beyond the Surface of Einstein's Relativity Lay a Chimerical Geometry |trans-title=Lagpas sa Nakikita sa Relatibidad ni Einstein ay ang Mala-kimerang Heometriya |url=https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221120191206/https://thewire.in/science/beyond-the-surface-of-einsteins-relativity-lay-a-chimerical-geometry |archive-date=20 Nobyembre 2022 |access-date= |website=The Wire |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last1=Wilson |first1=Edwin B. |last2=Lewis |first2=Gilbert N. |date=Nobyembre 1912 |title=The Space-Time Manifold of Relativity. The Non-Euclidean Geometry of Mechanics and Electromagnetics |trans-title=Ang Manipoldo ng Espasyo-panahon ng Relatibidad. Ang Heometriyang di-Euclides ng Mekanika at Elektromagnetika |journal=Proceedings of the American Academy of Arts and Sciences |language=en |volume=48 |issue=11 |pages=389–507 |doi=10.2307/20022840 |jstor=20022840}}</ref> Sa [[pisika]] naman, ginagamit ang matematika upang makagawa ng mga hinuha ukol sa mga posibleng partikulo na meron sa kalikasan. Halimbawa nito ang pagkadiskubre sa [[positron]] at [[Omega baryon|baryon]], na unang nailarawan sa teoryang matematikal bago natuklasan ang mga ito sa mga sumunod na taon sa pamamagitan ng mga eksperimento.<ref>{{cite journal |last=Hanson |first=Norwood Russell |author-link=Norwood Russell Hanson |date=Nobyembre 1961 |title=Discovering the Positron (I) |url=https://archive.org/details/british-journal-for-the-philosophy-of-science_1961-11_12_47/page/194 |trans-title=Pagtuklas sa Positron (I) |journal=The British Journal for the Philosophy of Science |language=en |publisher=The University of Chicago Press |volume=12 |issue=47 |pages=194–214 |doi=10.1093/bjps/xiii.49.54 |jstor=685207}}</ref><ref>{{cite journal |last=Ginammi |first=Michele |date=Pebrero 2016 |title=Avoiding reification: Heuristic effectiveness of mathematics and the prediction of the Ω^– particle |trans-title=Pag-iwas sa pagtatama: Heuristikong pagkamabisa ng matematika at ang prediskyon sa partikulong Ω^– |journal=Studies in History and Philosophy of Science Part B: Studies in History and Philosophy of Modern Physics |language=en |volume=53 |pages=20–27 |bibcode=2016SHPMP..53...20G |doi=10.1016/j.shpsb.2015.12.001}}</ref> === Mga agham === Ginagamit madalas ang matematika sa [[agham]] sa [[Modelong pangmatematika|pagmomodelo]] ng mga penomena upang makagawa ng mga prediksiyon base sa mga eksperimental na batas.<ref>{{cite book |last1=Bellomo |first1=Nicola |url={{GBurl|id=pJAvWaRYo3UC}} |title=Modelling Mathematical Methods and Scientific Computation |last2=Preziosi |first2=Luigi |date=22 Disyembre 1994 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-8493-8331-1 |series=Mathematical Modeling |volume=1 |page=1 |language=en |trans-title=Mga Kaparaanan sa Pagmomodelong Matematikal at Komputasyong Maagham |access-date=}}</ref> Matuturing na nakadepende lamang ang katumpakan ng mga prediksiyong ito sa kakayahan ng modelo dahil sa kalayaan ng katotohanan sa matematika mula sa kahit anong mga pag-eeksperimento.<ref>{{cite journal |last=Hennig |first=Christian |year=2010 |title=Mathematical Models and Reality: A Constructivist Perspective |trans-title=Mga Modelong Matematikal at Realidad: Isang Konstruktibismong Pananaw |url=https://www.researchgate.net/publication/225691477 |journal=Foundations of Science |language=en |volume=15 |pages=29–48 |doi=10.1007/s10699-009-9167-x |access-date= |s2cid=6229200}}</ref> Dahil dito, masasabing mali ang modelong ginagamit kung mali ang prediksiyon, imbes na mali ang mismong konseptong matematikal.<ref>{{cite journal |last1=Frigg |first1=Roman |author-link=Roman Frigg |last2=Hartmann |first2=Stephan |author2-link=Stephan Hartmann |date=4 Pebrero 2020 |title=Models in Science |trans-title=Mga Modelo sa Agham |url=https://seop.illc.uva.nl/entries/models-science/ |url-status=live |journal= |language=en |archive-url=https://web.archive.org/web/20221117162412/https://seop.illc.uva.nl/entries/models-science/ |archive-date=17 Nobyembre 2022 |access-date= |website=Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref> Halimbawa, [[Pagkumpirma sa pangkalahatang relatibidad|maipapaliwanag]] lamang ang [[apside|perihelyon]] ng [[Merkuryo]] sa [[pangkalahatang relatibidad]] ni [[Albert Einstein]], na pumalit sa [[Batas ng unibersal na grabitasyon ni Newton|naunang batas]] sa [[grabidad]] ni [[Isaac Newton]].<ref>{{cite book |last=Stewart |first=Ian |author-link=Ian Stewart (matematiko) |title=The Map and the Territory: Exploring the Foundations of Science, Thought and Reality |publisher=Springer |year=2018 |isbn=978-3-319-72478-2 |editor1-last=Wuppuluri |editor1-first=Shyam |series=The Frontiers Collection |pages=345–356 |language=en |trans-title=Ang Mapa at ang Teritoryo: Paglalakbay sa mga Haligi ng Agham, Kaisipan, at Realidad |chapter=Mathematics, Maps, and Models |trans-chapter=Matematika, Mapa, at Modelo |doi=10.1007/978-3-319-72478-2_18 |access-date= |editor2-last=Doria |editor2-first=Francisco Antonio |chapter-url={{GBurl|id=mRBMDwAAQBAJ|p=345}}}}</ref> ==== Matematikang puro at nalalapat ==== {{Main|Matematikang puro|Matematikang nalalapat}} [[Talaksan:Euclid.jpg|thumb|Isang bahagi ng [[Paaralan ng Atenas|''Paaralan ng Atenas'']] ni [[Michelangelo Buonarroti|Michelangelo]], na nagpapakita kay [[Euclides]] o [[Arkimedes]], na gumuguhit sa isang maliit na pisara.]] Hanggang noong ika-19 na siglo, nakaangkla ang pag-aaral sa matematika dahil sa pangangailangan ng [[teknolohiya]] at agham; walang malinaw na pagkakaiba ang [[matematikang puro]] at [[Matematikang nalalapat|nalalapat]].<ref name="Ferreirós_2007">{{cite book |last=Ferreirós |first=J. |title=The Shaping of Arithmetic after C.F. Gauss's Disquisitiones Arithmeticae |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-3-540-34720-0 |editor1-last=Goldstein |editor1-first=Catherine |editor1-link=Catherine Goldstein |pages=235–268 |language=en |trans-title=Ang Paghuhulma sa Aritmetika matapos ang Disquisitiones ARithmeticae ni C.F. Gauss |chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: The Rise of Pure Mathematics as Arithmetic with Gauss |trans-chapter=Ό Θεὸς Άριθμητίζει: Ang Pag-angat ng Matematikang Puro bilang Aritmetika ni Gauss |editor2-last=Schappacher |editor2-first=Norbert |editor3-last=Schwermer |editor3-first=Joachim |chapter-url={{GBurl|id=IUFTcOsMTysC|p=235}}}}</ref> Halimbawa, ipinakilala ang mga [[likas na bilang]] at [[aritmetika]] dahil sa pangangailangan ng [[pagbibilang]], at [[heometriya]] naman ang resulta ng [[agrimensura]], [[arkitektura]], at [[astronomiya]]. Naipaliwanag ang paggalaw ng mga [[planeta]] pagsapit ng pag-usbong ng [[kalkulo]]. Sa panahong ito, tipikal na siyentipiko rin ang mga matematiko, at kabaligtaran.<ref>{{cite journal |last=Kuhn |first=Thomas S. |author-link=Thomas Kuhn |year=1976 |title=Mathematical vs. Experimental Traditions in the Development of Physical Science |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-interdisciplinary-history_summer-1976_7_1/page/1 |trans-title=Matematikal vs. Eksperimental na Tradisyon sa Pagdebelop ng Pisikal na Agham |journal=The Journal of Interdisciplinary History |language=en |publisher=The MIT Press |volume=7 |issue=1 |pages=1–31 |doi=10.2307/202372 |jstor=202372}}</ref> Gayunpaman, sa [[sinaunang Gresya]], may hiwalay na pag-aaral para sa matematikang puro.<ref>{{cite book |last=Asper |first=Markus |title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics |publisher=OUP Oxford |year=2009 |isbn=978-0-19-921312-2 |editor1-last=Robson |editor1-first=Eleanor |series=Oxford Handbooks in Mathematics |pages=107–132 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Kasaysayn ng Matematika |chapter=The two cultures of mathematics in ancient Greece |trans-chapter=Ang dalawang kultura ng matematika sa sinaunang Gresya |access-date= |editor2-last=Stedall |editor2-first=Jacqueline |chapter-url={{GBurl|id=xZMSDAAAQBAJ|p=107}}}}</ref> Walang gamit labas sa matematika ang [[pagsasalik sa buumbilang]] ({{lang-en|integer factorization}}), na unang inimbestigahan ni [[Euclides]] noong {{BKP|300|link=y}}, hanggang noong naimbento ang [[RSA (kriptosistema)|kriptosistemang RSA]] na ginagamit ngayon sa mga [[network ng kompyuter]].<ref name=":2" /> Noong ika-19 na siglo, nagsimulang mag-imbestiga nang malaliman ang mga matematiko tulad nina [[Karl Weierstrass]] at [[Richard Dedekind]] sa mga problema ng matematika.<ref name="Ferreirós_2007" /> Nahati ang matematika bilang resulta nito, sa dalawang sangay na puro at nalalapat. Bagamat magkahiwalay, madalas na walang malinaw na hangganan ang dalawang sangay na ito. Matapos ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], mabilis na umusad ang pagdebelop sa matematikang nalalapat sa [[Estados Unidos]] at ibang lugar. Marami sa mga teoryang nadebelop para magamit ay resulta ng interes ng mga matematikong purista, na kalaunan ay nakahanap din ng gamit labas sa matematika.<ref>{{cite book |last=Silver |first=Daniel S. |title=The Best Writing on Mathematics, 2016 |publisher=Princeton University Press |year=2017 |isbn=978-0-691-17529-4 |editor1-last=Pitici |editor1-first=Mircea |pages=17–26 |language=en |trans-title=Ang mga Pinakamagagandang Kasulatan sa Matematika, 2016 |chapter=In Defense of Pure Mathematics |trans-chapter=Depensa sa Matematikang Puro |access-date= |chapter-url={{GBurl|id=RXGYDwAAQBAJ|p=17}}}}</ref> ==== Pisika ==== {{main|Kaugnayan ng matematika at pisika}} [[File:PenduloTmg.gif|thumb|Mailalarawan gamit matematika ang paggalaw ng isang [[pendulo]]. Dito, makikita ang mga puwersang nakakaapekto sa galaw nito: ang [[tensyon (pisika)|tensyon]] (<math display="inline">T</math>) at ang puwersang dulot ng [[grabidad]] (<math display="inline">g</math>) at [[masa]] (<math display="inline">m</math>), gayundin ang [[anggulo]] mula sa [[ekwilibriyo]] (<math display="inline">\theta</math>).]] Itinuturing ang matematika bilang isang mahalagang kagamitan sa [[pisika]], at kabaligtaran.<ref>{{cite journal |last1=Uhden |first1=Olaf |last2=Karam |first2=Ricardo |last3=Pietrocola |first3=Maurício |last4=Pospiech |first4=Gesche |date=20 Oktubre 2011 |title=Modelling Mathematical Reasoning in Physics Education |trans-title=Pagmomodelo sa Pagdadahilang Matematikal sa Pagtuturo ng Pisika |journal=Science & Education |language=en |volume=21 |issue=4 |pages=485–506 |bibcode=2012Sc&Ed..21..485U |doi=10.1007/s11191-011-9396-6 |s2cid=122869677}}</ref> Sa ''[[Pisika (Aristoteles)|Pisika]]'', inilarawan ni [[Aristoteles]] ang pagkakaiba ng dalawang larangan.<ref>{{cite book |last1=Lear |first1=Jonathan |url=https://archive.org/details/aristotledesiret0000lear/page/232 |title=Aristotle: the desire to understand |date=1990 |publisher=Cambridge Univ. Press |isbn=9780521347624 |edition= |location=[[Cambridge]], [[Reyno Unido]] |page=232 |language=en |trans-title=Aristoteles: ang kagustuhang maintindihan}}</ref> Ang pananaw na wika ng [[kalikasan]] ang matematika ay unang ipinahayag ng [[Pitagorasismo]], na nagsasabing "lahat ay bilang" at "bilang ang hari ng mundo".<ref>{{cite web |last=Al-Rasasi |first=Ibrahim |date=21 Hunyo 2004 |title=All is number |trans-title=Lahat ay bilang |url=http://faculty.kfupm.edu.sa/math/irasasi/Allisnumber.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141228132248/http://faculty.kfupm.edu.sa/math/irasasi/Allisnumber.pdf |archive-date=28 Disyembre 2014 |access-date= |publisher=King Fahd University of Petroleum and Minerals |language=en}}</ref> Sang-ayon si [[Galileo Galilei]] sa pananaw na ito, na nagsabi na isinulat sa wika ng matematika ang aklat ng kalikasan.<ref>{{cite book |author=Aharon Kantorovich |url=https://books.google.com/books?id=vMFc43w0FfEC&pg=PA59 |title=Scientific Discovery: Logic and Tinkering |date=1 July 1993 |publisher=SUNY Press |isbn=978-0-7914-1478-1 |pages=59 |language=en |trans-title=Maagham na Pagtuklas: Lohika at Pagbubutingting}}</ref> ==== Kompyuting ==== {{Tingnan din|Teoretikal na agham pangkompyuter|Matematikang komputasyonal}} [[File:Two-dimensional visualization of Hamming distance.jpg|thumb|Isang pagpapakita sa [[distansiyang Hamming]], isang mahalagang panukat sa [[teorya ng kodigo]].]] Malapit ang kaugnayan ng larangan ng kompyuting sa matematika. Kinokonsidera ang [[teoretikal na agham pangkompyuter]] bilang isang sangay ng matematika.<ref>{{Cite web |title=Theoretical Computer Science |trans-title=Teoretikal na Agham Pangkompyuter |url=https://math.mit.edu/research/applied/comp-science-theory.html |access-date= |website=math.mit.edu |language=en}}</ref> Ginagamit naman sa [[matematikang komputasyonal]] ang mga sangay ng matematika, kagaya ng aritmetika, sa [[kriptograpiya]] at [[teorya ng kodigo]]. Ginagamit din sa [[agham pangkompyuter]] ang [[matematikang diskreto]] para sa larangan nito tulad ng mga [[Teorya ng komputasyonal na komplehidad|teorya ng pagkakomplikado]], [[teorya ng impormasyon|impormasyon]], at [[teorya ng grap|grap]]. Sa pagsapit ng paggamit sa mga malalakas na [[kompyuter]] at [[superkompyuter]], nagsimula ring gamitin ng mga matematiko ang mga ito upang tulungan sila sa pagpapatunay sa mga teoryang mahirap patunayan nang mano-mano. Isa sa mga mahahalagang napatunayan na teorya gamit nito ay ang [[konhetura ni Kepler]] ukol sa [[pagpapakete sa isang espero]] ({{lang-en|sphere packing}}), na napatunayan noong 1998, at kalauna'y nakumpirma noong dekada 2010s.<ref>{{cite journal |last1=Hales |first1=Thomas |last2=Adams |first2=Mark |last3=Bauer |first3=Gertrud |last4=Dang |first4=Tat Dat |last5=Harrison |first5=John |last6=Hoang |first6=Le Truong |last7=Kaliszyk |first7=Cezary |last8=Magron |first8=Victor |last9=Mclaughlin |first9=Sean |last10=Nguyen |first10=Tat Thang |last11=Nguyen |first11=Quang Truong |date=2017 |title=A Formal Proof of the Kepler Conjecture |trans-title=Pormal na Patunay sa Konhetura ni Kepler |url=https://www.cambridge.org/core/journals/forum-of-mathematics-pi/article/formal-proof-of-the-kepler-conjecture/78FBD5E1A3D1BCCB8E0D5B0C463C9FBC |url-status=live |journal=Forum of Mathematics, Pi |language=en |volume=5 |page=e2 |doi=10.1017/fmp.2017.1 |issn=2050-5086 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201204053232/https://www.cambridge.org/core/journals/forum-of-mathematics-pi/article/formal-proof-of-the-kepler-conjecture/78FBD5E1A3D1BCCB8E0D5B0C463C9FBC |archive-date=4 Disyembre 2020 |access-date= |hdl-access=free |last12=Nipkow |first12=Tobias |last13=Obua |first13=Steven |last14=Pleso |first14=Joseph |last15=Rute |first15=Jason |last16=Solovyev |first16=Alexey |last17=Ta |first17=Thi Hoai An |last18=Tran |first18=Nam Trung |last19=Trieu |first19=Thi Diep |last20=Urban |first20=Josef |last21=Vu |first21=Ky |last22=Zumkeller |first22=Roland |s2cid=216912822 |hdl=2066/176365}}</ref> ==== Biolohiya at kimika ==== {{main|Matematikang pangbiolohiya|Matematikang pangkimika}} [[File:Giant Pufferfish skin pattern detail.jpg|thumb|Maipapaliwanag sa matematika ang mga pattern sa balat ng mga hayop katulad nitong [[isdang globo]]; isa itong [[pattern na Turing]] na mamomodelo gamit ang isang [[sistemang reaksyon-dipyusyon]].]] Ginagamit sa [[biolohiya]] ang [[probabilidad]] sa mga larangan kagaya ng [[ekolohiya]] at [[neurosiyensiya]].<ref name=":22">{{Cite book |last=Millstein |first=Roberta |author-link=Roberta Millstein |title=The Oxford Handbook of Probability and Philosophy |date=8 Setyembre 2016 |editor-last=Hájek |editor-first=Alan |pages=601–622 |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Probabilidad at Pilosopiya |chapter=Probability in Biology: The Case of Fitness |trans-chapter=Probabilidad sa Biolohiya: Ang Kaso sa Kakayahan |doi=10.1093/oxfordhb/9780199607617.013.27 |access-date= |editor-last2=Hitchcock |editor-first2=Christopher |chapter-url=http://philsci-archive.pitt.edu/10901/1/Millstein-fitness-v2.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054456/http://philsci-archive.pitt.edu/10901/1/Millstein-fitness-v2.pdf |archive-date=7 Marso 2023 |url-status=live}}</ref> Madalas rin itong ginagamit sa mga usapin ukol sa [[Kakayahan (biolohiya)|kakayahang ebolusyonal]] ({{lang-en|evolutionary fitness}}).<ref name=":22" /> Ginagamit sa ekolohiya ang pagmomodelo upang mailarawan ang [[dinamika ng populasyon]],<ref name=":22" /> pag-aralan ang mga [[ekosistema]] at ang sistema ng nakakain-kinakain ({{lang-en|predator-prey}}), pagsukat sa [[polusyon]],{{Sfn|Bouleau|1999|pp=282–283}} at makakuhang datos ukol sa [[pagbabago ng klima]].{{Sfn|Bouleau|1999|p=285}} Mailalarawan sa matematika ang dinamika ng populasyon gamit ang ilang mga ekwasyong deribatibo, kagaya ng [[mga ekwasyong Lotka-Volterra]].<ref>{{Cite web |date=5 Enero 2022 |title=1.4: The Lotka-Volterra Predator-Prey Model |trans-title=1.4: Ang Modelo ng Kumakain-Kinakain ni Lotka-Volterra |url=https://math.libretexts.org/Bookshelves/Applied_Mathematics/Mathematical_Biology_(Chasnov)/01%3A_Population_Dynamics/1.04%3A_The_Lotka-Volterra_Predator-Prey_Model |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229204111/https://math.libretexts.org/Bookshelves/Applied_Mathematics/Mathematical_Biology_(Chasnov)/01:_Population_Dynamics/1.04:_The_Lotka-Volterra_Predator-Prey_Model |archive-date=29 Disyembre 2022 |access-date= |website=Mathematics LibreTexts |language=en}}</ref> Ginagamit naman sa [[pagsubok sa hinuhang pang-estadistika]] ang mga datos na nakukuha mula sa mga [[pagsubok klinikal]] upang malaman kung epektibo ba ang mga bagong [[Medisina|gamot]].<ref>{{Cite journal |last=Salsburg |first=David |date=17 Agosto 1992 |title=Commentary |trans-title=Komentaryo |url=https://www.dfcm.utoronto.ca/sites/default/files/inline-files/salsburg_1.pdf |journal=The Use of Statistical Methods in the Analysis of Clinical Studies |language=en |volume=46 |pages=17}}</ref> Simula noong ika-20 siglo, nagsimulang gamitin sa [[kimika]] ang mga [[kompyuter]] upang imodelo ang mga [[molekula]] sa [[tatlong dimensiyon]].<ref>{{Cite book |author=National Research Council |author-link= |url=https://nap.nationalacademies.org/read/10633/chapter/8 |title=Beyond the Molecular Frontier: Challenges for Chemistry and Chemical Engineering |publisher=NAP.edu |year=2003 |isbn=978-0-309-16839-7 |pages=71–73 |language=en |trans-title=Lagpas sa Hinaharap ng Molekula: Mga Hamon sa Kimika at Inhinyerang Pangkimika |chapter=8 |doi=10.17226/10633 |pmid=25032300}}</ref> ==== Agham pandaigdig ==== {{main|Heomatematika}} [[Image:Earth gravity.png|thumb|Ang tindi ng paglihis sa pamantayang [[grabidad]] ng [[Daigdig]]; mas matindi ang mas pula. Sobra-sobra ang pagpapakita sa halimbawang ito upang makita ang pagkakaiba; sa katunayan, masyadong itong maliit upang maramdaman ng mga tao ang epekto.]] Ginagamit ang matematika sa [[heograpiya]] at [[heolohiya]], lalo na sa mga larangan ng [[heolohiyang estraktural]] at [[klimatolohiya]] upang makagawa ng mga modelong ginagamit sa prediksyon sa mga [[sakuna]] sa hinaharap kagaya ng mga [[bagyo]]. Ganito rin ang kaso sa mga larangan ng [[meteorolohiya]], [[oseanograpiya]], at [[agham pamplaneta]].<ref>{{Cite web |title=Using Mathematical Models to Investigate Planetary Habitability |trans-title=Paggamit sa mga Modelong Matematikal upang Maimbestigahan ang Antas ng Pagiging Tirahan ng mga Planeta |url=https://icp.giss.nasa.gov/education/modules/eccm/eccm_student_3.pdf |access-date= |website=[[NASA]] |language=en}}</ref> ==== Agham panlipunan ==== {{Main|Matematikang pang-ekonomika|Dinamikang pangkasaysayan}} [[File:Supply-demand-equilibrium.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Supply-demand-equilibrium.svg|thumb|Isang grap na nagpapakita sa interaksyon sa pagitan ng [[suplay at kailangan]].]] Malawak ang paggamit sa [[estadistika]] at [[probabilidad]], gayunin sa mga ekwasyong deribatibo, sa mga [[agham panlipunan]], kagaya ng sa [[lingguwistika]], [[ekonomika]], [[sosyolohiya]], at [[sikolohiya]]. Mahalagang konsepto sa [[matematikang pang-ekonomika]] ang ideya ng isang rasyonal na indibidwal na aktor, ang ''[[homo economicus]]'' ({{Literal na pagsasalin|tao ng ekonomiya}}).<ref name=":32">{{Cite book |last=Zak |first=Paul J. |url={{GBurl|id=6QrvmNo2qD4C|p=158}} |title=Moral Markets: The Critical Role of Values in the Economy |date=2010 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-3736-6 |page=158 |language=en |trans-title=Mga Merkadong Moral: Ang Kritikal na Gampanin ng mga Halaga sa Ekonomiya |access-date=}}</ref> Sa modelong ito, palaging susundin ng indibidwal [[Teorya ng rasyonal na pagpili|ang kanyang interes]] at isesentro ang lahat ng mga gagawin niyang pagpili gamit ang [[perpektong impormasyon]].<ref>{{cite book |last1=Levin |first1=Jonathan |url=https://web.stanford.edu/~jdlevin/Econ%20202/Choice%20Theory.pdf |title=Introduction to Choice Theory |last2=Milgrom |first2=Paul |date=Setyembre 2004 |language=en |trans-title=Panimula sa Teorya ng Pagpili}}</ref> Sa ganitong pananaw napapadali ang paggamit ng matematika sa ekonomika. Maaaring mamodelo sa tulong nito ang mga mekanismong nagpapaandar sa ekonomiya. Hindi lahat ng mga ekonomista ay sang-ayon sa ideya ng ''homo economicus''. Simula noong ika-20 siglo, nagkaroon ng mga adhikain sa larangan upang mailarawan ang mga kilusan sa [[kasaysayan]] sa anyong matematikal. Noong 1922, ipinahayag ni [[Nikolai Kondratiev]] ang kanyang konsepto ng mga [[Alon ni Kondratiev|siklong ipinangalan sa kanya]], na nagpapaliwanag sa mga panahon ng pag-usad ng ekonomiya at ang mga krisis.<ref>{{Cite web |title=Kondratiev, Nikolai Dmitrievich {{!}} Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/kondratiev-nikolai-dmitrievich |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160701224009/http://www.encyclopedia.com/doc/1G2-3404100667.html |archive-date=1 Hulyo 2016 |access-date= |website=www.encyclopedia.com |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng nakaraang siglo, nagsimulang gamitin ng mga matematiko ang matematika sa [[heopolitika]]. Noong dekada 1990s, dinebelop ni [[Peter Turchin]] ang [[kliodinamika]].<ref name=":4">{{Cite web |title=Cliodynamics: a science for predicting the future |trans-title=Kliodinamika: ang agham para sa prediksyon sa hinaharap |url=https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221229204104/https://www.zdnet.com/article/cliodynamics-a-science-for-predicting-the-future/ |archive-date=29 Disyembre 2022 |access-date= |website=ZDNET |language=en}}</ref> Hindi sa lahat ng pagkakataon ay magagamit ang matematika sa larangan. Sa kanilang kontrobersyal na aklat na ''[[Fashionable Nonsense]]'' (1997), kumontra sina [[Alan Sokal]] at [[Jean Bricmont]] sa abusadong paggamit ng mga terminolohiya sa agham, lalo na sa matematika at pisika, sa agham panlipunan.<ref>{{cite book |last=Sokal |first=Alan |author-link=Alan Sokal |url=https://archive.org/details/fashionablenonse00soka |title=Fashionable Nonsense |author2=Jean Bricmont |author2-link=Jean Bricmont |publisher=Picador |year=1998 |isbn=978-0-312-19545-8 |location=New York |language=en |trans-title=Marangyang Kalokohan |oclc=39605994}}</ref> Gumagamit ng matematika ang pag-aaral sa mga sistemang komplikado. Gayunpaman, nananatili pa ring kontrobersyal ang paggamit nito para sa ilang mga kriteryon, kagaya ng sa [[Kawalang trabaho|kawalang-trabaho]].<ref>{{Cite web |title=Modern Macroeconomic Models as Tools for Economic Policy |trans-title=Makroekonomiko bilang mga Kagamitan sa Patakarang Pang-ekonomiya |url=https://www.minneapolisfed.org/article/2010/modern-macroeconomic-models-as-tools-for-economic-policy |website=Federal Reserve Bank of Minneapolis |language=en}}</ref> === Astrolohiya at esoterismo === {{Main|Astrolohiya|Numerolohiya}} Mga [[astrologo]] din ang ilang mga matematiko, kagaya nina [[Ptolomeo|Ptolemeo]] at [[Johannes Kepler]]. Noong [[Gitnang Kapanahunan]], kinokonsidera bilang isang agham ang astrolohiya, na kinabibilangan ng matematika. Sa [[Ensiklopedya|ensiklopedyang]] isinulat ni [[Theodor Zwinger]], [[astrolohiya]] ang "agham pangmatematika na nag-aaral sa aktibong paggalaw ng bawat bagay sa langit", at matematika naman ang "ginagamit upang makalkula ang probabilidad ng mga impluwensiya ng mga [[bituin]] upang malaman agad ang kanilang pagsalubong at paghihiwalay".<ref>{{Cite book |last=Beaujouan |first=Guy |url={{GBurl|id=92n7ZE8Iww8C|p=130}} |title=Comprendre et maîtriser la nature au Moyen Age: mélanges d'histoire des sciences offerts à Guy Beaujouan |date=1994 |publisher=Librairie Droz |isbn=978-2-600-00040-6 |page=130 |language=fr |trans-title=Pag-unawa at pag-master ng kalikasan sa Middle Ages: mga pinaghalong kasaysayan ng agham na inaalok kay Guy |access-date=}}</ref> Hindi na itinuturing na agham ang astrolohiya sa modernong panahon, at karaniwan na itong ginugrupo sa mga [[seudosiyensiya]].<ref>{{Cite web |title=L'astrologie à l'épreuve : ça ne marche pas, ça n'a jamais marché ! |trans-title=Sinubukan ang astrolohiya: hindi ito gumagana, hindi ito gumana! |url=https://www.afis.org/L-astrologie-a-l-epreuve-ca-ne-marche-pas-ca-n-a-jamais-marche |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230129204349/https://www.afis.org/L-astrologie-a-l-epreuve-ca-ne-marche-pas-ca-n-a-jamais-marche |archive-date=29 Enero 2023 |access-date= |website=Afis Science – Association française pour l’information scientifique |language=fr}}</ref> == Pilosopiya == {{Main|Pilosopiya ng matematika}} === Realidad === Paksa na sa mga debate sa [[pilosopiya]] ang [[Pilosopiya ng matematika|koneksyon ng matematika at ang materyal na realidad]] simula pa noong panahon ni [[Pitagoras]]. Ayon kay [[Platon]], may mga sari-sariling realidad ang mga kabasalan na nagpapakita sa materyal na realidad na labas sa espasyo at panahon; ito ang pundasyon ng [[Platonismong matematikal]].<ref name="SEP-Platonism">{{cite encyclopedia |year=2016 |title=Platonism in Metaphysics |encyclopedia=The Stanford Encyclopedia of Philosophy |publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University |url=https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/platonism |access-date= |last=Balaguer |first=Mark |editor-last=Zalta |editor-first=Edward N. |edition= |language=en |trans-title=Platonismo sa Metapisika |archive-url=https://web.archive.org/web/20220130174043/https://plato.stanford.edu/archives/spr2016/entries/platonism/ |archive-date=30 Enero 2022 |url-status=live}}</ref> Ibinuod ni [[Armand Borel]] ang ganitong pananaw sa matematika. Ayon sa kanya:<ref name="borel">{{Cite journal |last=Borel |first=Armand |author-link=Armand Borel |year=1983 |title=Mathematics: Art and Science |url=https://archive.org/details/sim_mathematical-intelligencer_1983_5_4/page/9 |trans-title=Matematika: Sining at Agham |journal=The Mathematical Intelligencer |language=en |publisher=Springer |volume=5 |issue=4 |pages=9–17 |doi=10.4171/news/103/8 |issn=1027-488X |doi-access=free}}</ref>{{blockquote|Magiging obhetibo (imbes na "subhetibo") ang isang bagay kung tayo ay kumbinsido na may ganito sa kaisipan ng iba sa anyong kapareho ng sa atin at kung maiisip ba natin ito at madidiskurso. Dahil sobrang tiyak ng wika ng matematika, sakto ito para sa pagbibigay-kahulugan sa mga konseptong napagkasunduang umiiral. Sa aking opinyon, sapat na yon upang mabigyan tayo ng {{em|pakiramdam}} na obhetibong umiiral ito, sa realidad ng matematika...{{efn|{{lang-en|Something becomes objective (as opposed to "subjective") as soon as we are convinced that it exists in the minds of others in the same form as it does in ours and that we can think about it and discuss it together. Because the language of mathematics is so precise, it is ideally suited to defining concepts for which such a consensus exists. In my opinion, that is sufficient to provide us with a {{em|feeling}} of an objective existence, of a reality of mathematics ...}}}}}}Gayunpaman, taliwas ito sa [[The Unreasonable Effectiveness of Mathematics in the Natural Sciences|pagiging sobra-sobrang pagkamabisa]] ng matematika sa ibang mga larangan.<ref name=":4" /> === Mungkahing kahulugan === {{Main|Kahulugan ng matematika}} Walang napagkakasunduang kahulugan para sa matematika, gayundin sa estado nito sa [[epistemolohiya]].<ref name="Runge">{{cite book |last1=Tobies |first1=Renate |author1-link=Renate Tobies |url={{GBurl|id=EDm0eQqFUQ4C|p=9}} |title=Iris Runge: A Life at the Crossroads of Mathematics, Science, and Industry |last2=Neunzert |first2=Helmut |publisher=Springer |year=2012 |isbn=978-3-0348-0229-1 |page=9 |language=en |trans-title=Iris Runge: Buhay sa Salubungan ng Matematika, Agham, at Industriya |quote= |access-date=}}</ref><ref name="Mura">{{cite journal |last=Mura |first=Roberta |date=Disyembre 1993 |title=Images of Mathematics Held by University Teachers of Mathematical Sciences |url=https://archive.org/details/sim_educational-studies-in-mathematics_1993_25_4/page/375 |trans-title=Mga Imahe ng Matematika na Pinanghahawakan ng mga Guro ng mga Agham Pangmatematika sa mga Pamantasan |journal=Educational Studies in Mathematics |language=en |volume=25 |issue=4 |pages=375–85 |doi=10.1007/BF01273907 |jstor=3482762 |s2cid=122351146}}</ref> Walang pake kadalasan ang mga matematiko sa kahulugan nito, o di kaya'y sinasabi na lang na wala itong kahulugan.<ref name="Mura" /> Hindi rin malinaw kung sining o agham ba ang matematika.<ref name="Runge" /> Madalas sabihin sa karaniwang diskurso ang katagang "matematika ang ginagawa ng mga matematiko", na bagamat isang [[pagdadahilang pabilog]] ({{lang-en|circular reasoning}}) ay maiintindihan pa rin, dahil madalas napapagkakasunduan kung alin ang itinuturing na matematika sa hindi.<ref name="Mura" /> Marami sa mga mungkahing kahulugan ay kahulugan batay sa pinag-aaralan nito.<ref>{{cite conference|title="What is Mathematics?" and why we should ask, where one should experience and learn that, and how to teach it|first1=Günter M.|last1=Ziegler|author1-link=Günter M. Ziegler|first2=Andreas|last2=Loos|editor-last=Kaiser|editor-first=G.|conference=Proceedings of the 13th International Congress on Mathematical Education|series=ICME-13 Monographs|date=2 Nobyembre 2017|pages=63–77|publisher=Springer|doi=10.1007/978-3-319-62597-3_5|isbn=978-3-319-62596-6|lang=en|trans-title="Ano ang Matematika?" at bakit natin dapat tanungin yon, saan mararanasan at matutunan ng isa tungkol rito, at paano ito ituturo}}</ref> Ayon kay [[Aristoteles]], matematika ang "agham ng [[kantidad]]". Ang pananaw na ito ang nanatiling kahulugan ng matematika hanggang noong ika-18 siglo. Gayunpaman, binigyang-pansin din niya na hindi sapat ang kantidad upang maihiwalay ang matematika mula sa mga agham tulad ng pisika; ayon sa kanya, ang natatanging naghihiwalay sa matematika ay ang kabasalan at ang pag-aaral sa kantidad bilang katangian na hinihiwalay ng kaisipan mula sa realidad.<ref name="Franklin">{{Cite book |last=Franklin |first=James |author-link=James Franklin (philosopher) |url={{GBurl|id=mbn35b2ghgkC|p=104}} |title=Philosophy of Mathematics |date=2009 |publisher=Elsevier |isbn=978-0-08-093058-9 |pages=104–106 |language=en |trans-title=Pilosopiya ng Matematika |access-date=}}</ref> Simula noong ika-19 na siglo, nang nagsimulang pag-aralan ng mga matematiko ang mga [[walang-hanggang pangkat]], na hindi makikita sa realidad, nagsimulang lumitaw ang mga bagong kahulugan sa larangan.<ref name="Cajori">{{cite book |last=Cajori |first=Florian |author-link=Florian Cajori |url={{GBurl|id=mGJRjIC9fZgC|p=285}} |title=A History of Mathematics |publisher=American Mathematical Society |year=1991 |isbn=978-0-8218-2102-2 |pages=285–286 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika |access-date= |orig-date=1893}}</ref> Pagsapit ng ika-20 siglo, ang mabilis na pagdami ng mga bagong larangan ang naging dahilan upang ituring ng ilang mga matematiko na mahirap bigyang-kahulugan ang matematika. Ginagamit ding kahulugan ang ideya na matematika na'ng maituturing ang isang larangan kung ginagamit nito ang mga kaparaanan sa matematika. Halimbawa nito ay ang pagpapatunay sa mga teorema, na nangangailangan ng [[lohika]] sa pagdadahilan.<ref>{{cite journal |last1=Brown |first1=Ronald |author1-link=Ronald Brown (matematiko) |last2=Porter |first2=Timothy |date=Enero 2000 |title=The Methodology of Mathematics |trans-title=Ang Metodolohiya ng Matematika |url=https://cds.cern.ch/record/280311 |url-status=live |journal=The Mathematical Gazette |language=en |volume=79 |issue=485 |pages=321–334 |doi=10.2307/3618304 |jstor=3618304 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230323164159/https://cds.cern.ch/record/280311 |archive-date=23 Marso 2023 |access-date= |s2cid=178923299}}</ref> Isa ring ginagamit na kahulugan ay ang [[teorya ng aksomatikong pangkat]] ({{lang-en|axiomatic set theory}}), ang teoryang kinokonsidera na ngayon bilang haligi ng modernong pag-aaral sa matematika.<ref>{{cite journal |last=Strauss |first=Danie |year=2011 |title=Defining mathematics |trans-title=Pagbibigay-kahulugan sa matematika |url=https://www.researchgate.net/publication/290955899 |journal=Acta Academica |language=en |volume=43 |issue=4 |pages=1–28 |access-date=}}</ref> === Kahigpitan === {{Main|Kahigpitang pangmatematika}} Kinakailangan ang [[kahigpitang pangmatematika|kahigpitan]] sa matematika. Ibig sabihin, dapat malinaw ang mga kahulugan at maisusulat ang mga [[patunay]] sa isang serye ng paggamit sa mga [[tuntunin sa imperensiya]] nang di agad gumagamit ng mga ebidensiyang empirikal o [[kutob]].<ref>{{cite journal |last=Hamami |first=Yacin |date=Hunyo 2022 |title=Mathematical Rigor and Proof |trans-title=Kahigpitang Pangmatematika at Patunay |url=https://www.yacinhamami.com/wp-content/uploads/2019/12/Hamami-2019-Mathematical-Rigor-and-Proof.pdf |url-status=live |journal=The Review of Symbolic Logic |language=en |volume=15 |issue=2 |pages=409–449 |doi=10.1017/S1755020319000443 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205114343/https://www.yacinhamami.com/wp-content/uploads/2019/12/Hamami-2019-Mathematical-Rigor-and-Proof.pdf |archive-date=5 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=209980693}}</ref> Bagamat hindi lamang sa matematika isinasagawa ang kahigpitan, mataas ang antas ng pagkahigpit sa larangan. Kahit na may mga tiyak na kahulugan sa matematika, kadalasang umaabot ng daan-daang pahina upang maisulat ang mga patunay. Mas lalo pa itong pinalawak pagsapit ng pag-usbong ng mga [[katulong na kompyuter sa pagpapatunay]].<ref>{{harvnb|Peterson|1988|p=4}}</ref> Nagresulta ito sa pilosopiyang [[kwasi-empirisismo sa matematika|kwasi-empirisismo]] ({{lang-en|quasi-empiricism}}), na nagsasabing di kailanman masasabing tama ang isang patunay dahil may probabilidad na kaakibat ang mga ito.<ref name="Kleiner_1991" /> Sa dulo ng ika-19 na siglo, humantong ang matematika sa puntong may mga kahulugan na hindi masyadong tiyak para maiwasan ang mga [[kabalintunaan]] ({{lang-en|paradox}}) at [[kontradiksiyon]]. Naresolba ito sa pamamagitan ng pagsama sa mga aksoma na may mga [[Apodiktiko|apodiktikong]] tuntunin ng imperensiya sa mga teoremang matematikal.<ref name="Kleiner_1991" /> Tanging sa pamamagitan ng pagtanggap ng marami sa patunay bilang tama sa paglipas ng panahon ay maituturing ang teoremang ito bilang mapagkakatiwalaan. Dahil dito, ang tradisyonal na konsepto ng kahigpitan ay nawala,<ref>{{cite journal |last=Perminov |first=V. Ya. |year=1988 |title=On the Reliability of Mathematical Proofs |trans-title=Ukol sa Pagtitiwala sa mga Patunay Pangmatematika |journal=Philosophy of Mathematics |language=en |publisher=Revue Internationale de Philosophie |volume=42 |issue=167 (4) |pages=500–508}}</ref> bagamat ginagamit pa rin ito para sa pagtuturo sa mga baguhan ukol sa pagpapatunay sa matematika.<ref>{{cite journal |last1=Davis |first1=Jon D. |last2=McDuffie |first2=Amy Roth |last3=Drake |first3=Corey |last4=Seiwell |first4=Amanda L. |year=2019 |title=Teachers' perceptions of the official curriculum: Problem solving and rigor |trans-title=Mga pananaw ng mga guro sa opisyal na kurikulum: Pagreresolba sa mga problema at kahigpitan |journal=International Journal of Educational Research |language=en |volume=93 |pages=91–100 |doi=10.1016/j.ijer.2018.10.002 |s2cid=149753721}}</ref> == Pagtuturo == {{Main|Pagtuturo ng matematika}}Ayon sa arkeolohiya, itinuturo na ang matematika simula pa noong {{BKP|ikalawang milenyo|link=y}} sa [[Babilonya]].<ref>{{cite book |last=Robson |first=Eleanor |author-link=Eleanor Robson |title=The Oxford Handbook of the History of Mathematics |publisher=OUP Oxford |year=2009 |isbn=978-0-19-921312-2 |editor1-last=Robson |editor1-first=Eleanor |language=en |trans-title=Ang Handbook ng Oxford sa Kasaysayan ng Matematika |chapter=Mathematics education in an Old Babylonian scribal school |trans-chapter=Pagtuturo sa matematika sa isang matandang paaralang pang-eskriba sa Babilonya |access-date= |editor2-last=Stedall |editor2-first=Jacqueline |editor2-link=Jackie Stedall |chapter-url={{GBurl|id=xZMSDAAAQBAJ|p=199}}}}</ref> May mga nakita ring ebidensiya ng pagtuturo sa [[sinaunang Malapit na Silangan]] at sa [[mundong Greko-Romano]] mula noong {{BKP|300|link=}}.<ref>{{cite book |last1=Bernard |first1=Alain |title=Handbook on the History of Mathematics Education |last2=Proust |first2=Christine |author2-link=Christine Proust |last3=Ross |first3=Micah |publisher=Springer |year=2014 |isbn=978-1-4614-9154-5 |editor1-last=Karp |editor1-first=A. |publication-place=New York |pages=27–53 |language=en |trans-title=Handbook sa Kasaysayan ng Pagtuturo sa Matematika |chapter=Mathematics Education in Antiquity |trans-chapter=Pagtuturo sa Matematika noong Sinaunang Panahon |doi=10.1007/978-1-4614-9155-2_3 |editor2-last=Schubring |editor2-first=G.}}</ref> Ang pinakamatandang aklat ng matematika ay ang [[papiro ni Rhind]], na tinatayang ginawa noong {{BKP|1650|link=}} sa [[Ehipto]].<ref>{{cite journal |last=Dudley |first=Underwood |date=Abril 2002 |title=The World's First Mathematics Textbook |trans-title=Ang Unang Aklat ng Matematika sa Mundo |journal=Math Horizons |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=9 |issue=4 |pages=8–11 |doi=10.1080/10724117.2002.11975154 |jstor=25678363 |s2cid=126067145}}</ref> Dahil sa kakulangan ng mga aklat, pinagpasa-pasahan ng mga matematiko sa sinaunang India ang kaalaman sa matematika sa pamamagitan ng pagkakabisado sa mga [[tradisyong pasalita]] simula noong [[Panahong Vediko|panahon ng mga Veda]].<ref>{{cite conference|title=Indian pedagogy and problem solving in ancient Thamizhakam|last=Subramarian|first=F.|conference=History and Pedagogy of Mathematics conference|url=http://hpm2012.onpcs.com/Proceeding/OT2/T2-10.pdf|access-date=|archive-date=28 Nobyembre 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128082654/http://hpm2012.onpcs.com/Proceeding/OT2/T2-10.pdf|url-status=live|format=PDF|trans-title=Pedagohiya ng India at pagreresolba ng problema sa sinaunang Thamizhakam|lang=en}}</ref> Noong [[dinastiyang Tang]] naman sa [[Tsina]], isinama ang matematika sa kurikulum para sa [[imperyal na pagsusulit]] upang makasama sa burokrasya ng estado.<ref>{{cite book |last=Siu |first=Man Keung |url=https://scholar.archive.org/work/3fb5lb2qsfg35gf2cv6viaydny/access/wayback/http://hkumath.hku.hk:80/~mks/Chapter%206-Siu.pdf |title=How Chinese Learn Mathematics |year=2004 |isbn=978-981-256-014-8 |series=Series on Mathematics Education |volume=1 |pages=157–185 |language=en |trans-title=Paano Natututo ang mga Tsino ng Matematika |chapter=Official Curriculum in Mathematics in Ancient China: How did Candidates Study for the Examination? |trans-chapter=Opisyal na Kurikulum sa Matematika ng Sinaunang Tsina: Paano Nag-aaral ang mga Kandidato para sa Pagsusulit? |doi=10.1142/9789812562241_0006 |access-date=}}</ref> Matapos ang [[Mga Madilim na Panahon|Madilim na Panahon]] sa Europa, itinuro ang matematika sa mga paaralang panrehiliyon bilang bahagi ng ''[[quadrivium]]''. Nagsimula naman ang pormal na pagtuturo sa pedagohiya sa mga paaralan ng [[Kapisanan ni Hesus|mga Heswita]] noong ika-16 at ika-17 siglo. Praktikal ang kurikulum ng matematika hanggang noong ika-19 na siglo, nang nagsimula itong seryosohin sa [[Alemanya]] at [[Pransiya]], kung saan itinatag ang unang [[akademikong dyornal]] para sa pagtuturo ng matematika, ang ''[[L'Enseignement Mathématique]]'', na nagsimula noong 1899.<ref>{{cite journal |last1=Jones |first1=Phillip S. |year=1967 |title=The History of Mathematical Education |url=https://archive.org/details/sim_american-mathematical-monthly_1967-01_74_1/page/38 |trans-title=Ang Kasaysayan ng Pagtuturo sa Matematika |journal=The American Mathematical Monthly |language=en |publisher=Taylor & Francis, Ltd. |volume=74 |issue=1 |pages=38–55 |doi=10.2307/2314867 |jstor=2314867}}</ref> Ang pag-usad ng agham at teknolohiya sa [[Kanluraning Mundo]] ang nagpahantong sa pagtatatag sa mga sentralisadong sistema ng pagtuturo sa maraming mga bansa, kung saan kabilang ang matematika sa mga mahahalagang asignatura, dahil sa pangangailangan ng militar nung una.<ref>{{cite journal |last1=Schubring |first1=Gert |last2=Furinghetti |first2=Fulvia |last3=Siu |first3=Man Keung |date=Agosto 2012 |title=Introduction: the history of mathematics teaching. Indicators for modernization processes in societies |trans-title=Panimula: ang kasaysayan ng pagtuturo sa matematika. Mga pantukoy para sa mga proseso ng modernisasyon sa mga lipunan |journal=ZDM Mathematics Education |language=en |volume=44 |issue=4 |pages=457–459 |doi=10.1007/s11858-012-0445-7 |doi-access=free |s2cid=145507519}}</ref> Bagamat iba-iba ang nilalaman ng kurikulum at kalidad ng pagtuturo, itinuturo ang matematika sa lahat ng mga bansa sa mundo sa kasalukuyang panahon.<ref>{{Cite book |last1=von Davier |first1=Matthias |url=https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED610099.pdf |title=TIMSS 2019 International Results in Mathematics and Science |last2=Foy |first2=Pierre |last3=Martin |first3=Michael O. |last4=Mullis |first4=Ina V.S. |publisher=[[TIMSS]] & [[PIRLS]] International Study Center, [[Lynch School of Education and Human Development]], at [[International Association for the Evaluation of Educational Achievement]] |year=2020 |isbn=978-1-889938-54-7 |page=13.1 |language=en |trans-title=Mga Pandaigdigang Resulta sa Matematika at Agham ng TIMSS 2019 |chapter=Examining eTIMSS Country Differences Between eTIMSS Data and Bridge Data: A Look at Country-Level Mode of Administration Effects |trans-chapter=Pagsisiyasat sa mga Pagkakaibang Pambansa ng eTIMSS sa pagitan ng Datos ng eTIMSS at Datos ng Tulay: Pagtingin sa mga Epekto sa Administrasyon sa Antas ng Bansa |access-date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221129163908/https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED610099.pdf |archive-date=29 Nobyembre 2022 |url-status=live}}</ref> Habang nag-aaral, may korelasyon ang kakayahan ng isang bata sa matematika sa magiging karera niya sa hinaharap. Nakakaimpluwensiya sa interes ng bata sa matematika ang mga panlabas na salik tulad ng motibasyon ng mga guro, magulang, at kaklase.<ref>{{cite journal |last1=Rowan-Kenyon |first1=Heather T. |last2=Swan |first2=Amy K. |last3=Creager |first3=Marie F. |date=Marso 2012 |title=Social Cognitive Factors, Support, and Engagement: Early Adolescents' Math Interests as Precursors to Choice of Career |trans-title=Mga Salik Kognitibong Panlipunan, Suporta, at Pakikiayon: Mga Interes sa Matematika ng mga Baguntao bilang mga Panimula sa Pagpili sa Tatahaking Karera |url=https://www.academia.edu/download/45974312/j.2161-0045.2012.00001.x20160526-3995-67kydl.pdf |url-status=live |journal=The Career Development Quarterly |language=en |volume=60 |issue=1 |pages=2–15 |doi=10.1002/j.2161-0045.2012.00001.x |archive-url=https://web.archive.org/web/20231122212933/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/45974312/j.2161-0045.2012.00001.x20160526-3995-67kydl-libre.pdf?1464293840=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DSocial_Cognitive_Factors_Support_and_Eng.pdf&Expires=1700692172&Signature=cs9KfTPxoPh859wY~ExtJyAl9NpYb3X-2P4rDel1Z3z7DwehsHLRggoZtgi1pMsamxYobu9dVK4G7OsqfvNxcuwz3uKh1pnCMZQEz~ahVtPb4kvN-4dmwExJplzoxWu31o3SJOfuBt0GGE-0Hl8eLfPBg5agmtkjSwAWQwlqGrjp3YgYZGjbNxOEAM4t1l4qvoWXidWvSHHcEUNvlKYwCDvG0~QhGTmA6ldxmfS1ovf0adog-qqvjGxxJuSjtP6O8zCTwkPXYwi2e8giI0H6b5fNarHc-2q~-NRnVVtYKhvSBcwC22kNZoA7s8sp8ix9KIdM3uxiUIBRBRC-4aaVoQ__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |archive-date=22 Nobyembre 2023 |access-date=}}</ref> Gayunpaman, maaari ring humantong ang ilan sa pagkatakot sa naturang asignatura, kilala sa tawag na [[pagkabalisa sa matematika]], na kinokonsidera bilang isa sa mga pinakanakakaapekto sa kahusayan sa klase ng isang mag-aaral. Maaaring madebelop ang pagkabalisa sa maraming paraan, partikular na ang ugali ng magulang o guro sa pagturo sa matematika, mga maling akala sa lipunan, at maging mga personal na dahilan. Upang maiwasan o maagapan ito, marami sa mga paaralan sa mundo ang nagbabago sa paraan ng pagtuturo sa matematika.<ref>{{cite journal |last1=Luttenberger |first1=Silke |last2=Wimmer |first2=Sigrid |last3=Paechter |first3=Manuela |year=2018 |title=Spotlight on math anxiety |trans-title=Pagtutok sa pagkabalisa sa matematika |journal=Psychology Research and Behavior Management |language=en |volume=11 |pages=311–322 |doi=10.2147/PRBM.S141421 |pmc=6087017 |pmid=30123014 |doi-access=free}}</ref> == Epekto sa kultura == === Sining === {{Main|Matematika at sining}} [[Talaksan:Mandelbrot sequence new.gif|thumb|Isang [[animasyon]] sa [[pangkat na Mandelbrot]], isang [[praktal]] na nagpapakita sa [[pagkakamukha]] habang lumalapit.]] Nakasulat sa simpleng [[rasyo]] ang mga [[nota]] na kinokonsiderang magandang pakinggan sa Kanluraning musika. Nirerepresenta nito ang mga tiyak na dalasan, kagaya ng pagdoble nito sa kada pagpalit ng [[oktaba]] ({{lang-en|octave}}), at ang [[perpektong sangkalima]] ({{lang-en|perfect fifth}}) na nangyayari sa kada <math display="inline">\frac{3}{2}</math> bahagi.<ref>{{cite journal |last=Cazden |first=Norman |date=Oktubre 1959 |title=Musical intervals and simple number ratios |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-research-in-music-education_fall-1959_7_2/page/197 |trans-title=Mga pagitang pangmusika at mga simpleng rasyo ng bilang |journal=Journal of Research in Music Education |language=en |volume=7 |issue=2 |pages=197–220 |doi=10.1177/002242945900700205 |jstor=3344215 |s2cid=220636812}}</ref><ref>{{cite journal |last=Budden |first=F. J. |date=Oktubre 1967 |title=Modern mathematics and music |url=https://archive.org/details/sim_mathematical-gazette_1967-10_51_377/page/204 |trans-title=Modernong matematika at musika |journal=The Mathematical Gazette |language=en |publisher=Cambridge University Press |volume=51 |issue=377 |pages=204–215 |doi=10.2307/3613237 |jstor=3613237 |s2cid=126119711}}</ref> Kinokonsiderang maganda rin ng mga tao ang pagkakapantay-pantay o [[simetriya]].<ref>{{Cite journal |last1=Enquist |first1=Magnus |last2=Arak |first2=Anthony |date=Nobyembre 1994 |title=Symmetry, beauty and evolution |trans-title=Simetriya, kagandahan, at ebolusyon |url=https://www.nature.com/articles/372169a0 |url-status=live |journal=Nature |language=en |volume=372 |issue=6502 |pages=169–172 |bibcode=1994Natur.372..169E |doi=10.1038/372169a0 |issn=1476-4687 |pmid=7969448 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221228052049/https://www.nature.com/articles/372169a0 |archive-date=28 Disyembre 2022 |access-date= |s2cid=4310147}}</ref> Sa matematika, bumubuo ng [[Grupong simetrikal|isang grupo]] ang mga simetriya ng isang bagay.<ref>{{Cite web |last=Hestenes |first=David |date=1999 |title=Symmetry Groups |trans-title=Mga Grupong Simetrikal |url=http://geocalc.clas.asu.edu/pdf-preAdobe8/SymmetryGroups.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230101210124/http://geocalc.clas.asu.edu/pdf-preAdobe8/SymmetryGroups.pdf |archive-date=1 Enero 2023 |access-date= |website=geocalc.clas.asu.edu |language=en}}</ref> Halimbawa, ang grupo na may simetriyang nakasalamin (baligtaran) ay isang [[grupong sikliko]] ng dalawang elemento, <math display="inline">\frac{\mathbb{Z}}{2\mathbb{Z}}</math>. Ang [[pagsubok na Rorschach]] ay isang pigurang di nababago ng simetriya.<ref>{{cite encyclopedia |title=The Rorschach Test |encyclopedia=The Wiley Encyclopedia of Personality and Individual Differences: Measurement and Assessment |publisher=Wiley |last=Bender |first=Sara |date=Setyembre 2020 |editor1-last=Carducci |editor1-first=Bernardo J. |pages=367–376 |language=en |trans-title=Ang Pagsubok na Rorschach |doi=10.1002/9781119547167.ch131 |isbn=978-1-119-05751-2 |editor2-last=Nave |editor2-first=Christopher S. |editor3-last=Mio |editor3-first=Jeffrey S. |editor4-last=Riggio |editor4-first=Ronald E.}}</ref> [[Pagkakamukha|Magkakamukha naman]] ang mga detalye ng isang [[praktal]] ({{lang-en|fractal}}).<ref>{{Cite web |last=Bradley |first=Larry |date=2010 |title=Fractals – Chaos & Fractals |trans-title=Mga Praktal - Kaguluhan & Praktal |url=https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054609/https://www.stsci.edu/~lbradley/seminar/fractals.html |archive-date=7 Marso 2023 |access-date= |website=www.stsci.edu |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Self-similarity |trans-title=Pagkakamukha |url=https://math.bu.edu/DYSYS/chaos-game/node5.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230302132911/http://math.bu.edu/DYSYS/chaos-game/node5.html |archive-date=2 Marso 2023 |access-date= |website=math.bu.edu |language=en}}</ref> === Popularisasyon === {{Main|Matematikang popular}} [[Matematikang popular]] ang sangay ng matematika na nakatuon sa pagpapaliwanag sa mga konsepto sa matematika sa anyong maiintindihan ng marami.<ref>{{Cite conference|last=Kissane|first=Barry|date=Hulyo 2009|title=Popular mathematics|url=https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/6242/|conference=Ika-22 Bienyal na Kumperensiya ng The Australian Association of Mathematics Teachers|location=[[Fremantle]], [[Kanlurang Australia]]|publisher=Australian Association of Mathematics Teachers|pages=125–126|access-date=|archive-date=7 Marso 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307054610/https://researchrepository.murdoch.edu.au/id/eprint/6242/|url-status=live|lang=en|trans-title=Matematikang popular}}</ref> Dahil madalas ay malayo sa realidad ang marami sa mga konsepto sa matematika, madalas ding nahihirapan ang mga taong hindi aral sa paksa.<ref>{{Cite book |last=Steen |first=L. A. |url={{GBurl|id=-d3TBwAAQBAJ|dq="popular mathematics" analogies|p=2}} |title=Mathematics Today Twelve Informal Essays |date=2012 |publisher=Springer Science & Business Media |isbn=978-1-4613-9435-8 |page=2 |language=en |trans-title=Labindalawang Impormal na Sanaysay ng Mathematics Today |access-date=}}</ref> Ipinapaliwanag ang mga ito kadalasan sa anyong nagagamit o nalalapat sa pang-araw-araw na buhay.<ref>{{Cite book |last=Pitici |first=Mircea |url={{GBurl|id=9nGQDQAAQBAJ|dq="popular mathematics" analogies|p=331}} |title=The Best Writing on Mathematics 2016 |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-1-4008-8560-2 |language=en |trans-title=Ang mga Pinakamagagandang Sulatin sa Matematika ng 2016 |access-date=}}</ref> == Parangal at paligsahan == [[File:FieldsMedalFront.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:FieldsMedalFront.jpg|thumb|Ang harapang bahagi ng [[Medalyang Fields]], na nagpapakita kay [[Arkimedes]].]] Ang pinakamataas na parangal sa matematika ay ang [[Medalyang Fields]],{{sfn|Monastyrsky|2001|p=1|ps=: "The Fields Medal is now indisputably the best known and most influential award in mathematics."}}{{sfn|Riehm|2002|pp=778–782}} na unang ibinigay noong 1936 at binibigay kada apat na taon (maliban noong [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]]) sa hanggang apat na tao.<ref name="StAndrews-Fields">{{Cite web |title=Fields Medal |trans-title=Medalyang Fields |url=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190322134417/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Honours/FieldsMedal.html |archive-date=22 Marso 2019 |access-date= |website=Maths History |language=en}}</ref> Ito ang kinokonsiderang katumbas ng [[Gantimpalang Nobel]] sa matematika.<ref name="StAndrews-Fields" /> Pinagsama ni [[David Hilbert]] ang sikat na ngayo'y na 23 di pa nalulutas na problemang kilala ngayon sa tawag na [[mga problema ni Hilbert]].<ref name=":02">{{Cite web |date=6 Mayo 2020 |title=Hilbert's Problems: 23 and Math |trans-title=Mga Problema ni Hilbert: 23 at Matematika |url=https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123011430/https://www.simonsfoundation.org/2020/05/06/hilberts-problems-23-and-math/ |archive-date=23 Enero 2022 |access-date= |website=Simons Foundation |language=en-US}}</ref> Sa kasalukuyang, depende sa interpretasyon, labintatlo sa mga ito ay nalutas na.<ref name=":02" /> Samantala, inilathala naman noong 2000 ang pitong mahahalagang problema na kilala sa tawag na [[Mga Problema ng Premyo ng Milenyo]]. Isa lamang sa mga ito, ang [[hinuhang Riemann]], ang nasa listahan din ni Hilbert. May kaakibat na premyong aabot ng {{USD|1 milyon}} ({{PHP|58.5 milyon}} sa 2024).<ref name=":5">{{Cite web |title=The Millennium Prize Problems |trans-title=Ang mga Problema ng Premyo ng Milenyo |url=http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703184941/http://www.claymath.org/millennium-problems/millennium-prize-problems |archive-date=3 Hulyo 2015 |access-date= |publisher=Clay Mathematics Institute |language=eb}}</ref> Sa ngayon, isa pa lang sa mga ito ang nalutas na, ang [[konhetura ni Poincaré]].<ref name=":5" /> == Tingnan din ==<!-- PAALALA: Kung magsisingit ng wikilink dito, dapat may pahina po ito dito sa tlwiki, kundi ano pang punto ng bahaging ito, diba? --> * [[Pilosopiya ng matematika]] ==Sanggunian== === Sipi === {{reflist}} === Pinagkunan === {{refbegin|30em}} * {{cite book |last=Bouleau |first=Nicolas |title=Philosophie des mathématiques et de la modélisation: Du chercheur à l'ingénieur |publisher=L'Harmattan |year=1999 |isbn=978-2-7384-8125-2 |language=fr |trans-title=Pilosopiya ng matematika at pagmomolde: Mula sa mananaliksik hanggang sa inhinyero}} * {{cite book |last1=Boyer |first1=Carl Benjamin |author1-link=Carl Benjamin Boyer |url=https://archive.org/details/historyofmathema00boye/page/n3/mode/2up |title=A History of Mathematics |date=1991 |publisher=[[Wiley (limbagan)|Wiley]] |isbn=978-0-471-54397-8 |edition=2 |location=New York |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika |chapter= |url-access=registration}} * {{cite book |last=Eves |first=Howard |author-link=Howard Eves |title=An Introduction to the History of Mathematics |url=https://archive.org/details/introductiontohi0000eves |publisher=Saunders |year=1990 |isbn=978-0-03-029558-4 |edition=6 |language=en |trans-title=Panimula sa Kasaysayan ng Matematika |ref=none}} * {{cite book |last=Kleiner |first=Israel |author-link=Israel Kleiner (matematiko) |url={{GBurl|id=RTLRBK-wj6wC}} |title=A History of Abstract Algebra |publisher=Springer Science & Business Media |year=2007 |isbn=978-0-8176-4684-4 |editor-last1=Kleiner |editor-first1=Israel |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Alhebrang Basal |doi=10.1007/978-0-8176-4685-1 |lccn=2007932362 |oclc=76935733 |access-date= |s2cid=117392219}} * {{cite book |last=Kline |first=Morris |author-link=Morris Kline |url=https://archive.org/details/mathematicalthou00klin |title=Mathematical Thought from Ancient to Modern Times |publisher=Oxford University Press |year=1990 |isbn=978-0-19-506135-2 |edition= |location=New York |language=en |trans-title=Kaisipang Matematikal mula sa Sinauna hanggang Modernong Panahon |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Monastyrsky |first=Michael |year=2001 |title=Some Trends in Modern Mathematics and the Fields Medal |trans-title=Ilang mga Trend sa Modernong Matematika at ang Medalyang Fields |url=http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |url-status=live |journal=CMS – Notes – de la SMC |language=en |publisher=Canadian Mathematical Society |volume=33 |issue=2–3 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060813224844/http://www.fields.utoronto.ca/aboutus/FieldsMedal_Monastyrsky.pdf |archive-date=13 Agosto 2006 |access-date=}} * {{cite book |last=Oakley |first=Barbara |author-link=Barbara Oakley |url=https://archive.org/details/isbn_9780399165245 |title=A Mind For Numbers: How to Excel at Math and Science (Even If You Flunked Algebra) |date=2014 |publisher=Penguin Random House |isbn=978-0-399-16524-5 |location=New York |language=en |trans-title=Isip sa mga Bilang: Paano Humusay sa Matematika at Agham (Kahit na Bumagsak ka sa Alhebra) |quote= |ref=none |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Peirce |first=Benjamin |author-link=Benjamin Peirce |year=1881 |editor-last=Peirce |editor-first=Charles&nbsp;Sanders |editor-link=Charles Sanders Peirce |title=Linear associative algebra |trans-title=Alhebrang asosyatibong linyar |url={{GBurl|id=De0GAAAAYAAJ|q=Peirce Benjamin Linear Associative Algebra|p=1}} |journal=American Journal of Mathematics |language=en |edition= |volume=4 |issue=1–4 |pages=97–229 |doi=10.2307/2369153 |jstor=2369153 |id= |access-date= |ref=none |hdl-access=free |hdl=2027/hvd.32044030622997}}. * {{cite book |last=Peterson |first=Ivars |title=The Mathematical Tourist: Snapshots of Modern Mathematics |url=https://archive.org/details/bwb_P9-AOR-819 |publisher=W. H. Freeman and Company |year=1988 |isbn=0-7167-1953-3 |language=en |trans-title=Ang Turista ng Matematika: Mga Snapshot sa Modernong Matematika |lccn=87033078 |oclc=17202382}} * {{cite book |last=Popper |first=Karl R. |author-link=Karl Popper |url=https://archive.org/details/insearchofbetter00karl |title=In Search of a Better World: Lectures and Essays from Thirty Years |publisher=Routledge |year=1995 |isbn=978-0-415-13548-1 |location=New York |language=en |trans-title=Sa Paghahanap sa Mas Magandang Mundo: Mga Turo at Sanaysay mula sa Tatlumpung Taon |chapter=On knowledge |trans-chapter=Ukol sa kaalaman |bibcode=1992sbwl.book.....P |ref=none |url-access=registration}} * {{cite journal |last=Riehm |first=Carl |date=Agosto 2002 |title=The Early History of the Fields Medal |trans-title=Ang Maagang Kasaysayan ng Medalyang Fields |url=https://www.ams.org/notices/200207/comm-riehm.pdf |url-status=live |journal=Notices of the AMS |language=en |volume=49 |issue=7 |pages=778–782 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061026000014/http://www.ams.org/notices/200207/comm-riehm.pdf |archive-date=26 Oktubre 2006 |access-date=}} * {{cite journal |last=Sevryuk |first=Mikhail B. |date=Enero 2006 |title=Book Reviews |trans-title=Mga Rebyu sa Aklat |url=https://www.ams.org/bull/2006-43-01/S0273-0979-05-01069-4/S0273-0979-05-01069-4.pdf |url-status=live |journal=[[Bulletin of the American Mathematical Society]] |language=en |volume=43 |issue=1 |pages=101–109 |doi=10.1090/S0273-0979-05-01069-4 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060723082901/http://www.ams.org/bull/2006-43-01/S0273-0979-05-01069-4/S0273-0979-05-01069-4.pdf |archive-date=23 Hulyo 2006 |access-date= |doi-access=free}} * {{cite book |last=Whittle |first=Peter |author-link=Peter Whittle (mathematician) |title=Probability, statistics and optimisation: A Tribute to Peter Whittle |publisher=John Wiley |year=1994 |isbn=978-0-471-94829-2 |editor-last=Kelly |editor-first=F.P. |editor-link=Frank Kelly (matematiko) |edition= |location=[[Chichester]], [[Inglatera]] |pages=1–28 |language=en |trans-title=Probabilidad, estadistika, at optimisasyon: Pagpupugay kay Peter Whittle |chapter=Almost home |trans-chapter=Malapit na'ng makauwi |chapter-url=http://www.statslab.cam.ac.uk/History/2history.html#6._1966--72:_The_Churchill_Chair |archive-url=https://web.archive.org/web/20131219080017/http://www.statslab.cam.ac.uk/History/2history.html#6._1966--72:_The_Churchill_Chair |archive-date=19 Disyembre 2013 |url-status=live}} {{refend}} == Magbasa pa == <!-- TODO: Isalin ang mga sanggunian na ito (ie. lagyan ng lang=en, trans-title, at naka-Tagalog na petsa.) -->{{refbegin}} * {{cite book |last=Benson |first=Donald C. |url=https://archive.org/details/momentofproofmat00bens/page/n5/mode/2up |title=The Moment of Proof: Mathematical Epiphanies |publisher=Oxford University Press |year=1999 |isbn=978-0-19-513919-8 |language=en |trans-title=Ang Sandali ng Patunay: Mga Epipanya sa Matematika |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last1=Davis |first1=Philip J. |author1-link=Philip J. Davis |title=The Mathematical Experience |title-link=The Mathematical Experience |last2=Hersh |first2=Reuben |author2-link=Reuben Hersh |publisher=Mariner Books |year=1999 |isbn=978-0-395-92968-1 |edition= |location= |language=en |trans-title=Ang Karanasang Matematikal |ref=none}} Available [https://archive.org/details/mathematicalexpe0000davi/page/n5/mode/2up online] (registration required). * {{cite book |last1=Courant |first1=Richard |author-link1=Richard Courant |url=https://archive.org/details/whatismathematic0000cour/page/n5/mode/2up |title=What Is Mathematics?: An Elementary Approach to Ideas and Methods |last2=Robbins |first2=Herbert |author-link2=Herbert Robbins |publisher=Oxford University Press |year=1996 |isbn=978-0-19-510519-3 |edition=2 |location=New York |language=en |trans-title=Ano ang Matematika?: Isang Elementaryong Pagtingin sa mga Ideya at Kaparaanan |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last=Gullberg |first=Jan |author-link=Jan Gullberg |url=https://archive.org/details/mathematicsfromb1997gull/page/n5/mode/2up |title=Mathematics: From the Birth of Numbers |publisher=W.W. Norton & Company |year=1997 |isbn=978-0-393-04002-9 |edition= |language=en |trans-title=Matematika: Mula Pagkasilang ng mga Bilang |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |url=http://www.encyclopediaofmath.org/ |title=Encyclopaedia of Mathematics |title-link=Encyclopaedia of Mathematics |publisher=Kluwer Academic Publishers |year=2000 |editor-last=Hazewinkel |editor-first=Michiel |editor-link=Michiel Hazewinkel |language=en |trans-title=Ensiklopedya ng Matematika |ref=none |archive-url=https://archive.today/20121220135247/http://www.encyclopediaofmath.org/ |archive-date=20 Disyembre 2012}}. * {{cite book |last=Hodgkin |first=Luke Howard |title=A History of Mathematics: From Mesopotamia to Modernity |url=https://archive.org/details/historyofmathema0000hodg_p8m0 |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-152383-0 |language=en |trans-title=Kasaysayan ng Matematika: Mula Mesopotamia hanggang Modernidad}} * {{cite book |last=Jourdain |first=Philip E. B. |author-link=Philip Jourdain |title=The World of Mathematics |publisher=Dover Publications |year=2003 |isbn=978-0-486-43268-7 |editor=James R. Newman |language=en |trans-title=Ang Mundo ng Matematika |chapter=The Nature of Mathematics |trans-chapter=Ang Kalikasan ng Matematika |ref=none}} <!-- * {{cite book |last=Maier |first=Annaliese |author-link=Anneliese Maier |title=At the Threshold of Exact Science: Selected Writings of Annaliese Maier on Late Medieval Natural Philosophy |url=https://archive.org/details/onthresholdofexa0000maie |editor=Steven Sargent |location=Philadelphia |publisher=University of Pennsylvania Press |year=1982 |ref=none}} --> * {{cite book |last1=Pappas |first1=Theoni |author1-link=Theoni Pappas |url=https://archive.org/details/joyofmathematics0000papp_t0z1/page/n3/mode/2up |title=The Joy Of Mathematics |date=1986 |publisher=Wide World Publishing |isbn=978-0-933174-65-8 |location=[[San Carlos, California|San Carlos]], [[California]] |language=en |trans-title=Ang Saya ng Matematika |ref=none |url-access=registration}} * {{cite book |last=Waltershausen |first=Wolfgang Sartorius von |author-link=Wolfgang Sartorius von Waltershausen |title=Gauss zum Gedächtniss |publisher=Sändig Reprint Verlag H. R. Wohlwend |year=1965 |isbn=978-3-253-01702-5 |language=de |trans-title=Gauss ng Alaala |ref=no |orig-date=1856}} {{refend}} == Link sa labas == {{Library resources box|by=no|onlinebooks=yes|others=yes|about=yes|label=Matematika}} * [https://mathworld.wolfram.com/ MathWorld] - isang website para sa mga paksa ng matematika (sa wikang Ingles). * "[https://www.britannica.com/science/mathematics Mathematics]" (Matematika) sa website ng [[Encyclopædia Britannica|''Encyclopædia Britannica'']] (sa wikang Ingles). {{Matematika}} {{Authority control}}{{Subject bar|portal1=|portal2=|portal3=|portal4=|b=y|commons=y|d=y|n=y|q=y|s=y|v=y|wikt=y}} [[Kategorya:Matematika|*]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] [[Kategorya:Pormal na agham]] a3wkaz2k4wasvnv4iadq3trnh0oyl6d 0 1324 2221792 2115365 2026-08-27T01:55:43Z GinawaSaHapon 102500 Aayusin na. 2221792 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit sa paksa --> {{Confuse|Libangan (gawain)}} [[Talaksan:Phoenix_ThomasMars1.jpg|thumb|300x300px|Mga tao na nagkakasiyahan sa isang konsiyerto. Karaniwang isinasagawa ang paglilibang upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood nito.]] '''Paglilibáng''' ang tawag sa isang gawain na nagpupukaw ng atensiyon at interes ng mga [[Tagapanood|manonood]] upang maaliw ang mga ito. Ilan sa mga halimbawa nito ang [[pagkukuwento]], [[musika]], [[drama]], at [[sayaw]], na [[Sining-pagganap|itinatanghal]] sa samu't saring paraan at lugar. Limitado lamang ang mga ito noon sa mga [[matataas na uri]] at karaniwang itinatanghal sa mga [[Maharlikang korte|korte ng mga monarko o pinuno]], bagamat itinanghal din ito sa publiko kalaunan. Sa modernong panahon, kinokonsidera itong produkto, na maaaring itugma ayon sa pangangailangan o kagustuhan ng manonood. Madalas na iniuugnay ang paglilibang sa [[kasiyahan]], at marami sa mga anyo ng paglilibang ay isinasagawa sa ganitong dahilan. Gayunpaman, may mga paglilibang din na sineseryoso, lalo na sa mga anyo na may hangarin na makapagpamulat sa manonood nito. Isa sa mga elementong nagtatangi sa paglilibang mula sa ibang mga katulad na gawain ang pagkakaroon nito ng manonood, na madalas ay pawang nagmamasid lamang tulad ng kaso sa [[teatro]], [[palabas sa telebisyon]], o [[pelikula]], bagamat may mga anyo din na aktibo ang manonood kagaya ng sa mga [[laro]]. Maaaring itanghal ang paglilibang sa publiko o sa isang pribadong grupo. Maaari din itong pormal, na nagtataglay ng mga pagtatanghal na may tiyak na plano kagaya ng sa mga [[Lakbay-konsiyerto|konsiyerto]] o teatro, o walang tiyak na plano kagaya naman sa mga laro ng mga bata. Nananaig ang marami sa mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-ayon nito sa mga pagbabago sa [[kultura]], [[lipunan]], o [[teknolohiya]] kagaya ng kaso ng [[Salamangka (bilis ng kamay)|mahika sa entablado]]. Bagamat gumagamit ng mga mas makabagong paraan, sentro pa rin sa mga pelikula at [[larong bidyo]] ang pagkukuwento, drama, at musika. Nagsasagawa din ng mga [[pista]] para sa mga pelikula, musika, at sayaw, na maaaring tumagal nang ilang araw. May ilang anyo ng paglilibang noon na ipinagbabawal na sa maraming bansa sa mundo ngayon, kagaya ng [[pampublikong pagbibitay]]. Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa konteksto ng digmaan noon kagaya ng [[Pamamana|pagpapana]] at [[eskrima]] ay pawang mga [[pinapanood na palakasan]] na ngayon. Ginagawa namang [[paligsahan]] ang ilang mga gawain tulad ng [[pagluluto]]. Hindi lahat ng anyo ng paglilibang ay nakakapagbigay ng kasiyahan sa lahat ng tao; may ilan na maaaring ikonsidera bilang masama ng ilan kagaya ng [[sabong]] o [[pagsusugal]] sa mga [[kasino]]. Pinaghahalo naman ng iba ang iba't ibang anyo ng paglilibang upang makagawa ng bago. == Sanggunian == {{Reflist}} {{aesthetics}}{{Authority control}} [[Kategorya:Paglilibang]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] kul3eprniz9uuydfhvmusnl0be33okl 2221847 2221792 2026-08-27T08:22:04Z GinawaSaHapon 102500 2221847 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates}}<!-- Panatilihin ang paggamit ng tuldik sa unang banggit sa paksa --> {{Confuse|Libangan (gawain)}} [[Talaksan:Phoenix_ThomasMars1.jpg|thumb|300x300px|Mga tao na nagkakasiyahan sa isang konsiyerto. Karaniwang isinasagawa ang paglilibang upang makapagbigay ng kasiyahan sa mga manonood nito.]] '''Paglilibáng''' ang tawag sa isang gawain na nagpupukaw ng atensiyon at interes ng mga [[Tagapanood|manonood]] upang maaliw ang mga ito. Ilan sa mga halimbawa nito ang [[pagkukuwento]], [[musika]], [[drama]], at [[sayaw]], na [[Sining-pagganap|itinatanghal]] sa samu't saring paraan at lugar. Limitado lamang ang mga ito noon sa mga [[matataas na uri]] at karaniwang itinatanghal sa mga [[Maharlikang korte|korte ng mga monarko o pinuno]], bagamat itinanghal din ito sa publiko kalaunan. Sa modernong panahon, kinokonsidera itong produkto, na maaaring itugma ayon sa pangangailangan o kagustuhan ng manonood. Madalas na iniuugnay ang paglilibang sa [[kasiyahan]], at marami sa mga anyo ng paglilibang ay isinasagawa sa ganitong dahilan. Gayunpaman, may mga paglilibang din na sineseryoso, lalo na sa mga anyo na may hangarin na makapagpamulat sa manonood nito. Isa sa mga elementong nagtatangi sa paglilibang mula sa ibang mga katulad na gawain ang pagkakaroon nito ng manonood, na madalas ay pawang nagmamasid lamang tulad ng kaso sa [[teatro]], [[palabas sa telebisyon]], o [[pelikula]], bagamat may mga anyo din na aktibo ang manonood kagaya ng sa mga [[laro]]. Maaaring itanghal ang paglilibang sa publiko o sa isang pribadong grupo. Maaari din itong pormal, na nagtataglay ng mga pagtatanghal na may tiyak na plano kagaya ng sa mga [[Lakbay-konsiyerto|konsiyerto]] o teatro, o walang tiyak na plano kagaya naman sa mga laro ng mga bata. Nananaig ang marami sa mga anyo ng paglilibang sa paglipas ng panahon dahil sa pag-ayon nito sa mga pagbabago sa [[kultura]], [[lipunan]], o [[teknolohiya]] kagaya ng kaso ng [[Salamangka (bilis ng kamay)|mahika sa entablado]]. Bagamat gumagamit ng mga mas makabagong paraan, sentro pa rin sa mga pelikula at [[larong bidyo]] ang pagkukuwento, drama, at musika. Nagsasagawa din ng mga [[pista]] para sa mga pelikula, musika, at sayaw, na maaaring tumagal nang ilang araw. May ilang anyo ng paglilibang noon na ipinagbabawal na sa maraming bansa sa mundo ngayon, kagaya ng [[pampublikong pagbibitay]]. Ilan sa mga gawain na isinasagawa sa konteksto ng digmaan noon kagaya ng [[Pamamana|pagpapana]] at [[eskrima]] ay pawang mga [[pinapanood na palakasan]] na ngayon. Ginagawa namang [[paligsahan]] ang ilang mga gawain tulad ng [[pagluluto]]. Hindi lahat ng anyo ng paglilibang ay nakakapagbigay ng kasiyahan sa lahat ng tao; may ilan na maaaring ikonsidera bilang masama ng ilan kagaya ng [[sabong]] o [[pagsusugal]] sa mga [[kasino]]. Pinaghahalo naman ng iba ang iba't ibang anyo ng paglilibang upang makagawa ng bago. == Kasaysayan == [[File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Bierstadt_Albert_The_Campfire.jpg|thumb|Pinta na nagpapakita sa mga taong nagkukuwentuhan habang nagkakampo sa gubat.]] Simula pa noon, gumagawa na ang mga tao ng mga paraan para malibang sila. Isa sa mga pinakamatatandang anyo ng paglilibang ang [[pagkukuwento]], na isinasagawa na ng mga tao upang maipasa ang mga [[tradisyon]] at [[paniniwala]] ng kanilang [[kultura]] patungo sa susunod na henerasyon. Kahit magpahanggang ngayon, isa ito sa mga pinakasimpleng paraan ng paglilibang bilang pampalipas-oras, kagaya halimbawa ng pagkukuwento ng mga nakakatakot na pangyayari habang [[Pagkakampo|nagkakampo]] sa gitna ng isang gubat upang magsilbing babala sa iba ukol sa panganib ng naturang lugar. Patuloy itong nagbabago sa paglipas ng panahon, at may mga paksang nagbabago rin dahil sa mga bagong karanasang nabubuo sa paglipas din ng panahon.<ref name="Kuhns">{{cite book |last=Kuhns |first=Richard Francis |title=Decameron and the Philosophy of Storytelling: Author as Midwife and Pimp |publisher=Columbia University Press |year=2005 |isbn=978-0-231-13608-2 |location= |page=7 |language=en |trans-title=Decameron at ang Pilosopiya ng Pagkukuwento: May-akda bilang Kumadrona at Bugaw}}</ref> Nagkaroon ang marami sa mga anyo ng paglilibang tulad ng [[musika]] at [[drama]] ng samu't saring mga kaparaanan sa pagkukuwento na nakadepende sa kagustuhang personal o ng kultura ng nagsasagawa nito o ng mga manonood nito. Madalas itong naghahalo-halo; halimbawa, karaniwang nilalapatan ng musika ang mga drama o [[dula]] na tinatanghal upang mas lalo pa itong makahatak ng manonood. May ilan na nagmula sa mga kaganapang maituturing na seryoso tulad ng pag-eensayo sa [[Pagtatakbo|pagtakbo]] na naging mga [[Paligsahan|kompetisyon]] na pinapanood ng marami. Halimbawa, nagmula sa [[Olanda]] ang [[Baliksuwa|pagbabaliksuwa]] ({{Lang|en|pole vaulting}}) bilang isang paraan ng pagtawid sa mga malalawak na kanal bago ito naging isang palakasan sa kasalukuyan.<ref name="Carlsen">{{cite book |last=Carlsen |first=Spike |title=A Splintered History of Wood |publisher=Harper Perennial |year=2009 |isbn=978-0-06-137356-5 |location=New York |page=170 |language=en |trans-title=Ang Masalubsob na Kasaysayan ng Kahoy}}</ref> Isang tradisyonal na laro naman sa Pilipinas ang [[pagtitiyakad]] ({{Lang|en|stilt}}), na itinatampok din sa mga [[sirko]]. Isa namang sikat na halimbawa ng paglilibang noong sinaunang panahon ang mga labanan ng mga [[gladyador]] sa [[Imperyong Romano]], na itinuturing din bilang isang anyo ng palakasan o parusa.<ref>{{Citation |author=Dunkle |first=Roger |title=Gladiators: violence and spectacle in ancient Rome |year=2008 |trans-title=Mga Gladyador: karahasan at palabas sa sinaunang Roma |location= |publisher=Pearson / Longman |language=en |isbn=978-1-4058-0739-5}}</ref><ref>{{Citation |author1=Wiseman |first=Douglas C. |title=Medieval Sport: Quest for Survival |year=1977 |trans-title=Medyebal na Palakasan: Paghahanap sa Kaligtasan |publisher= |language=en}}</ref> == Sanggunian == {{Reflist}} {{aesthetics}}{{Authority control}} [[Kategorya:Paglilibang]] [[Kategorya:Mga pangunahing paksa]] f12vt6k42z73ain1lt1flbl2stp093q 0 2568 2221801 2099057 2026-08-27T02:54:33Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2221801 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} Tinatalakay ng artikulong ito ang '''palabaybayan ng Filipino''', isang [[wikang Awstronesyo]]. Dati-rati, walang pamantayang [[palabaybayan]] ang [[Filipino]]. Dulot ito ng kawalan ng pansin ng pamahalaan sa direksiyong nais tunguhin ng wikang ito. Hanggang sa ngayon, kapansin-pansin ang maliliit ngunit lubhang maraming pagkakaiba sa baybay ng mga salitang Filipino ng mga tagapaglathala at mga pamantasan. ==Paglalarawan at mga layunin== Bagamat sinasabing hindi pa maaaring ganap na sipiin, ang ortograpiyang ito ay ginawa alinsunod sa prinsipyo ng makabagong lingguwistika. Subalit ginawa rin ito upang tugunan ang praktikal na pangangailangan ng mga gumagamit ng wikang pambansa — mga nagsisimulang bumasa’t sumulat, at mga bihasa nang sumusulat at nagbabasa sa wikang pambansa; mga Pilipinong ang unang wika ay Tagalog, at ang mas maraming Pilipino na ang unang wika ay di Tagalog; mga dayuhang gustong matuto ng Filipino bilang wikang dayuhan, at ang mga Pilipinong gustong gawing tulay ang kanilang wikang sarili upang matuto ng wikang dayuhan. Hindi sapat na maging siyentipiko ang isang ortograpiya. Kailangan din itong matanggap ng publiko. Sa puntong ito, kailangang linawin na walang ganap na bagong kalakaran at kumbensiyon sa patnubay na ito. Ang marami rito ay dati nang mga kaalaman at tuntunin na naipahayag, naimungkahi o naiharap na sa nakaraan, subalit sa di malamang dahilan ay naiwaksi at nakalimutan. Sa ganang amin, ang muling pagpapahayag ng mga subok na at nakagawian nang tuntunin ay hindi masama kundi mabuting bagay. ==Bilang patnubay== Ang patnubay na ito ay binuo ng [[Komisyon sa Wikang Filipino]] pagkatapos ng serye ng mga konsultasyon sa buong bansa noong 2006 hanggang 2007 para rebyuhin ang ortograpiyang Filipino. Hiniling dati na "maaaring magpadala ng komentaryo, katanungan, pusisyon at mungkahi tungkol sa patnubay na ito." Sinikap ng KWF na ilabas ang pinal na bersiyon ng patnubay bago matapos ang 2007. May bahagi ng proyektong ito na pinondohan ng ''[[Pambansang Komisyon sa Kultura at Sining]]'' (NCCA). May mga espesyal na simbolong ginagamit sa patnubay na ito: [ ] representasyong ponetiko; “ “ representasyong grapemiko; ( ) diin; ( ) haba; ( ) impit na tunog; ( .) hati ng pantig, (~) alomorpo o baryant, at (*) di gramatikal o di katanggap-tanggap. ===Mga payo=== Ipinapayong ituro muna ang baybay ponetiko lalo na sa panimulang pagbasa at pagsulat, at isunod na ituro ang baybay Ingles. Tinalakay din sa mga konsultasyon ang mungkahi na baybayin nang pasalita kahit ang mga tuldik. Halimbawa, ang “baít” ay babaybayin na “bi” “ey” pahilis na “ay”&nbsp;– “ti”. Tumanggap ito ng maraming puna, kung kayat minarapat ng KWF na ang pagbabaybay ng mga tuldik ay huwag isama sa mga tuntunin. ===Mga katwiran=== May mga katwiran sa pagtuturo ng dalawang paraan ng pagbabaybay: :Ang mga kalakasan ng dalawang pagbabaybay ay ang sumusunod: ::a. Pagsasarili. Maipapakita na magkaiba ang wikang sarili at ang wikang Ingles sa pamamagitan ng magkaibang paraan ng pasalitang pagbabaybay. ::b. Madaling matutuhan. Kumpara sa tawag Ingles, ang tawag abaseda ay higit na malapit sa aktuwal na tunog na kinakatawan ng mga letra. Inaasahang makapagpapadali ito sa pagkakatuto ng mga nagsisimulang bumasa’t sumulat sa wikang pambansa. ::c. Episyente. Sa ortograpiyang ito ay nababaybay hindi lamang ang katutubong mga salita sa wikang pambansa at sa iba pang mga wika sa Pilipinas kundi pati ang mga hiram na salita buhat sa mga banyagang wika. ::d. Tumpak. Ang pagsusulat ng mga letra at di letra gaya ng mga tuldik at ng gitling ay nagpapatingkad sa pangangailangan na maging eksakto at tumpak, lalo pa’t ang mga tuldik at gitling ay kumakatawan sa mga makahulugang tunog sa wikang pambansa. ::e. Madaling ituro. Kabisado pa rin ng mga guro ang tawag abakada, kung kaya’t inaasahang hindi na mahihirapan ang mga ito kapag bumalik sa pagbabaybay ponetiko. Kapag walang mga tuldik, nahihirapan kapwa ang guro at mag aaral sa pag alam kung ano ang tamang bigkas at tamang ibig sabihin ng mga nakasulat na salita. ::f. Maililipat sa ibang mga wika. Makatutulong ang ortograpiyang ito para mas madaling maunawaan at matutuhan hindi lamang ang mga lokal na wika kundi pati ang mga wika para sa mga pangalawang wika. ===Mga pagtutol=== Tutol ang iba sa dalawang paraan ng pagbabaybay sapagkat "nakasanayan na raw ng mga tao ang baybay Ingles." Kahit totoo ito, dapat tandaan na ang kasanayan sa baybay Ingles ay nakamtan sa eskuwelahan. Ibig sabihin, maaari ring ituro at makasanayan ang baybay abaseda. ==Mga grapema== Ang mga '''grapema''' o pasulat na simbolo sa praktikal na ortograpiya ng wikang pambansa ay binubuo ng ''titik'' at ''di-titik''. Ang mga '''titik''', na kung tawagi’y ang alpabeto, ay binubuo ng dalawampu’t walong (28) simbolo: {|class="wikitable" style="border-collapse:collapse;" |- |bgcolor="#EFEFEF" align="center" colspan="28" | '''[[Malalaking titik]]''' |- |width=3% align="center"|[[A]]||width=3% align="center"|[[B]]||width=3% align="center"|[[C]]||width=3% align="center"|[[D]]||width=3% align="center"|[[E]]||width=3% align="center"|[[F]]||width=3% align="center"|[[G]]||width=3% align="center"|[[H]]||width=3% align="center"|[[I]]||width=3% align="center"|[[J]]||width=3% align="center"|[[K]]||width=3% align="center"|[[L]]||width=3% align="center"|[[M]]||width=3% align="center"|[[N]]||width=3% align="center"|[[Ñ]]||width=3% align="center"|[[Ng (digrapo)|Ng]]||width=3% align="center"|[[O]]||width=3% align="center"|[[P]]||width=3% align="center"|[[Q]]||width=3% align="center"|[[R]]||width=3% align="center"|[[S]]||width=3% align="center"|[[T]]||width=3% align="center"|[[U]]||width=3% align="center"|[[V]]||width=3% align="center"|[[W]]||width=3% align="center"|[[X]]||width=3% align="center"|[[Y]]||width=3% align="center"|[[Z]] |- |align="center" colspan="28" | '''[[Maliliit na titik]]''' |- |align="center"|a||align="center"|b||align="center"|c||align="center"|d||align="center"|e||align="center"|f||align="center"|g||align="center"|h||align="center"|i||align="center"|j||align="center"|k||align="center"|l||align="center"|m||align="center"|n||align="center"|ñ||align="center"|ng||align="center"|o||align="center"|p||align="center"|q||align="center"|r||align="center"|s||align="center"|t||align="center"|u||align="center"|v||align="center"|w||align="center"|x||align="center"|y||align="center"|z |} Ang mga '''di-titik''' ay binubuo ng: ''wala'' ( ) at ''gitling'' (-), na parehong sumisimbolo sa impit na tunog; ng ''tuldik'': ''wala'' ( ), ''pahilís'' ( ΄ ), ''paiwà'' ( `) at ''pakupyâ'' ( ˆ ); ng ''bantas'': ''tuldok'' (.), ''pananong'' (?), ''pandamdam'' (!), ''kuwit'' (,), ''tuldok-kuwit (;), tutuldok (:), ''at'' kudlit ( ’ ).'' ==Tawag sa mga titik at pasalitang pagbaybay== ===Tawag sa mga titik=== May dalawang paraan sa pagtawag ng mga letra: :#Tawag abaseda o ponetiko: “a”, “ba”, “se”, “da”, “e”, “fa”, “ga”, “ha”, “i”, “ja”, “ka”, “la”, “ma”, “na”, “nya”, “nga”, “o”, “pa”, “kwa”, “ra”, “sa”, “ta”, “u”, “va”, “wa”, “eksa”, “ya” at “za”. :#Tawag Ingles: “ey”, “bi”, “si”, “di”, “i”, “ef”, “ji”, “eych”, “ay”, “jey”, “key”, “el”, “em”, “en”, “enye”, “enji”, “ow”, “pi”, “kyu”, “ar”, “es”, “ti”, “yu”, “vi”, “dobolyu”, “eks”, “way”, “zi”. :#Ang pagtawag sa mga di letra ay alinsunod sa I, (B). ===Pasalitang pagbabaybay=== May dalawang paraan ng pasalitang [[pagbaybay]]: #Baybay abaseda (a ba se da) o ponetiko: “Rizál” = “malaking ra” “i” “za” “a” “la”, “pag asa = “pa” “a” “ga” “gitling” “a” “sa” “a”, “buko” = “ba” “u” “ka” “o”, “baít” = “ba” “a” “i” “ta”, “lutò” = “la” ”u” “ta” “o”, at “basâ” = “ba” “a” “sa” “a”. #Baybay Ingles (ey bi si di): “Rizál” = “kapital ar” “ay” “zi” “ey” “el”, “pag asa” = “pi” “ey” “ji” “gitling” “ey” “es” “ey”, “buko” = “bi” “yu” “key” “ow”, “baít” = “bi” “ey” “ay” “ti”, “lutò” = “el” ‘yu” “ti” “ow”, at “basâ” = “bi” “ey” “es” “ey”. ==Mga tunog, haba, at diin== ===Mga katinig=== # Ang mga letrang pangkatinig ay: Bb, Cc, Dd, Ff, Gg, Hh, Jj, Kk, Ll,Mm, Nn, Ññ, NGng, Pp, Qq, Rr, Ss, Tt, Vv, Ww, Xx, Yy at Zz # Sa pagbabaybay ng karaniwang katutubong salita sa wikang pambansa, gamitin lamang ang sumusunod na mga letrang pangkatinig: Bb,Dd, Gg, Hh, Kk, Ll, Mm, Nn, NGng, Pp, Rr, Ss, Tt, Ww at Yy. Ang mga letrang ito ay sumisimbolo sa 15 sa 16 na katutubong katinig sa wikang pambansa: /b/, /d/, /g/, /h/, /k/, /l/, /m/, /n/, /ŋ/, /p/, /r/, /s/, /t/, /w/, at /y/.Ang bawat letra ay representasyon ng isang katinig lamang.Ang panlabing anim na katutubong katinig—ang impit—ay kinakatawan ng wala ( ), gitling ( ), paiwa ( ` ) at pakupya ( ˆ ). # Sa pagbabaybay ng mga salitang buhat sa iba pang mga [[katutubong wika]] sa Pilipinas, panatilihin ang orihinal na anyo ng mga ito batay sa palabaybayan at/o palatunugan ng pinagkunang wika. # Sa pagbaybay ng mga hiram na salita buhat sa banyagang wika, may dalawang paraang ginagamit: ## panatilihin ang orihinal nitong anyo batay sa palabaybayan ng pinagkunang wika. ## baybayin ito ayon sa katutubong sistemang nakasaad sa III A at B Kung aling paraan ang gagamitin ay matutunghayan sa ikalimang bahagi ng patnubay na ito. # Ang impit na tunog ay kinakatawan ng mga sumusunod na di letrang pangkatinig: wala ( ), gitling (-), tuldik na paiwà (`) at pakupya (ˆ). ===Mga tuldik=== ''Pangunahing artikulo: [[Tuldik]]'' Komplikadong mga simbolo ang mga [[tuldik]]. Mayroong apat na simbolo ng tuldik. Una, ang '''pahilís''' (΄), na may dalawang bigkas: ang '''mabilís''', na mabilis ang bigkas ng salita at laging nasa hulíng pantig ng salita (hal: buháy - ''alive'', bukás - ''open'') at '''malúmay''', na marahan o mabagal ang bigkas ng salita at laging nasa una o mga gitnang pantig (hal: búhay - ''life'', búkas - ''tomorrow''). Ito ay ''acute'' sa Ingles. Ikalawa, ang '''paiwà''' (`). Isa lang ang bigkas nito, ang '''malumì'''. Binibigkas ito nang mabagal o marahan at nagtatapos na may impit. Impit ang tawag sa biglang paghinto ng tunog tulad ng à sa talà (''star''). Lagi itong nasa hulíng pantig (hal: punò - ''tree''). Lagi itong nilalagyan ng tuldik na pahilís at malúmay kung higit sa dalawa ang pantig (Hal: pinúnò - ''leader).'' Ito ay ''grave'' sa Ingles. Ikatlo, ang '''pakupyâ''' (^). Isa lang ang bigkas nito, ang '''maragsâ'''. Binibigkas ito nang mabilis at nagtatapos na may impit tulad ng â sa talâ (''list''). Ito ay ''circumflex'' sa Ingles. Ikaapat, ang '''patuldok''' (¨). Binibigkas ito nang may [[schwa]] (ə) at matatagpuan sa mga wikang [[Ilokano]], [[Wikang Mëranaw|Mëranaw]], at [[Kankanaey|Kankana-ëy]]. Ito ay ''dieresis'' sa Ingles. :a. Ang impit na nasa unahan ng salita at nasa pagitan ng mga patinig ay hindi isinusulat: “aso” /' a . so/, at “kain” /'ka . in/. :b. Ang impit na nasa pagitan ng katinig at patinig ay kinakatawan ng gitling: “pang araw” /paŋ.' a .raw/ :c. Ang impit na nasa dulong pantig ng salitang may diin sa penultima ay kinakatawan ng tuldik na paiwà sa ibabaw ng patinig ng dulong pantig: “batà” / ba .ta / :d. Ang impit na nasa dulo at may diing pantig ng salita ay kinakatawan ng tuldik na pakupya sa ibabaw ng patinig ng dulong pantig: “likô” /li. ko /. Ang impit na tunog sa pinal na pusisyon ng salita ay hindi nabibigkas ng ilang tagapagsalita. Ang dahilan nito ay sapagkat sa unang wika nila ay walang impit na matatagpuan sa naturang pusisyon. Naililipat nila ang ganitong nakagawian sa kanilang pangalawang wika: “likô” /li. ko / &gt; /li. ko/. :e. Para sa ilang tagapagsalita, ang impit na nasa dulo ng salita ay napapalitan ng haba, kapag ang salita ay nasundan ng ibang mga salita: “matandâ” /ma.tan.'da / pero “matandá na siya” /ma.tan.da:. na. si.yá/. Para naman sa ibang tagapagsalita, nananatili ang impit kahit ang salita ay nasundan ng ibang salita: “matandâ na siya” /ma.tan. da . na. si.yá/. ===Mga patinig=== :1. Ang mga patinig sa wikang pambansa ay kinakatawan ng mga letrang: Aa, Ee, Ii, Oo at Uu. :2. Sa pagbigkas ng katutubong salita, hindi makabuluhan ang pagkakaiba ng “i” vs. “e” at ng “o” vs. “u”. {| class="wikitable" |- !Salita ! colspan="2" |Pagkabigkas |- | sakít || /sa. kit/ || /sa. ket/ |- | kurót || /ku. rot/ || /ku. rut/ |- | laláki || /la. la:.ki/ || /la. la:.ke/ |} pero {| class="wikitable" |- | kalalakihan || /ka.la.la. ki .han/ || /ka.la.la. ki .han/ |} :3. Kahit hindi kontrastibo sa bigkas, may nakagawian nang gamit ang “e” at “i”. gayon din ang “o” at “u”. Ginagamit ang “e” at “o” sa dulong pantig ng mga katutubong salita at ang “i” at “o” sa ibang kaligiran. {| class="wikitable" |- ! colspan="2" |e -&gt; i |- | babae || kababaihan |- | laláki || kalalakihan |- |silbe |kasilbihan |} {| class="wikitable" | colspan="2" |'''o -&gt; u''' |- |bato |kabatuhan |- |halos |kahalusan |- |pasko |kapaskuhan |- |pulo |kapuluan |- |tapos |katapusan |- |tipon |katipunan |- |tulong |katulungan |} :4. Nagiging makabuluhan lamang ang letra at tunog na “e” at “o” kapag ikinokompara ang mga hiram na salita sa mga katutubo o kapwa hiram na salita. Katulad ng “mesa”: “misa”, “oso” : “uso”. :5. Gaya ng mga katinig, maaari ring gamitin ang mga letrang patinig ng wikang Filipino sa pagbabaybay ng mga hiram na salita sa orihinal nilang anyo. Pero ang patinig ng hiram na salita ay maaaring kumatawan sa mahigit na isang tunog. Katulad ng “table” = /'tey.bol/, at “ballet” = /ba.'ley/. ==Haba at diin== :1. Ang diin ay kinakatawan ng sumusunod na simbolo: wala ( ) at pahilis ( ΄ ). :2. Ang diin sa isang bukas na pantig (i.e. isang pantig na nagtatapos sa patinig) maliban sa ultima ay binibigkas na mahaba ( ). Katulad ng ''tao'' / ta . o/, mahaba ang may diing ''ta'' pero: ''isá'' / i. sa/, walang habà ang may diing ''sa''; sa ''tukóy'' /tu. koy/, walang habà ang may diing ''koy''. :3. Ang diin sa penultima ay hindi isinusulat. Katulad ng ''tao'' / ta . o/; ''lumà'' / lu .ma / :4. Ang diin sa iba pang pantig maliban sa penultima ay minamarkahan ng pahilis ( ΄ ) sa ibabaw ng patinig na may diin. Katulad ng ''taním'' [ta.'nim], ''tániman'' /ta .'ni .man/, at ''pátániman'' /pa .ta .'ni .man/. :5. Ang katutubong salita na may saradong penultima ay may awtomatikong diin sa dulong pantig. Katulad ng ''bantáy'' /ban. tay/. :6. May awtomatikong diin sa dulong pantig ang katutubong salita na sa pasulat na anyo ay may magkatabing magkaparehong patinig sa penultima at sa dulong pantig. Katulad ng ''biík'' /bi.' ik/ at ''suót'' /su.' ot/. May ilang '''kataliwasan''' dito: tulad ng ''pinsan'', ''minsan'' at ''bibingka'' na may diin sa saradong penultima. Sa Sebwano, ang mga salitang may saradong penultima ay may awtomatikong diin sa penultima. Ang naturang salita, sa ponetikong transkripsiyon, ay: ::a. may impit na tunog sa unahan ng dulong pantig; ::b. may bukas na penultimang pantig; ::c. may magkaparehong patinig sa dulo at penultimang pantig. Ang eksepsiyon dito ay ang salitang ''oo''. :7. May awtomatikong diin sa dulong pantig ang katutubong salita na may ''uw'' o ''iy'' sa pagitan ng penultima at dulong pantig. Katulad ng ''tuwíd'' /tu. wid/ at ''tiyák'' /ti. yak/. Nakakaltas ang “u” at “i” sa mga salitang ito sa aktuwal na pagsasalita: katulad ng ''tuwíd'' / twíd/ at ''tiyák'' / tyák/. ==Mga pantig== ===Katutubong pantig=== :1. Dalawa lámang ang kayarian ng pantig sa katutubong palapantigan: KP (katinig patinig) at KPK (katinig patinig katinig). :2. Walang di pinal na pantig ng katutubong salita na nagtatapos sa impit na tunog / /. Ang isang salitang gaya ng: “bâgo” /ba .'go/ ay hindi pangkaraniwan sa wikang pambansa, sapagkat ang unang pantig nito ay nagtatapos sa impit na tunog. :3. Walang di pinal na pantig ng katutubong salita na nagtatapos sa tunog na “h”. Ang isang salitang gaya ng: “kahkah” /'kah.kah/ ay hindi rin pangkaraniwan, sapagkat ang dalawang pantig nito ay nagtatapos sa “h”. :4. May mga nagsasabi na ang dulong pantig ng isang katutubong salita ay laging nagtatapos sa katinig. Halimbawa, ang salitang gaya ng “sabi” ay nagtatapos raw sa tunog na /h/. ::A. Mga halimbawa sa araw-araw na buhay na sumasalungat sa ganitong pusisyon: :::a. Hindi distintibo o hindi naririnig ang [h] na ito kumpara sa mga wikang may /h/ sa dulo ng pantig, gaya ng Kakilingan Sambal; Kakilingan Sambal “lotò / lo .to / `luto’ “lotoh / lo .toh/ `pagsabog (ng bulkan)’ :::b. Ang salitang gaya ng “sabi” kapag sinundan ng “daw”, ay nagiging ['sa .bi. raw] hindi */'sa .bih. raw/ o */'sa .bih.daw/. Ibig sabihin, walang naririnig na /h/ bago ng /r/ o /d/; at :::c. Malamang na nagtatapos sa patinig ang “sabi”, sapagkat nagiging “daw” ang “raw“. Ang tuntunin ay ginagamit ang “raw” kapag ang salitang sinundan o nasa unahan nito ay nagtatapos sa patinig. ::B. Mayroon din namang ebidensiya na nagpapahiwatig na mayroong /h/ sa dulo ng “sabi”. Kapag kinabitan ito ng hulaping “ an”, nagiging distintibo at naririnig ang /h/. / sa .bih/ + / an/ &gt; /sa. bi .han/ “sabihan”. ::C. Alinman sa pagsusuring ito ang gamitin, malinaw na hindi sinusulat ang [h] sa dulo ng isang pantig ng isang katutubong salita. ===Hiram at dayuhang pantig=== :1. Dahil sa panghihiram, nadagdagan ang kayarian ng pantig sa wikang pambansa. Bukod sa KP at KPK, ang mga hiram na pantig ay: KKP, KKPK, KKPKK at KPKKK. Katulad ng ''tra po'' / tra .po/ (KKP KP), ''plan ta'' / plan.ta/ (KKPK KP), ''trans por tas yon'' /trans.por.tas. yon/ (KKPKK KPK KPK KPK), at ''ispórts'' /is.ports/ (KPK KPKKK). :2. Isang [[palaisipan]] sa maraming Pilipino ang tamang pagpapantig sa mga salitang hiram na may kambal katinig gaya ng “sobre” ( “sob re” o “so bre”?); ng “tokwa” (“tok wa” o “to kwa”?) at ng “pinya” (“pin ya” o “pi nya”?). May dalawang tuntunin na sinusunod kaugnay nito: ::a. Ang tamang pagpapantig ay umaayon sa katutubong kayarian na KP at KPK. Ang “sob ra”, “tok wa” at “pin ya” ay sumusunod sa katutubong kayarian na KP at KPK. Mas malayo sa aktuwal na bigkas at mas malapit sa hiram o dayuhang pantig ang “so bra”, “to kwa” at “pi nya.” Ang totoo’y tama ang huling paraan ng pagpapantig sa pinanghiramang wika. ::b. Ang tamang pagpapantig ay umaayon o mas malapit sa aktuwal na bigkas. Ang bigkas ng mga Pilipino sa nasabing mga salita ay mas malapit sa / sob.bre/ ~ / sob.bre/, / tok.kwa/ ~ / tok.kwa/, at / pin.nya/ ~/ pin.nya/. Ibig sabihin, sumasama ang huling katinig ng penultima sa bigkas ng dulong pantig. Kung ang tamang pagpapantig ay “sob re”, “tokwa” at “pin ya”, mas madaling ipaliwanag ang pagsasama ng huling katinig ng penultima sa dulong pantig. Mas mahirap ipaliwanag ang ganitong pangyayari kung ang istandard na pagpapantig ay: “so bre”, “to kwa” at “pi nya”, gaya ng sa pinanghiramang wika. :3. Palaisipan din sa maraming Pilipino ang tamang pagbabaybay at pagpapantig ng mga salitang may kambal patinig sa orihinal na baybay. Ang ilang halimbawa ay: “provincia” (“pro bín si yá” o “pro bin sya”?), “infierno” (“im pi yer no” o “im pyer no”?), “violin” (“bi yo lín” o “byo lín”?), “guapo” (“gu wa po” o “gwa po”?), cuénto” (“ku wen to” o “kwento”?) at “acción” (“ak si yón” o “ak syón”?). Mayroon ding ilang tuntuning sinusunod kaugnay nito: ::a. Ang namamayaning pagbabaybay (at pasulat na pagpapantig) ay umaayon sa katutubong kayarian na KP at KPK. Mas malapit ang pagpapantig ng unang anyo (i.e. “pro bín si yá”, “gu wa po”, “im pi yer no”, “bi yo lín”) sa katutubong kayarian na KP at KPK. Ang ikalawang anyo (i.e. “pro bin sya”, gwa po. “im pyer no”, “byo lín) ay may mga pantig na binubuo ng KKP na itinuturing dito na hiram o dayuhang pantig. ::b. Ang namamayaning bigkas (at pasalitang pagpapantig) ay umaayon sa aktuwal na bigkas at kung gayo’y mas malapit sa ikalawang anyo (i.e. “pro bin sya”, “gwa po,” “im pyer no”, “byo lín). Samakatwid, mas malapit sa namamayaning bigkas ang ikalawang anyo, pero mas malapit sa namamayaning baybay ang unang anyo. ::c. Iwasan ang tatlong magkakasunod na katinig sa loob ng isang salita. Ang baybay na “probínsiyá”, “impiyerno” at “aksiyón” ay hindi lamang umaayon sa katutubong kayarian ng pantig kundi nakaiilag din sa tatlong magkasunod na katinig (i.e. “aksyón”). Totoo lamang ang tuntuning ito (*KKK) sa mga hiram na salita na may orihinal na kambal patinig pero hindi sa iba pang mga kaso (i.e. “eksklusibo”). ::d. Piliin ang anyo na maaaring paghanguan ng iba pang anyo. Halimbawa: maaaring sabihin na sa anyong “ku wen to” nagmula ang “kwen to”. Nakuha ang maikling anyo nang kaltasin ang “u”. ==Panghihiram== ===Tuntunin sa panghihiram=== :1. Huwag manghiram. Ihanap ng katumbas sa wikang pambansa ang konsepto. Katulad ng ''rule'' = ''tuntunin'', hindi “rul”. :2. Huwag pa ring manghiram. Ihanap ng katumbas sa mga lokal na wika ang konsepto. Katulad ng ''tarsier'' = ''máomag'', ''málmag'' (Bol anon), ''whale shark'' = “butandíng” (Bikol) :3. Kapag walang eksaktong katumbas, hiramin ang salita batay sa sumusunod na kalakaran: ::a. Kung wikang Espanyol ang pinanghiraman, baybayin ang salita ayon sa katutubong sistema. Hal: ''strategic = estratégico''. Kung gayon, ''estratehiko''. ::b. Kung wikang Ingles, baybayin ang salita nang ayon sa bigkas. Hal: ''sophisticated'' = sofistikeyted. Malayang gamitin ang mga titik F, J, V, at Z. ::Sa ''kuwento'' ay mahahango ang tatlo pang deribasyon: ''nagkúkuwento'' (inuulit ang “ku”); ''nagkwékwento'' (pagkatapos kaltasin ang ''u'', inuulit ang ''kwe'') at ''nagkékwento'' (pagkatapos kaltasin ang ''u'', inuulit ang unang katinig at unang patinig). Kung ang pangunahing anyo ay “kwento”, mahahango lamang ang huling dalawang anyo ng reduplikasyon. Mahalagang banggitin din dito na ang biswal na ispeling ng ''nagkwékwento'' ay hindi nagkakaloob ng palatandaan para sa bumabása kung paano ang tamang pagpapantig (''nag kwé kwen to'' o ''nag kwék wen to''). Walang ganitong problema sa ''nagkuwento'' at ''nagkukuwento''. :4. Sumunod sa opisyal na pagtutumbas. Sa pana-panahon ay naglalabas ang KWF, kasabay ng ibang ahensiya ng pamahalaan, ng mga opisyal na pagtutumbas sa mga termino sa likas na agham, agham na panlipunan, sining at panitikan. Mangyaring sumunod sa mga opisyal na pagtutumbas o salin buhat sa mga ahensiyang ito. Katulad ng ''aghám panlipunan'', hindi ''sosyal sayans''. ===Pagbabaybay ng hiram na salita=== Ito ang mga mungkahi sa pagbabaybay ng hiniram na mga salita: :1. Maaaring panatilihin ang orihinal na baybay ng lahat ng mga salitang pantangi, panteknikal at pang agham. Katulad ng ''Manuel Luis Quezon'', ''Ilocos Norte'', ''chlorophyll'', at ''sodium chloride''. :2. Maaaring baybayin alinsunod sa katutubong sistema ang lahat ng hiram na salita buhat sa Espanyol maliban sa mga salitang pantangi. Katulad ng ''cebollas'' na katumbas ng ''sibuyas'', ''socorro'' na katumbas ng ''saklolo'', ''componer'' na katumbas ng ''kumpuní'', ''pero'' na katumbas ng ''pero''. :3. Maaaring panatilihin ang orihinal na baybay ang lahat ng salitang galing sa ibang katutubong wika sa Pilipinas. Katulad ng ''vakul'', ''hadji'', ''ifun'', at ''cañao''. :4. Maaaring panatilihin ang orihinal na baybay ng lahat ng hiram na salita buhat sa Ingles maliban kung taliwas sa nakasaad sa ikalimang mungkahi. Mga halimbawa: ''daddy'', ''boyfriend'', ''sir'', at ''joke''. :5. Maaari nang baybayin alinsunod sa katutubong sistema ang lahat ng hiram na salita na naiba na ang kahulugan sa orihinal: Katulad ng ''stand by'' na binabaybay na ''istambay'', ''up here'' na naging ''apír'', ''hole in'' na naging ''holen'', ''caltex'' na naging ''kaltek'' (tabò). :6. Gamitin ang baybay ng salitang hiram na matagal na o lagi nang ginagamit, tulad ng ''teléponó'' (hindi ''teléfonó''), ''pamilya'' (hindi ''familiá'' o ''familya''), ''epektibo'' (hindi ''efektibo'' o ''efektivo''). :7. Kailangang tandaan na ang bawat tunog sa bawat wika ay may kanya kanyang partikularidad alinsunod sa sistemang pamponolohiya nito. Kahit magkakahawig ang bigkas (at letra) ng mga salita sa nanghihiram at sa orihinal na wika ay hindi pa rin masasabing magkakatumbas ang mga tunog ng mga ito. Halimbawa, may ilang nagmumungkahi na gamitin ang mga salitang “deskriptiv” at “narativ” (sa halip ng nakagawiang “paglalarawan” at “pasalaysay”). Ayon sa mga ito, ang “v” ay katutubong tunog daw sa mga wika sa Pilipinas kung kaya’t maaari na raw gamitin ito sa karaniwang mga salita. Ang baybay daw sa “deskriptiv” at “narativ” ay bahagi raw ng leksikal na elaborasyon ng Filipino at bahagi ng intelektuwalisasyon. Hindi ito tamang katwiran, sa sumusunod na kadahilanan: ::a. Ang “v” sa mga wika sa Pilipinas ay iba sa “v” ng Ingles. Panlabi ang artikulasyon ng “v” sa Pilipino; “labiodental” naman ang sa Ingles. Bukod dito, natatagpuan lamang ang “v” na Pilipino sa pagitan ng dalawang patinig; hindi ito nakikita sa dulo ng isang karaniwang salita at pantig. ::b. Ang ispeling na “narativ” at “deskriptiv” ay nakikipagkompetensiya sa “narrative” at “descriptive” ng Ingles, at mababansagang maling ispeling. ::c. Sa lumang tuntunin sa panghihiram, maaaring hiramin ang salita sa orihinal na anyo. Hindi na kailangang “isakatutubo” ang ispeling ng salita. ::d. Ang intelektwalisasyon at modernisasyon ng wikang pambansa ay hindi lamang nakasandig sa pagkakaroon ng mga terminong magagamit sa diskursong pangkapantasan. Mas importante pa rito ay ang kahandaan ng mga Pilipinong gamitin ang sarili nilang wika upang lumikha at magpalitan ng bago, orihinal at makabuluhang mga kaalaman. ===Pagbigkas sa mga hiram na salita=== Ito ang mga mungkahi sa pagbigkas sa mga hiram na salitang nasa orihinal na baybay: :1. Sa pagpapanatili ng hiram na salita sa orihinal na anyo, ang mga letra, ma katinig man o ma patinig, ay maaaring kumatawan sa mahigit sa isang tunog, gaya ng ipinakikita ng sumusunod na halimbawa: ::a. Ang /c/ ay maaaring kumatawan sa tunog na /k/, /s/ o /ts/; {| class="wikitable sortable" |- ! [[Wikang Kastila|Kastila]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | casa || kasa (/'ka.sa/) |- | bicicleta || bisikleta |- ! [[Wikang Ingles|Ingles]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | ice || ise (/'ays/) |- | Chile || Tsile |- | China || Tsina |- | camerun || kamerun |- ! [[Wikang Italyano|Italyano]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | cello || selo (/'če.low/) |} ::b. Ang /j/ ay maaaring kumatawan sa tunog na /h/ o /dy/; {| class="wikitable sortable" |- ! [[Wikang Ingles|Ingles]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | jeepney || dyip |- | Japan || Hapón |- | Jamaica || Hamaika |} ::c. Ang /q/ ay maaaring kumatawan sa tunog na /k/ o /kw/; {| class="wikitable sortable" |- ! [[Wikang Ingles|Ingles]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | quantillion || kuwantilyon |- | antique || antike |} ::d Ang /x/ ay maaaring kumatawan sa tunog na /s/ o /ks/; {| class="wikitable sortable" |- ! [[Wikang Ingles|Ingles]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | extra || ekstra |} :2. Kahit pinanatili sa orihinal na anyo, ang mga salitang dayuhan ay binibigkas pa rin ng maraming Pilipino sa katutubong paraan gaya ng sumusunod: ::a. Ang /f/ ay binibigkas na parang /p/; {| class="wikitable sortable" |- ! [[Wikang Kastila|Kastila]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | Filipinas || Pilipinas |- ! [[Wikang Ingles|Ingles]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | Fiji || Pidyi |- | father || páder |} ::b. Ang /ñ/ ay binibigkas na parang /ny/; ::c. Ang /v/ ay binibigkas na parang /b/; {| class="wikitable sortable" |- ! [[Wikang Ingles|Ingles]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | visa || bisa |- | visayas || bisayas |- | vice || bise |} ::d. Ang /z/ ay binibigkas na parang /s/; {| class="wikitable sortable" |- ! [[Wikang Ingles|Ingles]] !! [[Wikang Filipino|Filipino]] |- | zero || sero |- | zoo || so |} ::e. Ang /æ/ ay nagiging /a/; ''map'' /mæp/ &gt; /map/ ::f. Ang /ow/ ay nagiging /o/; ''goal'' /gowl/ &gt; [gol] ::g. Ang /i/ ay nagiging /i/; ''brief'' /bri f/ &gt; /brip/ ::h. Ang /u/ ay nagiging /u/; ''shoot'' /šu t/ &gt; /šut/ ==Kasaysayan== Noong unang maisulat ang mga wikang Pilipino sa [[Alpabetong Latin|alpabetong Romano]], ginamit nito ang [[Palabaybayan ng Kastila|palabaybayang Kastila]]. ''Abecedario'' ang tinawag sa alpabetong ito, na mayroong 32 titik. Matatanaw pa rin sa ngayon ang pamana ng sistemang ito sa Kastilang pamamaraan ng pagsulat ng mga katutubong [[apelyido]], tulad ng ''Maquilin'', ''Ma&#241;&#225;lac'', ''Guinto'', at iba pa. Marami ring mga pook na may katutubong pangalan ang nasusulat sa palabaybayang Kastila, madalas nakikikompetensiya o nakikipagsama sa kanilang mga "katutubong" anyo, tulad ng ''Bulacán''/''Bulakan'', ''B&#237;col''/''Bikol'', ''Caloocan''/''Kalookan'', ''Marahui/Marawi'', ''Taguig''/''Tagig'', atbp. Noong ika-19 dantaon, iminungkahi ni [[Jos&#233; Rizal]] ang paggamit ng K sa halip na C at Q. Noong 1935, naglabas si [[Lope K. Santos]] ng bagong palabaybayan para sa wikang pambansa na gumagamit ng ''[[abakada]]'' o alpabeto ng 20 titik. Noong 1973, ipinalawak ang alpabetong ito sa 31 titik. Noong 1987, muling binago ang komposisyon ng alpabeto at ginawa itong 28 titik; ito ang kasalukuyang alpabeto ng Filipino. Noong taong 2001, naglabas ng mga patakaran ang [[Komisyon sa Wikang Filipino]] o KWF sa tamang paraan ng pagbaybay ng Filipino. Ayon sa KWF, ang ''[[Palabaybayan|Ortograpiya]] ng Wikang Pambansa ng Pilipinas'' ay ang kabuuan ng ipinapalagay na pinakamaunlad at pinakatumpak na mga kalakaran kung paano inililipat ng mga Pilipino ang sinasalitang wika sa anyong pasulat. Ang ortograpiyang ito ay tumutukoy sa istandardisadong set ng mga grapema (o pasulat na mga simbolo) at ng mga tuntunin sa paggamit ng mga simbolong ito, kapag sumusulat sa wikang pambansa. Itinutol ito ng mga suriang pang-edukasyon at, dahil dito, ibinawi. Ilan sa mga pamantasan sa [[Pilipinas]] ang kasalukuyang ginagamit ang iilang mga repormang nasimula nang maipatupad ng pamahalaan. Ilan sa mga ito ang: *[[Pamantasang De La Salle]] (DLSU) *[[Unibersidad ng Pilipinas]] (UP) Kapansin-pansin na, bagaman tinatangkilik ng Unibersidad ng Pilipinas ang mga reporma, ang mismo nitong pangalan ay nakabaybay ayon sa mga makalumang panuto ('''''P'''ilipinas'' sa halip na '''''F'''ilipinas'', ang pangalawang baybay na padalas nang ginagamit sa mga lathala ng mga unibersidad sa itaas at ng pamahalaan). Masasabing higit na mas radikal ang mga iminumungkahing reporma ng UP kung ihahambing sa ibang mga pamantasan. Kapansin-pansin din na, sa mismong sa loob ng mga pamantasang ito ay may tendensiya ring maging di-regular sa pagbaybay ng mga salita, partikular na sa UP. Noong 2008, naglabas ang KWF ng ''[[:Talaksan:2008 Gabay sa Ortograpiya ng Wikang Pambansa.pdf|Gabay sa Ortograpiya ng Wikang Filipino]]''. Itinakwil nito ang mga radikal na rebisyon ng 2001 at mas binigyang-halaga ang ''status quo'', bagaman kinokodipika o ginagawa nang opisyal ang ilang mga aspeto nito. ==Mga sanggunian== {{talasanggunian}} *[https://web.archive.org/web/20110715055514/http://wika.pbwiki.com/f/ORTOPDF.pdf Ang Ortograpiya ng Wikang Pambansa], Komisyon sa Wikang Filipino, [http://wika.pbworks.com/f/ORTOPDF.pdf Wika.PBworks.com], 1 Agosto 2007 *[http://www.proyectos-saluda.org/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=850 ''Proyectos-Saluda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308081657/http://www.proyectos-saluda.org/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=850 |date=2012-03-08 }}, KWF Komisyon sa Wikang Filipino, Proyectos-Saluda.org *[http://www.proyectos-saluda.org/index.php?option=com_content&task=view&id=850&Itemid=156 ''Proyectos-Saluda''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511105255/http://www.proyectos-saluda.org/index.php?option=com_content&task=view&id=850&Itemid=156 |date=2013-05-11 }}, ''Part I: Definitions'', KWF Komisyon sa Wikang Filipino, Proyectos-Saluda.org ==Tingnan din== *[[Komisyon sa Wikang Filipino]] *[[Pamantasang De La Salle]] *[[Unibersidad ng Pilipinas]] [[Kategorya:Wikang Filipino]] [[Kategorya:Ortograpiya]] 4lwe99d1bx3zcv8b3ldge3ngc8wweww 0 17849 2221760 2146907 2026-08-26T12:34:47Z Buszmail 67296 2221760 wikitext text/x-wiki Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''[[Ulilang Anghel]]'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], [[Shirley Moreno]], [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Pansariling buhay== Maliban kay Susan Roces, kapatid din niya si Teresita Sonora. Naging kabiyak niya si [[Ricky Belmonte]] at ang kanyang mga anak ay sina [[Renzo Cruz]], [[Sheryl Cruz]] at [[Patrick Sonora]]. ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (Episode title: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] ayhdgofp4u00xyncqscehpjxosezuzh 2221762 2221760 2026-08-26T13:01:25Z Buszmail 67296 2221762 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''[[Ulilang Anghel]]'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], [[Shirley Moreno]], [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Pansariling buhay== Maliban kay Susan Roces, kapatid din niya si Teresita Sonora. Naging kabiyak niya si [[Ricky Belmonte]] at ang kanyang mga anak ay sina [[Renzo Cruz]], [[Sheryl Cruz]] at [[Patrick Sonora]]. ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] dwag2h1v562sbs91xelfrdscwbte2s9 2221763 2221762 2026-08-26T13:19:00Z Buszmail 67296 2221763 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''Ulilang Anghel'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], Shirley Moreno, [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buod na talambuhay== Si Sonora ay ipinanganak sa isang inang Amerikana na may lahing Pranses at Judiyo, at sa isang amang Pilipino na may halong lahing Espanyol at Tsino-Pilipino.<ref>{{Cite web|url=https://tvtime.trakt.tv/people/rosemarie-sonora|title = People: Rosemary Sonora}}</ref> Ang kanyang kapatid na si [[Susan Roces]] at ang kanyang anak na si [[Sheryl Cruz]] ay mga aktres din.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0814489/bio/|title = Biography: Rosemary Sonora}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] fob8y24np8bdtgk7994d8r0zgckheom 2221764 2221763 2026-08-26T13:26:07Z Buszmail 67296 2221764 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''Ulilang Anghel'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], Shirley Moreno, [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buod na talambuhay== Si Sonora ay ipinanganak sa isang inang Amerikana na may lahing Pranses at Judiyo, at sa isang amang Pilipino na may halong lahing Espanyol at Tsino-Pilipino.<ref>{{Cite web|url=https://tvtime.trakt.tv/people/rosemarie-sonora|title = People: Rosemary Sonora}}</ref> Ang kanyang kapatid na si [[Susan Roces]] at ang kanyang anak na si [[Sheryl Cruz]] ay mga aktres din.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0814489/bio/|title = Biography: Rosemary Sonora}}</ref> ==Bilang aktres== Nakilala siya sa pangalang Rosemarie noong una niyang pelikulang "Ulilang Anghel" noong 1958, at maging noong kasagsagan ng kanyang karera bilang teen actress mula kalagitnaan hanggang sa huling bahagi ng dekada '60. Karamihan sa kanyang mga pelikula noon ay mga fantasy-comedy-musical na naging matagumpay sa takilya, tulad ng "Juanita Banana" (1968), "Rikkitik loves Rositik" (1969), at marami pang iba. Nabansagan siyang prinsesa ng [[Sampaguita Pictures]] at isa sa mga bida ng ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'', kasama sina Loretta Marquez, [[Gina Pareño]], Blanca Gomez, at Shirley Moreno. Noong unang bahagi ng dekada '70, nagkaroon siya ng lingguhang drama show na pinamagatang "Rosemarie" sa ABS-CBN. Kinailangan niyang pansamantalang huminto sa showbiz nang isilang niya ang kanyang mga anak na sina Wowie Cruz at Patrick Sonora.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=May 21, 2022 |title=Rosemarie Sonora, hindi makakauwi para sa burol at libing ng kapatid na si Susan Roces |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/165768/rosemarie-sonora-burol-libing-susan-roces-a713-20220521 |access-date=January 20, 2024 |website=Pep.ph}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] 2jeewn929yh49kiexfeoeyvyufaobhr 2221765 2221764 2026-08-26T13:28:38Z Buszmail 67296 /* Buod na talambuhay */ 2221765 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''Ulilang Anghel'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], Shirley Moreno, [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buod na talambuhay== Si Sonora ay ipinanganak sa isang inang Amerikana na may lahing Pranses at Judiyo, at sa isang amang Pilipino na may halong lahing Espanyol at Tsino-Pilipino.<ref>{{Cite web|url=https://tvtime.trakt.tv/people/rosemarie-sonora|title = People: Rosemary Sonora}}</ref> Ang kanyang kapatid na si [[Susan Roces]] at ang kanyang anak na si [[Sheryl Cruz]] ay mga aktres din.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0814489/bio/|title = Biography: Rosemary Sonora}}</ref> Naging asawa niya noon ang aktor na si Ricky Belmonte, ngunit naghiwalay sila. Kinalaunan, nagpakasal siya sa isang Amerikano at naninirahan na ngayon sa [[California]]; at matagal na siyang nagretiro sa pag-aartista.<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/07/22/7421/all-family|title = All in the Family| website=[[The Philippine STAR]] }}</ref> ==Bilang aktres== Nakilala siya sa pangalang Rosemarie noong una niyang pelikulang "Ulilang Anghel" noong 1958, at maging noong kasagsagan ng kanyang karera bilang teen actress mula kalagitnaan hanggang sa huling bahagi ng dekada '60. Karamihan sa kanyang mga pelikula noon ay mga fantasy-comedy-musical na naging matagumpay sa takilya, tulad ng "Juanita Banana" (1968), "Rikkitik loves Rositik" (1969), at marami pang iba. Nabansagan siyang prinsesa ng [[Sampaguita Pictures]] at isa sa mga bida ng ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'', kasama sina Loretta Marquez, [[Gina Pareño]], Blanca Gomez, at Shirley Moreno. Noong unang bahagi ng dekada '70, nagkaroon siya ng lingguhang drama show na pinamagatang "Rosemarie" sa ABS-CBN. Kinailangan niyang pansamantalang huminto sa showbiz nang isilang niya ang kanyang mga anak na sina Wowie Cruz at Patrick Sonora.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=May 21, 2022 |title=Rosemarie Sonora, hindi makakauwi para sa burol at libing ng kapatid na si Susan Roces |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/165768/rosemarie-sonora-burol-libing-susan-roces-a713-20220521 |access-date=January 20, 2024 |website=Pep.ph}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] 8qfisxvnlp73p46pgr8ssbhjflcjf0b 2221767 2221765 2026-08-26T13:34:36Z Buszmail 67296 2221767 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''Ulilang Anghel'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], Shirley Moreno, [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buod na talambuhay== Si Sonora ay ipinanganak sa isang inang Amerikana na may lahing Pranses at Judiyo, at sa isang amang Pilipino na may halong lahing Espanyol at Tsino-Pilipino.<ref>{{Cite web|url=https://tvtime.trakt.tv/people/rosemarie-sonora|title = People: Rosemary Sonora}}</ref> Ang kanyang kapatid na si [[Susan Roces]] at ang kanyang anak na si [[Sheryl Cruz]] ay mga aktres din.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0814489/bio/|title = Biography: Rosemary Sonora}}</ref> Naging asawa niya noon ang aktor na si Ricky Belmonte, ngunit naghiwalay sila. Kinalaunan, nagpakasal siya sa isang Amerikano at naninirahan na ngayon sa [[California]]; at matagal na siyang nagretiro sa pag-aartista.<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/07/22/7421/all-family|title = All in the Family| website=[[The Philippine STAR]] }}</ref> ==Bilang aktres== Nakilala siya sa pangalang Rosemarie noong una niyang pelikulang "Ulilang Anghel" noong 1958, at maging noong kasagsagan ng kanyang karera bilang teen actress mula kalagitnaan hanggang sa huling bahagi ng dekada '60. Karamihan sa kanyang mga pelikula noon ay mga fantasy-comedy-musical na naging matagumpay sa takilya, tulad ng "Juanita Banana" (1968), "Rikkitik loves Rositik" (1969), at marami pang iba. Nabansagan siyang prinsesa ng [[Sampaguita Pictures]] at isa sa mga bida ng ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'', kasama sina Loretta Marquez, [[Gina Pareño]], Blanca Gomez, at Shirley Moreno. Noong unang bahagi ng dekada '70, nagkaroon siya ng lingguhang drama show na pinamagatang "Rosemarie" sa ABS-CBN. Kinailangan niyang pansamantalang huminto sa showbiz nang isilang niya ang kanyang mga anak na sina Wowie Cruz at Patrick Sonora.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=May 21, 2022 |title=Rosemarie Sonora, hindi makakauwi para sa burol at libing ng kapatid na si Susan Roces |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/165768/rosemarie-sonora-burol-libing-susan-roces-a713-20220521 |access-date=January 20, 2024 |website=Pep.ph}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|0814489|Rosemarie Sonora}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] j00zj65zex150i5im8tuwmx17xuqqgn 2221768 2221767 2026-08-26T13:39:22Z Buszmail 67296 2221768 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''Ulilang Anghel'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], Shirley Moreno, [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buod na talambuhay== Si Sonora ay ipinanganak sa isang inang Amerikana na may lahing Pranses at Judiyo, at sa isang amang Pilipino na may halong lahing Espanyol at Tsino-Pilipino.<ref>{{Cite web|url=https://tvtime.trakt.tv/people/rosemarie-sonora|title = People: Rosemary Sonora}}</ref> Ang kanyang kapatid na si [[Susan Roces]] at ang kanyang anak na si [[Sheryl Cruz]] ay mga aktres din.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0814489/bio/|title = Biography: Rosemary Sonora}}</ref> Naging asawa niya noon ang aktor na si Ricky Belmonte, ngunit naghiwalay sila. Kinalaunan, nagpakasal siya sa isang Amerikano at naninirahan na ngayon sa [[California]]; at matagal na siyang nagretiro sa pag-aartista.<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/07/22/7421/all-family|title = All in the Family| website=[[The Philippine STAR]] }}</ref> ==Bilang aktres== Nakilala siya sa pangalang Rosemarie noong una niyang pelikulang "Ulilang Anghel" noong 1958, at maging noong kasagsagan ng kanyang karera bilang teen actress mula kalagitnaan hanggang sa huling bahagi ng dekada '60. Karamihan sa kanyang mga pelikula noon ay mga fantasy-comedy-musical na naging matagumpay sa takilya, tulad ng "Juanita Banana" (1968), "Rikkitik loves Rositik" (1969), at marami pang iba. Nabansagan siyang prinsesa ng [[Sampaguita Pictures]] at isa sa mga bida ng ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'', kasama sina Loretta Marquez, [[Gina Pareño]], Blanca Gomez, at Shirley Moreno. Noong unang bahagi ng dekada '70, nagkaroon siya ng lingguhang drama show na pinamagatang "Rosemarie" sa [[ABS-CBN]]. Dapwat dito, kinailangan niyang huminto sa showbiz nang isilang niya ang kanyang mga anak na sina Wowie Cruz at Patrick Sonora.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=May 21, 2022 |title=Rosemarie Sonora, hindi makakauwi para sa burol at libing ng kapatid na si Susan Roces |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/165768/rosemarie-sonora-burol-libing-susan-roces-a713-20220521 |access-date=January 20, 2024 |website=Pep.ph}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|0814489|Rosemarie Sonora}} [[Kaurian:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kaurian:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] a6v7vu8stmopw3dnyw1m1hlyui1dxrd 2221798 2221768 2026-08-27T02:21:04Z Buszmail 67296 2221798 wikitext text/x-wiki {{Short description|Pilipinang aktres}} {{infobox person | name = Rosemarie Sonora | image_size = | birth_name = Rosa María Sonora y Levy | birth_date = {{Birth date and age|1948|04|14}} | birth_place = [[Bacolod]], Pilipinas | death_date = | death_place = | occupation = Aktres | years_active = 1953–1987; 1995 | spouse = {{marriage|[[Ricky Belmonte]]|1970|October 3, 2001|end=died}} | children = [[Sheryl Cruz]] <br/> Renzo Cruz <br/> Patrick Sonora | family = [[Susan Roces]] (kapatid) }} Si '''Rosemarie Sonora''' (ipinanganak Abril 14, 1948 sa [[Lungsod ng Bacolod]], Pilipinas) ay isang artista mula sa [[Pilipinas]]. Siya ay naging artista nang dalhin siya ng kanyang ate na si [[Susan Roces]] at isama sa isang pelikula. Una siyang nabigyan ng sarili niyang pelikula noong [[1958]] na ''Ulilang Anghel'', isang pampamilyang [[drama]], na nilahukan ng mga naglalakihang artista ng [[Sampaguita Pictures]]. Nilunsad siya noong 1966 kasama ang noo'y baguhan na sina [[Gina Pareño]], [[Loretta Marquez]], [[Blanca Gomez]], Shirley Moreno, [[Dindo Fernando]], [[Bert Leroy Jr.]], [[Edgar Salcedo]] at iba pa na tinawag bilang ''Stars of '66''.<ref>{{Cite web |url=http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |title=Newsflash.org |access-date=2006-11-29 |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930165137/http://www.newsflash.org/2000/01/sb/sb001092.htm |url-status=dead }}</ref> ==Buod na talambuhay== Si Sonora ay ipinanganak sa isang inang Amerikana na may lahing Pranses at Judiyo, at sa isang amang Pilipino na may halong lahing Espanyol at Tsino-Pilipino.<ref>{{Cite web|url=https://tvtime.trakt.tv/people/rosemarie-sonora|title = People: Rosemary Sonora}}</ref> Ang kanyang kapatid na si [[Susan Roces]] at ang kanyang anak na si [[Sheryl Cruz]] ay mga aktres din.<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm0814489/bio/|title = Biography: Rosemary Sonora}}</ref> Naging asawa niya noon ang aktor na si Ricky Belmonte, ngunit naghiwalay sila. Kinalaunan, nagpakasal siya sa isang Amerikano at naninirahan na ngayon sa [[California]]; at matagal na siyang nagretiro sa pag-aartista.<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2007/07/22/7421/all-family|title = All in the Family| website=[[The Philippine STAR]] }}</ref> ==Bilang aktres== Nakilala siya sa pangalang Rosemarie noong una niyang pelikulang "Ulilang Anghel" noong 1958, at maging noong kasagsagan ng kanyang karera bilang teen actress mula kalagitnaan hanggang sa huling bahagi ng dekada '60. Karamihan sa kanyang mga pelikula noon ay mga fantasy-comedy-musical na naging matagumpay sa takilya, tulad ng "Juanita Banana" (1968), "Rikkitik loves Rositik" (1969), at marami pang iba. Nabansagan siyang prinsesa ng [[Sampaguita Pictures]] at isa sa mga bida ng ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'', kasama sina Loretta Marquez, [[Gina Pareño]], Blanca Gomez, at Shirley Moreno. Noong unang bahagi ng dekada '70, nagkaroon siya ng lingguhang drama show na pinamagatang "Rosemarie" sa [[ABS-CBN]]. Dapwat dito, kinailangan niyang huminto sa showbiz nang isilang niya ang kanyang mga anak na sina Wowie Cruz at Patrick Sonora.<ref>{{Cite web |last=Gabinete |first=Jojo |date=May 21, 2022 |title=Rosemarie Sonora, hindi makakauwi para sa burol at libing ng kapatid na si Susan Roces |url=https://www.pep.ph/pepalerts/cabinet-files/165768/rosemarie-sonora-burol-libing-susan-roces-a713-20220521 |access-date=January 20, 2024 |website=Pep.ph}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Pelikula=== *1958 - ''Ulilang Anghel'' *1962 - ''Ang Hiwaga ni Mariang Isda'' *1963 - ''Dance-O-Rama'' *1964 - ''Mga Batang Artista'' *1966 - ''Maraming Kulay ang Pag-ibig'' *1968 - ''Ikaw ay Akin, Ako ay sa Iyo'' *1968 - ''Juanita Banana'' *1969 - ''Rikkitik Loves Rositik'' *1970 - ''Gintong Alaala'' *1970 - ''The Young at Heart'' *1970 - ''First Kiss'' *1971 - ''Life Everlasting'' *1972 - ''Dearest, Forever...'' *1972 - ''Love Eternal'' *1973 - ''Binhi'' *1974 - ''The Manila Connection '' *1975 - ''Nagbabagang Silangan'' *1975 - ''At Lumaganap ang Lagim'' *1987 - ''Hari sa Hari, Lahi sa Lahi'' *1995 - ''Sana Maulit Muli'' ===Telebisyon=== *1970 (dekada) - ''Rosemarie'' (lingguhang serye) *1987 - ''Balintataw'' (pamagat ng episode: "Labinlimang Taon") ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|0814489|Rosemarie Sonora}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Sonora, Rosemarie]] [[Kategorya:Mga batang artista]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1948]] 3xtxnr886p032swbwnz0wj012l4ym4y 0 19589 2221807 2207305 2026-08-27T03:50:18Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221807 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = British Broadcasting Corporation (BBC) | logo = BBC Logo 2021.svg | caption = | trading_name = | native_name = | romanized = | former type = | type = [[Public broadcasting]] | traded_as = | industry = [[Mass media]] | genre = | fate = | predecessor = [[British Broadcasting Company]] | successor = | foundation = {{Start date and age|df=yes|1922|10|18}} (as British Broadcasting Company) | founder = [[John Reith, 1st Baron Reith|John Reith]]<br>[[George Villiers, 6th Earl of Clarendon|George Villiers]] | defunct = | location_city = '''[[Broadcasting House]]''', Londres, Inglatera | location_country = United Kingdom | locations = | area_served = Worldwide | key_people = [[Rona Fairhead]]<br>(Chairman, [[BBC Trust]])<br>[[Tony Hall, Baron Hall of Birkenhead|Lord Hall of Birkenhead]]<br>([[Director-General of the BBC|Director-General]]) <br> [[Howard Stringer]] <br> (Non-executive director) | products = Broadcasting, radio, [[web portal]]s | production = | services = {{flat list| * [[BBC Television|Television]] * [[BBC Radio|radio]] * [[BBC Online|online]] }} | revenue = [[Pound sterling|£]]5.166 billion <small>(2013/14)</small><ref name="2013-14-a1-income-and-operating-results" /> | operating_income = 166,000,000 pound sterling (31 March 2016) <ref>{{cite web|url=http://downloads.bbc.co.uk/aboutthebbc/insidethebbc/reports/pdf/BBC-FS-2016.pdf|title="BBC Full Financial Statements 2015/16"}}</ref> | net_income = 59,000,000 pound sterling (31 March 2016){{fact}} | aum = | assets = | equity = | owner = [[The Crown]] ([[Government-owned corporation|''Publicly owned'']]) | num_employees = 20,951 <small>(2014/15)</small><ref name="2013-14-c1-persons-employed" /> | parent = [[Department for Culture, Media and Sport]] | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|1=http://www.bbc.co.uk/|2=bbc.co.uk}} ([[United Kingdom]]) {{URL|1=http://www.bbc.com/|2=bbc.com}} (Rest of the World) | footnotes = | intl = }} Ang '''British Broadcasting Corporation (BBC)''' ay isang British pampublikong serbisyo sa pagsasahimpapawid ng korporasyon. Ang pangunahing responsibilidad nito ay ang pagbibigay ng walang patas na pampublikong serbisyo sa pagsasahimpapawid sa United Kingdom, sa [[Channel Island]], at [[Isle of Man]]. Ito ang pinakamalaking broadcaster sa mundo sa pamamagitan ng bilang ng mga empleyado, na may halos 23,000 kawani. Ang BBC ay headquarter sa [[Broadcasting House]] sa [[Londres]] at may mga pangunahing sentro ng produksiyon sa [[Belfast]], [[Birmingham]], [[Bristol]], [[Cardiff]], [[Glasgow]], Londres at Salford at mas maliit na mga sentro ng produksyon sa buong UK. Ang BBC ay isang semi-autonomous public service broadcaster na nagpapatakbo sa ilalim ng isang Royal Charter at isang Lisensya at Kasunduan mula sa Home Secretary. Sa loob ng United Kingdom ang gawain nito ay pinondohan sa pamamagitan ng isang taunang bayad sa lisensya sa telebisyon, na sisingilin sa lahat ng mga sambahayan, kumpanya at organisasyon na gumagamit ng anumang uri ng kagamitan upang makatanggap ng mga live na broadcast sa telebisyon; ang antas ng bayad ay itinakda taun-taon ng Pamahalaang British at sumang-ayon sa Parlyamento. Sa labas ng UK, ang [[BBC World Service]] ay nagbigay ng mga serbisyo sa pamamagitan ng direktang pagsasahimpapawid at muling paghahatid ng mga kontrata sa pamamagitan ng tunog ng radyo mula nang inagurasyon ng BBC Empire Service noong 19 Disyembre 1932, at higit pa kamakailan sa telebisyon at online. Bagaman ang pagbabahagi ng ilan sa mga pasilidad ng mga serbisyong domestic, lalo na para sa output at kasalukuyang mga isyu sa pakikipag-usap, ang World Service ay may isang hiwalay na Managing Director, at ang mga gastos sa pagpapatakbo nito ay may kasaysayan na pinondohan pangunahin sa pamamagitan ng mga direktang gawad mula sa gobyernong British. Ang mga gawad na ito ay tinutukoy nang nakapag-iisa ng bayad sa lokal na lisensya at karaniwang iginawad mula sa badyet ng Foreign and Commonwealth Office. Tulad nito, ang pang-internasyonal na nilalaman ng BBC ay tradisyonal na kinakatawan - hindi bababa sa bahagi - isang epektibong tool sa patakaran ng dayuhan ng Pamahalaang British. Ang kamakailan-lamang na pagsusuri sa paggasta sa Serbisyo ng Daigdig ng BBC ay inihayag ang mga plano para sa pagpopondo para sa serbisyo sa mundo na iguguhit mula sa bayad sa lokal na lisensya. Ang garantisadong kita ng Corporation mula sa bayad sa lisensya at ang pamigay ng World Service ay pupunan ng kita mula sa mga komersyal na operasyon sa pamamagitan ng isang buong pagmamay-ari na subsidiary, ang [[BBC Worldwide]] Ltd. Ang mga aktibidad ng kumpanya ay may kasamang programme at format-sales. Ang BBC ay nakakakuha rin ng karagdagang kita mula sa pagbebenta ng ilang mga serbisyo sa paggawa ng programa sa pamamagitan ng BBC Studios at Post Production Ltd., dating [[BBC Resources Ltd]], isa pang buong pagmamay-ari na trading subsidiary ng korporasyon. Karamihan sa mga aktibidad ng magazine at paglalathala ng libro ng BBC ay nabenta noong 2011. Minsan tinutukoy ng BBC ang ibang media ng British bilang "Auntie" o "ang Beeb". == Kasaysayan == {{main|Timeline ng BBC}} Itinatag noong 1922 ang kauna-unahang organisasyong pambrodkast sa buong mundo, sa pangalang [[w:British Broadcasting Company|'''Kompanyang Pangbrodkast ng Britanya''']] ([[Wikang Ingles|Ingles]]: ''British Broadcasting Company'') ng grupo ng mga kompanyang pang telekomunikasyon—[[w:Marconi|Marconi]], Radio Communication Company, [[w:Metropolitan-Vickers|Metropolitan-Vickers]], [[w:General Electric|General Electric]], [[w:Western Electric|Western Electric]] at [[w:British Thomson-Houston|British Thomson-Houston]]—para sa isang eksperimentong pampublikong pag-brodkast sa [[radyo]]. Ang unang transmisyon ay naganap noong 14 Nobyembre ng taong iyon mula sa estasyong pang-brodkast na [[w:2LO|2LO]] na matatagpuan sa Marconi House, Lungsod ng Londres.<ref>{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/keydates.shtml | title = BBC Press Office: Key BBC Dates | accessdate = 2006-10-28 | archiveurl = https://archive.today/20120722085208/http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/keydates.shtml | archivedate = 2012-07-22 | url-status = live }}</ref> Ang kauna-unahang eksperimentong pag-brodkast sa telebisyon ay sinimulan noong 1932, gamit ang elektromekanikal na 30-linyang sistemang pantelebisyon na ginawa ni [[w:John Logie Baird|John Logie Baird]]. Ang mas malawak na serbisyong pantelebisyon ay sinimulan noong 1936, at ito'y tinawag na BBC Television Service (ngayo'y mas kilala sa tawag na [[w:BBC One|BBC One]]). Nawala sa ere ang BBC Television Service nang pumutok ang [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] mula noong 1 Setyembre 1939 ngunit bumalik ulit ito sa ere noong 7 Hunyo 1946. Unang lumabas sa mga imahe sa telebisyon ang mukha ni [[w:Jasmine Bligh|Jasmine Bligh]], na noo'y kinakamusta ang mga manonood. Nawala ang [[monopolyo]] sa pagbo-brodkast sa Nagkaisang Kaharian nang inilunsad ang [[w:ITV|'''Telebisyong Independiente''']] (Ingles: ''Independent Television'', o ''ITV'') noong 1955. == Talababa == {{reflist}} == Mga talaan ng aklat == * Briggs, Asa. - '''''The BBC - The First Fifty Years''''' - Condensed version of the five-volume history by the same author. - [[w:Oxford University Press|Oxford University Press]], 1985. ISBN 0-19-212971-6 * Coulton, Barbara. - '''''Louis MacNeice in the BBC''''' - Writer and producer from 1941 to 1961 in the Features Department of BBC radio. - [[w:Faber & Faber|Faber & Faber]], 1980. ISBN 0-571-11537-3 * Gilder PhD., Eric. - '''''Mass Media Moments in the United Kingdom, the USSR and the USA'''''. - Historical background relating to the British Broadcasting Company, Ltd., its founding companies; their transatlantic connections; General Post Office licensing system; commercial competitors from Europe prior to World War II and offshore during the 1960s. - "Lucian Blaga" University of Sibiu Press, Romania. 2003. ISBN 973-651-596-6 * Milne, Alasdair. - '''''The memoirs of a British broadcaster''''' - History of the Zircon spy satellite affair, written by a former Director General of the BBC. A series of BBC radio programmes called "''The Secret Society''" led to a raid by police in both England and Scotland to seize documents as part of a government censorship campaign. - Coronet, 1989. - ISBN 0-340-49750-5 * Moran, Lord. - '''''Churchill at War 1940 to 1945 - The Memoirs of Churchill's Doctor''''', with an introduction by Lord Moran's son, John, the present Lord Moran. - This diary paints an intimate portrait of Churchill by Sir Charles Watson, his personal physician (Lord Moran), who spent the war years with the Prime Minister. In his diary, Moran recorded insights into Churchill's character, and moments when he let his guard down, including his views about the BBC being riddled with communists. - Carroll & Graf, 2002. Reissue ISBN 0-7867-1041-1 * Parker, Derek. - [[w:David & Charles|David & Charles]] - '''''Radio: The Great Years''''' - History of BBC radio programmes from the beginning until the date of publication. 1977. ISBN 0-7153-7430-3 * Spangenberg, Jochen. - '''''The BBC in Transition. Reasons, Results and Consequences''''' - Encompassing account of the BBC and influencing external factors until 1996. - Deutscher Universitaetsverlag. 1997. ISBN 3-8244-4227-2 * Wilson, H.H. - '''''Pressure Group''''' - History of the political fight to introduce commercial television into the United Kingdom. - Rutgers University Press, 1961. * West, W.J. - '''''Truth Betrayed''''' a critical assessment of the BBC, London, 1987, ISBN 0-7156-2182-3 == Mga panlabas na kawing == {{Commonscat|BBC}} * [http://www.bbc.co.uk bbc.co.uk: BBC Homepage] * [http://www.bbc.co.uk/info/ Ukol sa BBC] * [http://www.bbc.co.uk/guidelines/editorialguidelines/ Gabay pang-editoryal] * [http://www.bbcmotiongallery.com/Customer/Index.aspx Galeriya ng mosyon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090106103251/http://bbcmotiongallery.com/Customer/index.aspx |date=2009-01-06 }} * [http://www.bbctraining.com/ bbctraining.com: ''BBC Training & Development - training for the broadcast industry''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070226110604/http://www.bbctraining.com/ |date=2007-02-26 }} * [https://web.archive.org/web/20031212150527/http://www.bbc.co.uk/info/policies/charter/pdf/charter_text.shtml Kopya ng "Royal Charter 1"] * [http://www.bbc.co.uk/radio/onlinestatistics.shtml BBC Online listening and broadcast Statistics] [[Kategorya:BBC| ]] [[Kategorya:Mga kompanya ng pamamahayag]] [[Kategorya:Mga kompanya sa United Kingdom]] [[Kategorya:Mga network pantelebisyon]] 3tn9n7d2xxwxv7lifa2x0cpg83x7phn 5 165385 2221793 2221372 2026-08-27T02:05:40Z ListeriaBot 79921 Wikidata list updated [V2] 2221793 wikitext text/x-wiki == New real time list of missing articles == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> I suggest that you give a look to the [[m:Mix'n'match|Mix'n'match]] tool by Magnus Manske, and that you recommend it from this page. Thanks to Wikidata, it's able to tell you in real time what articles you're missing out of several reliable lists of relevant persons. --[[m:user:Nemo_bis|Nemo]] 17:06, 10 Oktubre 2014 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:Nemo bis@metawiki using the list at http://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Talk:Mix%27n%27match&oldid=10158766 --> :Ha? [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 12:39, 18 Agosto 2025 (UTC) ::''Automatic message delivery'' ito kaya parang walang ''sense''. Tingnan mo ang orihinal na ''message delivery'' [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia:Talaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&oldid=1445796 dito]. Ipinadala ang mensahe na 'yan para i-''suggest'' na puwede gumawa ng tala tulad nung nasa baba. [https://tl.wikipedia.org/w/index.php?title=Usapang_Wikipedia%3ATalaan_ng_mga_artikulong_kailangang_mayroon_ang_bawat_Wikipedia&diff=1670548&oldid=1445796 Si Bluemask ang gumawa ng talang 'yan], siya 'yun isa pang aktibong admin dito sa Wikipediang Tagalog. ''Hope'' na naliwanagan ka. Salamat. --[[User:Jojit fb|Jojit]] ([[User talk:Jojit fb|usapan]]) 03:04, 23 Oktubre 2025 (UTC) :::Ah, pero bakit may kulang? Ano ba nangyari sa Q6 hanggang Q14 at bakit nawala ang Q47, at kung na delete lang sila bakit wala ang Q613? Pero di ko man iyata magagamit ito, pero salamat nalang! [[Tagagamit:OmegaAndromedae|OmegaAndromedae]] ([[Usapang tagagamit:OmegaAndromedae|kausapin]]) 04:37, 23 Oktubre 2025 (UTC) == Wikidata list == {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P5008 wd:Q5460604. } |columns=number:bilang,item:aytem,label/en:artikulo,label,P18 |section= |min_section=3 |sort=label |links=red |thumb=128 |autolist=fallback }} {| class='wikitable sortable' ! bilang ! aytem ! artikulo ! label ! larawan |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q9181|Q9181]] | Abraham | [[Abraham]] | [[Talaksan:PikiWiki Israel 47514 Samaritan museum on mount Grizim - Left.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q91|Q91]] | Abraham Lincoln | [[Abraham Lincoln]] | [[Talaksan:Abraham Lincoln O-77 matte collodion print.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q5670|Q5670]] | Abu Nuwas | [[Abu Nuwas]] | [[Talaksan:Abu Nuwas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q9381|Q9381]] | Adam Smith | [[Adam Smith]] | [[Talaksan:AdamSmith.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q12029|Q12029]] | addiction | [[adiksiyon]] | [[Talaksan:Alcoholism is a Prision.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q352|Q352]] | Adolf Hitler | [[Adolf Hitler]] | [[Talaksan:Adolf Hitler cropped restored 3x4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q889|Q889]] | Afghanistan | [[Apganistan|Afghanistan]] | [[Talaksan:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q336|Q336]] | science | [[agham]] | [[Talaksan:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus (encircled).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q11451|Q11451]] | agriculture | [[agrikultura]] | [[Talaksan:Unload wheat by the combine Claas Lexion 584.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q8018|Q8018]] | Augustine of Hippo | [[Agustin ng Hipona]] | [[Talaksan:Saint Augustine by Philippe de Champaigne.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q2102|Q2102]] | snake | [[ahas]] | [[Talaksan:A snake coiled in the cavity of a tree.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q718|Q718]] | chess | [[ahedres]] | [[Talaksan:Chess game Staunton No. 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q12199|Q12199]] | HIV/AIDS | [[AIDS]] | [[Talaksan:Human Immunodeficency Virus - stylized rendering.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q8597|Q8597]] | Akbar | [[Akbar ang Dakila]] | [[Talaksan:Contemporary seated portrait of Akbar, 1605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q8006|Q8006]] | Akira Kurosawa | [[Akira Kurosawa]] | [[Talaksan:Akirakurosawa-onthesetof7samurai-1953-page88.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q571|Q571]] | book | [[aklat]] | [[Talaksan:Americanstudbookvolume2open.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q7075|Q7075]] | library | [[aklatan]] | [[Talaksan:Austria - Göttweig Abbey - 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q9546|Q9546]] | Al-Ghazali | [[Al-Ghazali]] | [[Talaksan:Al Ghazali.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q282|Q282]] | wine | [[alak]] | [[Talaksan:Red and white wine 12-2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q7251|Q7251]] | Alan Turing | [[Alan Turing]] | [[Talaksan:Alan Turing (1951) (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q937|Q937]] | | [[Albert Einstein]] | [[Talaksan:Albert Einstein Head cleaned.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q5580|Q5580]] | Albrecht Dürer | [[Albrecht Dürer]] | [[Talaksan:Dürer Alte Pinakothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q188|Q188]] | German | [[Wikang Aleman|Aleman]] | [[Talaksan:Legal status of German in the world.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q183|Q183]] | Germany | [[Alemanya]] | [[Talaksan:Aerial view of Berlin (32881394137).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q7318|Q7318]] | Nazi Germany | [[Alemanyang Nazi]] | |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q7374|Q7374]] | Alfred Hitchcock | [[Alfred Hitchcock]] | [[Talaksan:Hitchcock, Alfred 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q37868|Q37868]] | algae | [[algae]] | [[Talaksan:Wlas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q262|Q262]] | Algeria | [[Algeria]] | [[Talaksan:Algeria - Location Map (2013) - DZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 29 | [[:d:Q8366|Q8366]] | algorithm | [[algoritmo]] | [[Talaksan:Flowchart procedural programming.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 30 | [[:d:Q3968|Q3968]] | algebra | [[alhebra]] | [[Talaksan:Quadratic formula.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 31 | [[:d:Q156|Q156]] | alcohols | [[alkohol]] | [[Talaksan:Lukastest etoh tbutoh.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 32 | [[:d:Q8216|Q8216]] | Greek alphabet | [[alpabetong Griyego]] | [[Talaksan:Richtungsschild auf der Insel Ikaria, 2005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 33 | [[:d:Q8229|Q8229]] | Latin script | [[Sulat Latin|alpabetong Latin]] | [[Talaksan:Abecedarium.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 34 | [[:d:Q8209|Q8209]] | Cyrillic script | [[alpabetong Siriliko]] | [[Talaksan:Cyrillic alternates.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 35 | [[:d:Q1286|Q1286]] | Alps | [[Alpes]] | [[Talaksan:Alps 2007-03-13 10.10UTC 1px-250m.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 36 | [[:d:Q663|Q663]] | aluminium | [[aluminyo]] | [[Talaksan:Aluminium-4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 37 | [[:d:Q10908|Q10908]] | Amphibia | [[Amphibia]] | [[Talaksan:Fire salamander (Salamandra Salamandra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 38 | [[:d:Q727|Q727]] | Amsterdam | [[Amsterdam]] | [[Talaksan:Amsterdam airphoto.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 39 | [[:d:Q6199|Q6199]] | anarchism | [[anarkismo]] | [[Talaksan:Graffiti "No Gods, No Masters" and anarchy symbol at central bus station ZOB in Munich, Germany.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 40 | [[:d:Q514|Q514]] | anatomy | [[anatomiya]] | [[Talaksan:Leonardo da vinci, Drawing of a Woman's Torso.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 41 | [[:d:Q5456|Q5456]] | Andes | [[Andes]] | [[Talaksan:Andes 70.30345W 42.99203S.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 42 | [[:d:Q5603|Q5603]] | Andy Warhol | [[Andy Warhol]] | [[Talaksan:Andy Warhol at the Jewish Museum (by Bernard Gotfryd) – LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 43 | [[:d:Q8258|Q8258]] | One Thousand and One Nights | [[Ang Isang Libo't Isang Gabi|Ang Isanglibo't Isang mga Gabi]] | [[Talaksan:Sughrat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 44 | [[:d:Q8269|Q8269]] | The Tale of Genji | [[Ang Kuwento ni Genji]] | [[Talaksan:Genji emaki 01003 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 45 | [[:d:Q8251|Q8251]] | The Art of War | [[Sining ng Pakikidigma|Ang Sining ng Pakikidigma]] | [[Talaksan:Bamboo book - closed - UCR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 46 | [[:d:Q11352|Q11352]] | angle | [[anggulo]] | [[Talaksan:Coord Angle.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 47 | [[:d:Q12117|Q12117]] | cereal | [[angkak]] | [[Talaksan:Various grains edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 48 | [[:d:Q43473|Q43473]] | Angkor Wat | [[Angkor Wat]] | [[Talaksan:Angkor wat temple.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 49 | [[:d:Q11425|Q11425]] | animation | [[animasyon]] | [[Talaksan:Animated GIF from the 1919 Feline folies by Pat Sullivan.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 50 | [[:d:Q51|Q51]] | Antarctica | [[Antartika|Antarctica]] | [[Talaksan:Antarctica 6400px from Blue Marble.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 51 | [[:d:Q12187|Q12187]] | antibiotic | [[antibiyotiko]] | [[Talaksan:How do different antibiotics work?.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 52 | [[:d:Q5685|Q5685]] | Anton Chekhov | [[Anton Chekhov]] | [[Talaksan:Anton Chekhov with bow-tie sepia image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 53 | [[:d:Q1340|Q1340]] | Antonio Vivaldi | [[Antonio Vivaldi]] | [[Talaksan:Onbekend - Antonio Vivaldi - Bologna Museo Internationale e biblioteca della musica di bologna 28-04-2012 9-21-050.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 54 | [[:d:Q7298|Q7298]] | Antonín Dvořák | [[Antonín Dvořák]] | [[Talaksan:Dvorak.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 55 | [[:d:Q3196|Q3196]] | fire | [[apoy]] | [[Talaksan:FIRE 01.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 56 | [[:d:Q15|Q15]] | Africa | [[Aprika]] | [[Talaksan:Africa satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 57 | [[:d:Q1828555|Q1828555]] | Arabic script | [[Arabic script]] | [[Talaksan:Tawqi' script - Qur'anic verses - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 58 | [[:d:Q8669|Q8669]] | Arab–Israeli conflict | [[Arab–Israeli conflict]] | [[Talaksan:Arab-Israeli Map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 59 | [[:d:Q1357|Q1357]] | | [[Gagamba|Araneae]] | [[Talaksan:Spiders Diversity.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 60 | [[:d:Q11376|Q11376]] | acceleration | [[arangkada]] | |- | style='text-align:right'| 61 | [[:d:Q11464|Q11464]] | plough | [[araro]] | [[Talaksan:04-09-12-Schaupflügen-Fahrenwalde-RalfR-IMG 1232.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 62 | [[:d:Q525|Q525]] | Sun | [[Araw (astronomiya)|Araw]] | [[Talaksan:The Sun in white light.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 63 | [[:d:Q573|Q573]] | day | [[Araw (panahon)|araw]] | [[Talaksan:GreenwUhrWelt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 64 | [[:d:Q8739|Q8739]] | Archimedes | [[Arkimedes|Archimedes]] | [[Talaksan:Retrato de un erudito (¿Arquímedes?), por Domenico Fetti.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 65 | [[:d:Q11500|Q11500]] | area | [[Sukat|area]] | |- | style='text-align:right'| 66 | [[:d:Q414|Q414]] | Argentina | [[Arhentina]] | |- | style='text-align:right'| 67 | [[:d:Q868|Q868]] | Aristotle | [[Aristoteles]] | [[Talaksan:Aristotle Altemps Inv8575.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 68 | [[:d:Q11205|Q11205]] | arithmetic | [[aritmetika]] | [[Talaksan:Basic arithmetic operators.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 69 | [[:d:Q10872|Q10872]] | Arkeya | [[Arkeya]] | [[Talaksan:Archaea.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 70 | [[:d:Q12271|Q12271]] | architecture | [[arkitektura]] | [[Talaksan:Ray and Maria Stata Center (MIT).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 71 | [[:d:Q12277|Q12277]] | arch | [[arko]] | [[Talaksan:Arch (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 72 | [[:d:Q1360|Q1360]] | arthropod | [[Arthropoda]] | [[Talaksan:Asian forest scorpion in Khao Yai National Park.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 73 | [[:d:Q11660|Q11660]] | artificial intelligence | [[artipisyal na katalinuhan]] | [[Talaksan:Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 74 | [[:d:Q11427|Q11427]] | steel | [[asero]] | [[Talaksan:Kaltbandcoils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 75 | [[:d:Q11158|Q11158]] | acid | [[asido]] | |- | style='text-align:right'| 76 | [[:d:Q11254|Q11254]] | table salt | [[asin]] | [[Talaksan:Salt shaker on white background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 77 | [[:d:Q12370|Q12370]] | salt | [[Asin (kimika)|asin]] | [[Talaksan:Ammonium-cerium(IV)-sulfate-sample.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 78 | [[:d:Q144|Q144]] | dog | [[aso]] | [[Talaksan:Greenland 467 (35130903436) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 79 | [[:d:Q3863|Q3863]] | asteroid | [[asteroyd]] | [[Talaksan:Asteroidsscale.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 80 | [[:d:Q333|Q333]] | astronomy | [[astronomiya]] | [[Talaksan:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 81 | [[:d:Q11002|Q11002]] | sugar | [[asukal]] | [[Talaksan:Sugar 2xmacro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 82 | [[:d:Q48|Q48]] | Asia | [[Asya]] | [[Talaksan:Asia satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 83 | [[:d:Q12152|Q12152]] | myocardial infarction | [[atake sa puso]] | [[Talaksan:Heart attack diagram.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 84 | [[:d:Q9368|Q9368]] | liver | [[atay]] | [[Talaksan:Leber Schaf.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 85 | [[:d:Q7066|Q7066]] | atheism | [[ateismo]] | [[Talaksan:Ephesians 2,12 - Greek atheos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 86 | [[:d:Q1524|Q1524]] | Athens | [[Atenas]] | [[Talaksan:Akropolis 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 87 | [[:d:Q542|Q542]] | athletics | [[Atletiks|atletika]] | [[Talaksan:Naisten 400 m aidat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 88 | [[:d:Q9121|Q9121]] | atom | [[atomo]] | [[Talaksan:Helium atom QM.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 89 | [[:d:Q408|Q408]] | Australia | [[Australya]] | [[Talaksan:Australia satellite plane.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 90 | [[:d:Q40|Q40]] | Austria | [[Austria]] | [[Talaksan:Austria - Location Map (2019) - AUT - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 91 | [[:d:Q8011|Q8011]] | Avicenna | [[Avicenna]] | [[Talaksan:Pursina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 92 | [[:d:Q12542|Q12542]] | Aztec | [[Aztec]] | [[Talaksan:Reconstruction of Tenochtitlan2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 93 | [[:d:Q467|Q467]] | woman | [[babae]] | [[Talaksan:Woman.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 94 | [[:d:Q787|Q787]] | pig | [[baboy]] | [[Talaksan:Sow with piglet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 95 | [[:d:Q11411|Q11411]] | backgammon | [[Bakgamon|backgammon]] | [[Talaksan:Backgammon lg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 96 | [[:d:Q10876|Q10876]] | bacteria | [[Bakterya|bacteria]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 97 | [[:d:Q1530|Q1530]] | Baghdad | [[Baghdad]] | |- | style='text-align:right'| 98 | [[:d:Q8092|Q8092]] | tropical cyclone | [[bagyo]] | [[Talaksan:Dramatic Views of Hurricane Florence from the International Space Station From 9 12 (42828603210) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 99 | [[:d:Q8068|Q8068]] | flood | [[baha]] | [[Talaksan:KatrinaNewOrleansFlooded edit2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 100 | [[:d:Q7343|Q7343]] | Great Barrier Reef | [[Bahura ng Gran Barrera]] | [[Talaksan:GreatBarrierReef-EO.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 101 | [[:d:Q830|Q830]] | cattle | [[baka]] | [[Talaksan:Cow female black white.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 102 | [[:d:Q677|Q677]] | iron | [[bakal]] | [[Talaksan:Iron electrolytic and 1cm3 cube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 103 | [[:d:Q8091|Q8091]] | grammar | [[balarila]] | |- | style='text-align:right'| 104 | [[:d:Q1074|Q1074]] | skin | [[Balat (anatomiya)|balat]] | [[Talaksan:Komodo dragon skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 105 | [[:d:Q321|Q321]] | Milky Way | [[Ariwanas|Balatas]] | [[Talaksan:Artist’s impression of the Milky Way.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 106 | [[:d:Q12548|Q12548]] | Holy Roman Empire | [[Banal na Imperyong Romano]] | |- | style='text-align:right'| 107 | [[:d:Q1861|Q1861]] | Bangkok | [[Bangkok]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 108 | [[:d:Q7164|Q7164]] | World Bank | [[Bangkong Pandaigdig]] | [[Talaksan:World Bank building at Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 109 | [[:d:Q9610|Q9610]] | Bangla | [[Wikang Bengali|Bangla]] | [[Talaksan:Bengali letters.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 110 | [[:d:Q902|Q902]] | Bangladesh | [[Bangladesh]] | |- | style='text-align:right'| 111 | [[:d:Q11446|Q11446]] | ship | [[barko]] | [[Talaksan:DANA 2004 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 112 | [[:d:Q11193|Q11193]] | base | [[base]] | [[Talaksan:Sodium hydroxide solution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 113 | [[:d:Q12512|Q12512]] | St. Peter's Basilica | [[Basilika ni San Pedro]] | [[Talaksan:Basilica di San Pietro in Vaticano September 2015-1a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 114 | [[:d:Q5372|Q5372]] | basketball | [[basketbol]] | [[Talaksan:Dream Team at the 1992 Summer Olympics.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 115 | [[:d:Q11475|Q11475]] | vacuum | [[basyo]] | [[Talaksan:Kolbenluftpumpe hg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 116 | [[:d:Q7569|Q7569]] | child | [[bata]] | [[Talaksan:Little girl of Don Som.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 117 | [[:d:Q12111|Q12111]] | Sorghum | [[batad]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor - geograph.org.uk - 1070429.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 118 | [[:d:Q7748|Q7748]] | law | [[batas]] | [[Talaksan:JMR-Memphis1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 119 | [[:d:Q8063|Q8063]] | rock | [[Bato (heolohiya)|bato]] | [[Talaksan:Balanced Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 120 | [[:d:Q11421|Q11421]] | magnet | [[batubalani]] | [[Talaksan:Bar magnet crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 121 | [[:d:Q956|Q956]] | Beijing | [[Beijing]] | [[Talaksan:Skyline of Beijing CBD with B-5906 approaching (20211016171955).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 122 | [[:d:Q11465|Q11465]] | velocity | [[Tulin|belosidad]] | [[Talaksan:Vector snelheid-Plain.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 123 | [[:d:Q313|Q313]] | Venus | [[Benus (planeta)|Benus]] | [[Talaksan:PIA23791-Venus-RealAndEnhancedContrastViews-20200608 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 124 | [[:d:Q64|Q64]] | Berlin | [[Berlin]] | [[Talaksan:Cityscape Berlin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 125 | [[:d:Q5369|Q5369]] | baseball | [[beysbol]] | [[Talaksan:Zack Greinke on July 29, 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 126 | [[:d:Q11563|Q11563]] | number | [[bilang]] | [[Talaksan:Numbers grid in NY.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 127 | [[:d:Q2111|Q2111]] | speed of light in vacuum | [[bilis ng liwanag]] | |- | style='text-align:right'| 128 | [[:d:Q11442|Q11442]] | bicycle | [[bisikleta]] | [[Talaksan:00 8327 Historisches Fahrrad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 129 | [[:d:Q523|Q523]] | star | [[bituin]] | [[Talaksan:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 130 | [[:d:Q7094|Q7094]] | biochemistry | [[biyokimika]] | [[Talaksan:Fat triglyceride shorthand formula.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 131 | [[:d:Q290|Q290]] | biological sex | [[biyolohikal na kasarian]] | [[Talaksan:Cromosomas X-Y y gametos.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 132 | [[:d:Q420|Q420]] | biology | [[biyolohiya]] | [[Talaksan:Biology-0001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 133 | [[:d:Q7108|Q7108]] | biotechnology | [[biyoteknolohiya]] | [[Talaksan:Biotecnologia Fase3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 134 | [[:d:Q8355|Q8355]] | violin | [[biyulin]] | [[Talaksan:Violin VL100.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 135 | [[:d:Q9759|Q9759]] | blues | [[blues]] | [[Talaksan:B.B. King, 2006-06-26.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 136 | [[:d:Q2841|Q2841]] | Bogotá | [[Bogotá|Bogota]] | [[Talaksan:Centro internacional.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 137 | [[:d:Q441|Q441]] | botany | [[botanika]] | [[Talaksan:Diversity of plants image version q.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 138 | [[:d:Q202943|Q202943]] | Brahmagupta | [[Brahmagupta]] | [[Talaksan:Hindu astronomer, 19th-century illustration.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 139 | [[:d:Q155|Q155]] | Brazil | [[Brasil|Brazil]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 140 | [[:d:Q9530|Q9530]] | breathing | [[breathing]] | [[Talaksan:Diaphragmatic breathing.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 141 | [[:d:Q8680|Q8680]] | British Empire | [[Imperyong Britaniko|Britanikong Imperyo]] | |- | style='text-align:right'| 142 | [[:d:Q7391|Q7391]] | bee | [[bubuyog]] | [[Talaksan:(MHNT) Apis mellifera (female) - on viburnum tinus flowers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 143 | [[:d:Q748|Q748]] | Buddhism | [[Budismo|Buddadamma]] | [[Talaksan:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 144 | [[:d:Q8081|Q8081]] | tornado | [[buhawi]] | [[Talaksan:F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 145 | [[:d:Q3|Q3]] | life | [[buhay]] | [[Talaksan:HumanNewborn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 146 | [[:d:Q11457|Q11457]] | cotton | [[bulak]] | [[Talaksan:Cotton - പരുത്തി 03.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 147 | [[:d:Q506|Q506]] | flower | [[bulaklak]] | [[Talaksan:Flores.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 148 | [[:d:Q8072|Q8072]] | volcano | [[bulkan]] | [[Talaksan:Mount St. Helens erupting blue.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 149 | [[:d:Q12214|Q12214]] | smallpox | [[bulutong]] | [[Talaksan:Child with Smallpox Bangladesh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 150 | [[:d:Q8502|Q8502]] | mountain | [[bundok]] | [[Talaksan:Himalayas, Ama Dablam, Nepal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 151 | [[:d:Q513|Q513]] | Mount Everest | [[Bundok Everest]] | [[Talaksan:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 152 | [[:d:Q1364|Q1364]] | fruit | [[bunga]] | [[Talaksan:(MHNT) Geum urbanum - Fruit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 153 | [[:d:Q405|Q405]] | Moon | [[Buwan (astronomiya)|Buwan]] | [[Talaksan:FullMoon2010.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 154 | [[:d:Q8161|Q8161]] | tax | [[buwis]] | [[Talaksan:Pieter Brueghel the Younger, 'Paying the Tax (The Tax Collector)' oil on panel, 1620-1640. USC Fisher Museum of Art.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 155 | [[:d:Q85|Q85]] | Cairo | [[Cairo]] | [[Talaksan:Cairo Skyline (2020).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 156 | [[:d:Q16|Q16]] | Canada | [[Canada]] | [[Talaksan:Canada - Location Map (2013) - CAN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 157 | [[:d:Q12284|Q12284]] | canal | [[canal]] | [[Talaksan:0283 Ribeauvillé (Haut-Rhin - Elsass).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 158 | [[:d:Q5465|Q5465]] | Cape Town | [[Lungsod ng Cabo|Cape Town]] | [[Talaksan:Ciudad del Cabo desde Cabeza de León, Sudáfrica, 2018-07-22, DD 34.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 159 | [[:d:Q11358|Q11358]] | carbohydrate | [[Karbohidrata|carbohydrate]] | [[Talaksan:Carbohydrates.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 160 | [[:d:Q6722|Q6722]] | Carl Friedrich Gauss | [[Carl Friedrich Gauss]] | [[Talaksan:Carl Friedrich Gauss.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 161 | [[:d:Q1043|Q1043]] | Carl Linnaeus | [[Carl Linnaeus]] | [[Talaksan:Carl von Linné.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 162 | [[:d:Q3044|Q3044]] | Charlemagne | [[Carlomagno]] | [[Talaksan:Charlemagne denier Mayence 812 814.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 163 | [[:d:Q1405|Q1405]] | Augustus | [[Cesar Augusto]] | [[Talaksan:Augustus of Prima Porta (inv. 2290).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 164 | [[:d:Q160|Q160]] | Cetacea | [[Cetacea]] | [[Talaksan:Graywhale MMC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 165 | [[:d:Q9045|Q9045]] | Chanakya | [[Chanakya]] | [[Talaksan:Chanakya artistic depiction.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 166 | [[:d:Q1035|Q1035]] | | [[Charles Darwin]] | [[Talaksan:Charles Darwin portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 167 | [[:d:Q2042|Q2042]] | Charles de Gaulle | [[Charles de Gaulle]] | [[Talaksan:General Charles de Gaulle in 1945.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 168 | [[:d:Q5686|Q5686]] | Charles Dickens | [[Charles Dickens]] | [[Talaksan:Dickens Gurney head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 169 | [[:d:Q882|Q882]] | Charlie Chaplin | [[Charlie Chaplin]] | [[Talaksan:Charlie Chaplin portrait Getty 1739411952.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 170 | [[:d:Q5809|Q5809]] | Che Guevara | [[Che Guevara]] | [[Talaksan:Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 171 | [[:d:Q8201|Q8201]] | Chinese characters | [[Chinese characters]] | [[Talaksan:Hanzi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 172 | [[:d:Q7322|Q7322]] | Christopher Columbus | [[Christopher Columbus]] | [[Talaksan:Ridolfo del Ghirlandaio - Ritratto di Cristoforo Colombo (1520).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 173 | [[:d:Q8423|Q8423]] | Cyrus the Great | [[Dakilang Ciro|Ciro ang Dakila]] | [[Talaksan:Great Men and Famous Women Volume 1 - Cyrus the Great.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 174 | [[:d:Q81513|Q81513]] | Citrus | [[Citrus]] | [[Talaksan:Mandarin tree closeup.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 175 | [[:d:Q8683|Q8683]] | Cold War | [[Digmaang Malamig|Cold War]] | [[Talaksan:US Army tanks face off against Soviet tanks, Berlin 1961.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 176 | [[:d:Q739|Q739]] | Colombia | [[Colombia]] | |- | style='text-align:right'| 177 | [[:d:Q4604|Q4604]] | Confucius | [[Confucio|Confucius]] | [[Talaksan:Confucius, fresco from a Western Han tomb of Dongping County, Shandong province, China.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 178 | [[:d:Q11382|Q11382]] | conservation of energy | [[conservation of energy]] | [[Talaksan:Blocked-pendulum-strobe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 179 | [[:d:Q8413|Q8413]] | Constantine the Great | [[Dakilang Constantino|Constantino I]] | [[Talaksan:0 Constantinus I - Palazzo dei Conservatori (2).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 180 | [[:d:Q753|Q753]] | copper | [[Tanso (elemento)|copper]] | [[Talaksan:Cuivre Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 181 | [[:d:Q241|Q241]] | Cuba | [[Cuba]] | [[Talaksan:Santa Clara (Cuba).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 182 | [[:d:Q165|Q165]] | sea | [[dagat]] | [[Talaksan:Paracas National Reserve, Ica, Peru-3April2011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 183 | [[:d:Q545|Q545]] | Baltic Sea | [[Dagat Baltiko]] | [[Talaksan:SvetlogorskRauschen 05-2017 img11 beach.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 184 | [[:d:Q5484|Q5484]] | Caspian Sea | [[Dagat Kaspiyo|Dagat Caspian]] | [[Talaksan:Caspian Sea from orbit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 185 | [[:d:Q1693|Q1693]] | North Sea | [[Dagat Hilaga]] | [[Talaksan:North Sea 02 ubt.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 186 | [[:d:Q166|Q166]] | Black Sea | [[Dagat Itim]] | [[Talaksan:Black Sea Nasa May 25 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 187 | [[:d:Q1247|Q1247]] | Caribbean Sea | [[Dagat Karibe]] | [[Talaksan:50 Shades Of Blue (187611681).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 188 | [[:d:Q37660|Q37660]] | South China Sea | [[Dagat Timog Tsina|Dagat Luzon]] | [[Talaksan:Mar de China Meridional - BM WMS 2004.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 189 | [[:d:Q4918|Q4918]] | Mediterranean Sea | [[Dagat Mediteraneo]] | [[Talaksan:Mediterranean Sea political map-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 190 | [[:d:Q2|Q2]] | Earth | [[Daigdig]] | [[Talaksan:Meteosat-12-fci-march-equinox-2025-noon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 191 | [[:d:Q8409|Q8409]] | Alexander the Great | [[Alejandrong Dakila|Dakilang Aleksander]] | [[Talaksan:Alexander the Great mosaic (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 192 | [[:d:Q8698|Q8698]] | Great Depression | [[Malawakang Depresyon|Dakilang Depresyon]] | [[Talaksan:Lange-MigrantMother02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 193 | [[:d:Q11652|Q11652]] | frequency | [[dalasan]] | [[Talaksan:FrequencyAnimation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 194 | [[:d:Q11651|Q11651]] | electric current | [[daloy ng kuryente]] | [[Talaksan:Magnetic field of a steady current.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 195 | [[:d:Q12323|Q12323]] | dam | [[dam]] | [[Talaksan:RappbodeLufts.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 196 | [[:d:Q3766|Q3766]] | Damascus | [[Damasco|Damascus]] | [[Talaksan:Damascus coll.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 197 | [[:d:Q9415|Q9415]] | emotion | [[damdamin]] | [[Talaksan:Plutchik-wheel in arabic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 198 | [[:d:Q1067|Q1067]] | Dante Alighieri | [[Dante Alighieri]] | [[Talaksan:Portrait de Dante.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 199 | [[:d:Q1653|Q1653]] | Danube | [[Danubio]] | [[Talaksan:Budapest from Gellert Hill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 200 | [[:d:Q41585|Q41585]] | David Hilbert | [[David Hilbert]] | [[Talaksan:Hilbert.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 201 | [[:d:Q1353|Q1353]] | Delhi | [[Delhi]] | [[Talaksan:Red Fort in Delhi 03-2016 img3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 202 | [[:d:Q7174|Q7174]] | democracy | [[demokrasya]] | [[Talaksan:Election MG 3455.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 203 | [[:d:Q974|Q974]] | Democratic Republic of the Congo | [[Demokratikong Republika ng Congo]] | |- | style='text-align:right'| 204 | [[:d:Q8514|Q8514]] | desert | [[desyerto]] | [[Talaksan:Libya 4608 Idehan Ubari Dunes Luca Galuzzi 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 205 | [[:d:Q1354|Q1354]] | Dhaka | [[Dhaka]] | [[Talaksan:Dhaka skyline1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 206 | [[:d:Q297|Q297]] | Diego Velázquez | [[Diego Velázquez]] | [[Talaksan:Diego Velázquez Autorretrato 45 x 38 cm - Colección Real Academia de Bellas Artes de San Carlos - Museo de Bellas Artes de Valencia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 207 | [[:d:Q198|Q198]] | war | [[digmaan]] | [[Talaksan:Thure de Thulstrup - L. Prang and Co. - Battle of Gettysburg - Restoration by Adam Cuerden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 208 | [[:d:Q2487|Q2487]] | Thirty Years' War | [[Tatlumpung Taong Digmaan|Digmaan ng Tatlumpung Taon]] | [[Talaksan:Magdeburg 1631.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 209 | [[:d:Q8740|Q8740]] | Vietnam War | [[Digmaang Biyetnam]] | [[Talaksan:VietnamMural.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 210 | [[:d:Q8465|Q8465]] | civil war | [[digmaang sibil]] | [[Talaksan:Battle of Gettysburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 211 | [[:d:Q8676|Q8676]] | American Civil War | [[Digmaang Sibil ng Amerika|Digmaang Sibil ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:CivilWarUSAColl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 212 | [[:d:Q317|Q317]] | dictatorship | [[diktadura]] | [[Talaksan:Hitler Nürnberg 1935.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 213 | [[:d:Q9106|Q9106]] | Dmitri Mendeleev | [[Dimitri Mendeleyev]] | [[Talaksan:Dmitri Mendeleev.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 214 | [[:d:Q12536|Q12536]] | Abbasid Caliphate | [[Kalipatong Abasida|Dinastiyang Abasida]] | [[Talaksan:Abbasid Caliphate-ar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 215 | [[:d:Q7209|Q7209]] | Han dynasty | [[Dinastiyang Han]] | [[Talaksan:Summer Vacation 2007, 263, Watchtower In The Morning Light, Dunhuang, Gansu Province.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 216 | [[:d:Q9903|Q9903]] | Ming dynasty | [[Dinastiyang Ming]] | [[Talaksan:Ming Empire cca 1580 (en).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 217 | [[:d:Q8733|Q8733]] | Qing dynasty | [[Dinastiyang Qing]] | |- | style='text-align:right'| 218 | [[:d:Q9683|Q9683]] | Tang dynasty | [[Dinastiyang Tang]] | [[Talaksan:Tang Dynasty circa 700 CE.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 219 | [[:d:Q430|Q430]] | dinosaur | [[dinosauro]] | [[Talaksan:Various dinosaurs2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 220 | [[:d:Q11656|Q11656]] | diode | [[Diodo|diode]] | [[Talaksan:Diode-closeup.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 221 | [[:d:Q1889|Q1889]] | diplomacy | [[diplomasya]] | [[Talaksan:2024-11-18-Headquarters of the United Nations-0605.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 222 | [[:d:Q4439|Q4439]] | hard disk | [[Hard disk drive|diskong matigas]] | [[Talaksan:Western Digital WD2500BB Hard Disk A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 223 | [[:d:Q12206|Q12206]] | diabetes | [[diyabetes]] | [[Talaksan:Blue circle for diabetes.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 224 | [[:d:Q9453|Q9453]] | dialectic | [[Diyalektika]] | [[Talaksan:Georg Pencz, Dialectic, NGA 33130.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 225 | [[:d:Q5283|Q5283]] | diamond | [[diyamante]] | [[Talaksan:Rough Diamond.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 226 | [[:d:Q190|Q190]] | God | [[Diyos]] | [[Talaksan:Schnorr von Carolsfeld Bibel in Bildern 1860 001.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 227 | [[:d:Q7430|Q7430]] | deoxyribonucleic acid | [[DNA]] | [[Talaksan:DNA animation.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 228 | [[:d:Q4917|Q4917]] | United States dollar | [[dolyar ng Estados Unidos]] | [[Talaksan:USDnotes.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 229 | [[:d:Q11395|Q11395]] | domestication | [[domestikasyon]] | [[Talaksan:Domestication Timeline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 230 | [[:d:Q612|Q612]] | Dubai | [[Dubai]] | [[Talaksan:Dubai Skyline mit Burj Khalifa (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 231 | [[:d:Q7873|Q7873]] | blood | [[dugo]] | [[Talaksan:Blood Test (15575812743).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 232 | [[:d:Q7953|Q7953]] | Zen | [[Zen|Dzen]] | [[Talaksan:Eiheiji gate.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 233 | [[:d:Q1063|Q1063]] | evolution | [[ebolusyon]] | [[Talaksan:L'origine de l'évolution.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 234 | [[:d:Q8434|Q8434]] | education | [[edukasyon]] | [[Talaksan:1887 Bettannier Der Schwarze Fleck anagoria.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 235 | [[:d:Q79|Q79]] | Egypt | [[Ehipto]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 236 | [[:d:Q7150|Q7150]] | ecology | [[ekolohiya]] | [[Talaksan:Grib skov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 237 | [[:d:Q8134|Q8134]] | economics | [[ekonomika]] | [[Talaksan:Economics circular flow cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 238 | [[:d:Q11214|Q11214]] | differential equation | [[ekwasyong diperensiyal]] | [[Talaksan:Exemple d'eqüacion diferenciala.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 239 | [[:d:Q7939|Q7939]] | El Niño | [[El Niño]] | [[Talaksan:ENSO - El Niño.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 240 | [[:d:Q849919|Q849919]] | electromagnetic interaction | [[electromagnetic interaction]] | [[Talaksan:Feynmann Diagram Coulomb.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 241 | [[:d:Q9778|Q9778]] | electronic music | [[electronic music]] | [[Talaksan:1st commercial Moog synthesizer (1964, commissioned by the Alwin Nikolai Dance Theater of NY) @ Stearns Collection (Stearns 2035), University of Michigan.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 242 | [[:d:Q12725|Q12725]] | electricity | [[elektrisidad]] | [[Talaksan:Lightning simulator questacon04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 243 | [[:d:Q11650|Q11650]] | electronics | [[elektronika]] | [[Talaksan:Arduino ftdi chip-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 244 | [[:d:Q11344|Q11344]] | chemical element | [[Elemento (kimika)|elemento]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 245 | [[:d:Q7207|Q7207]] | Elizabeth I of England | [[Elizabeth I ng Inglatera]] | [[Talaksan:Elizabeth1England.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 246 | [[:d:Q303|Q303]] | Elvis Presley | [[Elvis Presley]] | [[Talaksan:Elvis Presley Publicity Photo for The Trouble with Girls 1968.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 247 | [[:d:Q613|Q613]] | Emirate of Dubai | [[Emirate of Dubai]] | [[Talaksan:UAE Dubai Marina img1 asv2018-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 248 | [[:d:Q11379|Q11379]] | energy | [[enerhiya]] | [[Talaksan:Electric power transmission.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 249 | [[:d:Q12739|Q12739]] | nuclear power | [[Enerhiyang nukleyar|enerhiyang nuklear]] | [[Talaksan:Nuclear Power Plant Cattenom.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 250 | [[:d:Q8753|Q8753]] | Enrico Fermi | [[Enrico Fermi]] | [[Talaksan:Enrico Fermi 1943-49.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 251 | [[:d:Q5292|Q5292]] | encyclopedia | [[ensiklopedya]] | [[Talaksan:Bertelsmann Lexikothek.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 252 | [[:d:Q8047|Q8047]] | enzyme | [[ensima]] | [[Talaksan:Enzyme inhibition.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 253 | [[:d:Q8272|Q8272]] | Epic of Gilgamesh | [[Epiko ni Gilgamesh]] | [[Talaksan:GilgameshTablet.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 254 | [[:d:Q41571|Q41571]] | epilepsy | [[epilepsiya]] | [[Talaksan:Spike-waves.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 255 | [[:d:Q9471|Q9471]] | epistemology | [[epistemolohiya]] | [[Talaksan:4 Pramanas, epistemology according to ancient Nyayasutras.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 256 | [[:d:Q9123|Q9123]] | Ernest Rutherford | [[Ernest Rutherford]] | [[Talaksan:Ernest Rutherford LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 257 | [[:d:Q9130|Q9130]] | Erwin Schrödinger | [[Erwin Schrödinger]] | [[Talaksan:Erwin Schrödinger - Narodowe Archiwum Cyfrowe (1-E-939).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 258 | [[:d:Q29|Q29]] | Spain | [[Espanya]] | [[Talaksan:Spain - Location Map (2013) - ESP - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 259 | [[:d:Q143|Q143]] | Esperanto | [[Esperanto]] | [[Talaksan:Flag of Esperanto.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 260 | [[:d:Q42527|Q42527]] | spice | [[Pampalasa|espesya]] | [[Talaksan:Spices1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 261 | [[:d:Q11455|Q11455]] | special relativity | [[Teorya ng natatanging relatibidad|espesyal na teoriya ng relatibidad]] | [[Talaksan:Gedankenexperiment Zeitdilitation.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 262 | [[:d:Q7432|Q7432]] | species | [[espesye]] | [[Talaksan:Heliconius mimicry.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 263 | [[:d:Q12483|Q12483]] | statistics | [[estadistika]] | [[Talaksan:Standard Normal Distribution-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 264 | [[:d:Q7275|Q7275]] | state | [[estado]] | [[Talaksan:Leviathan frontispiece cropped British Library.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 265 | [[:d:Q30|Q30]] | United States | [[Estados Unidos|Estados Unidos ng Amerika]] | [[Talaksan:United States - Location Map (2013) - USA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 266 | [[:d:Q9202|Q9202]] | Statue of Liberty | [[Estatwa ng Kalayaan]] | [[Talaksan:Statue of Liberty and a sightseeing boat, Liberty Island, New York.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 267 | [[:d:Q153|Q153]] | ethanol | [[etanol]] | [[Talaksan:Sample of Absolute Ethanol.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 268 | [[:d:Q115|Q115]] | Ethiopia | [[Ethiopia]] | [[Talaksan:Ethiopia in its region.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 269 | [[:d:Q9465|Q9465]] | ethics | [[etika]] | [[Talaksan:Rage-and-anger-fresco.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 270 | [[:d:Q8747|Q8747]] | Euclid | [[Euclides|Euclid]] | [[Talaksan:Euklid2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 271 | [[:d:Q4916|Q4916]] | Euro | [[Euro]] | [[Talaksan:Euro Series Banknotes (2019) - centered.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 272 | [[:d:Q46|Q46]] | Europe | [[Europa]] | [[Talaksan:Europe satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 273 | [[:d:Q7371|Q7371]] | Federico Fellini | [[Federico Fellini]] | [[Talaksan:Federico Fellini NYWTS 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 274 | [[:d:Q1496|Q1496]] | Ferdinand Magellan | [[Fernando de Magallanes]] | [[Talaksan:Retrato de Hernando de Magallanes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 275 | [[:d:Q9764|Q9764]] | flamenco | [[flamenco]] | [[Talaksan:Sargent John Singer Spanish Dancer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 276 | [[:d:Q12748|Q12748]] | fossil fuel | [[fossil fuel]] | [[Talaksan:Combustibles fossiles.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 277 | [[:d:Q5432|Q5432]] | Francisco Goya | [[Francisco de Goya]] | [[Talaksan:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 278 | [[:d:Q5604|Q5604]] | Frank Lloyd Wright | [[Frank Lloyd Wright]] | [[Talaksan:Frank Lloyd Wright LC-USZ62-36384.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 279 | [[:d:Q8007|Q8007]] | Franklin Delano Roosevelt | [[Franklin D. Roosevelt]] | [[Talaksan:FDR 1944 Color Portrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 280 | [[:d:Q905|Q905]] | Franz Kafka | [[Franz Kafka]] | [[Talaksan:Franz Kafka, 1923.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 281 | [[:d:Q7312|Q7312]] | Franz Schubert | [[Franz Schubert]] | [[Talaksan:Franz Schubert by Wilhelm August Rieder 1875 larger version.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 282 | [[:d:Q1268|Q1268]] | Frédéric Chopin | [[Frederic Francois Chopin]] | [[Talaksan:Frederic Chopin photo.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 283 | [[:d:Q5588|Q5588]] | Frida Kahlo | [[Frida Kahlo]] | [[Talaksan:Frida Kahlo, by Guillermo Kahlo (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 284 | [[:d:Q9358|Q9358]] | Friedrich Nietzsche | [[Friedrich Nietzsche]] | [[Talaksan:Nietzsche187a.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 285 | [[:d:Q764|Q764]] | fungi | [[Halamang-singaw|Fungus]] | [[Talaksan:2006-08-09 Amanita citrina 46465 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 286 | [[:d:Q2736|Q2736]] | association football | [[futbol]] | [[Talaksan:Football in Bloomington, Indiana, 1995.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 287 | [[:d:Q125851781|Q125851781]] | Fâtih Sultan Mehemmed Han | [[Fâtih Sultan Mehemmed Han]] | |- | style='text-align:right'| 288 | [[:d:Q991|Q991]] | Fyodor Dostoyevsky | [[Feodor Dostoyevsky|Fëdor Dostoevskij]] | [[Talaksan:Vasily Perov - Портрет Ф.М.Достоевского - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 289 | [[:d:Q5878|Q5878]] | | [[Gabriel García Márquez]] | [[Talaksan:Gabriel Garcia Marquez.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 290 | [[:d:Q318|Q318]] | galaxy | [[Galaksiya|galaxy]] | [[Talaksan:NGC 4414 (NASA-med).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 291 | [[:d:Q8778|Q8778]] | Galen | [[Galen]] | [[Talaksan:Galenus.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 292 | [[:d:Q307|Q307]] | Galileo Galilei | [[Galileo Galilei]] | [[Talaksan:Galileo.arp.300pix.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 293 | [[:d:Q7191|Q7191]] | Nobel Prize | [[Gantimpalang Nobel]] | [[Talaksan:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 294 | [[:d:Q11432|Q11432]] | gas | [[gas]] | [[Talaksan:Kinetic theory of gases.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 295 | [[:d:Q156103|Q156103]] | gastroenteritis | [[gastroenteritis]] | [[Talaksan:Gastroenteritis viruses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 296 | [[:d:Q8495|Q8495]] | milk | [[gatas]] | [[Talaksan:Glass of Milk (33657535532).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 297 | [[:d:Q720|Q720]] | Genghis Khan | [[Genghis Khan]] | [[Talaksan:YuanEmperorAlbumGenghisPortrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 298 | [[:d:Q5683|Q5683]] | Geoffrey Chaucer | [[Geoffrey Chaucer]] | [[Talaksan:Portrait of Geoffrey Chaucer (4671380) (cropped) 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 299 | [[:d:Q7302|Q7302]] | George Frideric Handel | [[George Frideric Handel]] | [[Talaksan:George Frideric Handel by Balthasar Denner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 300 | [[:d:Q9235|Q9235]] | Georg Wilhelm Friedrich Hegel | [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel]] | [[Talaksan:Jakob Schlesinger - Hegel 1831.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 301 | [[:d:Q5679|Q5679]] | Lord Byron | [[George Byron, Ika-6 na Barong Byron]] | [[Talaksan:Byron 1813 by Phillips.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 302 | [[:d:Q23|Q23]] | George Washington | [[George Washington]] | [[Talaksan:Gilbert Stuart Williamstown Portrait of George Washington.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 303 | [[:d:Q7311|Q7311]] | Giacomo Puccini | [[Giacomo Puccini]] | [[Talaksan:GiacomoPuccini.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 304 | [[:d:Q897|Q897]] | gold | [[ginto]] | [[Talaksan:Gold-crystals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 305 | [[:d:Q179277|Q179277]] | Giovanni Pierluigi da Palestrina | [[Giovanni Pierluigi da Palestrina]] | [[Talaksan:Giovanni Pierluigi da Palestrina.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 306 | [[:d:Q6607|Q6607]] | guitar | [[gitara]] | [[Talaksan:Classical Guitar two views.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 307 | [[:d:Q12554|Q12554]] | Middle Ages | [[Gitnang Kapanahunan|Gitnang Panahon]] | [[Talaksan:Friedrich-barbarossa-und-soehne-welfenchronik 1-1000x1540.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 308 | [[:d:Q7204|Q7204]] | Middle East | [[Gitnang Silangan]] | [[Talaksan:Colorful shaded map of Middle East.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 309 | [[:d:Q7317|Q7317]] | Giuseppe Verdi | [[Giuseppe Verdi]] | [[Talaksan:Giuseppi Verdi by Ferdinand Mulnier c1870.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 310 | [[:d:Q7181|Q7181]] | globalization | [[globalisasyon]] | |- | style='text-align:right'| 311 | [[:d:Q11413|Q11413]] | go | [[Go (laro)|go]] | [[Talaksan:Go board.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 312 | [[:d:Q5377|Q5377]] | golf | [[golf]] | [[Talaksan:Golfer swing.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 313 | [[:d:Q9047|Q9047]] | Gottfried Wilhelm Leibniz | [[Gottfried Leibniz]] | [[Talaksan:Christoph Bernhard Francke - Bildnis des Philosophen Leibniz (ca. 1695).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 314 | [[:d:Q11412|Q11412]] | gravity | [[grabedad]] | [[Talaksan:Solar sys.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 315 | [[:d:Q7347|Q7347]] | Great Lakes | [[Mga Malalaking Lawa|Gran Lagos]] | [[Talaksan:ISS-43 the Great Lakes of North America.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 316 | [[:d:Q4421|Q4421]] | forest | [[gubat]] | [[Talaksan:Brussels Zonienwoud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 317 | [[:d:Q11004|Q11004]] | vegetable | [[gulay]] | [[Talaksan:Kleinmarkthalle Frankfurt Gemüsestand.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 318 | [[:d:Q446|Q446]] | wheel | [[gulong]] | [[Talaksan:Hub (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 319 | [[:d:Q9188|Q9188]] | Empire State Building | [[Gusaling Empire State]] | [[Talaksan:Empire State Building (aerial view).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 320 | [[:d:Q7304|Q7304]] | Gustav Mahler | [[Gustav Mahler]] | [[Talaksan:Photo of Gustav Mahler by Moritz Nähr 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 321 | [[:d:Q6240|Q6240]] | Hafez | [[Hafez]] | [[Talaksan:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 322 | [[:d:Q12506|Q12506]] | Hagia Sophia | [[Hagia Sophia]] | [[Talaksan:Hagia Sophia Mars 2013.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 323 | [[:d:Q9232|Q9232]] | Jainism | [[Hainismo]] | [[Talaksan:Shravanbelgola Gomateshvara feet prayer1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 324 | [[:d:Q756|Q756]] | plant | [[halaman]] | [[Talaksan:Thanh Long ở Ninh Thuận.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 325 | [[:d:Q8094|Q8094]] | wind | [[hangin]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-1990-0206-324, Berlin, Passanten im Wind.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 326 | [[:d:Q8222|Q8222]] | Hangul | [[Hangul]] | [[Talaksan:Hangeul-basic.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 327 | [[:d:Q5673|Q5673]] | Hans Christian Andersen | [[Hans Christian Andersen]] | [[Talaksan:Hans Christian Andersen by Thora Hallager 1869.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 328 | [[:d:Q17|Q17]] | Japan | [[Hapon]] | [[Talaksan:Satellite image of Japan in May 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 329 | [[:d:Q5287|Q5287]] | Japanese | [[Wikang Hapones|Hapones]] | [[Talaksan:Nihongo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 330 | [[:d:Q729|Q729]] | animal | [[hayop]] | [[Talaksan:Animal diversity.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 331 | [[:d:Q5589|Q5589]] | Henri Matisse | [[Henri Matisse]] | [[Talaksan:Portrait of Henri Matisse 1933 May 20.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 332 | [[:d:Q8768|Q8768]] | Henry Ford | [[Henry Ford]] | [[Talaksan:Henry ford 1919.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 333 | [[:d:Q1071|Q1071]] | geography | [[heograpiya]] | [[Talaksan:OrteliusWorldMap.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 334 | [[:d:Q1069|Q1069]] | geology | [[heolohiya]] | [[Talaksan:Mapa litológico de Genicera.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 335 | [[:d:Q8087|Q8087]] | geometry | [[heometriya]] | [[Talaksan:Westerner and Arab practicing geometry 15th century manuscript.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 336 | [[:d:Q7326|Q7326]] | Hernán Cortés | [[Hernán Cortés]] | [[Talaksan:Retrato de Hernán Cortés.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 337 | [[:d:Q1218|Q1218]] | Jerusalem | [[Herusalem]] | [[Talaksan:Dome of the Rock seen from the Mount of Olives (12395649153) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 338 | [[:d:Q302|Q302]] | Jesus Christ | [[Hesus]] | [[Talaksan:Spas vsederzhitel sinay (cropped1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 339 | [[:d:Q556|Q556]] | hydrogen | [[Idrohino|hidroheno]] | [[Talaksan:Hydrogen discharge tube.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 340 | [[:d:Q49|Q49]] | North America | [[Hilagang Amerika]] | [[Talaksan:North America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 341 | [[:d:Q934|Q934]] | North Pole | [[Hilagang Polo]] | [[Talaksan:Noaa3-2006-0602-1206 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 342 | [[:d:Q8690|Q8690]] | Cultural Revolution | [[Himagsikang Pangkalinangan|Himagsikan sa Kultura]] | [[Talaksan:1967-02 1967年的红卫兵.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 343 | [[:d:Q6534|Q6534]] | French Revolution | [[Himagsikang Pranses]] | [[Talaksan:LouisXVIExecutionBig.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 344 | [[:d:Q8729|Q8729]] | Russian Revolution | [[Himagsikang Ruso (1917)|Himagsikang Ruso noong 1917]] | [[Talaksan:Revolución-marzo-rusia--russianbolshevik00rossuoft.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 345 | [[:d:Q5451|Q5451]] | Himalayas | [[Himalaya]] | [[Talaksan:Himalayas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 346 | [[:d:Q9089|Q9089]] | Hinduism | [[Hinduismo]] | [[Talaksan:A Hindu wedding ritual in progress b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 347 | [[:d:Q2763|Q2763]] | The Holocaust | [[Holokausto|Holocaust]] | [[Talaksan:Selection on the ramp at Auschwitz-Birkenau, 1944 (Auschwitz Album) 1b.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 348 | [[:d:Q6691|Q6691]] | Homer | [[Homer]] | [[Talaksan:Homer bust, Farnese collection (Naples).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 349 | [[:d:Q8646|Q8646]] | Hong Kong | [[Hong Kong]] | [[Talaksan:Hong Kong from Victoria Peak1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 350 | [[:d:Q11364|Q11364]] | hormone | [[hormona]] | |- | style='text-align:right'| 351 | [[:d:Q9268|Q9268]] | Judaism | [[Hudaismo]] | [[Talaksan:Menorah 0307.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 352 | [[:d:Q11420|Q11420]] | judo | [[Judo|hudo]] | [[Talaksan:KOCIS Korea Judo Kim Jaebum London 36 (7696361164).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 353 | [[:d:Q8473|Q8473]] | military | [[hukbo]] | [[Talaksan:Composite images — Military - animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 354 | [[:d:Q12551|Q12551]] | Hundred Years' War | [[Digmaang Daang Taon|Hundred Years' War]] | [[Talaksan:Battle of crecy froissart.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 355 | [[:d:Q319|Q319]] | Jupiter | [[Hupiter (planeta)|Hupiter]] | [[Talaksan:Jupiter OPAL 2024.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 356 | [[:d:Q7331|Q7331]] | Ibn Battuta | [[Ibn Battuta]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Battuta at Ibn Battuta museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 357 | [[:d:Q9294|Q9294]] | Ibn Khaldun | [[Ibn Khaldun]] | [[Talaksan:Bust of Ibn Khaldun (Casbah of Bejaia, Algeria).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 358 | [[:d:Q5113|Q5113]] | bird | [[ibon]] | [[Talaksan:Bird Diversity 2011.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 359 | [[:d:Q7257|Q7257]] | ideology | [[ideolohiya]] | [[Talaksan:War2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 360 | [[:d:Q7314|Q7314]] | Igor Stravinsky | [[Igor Stravinsky]] | [[Talaksan:Igor Stravinsky LOC 32392u.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 361 | [[:d:Q362|Q362]] | World War II | [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:Infobox collage for WWII.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 362 | [[:d:Q8275|Q8275]] | Iliad | [[Iliada]] | [[Talaksan:P. Oxy. 221.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 363 | [[:d:Q4022|Q4022]] | river | [[ilog]] | [[Talaksan:White Nile Fishermen (18156464842).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 364 | [[:d:Q3783|Q3783]] | Amazon | [[Ilog Amasona]] | [[Talaksan:Amazon CIAT (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 365 | [[:d:Q7355|Q7355]] | Yellow River | [[Ilog Dilaw]] | [[Talaksan:Yellow River - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 366 | [[:d:Q5089|Q5089]] | Ganges | [[Ilog Ganges]] | [[Talaksan:View of Ghats across the Ganges, Varanasi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 367 | [[:d:Q7348|Q7348]] | Indus River | [[Ilog Indo]] | [[Talaksan:Indus near Skardu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 368 | [[:d:Q3503|Q3503]] | River Congo | [[Ilog Congo|Ilog Konggo]] | [[Talaksan:Sunrise near Mossaka (Congo).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 369 | [[:d:Q1497|Q1497]] | Mississippi River | [[Ilog Mississippi]] | [[Talaksan:Efmo View from Fire Point.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 370 | [[:d:Q3542|Q3542]] | Niger River | [[Ilog Niger]] | [[Talaksan:Niger River View, Djenne (6861797).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 371 | [[:d:Q3392|Q3392]] | Nile | [[Ilog Nilo]] | [[Talaksan:Cairo skyline, Panoramic view, Egypt.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 372 | [[:d:Q584|Q584]] | Rhine | [[Ilog Rin]] | [[Talaksan:Loreleyblick Maria Ruh 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 373 | [[:d:Q626|Q626]] | Volga | [[Ilog Volga]] | [[Talaksan:Вид на Кинешемский мост из села Воздвиженье.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 374 | [[:d:Q5413|Q5413]] | Yangtze River | [[Ilog Yangtze]] | [[Talaksan:Qutang Gorge on Changjiang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 375 | [[:d:Q7363|Q7363]] | nose | [[ilong]] | [[Talaksan:Dog nose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 376 | [[:d:Q9312|Q9312]] | Immanuel Kant | [[Immanuel Kant]] | [[Talaksan:Immanuel Kant - Gemaelde 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 377 | [[:d:Q7260|Q7260]] | imperialism | [[imperyalismo]] | [[Talaksan:China imperialism cartoon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 378 | [[:d:Q11774|Q11774]] | Gupta Empire | [[Imperyong Gupta]] | |- | style='text-align:right'| 379 | [[:d:Q28573|Q28573]] | Inca Empire | [[Imperyong Inka|Imperyong Incaico]] | [[Talaksan:80 - Machu Picchu - Juin 2009 - edit.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 380 | [[:d:Q184536|Q184536]] | Mali Empire | [[Imperyong Mali]] | [[Talaksan:Catalan Atlas BNF Sheet 6 Western Sahara.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 381 | [[:d:Q12557|Q12557]] | Mongol Empire | [[Imperyong Monggol]] | |- | style='text-align:right'| 382 | [[:d:Q12560|Q12560]] | Ottoman Empire | [[Imperyong Otomano]] | [[Talaksan:Rise of Ottoman empire.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 383 | [[:d:Q2277|Q2277]] | Roman Empire | [[Imperyong Romano]] | [[Talaksan:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 384 | [[:d:Q11028|Q11028]] | information | [[impormasyon]] | [[Talaksan:Structure of the Universe.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 385 | [[:d:Q5325|Q5325]] | inductor | [[Panawit|indaktor]] | [[Talaksan:Electronic component inductors.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 386 | [[:d:Q668|Q668]] | India | [[Indiya|India]] | [[Talaksan:India-locator-map-blank.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 387 | [[:d:Q252|Q252]] | Indonesia | [[Indonesya|Indonesia]] | [[Talaksan:Indonesian Culture.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 388 | [[:d:Q11051|Q11051]] | Hindustani | [[Indostaniko]] | [[Talaksan:Hindustani.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 389 | [[:d:Q8148|Q8148]] | industry | [[industriya]] | [[Talaksan:Valero Three Rivers Refinery Texas 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 390 | [[:d:Q11388|Q11388]] | infrared radiation | [[infrared]] | [[Talaksan:Ir girl.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 391 | [[:d:Q1860|Q1860]] | English | [[Wikang Ingles|Ingles]] | [[Talaksan:William Shakespeare - Sonnet XXX - Rapenburg 30, Leiden (cropped).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 392 | [[:d:Q7546|Q7546]] | Ingmar Bergman | [[Ingmar Bergman]] | [[Talaksan:Ingmar Bergman (1966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 393 | [[:d:Q11023|Q11023]] | engineering | [[inhenyeriya]] | [[Talaksan:PIA19664-MarsInSightLander-Assembly-20150430.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 394 | [[:d:Q11418|Q11418]] | weak interaction | [[interaksiyong mahina]] | [[Talaksan:PiPlus muon decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 395 | [[:d:Q11415|Q11415]] | strong interaction | [[interaksiyong malakas]] | [[Talaksan:Nuclear Force anim smaller.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 396 | [[:d:Q12757|Q12757]] | internal combustion engine | [[internal combustion engine]] | [[Talaksan:Diesel Engine (4 cycle running).gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 397 | [[:d:Q7801|Q7801]] | International Court of Justice | [[Pandaigdigang Hukumang Pangkatarungan|Internasyonal na Hukuman ng Katarungan]] | [[Talaksan:Friedenspalast Den Haag (100MP).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 398 | [[:d:Q75|Q75]] | Internet | [[Internet]] | [[Talaksan:Internet users per 100 and GDP per capita.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 399 | [[:d:Q794|Q794]] | Iran | [[Iran]] | [[Talaksan:Iran - Location Map (2013) - IRN - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 400 | [[:d:Q796|Q796]] | Iraq | [[Iraq]] | [[Talaksan:View of Sulaymaniyah (Slemani) City in Winter - Snow 2015.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 401 | [[:d:Q935|Q935]] | Isaac Newton | [[Isaac Newton]] | [[Talaksan:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 402 | [[:d:Q152|Q152]] | fish | [[isda]] | [[Talaksan:Fish-coll002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 403 | [[:d:Q450|Q450]] | mind | [[Isip]] | [[Talaksan:RobertFuddBewusstsein17Jh.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 404 | [[:d:Q432|Q432]] | Islam | [[Islam]] | [[Talaksan:Mosque.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 405 | [[:d:Q801|Q801]] | Israel | [[Israel]] | [[Talaksan:Часовая башня султана Абдул Хамида II - panoramio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 406 | [[:d:Q406|Q406]] | Istanbul | [[Istanbul]] | [[Talaksan:Istanbul Montage 2016.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 407 | [[:d:Q38|Q38]] | Italy | [[Italya]] | [[Talaksan:Satellite image of Italy in March 2003.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 408 | [[:d:Q589|Q589]] | black hole | [[itim na butas]] | [[Talaksan:Black hole - Messier 87 crop max res.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 409 | [[:d:Q7321|Q7321]] | Jacques Cartier | [[Jacques Cartier]] | [[Talaksan:Jacques Cartier 1851-1852.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 410 | [[:d:Q3630|Q3630]] | Jakarta | [[Jakarta]] | [[Talaksan:Jakarta.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 411 | [[:d:Q9095|Q9095]] | James Clerk Maxwell | [[James Clerk Maxwell]] | [[Talaksan:James-Clerk-Maxwell-1831-1879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 412 | [[:d:Q7324|Q7324]] | James Cook | [[James Cook]] | [[Talaksan:Captainjamescookportrait.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 413 | [[:d:Q6882|Q6882]] | James Joyce | [[James Joyce]] | [[Talaksan:James Joyce by Alex Ehrenzweig, 1915 cropped.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 414 | [[:d:Q8962|Q8962]] | James Prescott Joule | [[James Prescott Joule]] | [[Talaksan:SS-joule.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 415 | [[:d:Q9041|Q9041]] | James Watt | [[James Watt]] | [[Talaksan:James Watt by Henry Howard.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 416 | [[:d:Q36322|Q36322]] | Jane Austen | [[Jane Austen]] | [[Talaksan:CassandraAusten-JaneAusten(c.1810) hires.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 417 | [[:d:Q1047|Q1047]] | Jawaharlal Nehru | [[Jawaharlal Nehru]] | [[Talaksan:Jawaharlal Nehru, circa 1925.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 418 | [[:d:Q8341|Q8341]] | jazz | [[jazz]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 419 | [[:d:Q6527|Q6527]] | Jean-Jacques Rousseau | [[Jean-Jacques Rousseau]] | [[Talaksan:Jean-Jacques Rousseau (painted portrait).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 420 | [[:d:Q9364|Q9364]] | Jean-Paul Sartre | [[Jean-Paul Sartre]] | [[Talaksan:Flickr - Government Press Office (GPO) - Jean Paul Sartre and Simone De Beauvoir welcomed by Avraham Shlonsky and Leah Goldberg (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 421 | [[:d:Q1339|Q1339]] | Johann Sebastian Bach | [[Johann Sebastian Bach]] | [[Talaksan:Johann Sebastian Bach.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 422 | [[:d:Q5879|Q5879]] | Johann Wolfgang von Goethe | [[Johann Wolfgang von Goethe]] | [[Talaksan:Goethe (Stieler 1828).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 423 | [[:d:Q7294|Q7294]] | Johannes Brahms | [[Johannes Brahms]] | [[Talaksan:JohannesBrahms.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 424 | [[:d:Q8958|Q8958]] | Johannes Gutenberg | [[Johannes Gutenberg]] | [[Talaksan:Gutenberg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 425 | [[:d:Q8963|Q8963]] | Johannes Kepler | [[Johannes Kepler]] | [[Talaksan:Johannes Kepler by Hans von Aachen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 426 | [[:d:Q9353|Q9353]] | John Locke | [[John Locke]] | [[Talaksan:JohnLocke.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 427 | [[:d:Q9317|Q9317]] | John Maynard Keynes | [[John Maynard Keynes]] | [[Talaksan:Keynes 1933.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 428 | [[:d:Q909|Q909]] | Jorge Luis Borges | [[Jorge Luis Borges]] | [[Talaksan:Jorge Luis Borges 1951, by Grete Stern (full).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 429 | [[:d:Q7349|Q7349]] | Joseph Haydn | [[Joseph Haydn]] | [[Talaksan:Joseph Haydn, målning av Thomas Hardy från 1792.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 430 | [[:d:Q855|Q855]] | Joseph Stalin | [[Joseph Stalin]] | [[Talaksan:StalinCropped1943.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 431 | [[:d:Q7226|Q7226]] | Joan of Arc | [[Juana ng Arko]] | [[Talaksan:Contemporaine afb jeanne d arc.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 432 | [[:d:Q1048|Q1048]] | Julius Caesar | [[Julio Cesar]] | [[Talaksan:Retrato de Julio César (26724093101) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 433 | [[:d:Q9081|Q9081]] | knowledge | [[kaalaman]] | [[Talaksan:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 434 | [[:d:Q726|Q726]] | horse | [[kabayo]] | [[Talaksan:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 435 | [[:d:Q8432|Q8432]] | civilization | [[Kabihasnan]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 436 | [[:d:Q28567|Q28567]] | Maya civilization | [[Kabihasnang Maya]] | [[Talaksan:El Castillo, Chichén Itzá.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 437 | [[:d:Q7242|Q7242]] | beauty | [[Kagandahan]] | [[Talaksan:A Japanese Beauty (OAW).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 438 | [[:d:Q10294|Q10294]] | poverty | [[Kahirapan]] | [[Talaksan:Thomas Benjamin Kennington - Orphans.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 439 | [[:d:Q287|Q287]] | wood | [[kahoy]] | [[Talaksan:Arquitectura en madera.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 440 | [[:d:Q601401|Q601401]] | trade | [[Kalakalan]] | [[Talaksan:Fredmeyer edit 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 441 | [[:d:Q500|Q500]] | Citrus × limon | [[Lemon|kalamansî (punò)]] | [[Talaksan:Citrus x limon - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-041.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 442 | [[:d:Q7881|Q7881]] | skeleton | [[Kalansay]] | [[Talaksan:Skeletons.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 443 | [[:d:Q10856|Q10856]] | Columbidae | [[Kalapati]] | [[Talaksan:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 8.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 444 | [[:d:Q12132|Q12132]] | calendar system | [[kalendaryo]] | [[Talaksan:Revolution kalendar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 445 | [[:d:Q12138|Q12138]] | Gregorian calendar | [[Kalendaryong Gregoryano]] | [[Talaksan:Ewiger Kalender gregorianisch.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 446 | [[:d:Q7011|Q7011]] | Kalidasa | [[Kalidasa]] | [[Talaksan:Kalidas.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 447 | [[:d:Q12681|Q12681]] | calligraphy | [[kaligrapiya]] | [[Talaksan:Calligraphy word.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 448 | [[:d:Q7860|Q7860]] | nature | [[kalikasan]] | [[Talaksan:Desert Electric.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 449 | [[:d:Q9165|Q9165]] | soul | [[kaluluwa]] | [[Talaksan:Meister von Heiligenkreuz 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 450 | [[:d:Q12147|Q12147]] | health | [[Kalusugan]] | [[Talaksan:Star of life2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 451 | [[:d:Q4|Q4]] | death | [[kamatayan]] | [[Talaksan:Dead dog in Ulaanbaatar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 452 | [[:d:Q7375|Q7375]] | Camelus | [[Kamelyo]] | [[Talaksan:Chameau de bactriane.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 453 | [[:d:Q7350|Q7350]] | Panama Canal | [[Kanal ng Panama|Kanal Panama]] | [[Talaksan:Panama Canal Gatun Locks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 454 | [[:d:Q899|Q899]] | Suez Canal | [[Kanal ng Suez|Kanal Suez]] | [[Talaksan:Suez Canal, Egypt (31596166706).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 455 | [[:d:Q12078|Q12078]] | cancer | [[kanser]] | [[Talaksan:Breast cancer cell (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 456 | [[:d:Q7366|Q7366]] | song | [[Awitin|kanta]] | [[Talaksan:Ademareuil1.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 457 | [[:d:Q12131|Q12131]] | disability | [[Kapansanan]] | [[Talaksan:MUTCD D9-6.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 458 | [[:d:Q5322|Q5322]] | capacitor | [[Kapasitor]] | [[Talaksan:Capacitors (7189597135).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 459 | [[:d:Q454|Q454]] | peace | [[Kapayapaan]] | [[Talaksan:Peace dove.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 460 | [[:d:Q8486|Q8486]] | coffee | [[kape]] | [[Talaksan:A small cup of coffee.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 461 | [[:d:Q6206|Q6206]] | capitalism | [[Kapitalismo]] | [[Talaksan:Anti-capitalism color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 462 | [[:d:Q8660|Q8660]] | Karachi | [[Karachi]] | [[Talaksan:Karachi from above.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 463 | [[:d:Q9430|Q9430]] | ocean | [[karagatan]] | [[Talaksan:Ocean beach at low tide against the sun.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 464 | [[:d:Q788|Q788]] | Arctic Ocean | [[Karagatang Artiko]] | [[Talaksan:Arctic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 465 | [[:d:Q97|Q97]] | Atlantic Ocean | [[Karagatang Atlantiko]] | [[Talaksan:Atlantic Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 466 | [[:d:Q1239|Q1239]] | Indian Ocean | [[Karagatang Indiyo|Karagatang Indiyano]] | [[Talaksan:Indian Ocean-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 467 | [[:d:Q98|Q98]] | Pacific Ocean | [[Karagatang Pasipiko]] | [[Talaksan:Pacific Ocean.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 468 | [[:d:Q12136|Q12136]] | disease | [[Sakit|karamdaman]] | [[Talaksan:Mycobacterium tuberculosis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 469 | [[:d:Q12125|Q12125]] | common cold | [[Karaniwang sipon]] | [[Talaksan:Rhinovirus isosurface.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 470 | [[:d:Q8458|Q8458]] | human rights | [[Karapatang pantao]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 471 | [[:d:Q11419|Q11419]] | karate | [[Karatedo|Karate]] | [[Talaksan:WKF-Karate-World-Championships 2012 Paris 263.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 472 | [[:d:Q623|Q623]] | carbon | [[Karbon]] | [[Talaksan:Coal anthracite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 473 | [[:d:Q9061|Q9061]] | Karl Marx | [[Karl Marx]] | [[Talaksan:Karl Marx 001 restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 474 | [[:d:Q10990|Q10990]] | meat | [[karne]] | [[Talaksan:FoodMeat.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 475 | [[:d:Q309|Q309]] | history | [[kasaysayan]] | [[Talaksan:Nikolaos Gyzis - Historia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 476 | [[:d:Q1321|Q1321]] | Spanish | [[Wikang Kastila|Kastila]] | [[Talaksan:Eñe on keyboard - grey.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 477 | [[:d:Q12453|Q12453]] | measurement | [[Kasukatan]] | [[Talaksan:Taking measurements.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 478 | [[:d:Q11460|Q11460]] | clothing | [[kasuotan]] | [[Talaksan:Clothes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 479 | [[:d:Q12174|Q12174]] | obesity | [[Labis na katabaan|Katabaan]] | [[Talaksan:Obesity-waist circumference.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 480 | [[:d:Q8492|Q8492]] | juice | [[Katas (inumin)|katas]] | [[Talaksan:Juicing the lemons (6027988479).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 481 | [[:d:Q8253|Q8253]] | fiction | [[kathang-isip]] | [[Talaksan:Alice par John Tenniel 30.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 482 | [[:d:Q7354|Q7354]] | Southern Ocean | [[Katimugang Karagatan]] | [[Talaksan:Location Southern Ocean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 483 | [[:d:Q7949|Q7949]] | truth | [[Katotohanan]] | |- | style='text-align:right'| 484 | [[:d:Q5586|Q5586]] | Katsushika Hokusai | [[Hokusai|Katsushika Hokusai]] | [[Talaksan:Hokusai as an old man.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 485 | [[:d:Q205|Q205]] | infinity | [[Kawalang-hanggan|Kawalang hangganan]] | [[Talaksan:Infinite.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 486 | [[:d:Q10943|Q10943]] | cheese | [[keso]] | [[Talaksan:Hartkaese HardCheeses.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 487 | [[:d:Q7296|Q7296]] | Mount Kilimanjaro | [[Kilimanjaro]] | [[Talaksan:Mt. Kilimanjaro 12.2006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 488 | [[:d:Q11570|Q11570]] | kilogram | [[kilogramo]] | [[Talaksan:CGKilogram.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 489 | [[:d:Q7178|Q7178]] | International Red Cross and Red Crescent Movement | [[Kilusang Pandaigdig ng Krus na Pula at Gasuklay na Pula]] | [[Talaksan:Medilunaroja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 490 | [[:d:Q2329|Q2329]] | chemistry | [[kimika]] | [[Talaksan:Chemicals in flasks.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 491 | [[:d:Q11165|Q11165]] | inorganic chemistry | [[kimikang inorganiko]] | |- | style='text-align:right'| 492 | [[:d:Q11372|Q11372]] | physical chemistry | [[kimikang makapisika]] | [[Talaksan:Lomonosov Chymiae Physicae 1752.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 493 | [[:d:Q11351|Q11351]] | organic chemistry | [[kimikang organiko]] | [[Talaksan:Organic synthesis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 494 | [[:d:Q3838|Q3838]] | Kinshasa | [[Kinshasa]] | [[Talaksan:Vue Kinshasa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 495 | [[:d:Q11397|Q11397]] | classical mechanics | [[Klasikong mekanika|klasikong mekaniks]] | [[Talaksan:Newtons cradle animation book.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 496 | [[:d:Q7937|Q7937]] | climate | [[klima]] | [[Talaksan:Köppen-Geiger Climate Classification Map (1980–2016) no borders.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 497 | [[:d:Q10285|Q10285]] | Colosseum | [[Koliseo]] | [[Talaksan:Colosseo 2020.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 498 | [[:d:Q1348|Q1348]] | Kolkata | [[Kolkata]] | [[Talaksan:Ketan donate4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 499 | [[:d:Q7167|Q7167]] | colonialism | [[kolonyalismo]] | [[Talaksan:RomanEmpire 117.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 500 | [[:d:Q3559|Q3559]] | comet | [[kometa]] | [[Talaksan:C2022 E3 (ZTF)- Alessandro Bianconi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 501 | [[:d:Q1004|Q1004]] | comic | [[komiks]] | [[Talaksan:Krazy Kat 1918-09-07.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 502 | [[:d:Q11173|Q11173]] | chemical compound | [[Kompuwestong pangkimika|kompuwesto]] | |- | style='text-align:right'| 503 | [[:d:Q68|Q68]] | computer | [[kompyuter]] | [[Talaksan:Apple II Plus, Museum of the Moving Image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 504 | [[:d:Q11024|Q11024]] | communication | [[Pakikipagtalastasan|Komunikasyon]] | |- | style='text-align:right'| 505 | [[:d:Q6186|Q6186]] | communism | [[Komunismo]] | [[Talaksan:Comunismo.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 506 | [[:d:Q9581|Q9581]] | Confucianism | [[Confucianismo|Konpusyanismo]] | [[Talaksan:Jiangyin wenmiao dachengdian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 507 | [[:d:Q7169|Q7169]] | conservatism | [[Konserbatismo]] | [[Talaksan:Conservatism - K. LCCN2011647256 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 508 | [[:d:Q5107|Q5107]] | continent | [[kontinente]] | [[Talaksan:Continentes Wikipedia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 509 | [[:d:Q9176|Q9176]] | Korean | [[Wikang Koreano|Koreano]] | [[Talaksan:Hangugeo-Chosonmal.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 510 | [[:d:Q1420|Q1420]] | car | [[kotse]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 183-J0711-0001-003, Warnemünde, Stau.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 511 | [[:d:Q5375|Q5375]] | cricket | [[Kriket]] | [[Talaksan:Muralitharan bowling to Adam Gilchrist.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 512 | [[:d:Q5043|Q5043]] | Christianity | [[Kristiyanismo]] | [[Talaksan:Jerusalem Holy-Sepulchre Jesus-Detail-01.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 513 | [[:d:Q12546|Q12546]] | Crusades | [[Mga Krusada|Krusada]] | [[Talaksan:Combat deuxième croisade.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 514 | [[:d:Q1075|Q1075]] | color | [[kulay]] | [[Talaksan:Colouring pencils.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 515 | [[:d:Q1390|Q1390]] | insect | [[Insekto|Kulisap]] | [[Talaksan:Insekter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 516 | [[:d:Q11042|Q11042]] | culture | [[kultura]] | [[Talaksan:Fastnachtsumzug, Rottweil, Süddeutschland.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 517 | [[:d:Q8620|Q8620]] | Kwame Nkrumah | [[Kwame Nkrumah]] | [[Talaksan:Kwame Nkrumah - The National Archives UK - CO 1069-50-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 518 | [[:d:Q11402|Q11402]] | force | [[Puwersa|lakas]] | [[Talaksan:Force examples.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 519 | [[:d:Q8441|Q8441]] | man | [[lalaki]] | [[Talaksan:Pioneer plaque line-drawing of a human male.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 520 | [[:d:Q7367|Q7367]] | mosquito | [[Lamok]] | [[Talaksan:Mosquito on human skin.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 521 | [[:d:Q7386|Q7386]] | Formicidae | [[langgam]] | [[Talaksan:Meat eater ant feeding on honey02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 522 | [[:d:Q9333|Q9333]] | Laozi | [[Lao-Tse|Laozi]] | [[Talaksan:Zhang Lu-Laozi Riding an Ox (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 523 | [[:d:Q11410|Q11410]] | game | [[Laro]] | [[Talaksan:Les joueurs de cartes de P. Cézanne (Fondation Vuitton, Paris) (33568651718).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 524 | [[:d:Q11422|Q11422]] | toy | [[Laruan]] | [[Talaksan:Child playing with a toy cart and horse. -front- (9726037522).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 525 | [[:d:Q41670|Q41670]] | Latin alphabet | [[Latin alphabet]] | |- | style='text-align:right'| 526 | [[:d:Q5513|Q5513]] | Lake Baikal | [[Lawa ng Baikal]] | [[Talaksan:Olkhon Island and Lake Baikal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 527 | [[:d:Q5511|Q5511]] | Lake Tanganyika | [[Lawa ng Tanganyika]] | [[Talaksan:Lake Tanganyika.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 528 | [[:d:Q5505|Q5505]] | Lake Victoria | [[Lawa ng Victoria]] | [[Talaksan:Getting out to fish at dusk.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 529 | [[:d:Q4724|Q4724]] | Le Corbusier | [[Le Corbusier]] | [[Talaksan:Le Corbusier (1964).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 530 | [[:d:Q7243|Q7243]] | Leo Tolstoy | [[Leo Tolstoy]] | [[Talaksan:L.N.Tolstoy Prokudin-Gorsky.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 531 | [[:d:Q762|Q762]] | Leonardo da Vinci | [[Leonardo da Vinci]] | [[Talaksan:Francesco Melzi - Portrait of Leonardo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 532 | [[:d:Q7604|Q7604]] | Leonhard Euler | [[Leonhard Euler]] | [[Talaksan:Leonhard Euler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 533 | [[:d:Q7071|Q7071]] | Li Bai | [[Li Bai]] | [[Talaksan:李白.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 534 | [[:d:Q6216|Q6216]] | liberalism | [[liberalismo]] | [[Talaksan:Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 535 | [[:d:Q7172|Q7172]] | League of Arab States | [[Ligang Arabe|Ligang Arabo]] | [[Talaksan:Arab Leage HQ 977.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 536 | [[:d:Q8065|Q8065]] | natural disaster | [[Likas na sakuna]] | [[Talaksan:Pinatubo91eruption plume.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 537 | [[:d:Q11435|Q11435]] | liquid | [[likido]] | [[Talaksan:Water drop 001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 538 | [[:d:Q7944|Q7944]] | earthquake | [[Lindol]] | [[Talaksan:Valdivia after earthquake, 1960.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 539 | [[:d:Q82571|Q82571]] | linear algebra | [[Alhebrang linyar|linear algebra]] | |- | style='text-align:right'| 540 | [[:d:Q8162|Q8162]] | linguistics | [[lingguwistika]] | |- | style='text-align:right'| 541 | [[:d:Q11367|Q11367]] | lipid | [[Lipido|Lipid]] | |- | style='text-align:right'| 542 | [[:d:Q8425|Q8425]] | society | [[Lipunan]] | [[Talaksan:Каменный век (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 543 | [[:d:Q8236|Q8236]] | literacy | [[Literasi]] | |- | style='text-align:right'| 544 | [[:d:Q11582|Q11582]] | litre | [[litro]] | [[Talaksan:CubeLitre.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 545 | [[:d:Q9128|Q9128]] | light | [[liwanag]] | [[Talaksan:Emanation.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 546 | [[:d:Q11197|Q11197]] | logarithm | [[logaritmo]] | [[Talaksan:Mplwp log2e10.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 547 | [[:d:Q8078|Q8078]] | logic | [[lohika]] | [[Talaksan:Discourse-into-the-night.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 548 | [[:d:Q84|Q84]] | London | [[Londres]] | [[Talaksan:London Skyline (125508655).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 549 | [[:d:Q65|Q65]] | Los Angeles | [[Los Angeles]] | [[Talaksan:Los Angeles with Mount Baldy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 550 | [[:d:Q1779|Q1779]] | Louis Armstrong | [[Louis Armstrong]] | [[Talaksan:Louis Armstrong restored.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 551 | [[:d:Q529|Q529]] | Louis Pasteur | [[Louis Pasteur]] | [[Talaksan:Louis Pasteur (1822 - 1895), microbiologist and chemist Wellcome V0026980.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 552 | [[:d:Q7742|Q7742]] | Louis XIV of France | [[Luis XIV ng Pransiya|Louis XIV ng Pransya]] | [[Talaksan:Louis XIV of France.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 553 | [[:d:Q255|Q255]] | Ludwig van Beethoven | [[Ludwig van Beethoven]] | [[Talaksan:Beethoven.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 554 | [[:d:Q9391|Q9391]] | Ludwig Wittgenstein | [[Ludwig Wittgenstein]] | [[Talaksan:Ludwig Wittgenstein.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 555 | [[:d:Q12493|Q12493]] | dome | [[Lungaw]] | [[Talaksan:Spb 06-2017 img07 Trinity Cathedral.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 556 | [[:d:Q515|Q515]] | city | [[lungsod]] | [[Talaksan:NYC wideangle south from Top of the Rock.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 557 | [[:d:Q237|Q237]] | Vatican City | [[Lungsod ng Vaticano|Lungsod ng Batikano]] | [[Talaksan:0 Basilique Saint-Pierre - Rome (1).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 558 | [[:d:Q239|Q239]] | Brussels | [[Bruselas|Lungsod ng Bruselas]] | [[Talaksan:Brussels view from Mont des Arts, Brussels, Belgium (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 559 | [[:d:Q1486|Q1486]] | Buenos Aires | [[Lungsod ng Buenos Aires]] | [[Talaksan:Vista aérea de la Plaza del Congreso 10.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 560 | [[:d:Q8673|Q8673]] | Lagos | [[Lagos|Lungsod ng Lagos]] | [[Talaksan:Skywater.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 561 | [[:d:Q1489|Q1489]] | Mexico City | [[Lungsod ng Mehiko]] | [[Talaksan:Sobrevuelos CDMX HJ2A5091 (40386338731).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 562 | [[:d:Q60|Q60]] | New York City | [[Lungsod ng New York]] | [[Talaksan:NYC Downtown Manhattan Skyline seen from Paulus Hook 2019-12-20 IMG 7347 FRD (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 563 | [[:d:Q2807|Q2807]] | Madrid | [[Madrid]] | [[Talaksan:Madrid (38624991251).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 564 | [[:d:Q8436|Q8436]] | family | [[Pamilya|mag-anak]] | [[Talaksan:Inupiat Family from Noatak, Alaska, 1929, Edward S. Curtis (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 565 | [[:d:Q11408|Q11408]] | magnetic field | [[magnetic field]] | [[Talaksan:DipolMagnet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 566 | [[:d:Q12501|Q12501]] | Great Wall of China | [[Mahabang Muog ng Tsina]] | [[Talaksan:The Great Wall of China at Jinshanling-edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 567 | [[:d:Q8276|Q8276]] | Mahabharata | [[Mahabharata]] | [[Talaksan:Kurukshetra.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 568 | [[:d:Q1001|Q1001]] | Mahatma Gandhi | [[Mahatma Gandhi]] | [[Talaksan:Mahatma-Gandhi, studio, 1931.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 569 | [[:d:Q11575|Q11575]] | maize | [[Mais]] | [[Talaksan:Corn ready to produce.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 570 | [[:d:Q11019|Q11019]] | machine | [[Makina]] | [[Talaksan:Bonsack machine.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 571 | [[:d:Q12760|Q12760]] | steam engine | [[Makinang pinasisingawan]] | [[Talaksan:Горизонтальная стационарная паровая машина.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 572 | [[:d:Q11083|Q11083]] | large intestine | [[Malaking bituka]] | [[Talaksan:Blausen 0603 LargeIntestine Anatomy.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 573 | [[:d:Q323|Q323]] | Big Bang | [[Big Bang|Malaking Pagsabog]] | [[Talaksan:CMB Timeline300 no WMAP.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 574 | [[:d:Q12156|Q12156]] | malaria | [[malarya]] | [[Talaksan:Histopathology of malaria exoerythrocytic forms in liver 07G0024 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 575 | [[:d:Q9476|Q9476]] | free will | [[Malayang kalooban]] | [[Talaksan:FreeWillTaxonomy4.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 576 | [[:d:Q11090|Q11090]] | small intestine | [[Maliit na bituka]] | [[Talaksan:Tractus intestinalis intestinum tenue.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 577 | [[:d:Q12167|Q12167]] | malnutrition | [[Malnutrisyon]] | [[Talaksan:Kwashiorkor 6180.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 578 | [[:d:Q7377|Q7377]] | mammal | [[Mamalya]] | |- | style='text-align:right'| 579 | [[:d:Q382441|Q382441]] | marine mammal | [[Mamalyang pandagat]] | [[Talaksan:Ursus maritimus 4 1996-08-04.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 580 | [[:d:Q11009|Q11009]] | nut | [[Nuwes|mani]] | [[Talaksan:Fancy raw mixed nuts macro.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 581 | [[:d:Q780|Q780]] | chicken | [[Manok]] | [[Talaksan:Kruppert Cubalaya cropped.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 582 | [[:d:Q89|Q89]] | apple | [[mansanas]] | [[Talaksan:Honeycrisp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 583 | [[:d:Q5816|Q5816]] | Mao Zedong | [[Mao Zedong]] | [[Talaksan:Mao Tse Tung.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 584 | [[:d:Q2346|Q2346]] | analytical chemistry | [[Mapanuring kimika]] | [[Talaksan:Gas Chromatography Laboratory.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 585 | [[:d:Q7199|Q7199]] | Marcel Proust | [[Marcel Proust]] | [[Talaksan:Marcel Proust 1895.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 586 | [[:d:Q6101|Q6101]] | Marco Polo | [[Marco Polo]] | [[Talaksan:Marco Polo Mosaic from Palazzo Tursi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 587 | [[:d:Q7186|Q7186]] | | [[Marie Curie]] | [[Talaksan:Marie Curie (1900) (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 588 | [[:d:Q4616|Q4616]] | Marilyn Monroe | [[Marilyn Monroe]] | [[Talaksan:Marilyn Monroe in How to Marry a Millionaire.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 589 | [[:d:Q7245|Q7245]] | Mark Twain | [[Mark Twain]] | [[Talaksan:MarkTwain.LOC.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 590 | [[:d:Q4612|Q4612]] | Marlene Dietrich | [[Marlene Dietrich]] | [[Talaksan:Marlene Dietrich Ross-Verlag 0875(crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 591 | [[:d:Q111|Q111]] | Mars | [[Marte]] | [[Talaksan:Mars - August 30 2021 - Flickr - Kevin M. Gill.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 592 | [[:d:Q48301|Q48301]] | Martin Heidegger | [[Martin Heidegger]] | [[Talaksan:Heidegger 2 (1960).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 593 | [[:d:Q9554|Q9554]] | Martin Luther | [[Martin Luther]] | [[Talaksan:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 594 | [[:d:Q8027|Q8027]] | Martin Luther King Jr. | [[Martin Luther King, Jr.]] | [[Talaksan:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 595 | [[:d:Q7264|Q7264]] | Marxism | [[Marxismo]] | [[Talaksan:Marx and Engels.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 596 | [[:d:Q11423|Q11423]] | mass | [[Masa]] | [[Talaksan:2kg Gewicht freigeschnitten.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 597 | [[:d:Q11567|Q11567]] | complex number | [[Komplikadong bilang|masalimuot na bilang]] | |- | style='text-align:right'| 598 | [[:d:Q7365|Q7365]] | muscle | [[Kalamnan|Masel]] | [[Talaksan:Skeletal muscle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 599 | [[:d:Q12800|Q12800]] | machine gun | [[Masinggan]] | [[Talaksan:De Mitrailleur 7.62mm MAG geplaatst op een grondaffuit (2009 D050713-X1083).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 600 | [[:d:Q7364|Q7364]] | eye | [[Mata]] | [[Talaksan:201405 eye.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 601 | [[:d:Q395|Q395]] | mathematics | [[matematika]] | [[Talaksan:Mathematics.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 602 | [[:d:Q7081|Q7081]] | materialism | [[materyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 603 | [[:d:Q5676|Q5676]] | Matsuo Bashō | [[Matsuo Bashō]] | [[Talaksan:Basho by Buson.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 604 | [[:d:Q9021|Q9021]] | Max Planck | [[Max Planck]] | [[Talaksan:Max Planck.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 605 | [[:d:Q9387|Q9387]] | Max Weber | [[Max Weber]] | [[Talaksan:Max Weber in 1918.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 606 | [[:d:Q12140|Q12140]] | medication | [[medication]] | [[Talaksan:VariousPills.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 607 | [[:d:Q11190|Q11190]] | medicine | [[medisina]] | [[Talaksan:Physical examination.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 608 | [[:d:Q96|Q96]] | Mexico | [[Mehiko]] | [[Talaksan:Ciudad.de.Mexico.City.Distrito.Federal.DF.Paseo.Reforma.Skyline.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 609 | [[:d:Q5806|Q5806]] | Mecca | [[Meka]] | [[Talaksan:Makkah Montage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 610 | [[:d:Q944|Q944]] | quantum mechanics | [[Mekanikang quantum|mekaniks na kwantum]] | [[Talaksan:Ondaparticula.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 611 | [[:d:Q308|Q308]] | Mercury | [[Merkuryo (planeta)|Merkuryo]] | [[Talaksan:Mercury in color - Prockter07 centered.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 612 | [[:d:Q11767|Q11767]] | Mesopotamia | [[Mesopotamya|Mesopotamia]] | [[Talaksan:Statue Gudea Met 59.2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 613 | [[:d:Q1057|Q1057]] | metabolism | [[Metabolismo]] | [[Talaksan:Metabolism-en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 614 | [[:d:Q11426|Q11426]] | metal | [[metal]] | [[Talaksan:Métal Hurlant (84368201).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 615 | [[:d:Q11467|Q11467]] | metallurgy | [[Metalurhiya]] | [[Talaksan:VysokePece1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 616 | [[:d:Q11573|Q11573]] | metre | [[metro]] | [[Talaksan:Platinum-Iridium meter bar.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 617 | [[:d:Q1065|Q1065]] | United Nations | [[Nagkakaisang Bansa|Mga Nagkakaisang Bansa]] | [[Talaksan:Secretary Kerry Addresses Delegates Before Signing the COP21 Climate Change Agreement on Earth Day in New York (26514585581).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 618 | [[:d:Q8750|Q8750]] | Michael Faraday | [[Michael Faraday]] | [[Talaksan:M Faraday Th Phillips oil 1842.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 619 | [[:d:Q2831|Q2831]] | Michael Jackson | [[Michael Jackson]] | [[Talaksan:Michael Jackson 1983 (3x4 cropped) (contrast).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 620 | [[:d:Q5592|Q5592]] | Michelangelo | [[Michelangelo Buonarroti]] | [[Talaksan:Michelangelo Daniele da Volterra (dettaglio).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 621 | [[:d:Q5682|Q5682]] | Miguel de Cervantes | [[Miguel de Cervantes]] | [[Talaksan:Cervantes Jáuregui.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 622 | [[:d:Q5600|Q5600]] | Mimar Sinan | [[Mimar Sinan]] | [[Talaksan:Mimar Sinan, architecte de Soliman le Magnifique.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 623 | [[:d:Q7946|Q7946]] | mineral | [[mineral]] | [[Talaksan:Amethyst sceptre2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 624 | [[:d:Q9134|Q9134]] | mythology | [[mitolohiya]] | [[Talaksan:Michel Corneille the Younger - Iris and Jupiter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 625 | [[:d:Q12684|Q12684]] | fashion | [[moda]] | [[Talaksan:E1266601 (5398889640).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 626 | [[:d:Q9077|Q9077]] | Moses | [[Moises]] | [[Talaksan:Michelangelo's Moses in San Pietro in Vincoli.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 627 | [[:d:Q11369|Q11369]] | molecule | [[Molekula]] | |- | style='text-align:right'| 628 | [[:d:Q687|Q687]] | Molière | [[Molière]] | [[Talaksan:Pierre Mignard - Portrait de Jean-Baptiste Poquelin dit Molière (1622-1673) - Google Art Project (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 629 | [[:d:Q25326|Q25326]] | | [[Mollusca]] | [[Talaksan:Mollusca.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 630 | [[:d:Q7269|Q7269]] | monarchy | [[monarkiya]] | [[Talaksan:Heraldic Royal Crown (Common).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 631 | [[:d:Q9159|Q9159]] | monotheism | [[monoteismo]] | |- | style='text-align:right'| 632 | [[:d:Q649|Q649]] | Moscow | [[Mosku]] | [[Talaksan:Saint Basil's Cathedral and the Red Square.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 633 | [[:d:Q9458|Q9458]] | Muhammad | [[Muhammad]] | [[Talaksan:Mohammed.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 634 | [[:d:Q9038|Q9038]] | Muḥammad ibn Musa al-Khwarizmi | [[Muhammad ibn Mūsā al-Khwārizmī]] | [[Talaksan:Al-Khwarizmi.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 635 | [[:d:Q1156|Q1156]] | Mumbai | [[Mumbai]] | [[Talaksan:Panoramic view of Taj Palace Hotel and Taj Tower with the iconic Gateway of India in the background (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 636 | [[:d:Q11401|Q11401]] | hip-hop | [[Musikang hip hop]] | [[Talaksan:Afrika Bambaataa and DJ Yutaka (2004).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 637 | [[:d:Q9730|Q9730]] | classical music | [[musikang klasiko]] | |- | style='text-align:right'| 638 | [[:d:Q11399|Q11399]] | rock music | [[Musikang rock]] | [[Talaksan:Beatles ad 1965 just the beatles crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 639 | [[:d:Q5152|Q5152]] | Mustafa Kemal Atatürk | [[Mustafa Kemal Atatürk]] | [[Talaksan:Atatürk Kemal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 640 | [[:d:Q12705|Q12705]] | renewable energy | [[Nababagong enerhiya]] | |- | style='text-align:right'| 641 | [[:d:Q7176|Q7176]] | Naguib Mahfouz | [[Naguib Mahfouz]] | [[Talaksan:Naguib Mahfouz HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 642 | [[:d:Q171195|Q171195]] | Nagarjuna | [[Nagarjuna|Nagëddzunë]] | [[Talaksan:Nagarjuna at Samye Ling Monastery.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 643 | [[:d:Q3870|Q3870]] | Nairobi | [[Nairobi]] | [[Talaksan:Nairobi, view from KICC.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 644 | [[:d:Q11394|Q11394]] | endangered species | [[Espesyeng nanganganib|nanganganib na mga uri]] | [[Talaksan:Ostafrikanisches Spitzmaulnashorn.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 645 | [[:d:Q11468|Q11468]] | nanotechnology | [[Nanoteknolohiya]] | [[Talaksan:Fullerene Nanogears - GPN-2000-001535.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 646 | [[:d:Q517|Q517]] | Napoleon | [[Napoleon I ng Pransiya|Napoleon I ng Pransya]] | [[Talaksan:Jacques-Louis David - The Emperor Napoleon in His Study at the Tuileries - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 647 | [[:d:Q7184|Q7184]] | NATO | [[Organisasyon ng Tratado ng Hilagang Atlantiko|NATO]] | [[Talaksan:НАТО Самит 2021 NATO Summit 2021 -14.06.2021- (51245988182).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 648 | [[:d:Q1615|Q1615]] | Neil Armstrong | [[Neil Armstrong]] | [[Talaksan:Neil Armstrong pose.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 649 | [[:d:Q13217298|Q13217298]] | Giza Necropolis | [[Nekropolis ng Giza]] | [[Talaksan:All Gizah Pyramids.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 650 | [[:d:Q8023|Q8023]] | Nelson Mandela | [[Nelson Mandela]] | [[Talaksan:Nelson Mandela 1994.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 651 | [[:d:Q5185|Q5185]] | Nematode | [[Nematode]] | [[Talaksan:Soybean cyst nematode and egg SEM.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 652 | [[:d:Q332|Q332]] | Neptune | [[Neptuno]] | [[Talaksan:Neptune Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 653 | [[:d:Q9620|Q9620]] | nerve | [[Nerbiyo]] | [[Talaksan:Nerves of the left upper extremity.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 654 | [[:d:Q55|Q55]] | Netherlands | [[Netherlands]] | |- | style='text-align:right'| 655 | [[:d:Q1399|Q1399]] | Niccolò Machiavelli | [[Niccolò Machiavelli]] | [[Talaksan:Portrait of Niccolò Machiavelli by Santi di Tito.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 656 | [[:d:Q619|Q619]] | Nicolaus Copernicus | [[Nicolaus Copernicus]] | [[Talaksan:Nikolaus Kopernikus MOT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 657 | [[:d:Q1033|Q1033]] | Nigeria | [[Nigeria]] | [[Talaksan:The City Gate of Abuja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 658 | [[:d:Q9036|Q9036]] | Nikola Tesla | [[Nikola Tesla]] | [[Talaksan:Tesla circa 1890.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 659 | [[:d:Q627|Q627]] | nitrogen | [[Nitroheno]] | [[Talaksan:Fluessiger Stickstoff.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 660 | [[:d:Q7561|Q7561]] | snow | [[Niyebe]] | [[Talaksan:Düsseldorf Hofgarten 2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 661 | [[:d:Q9049|Q9049]] | Noam Chomsky | [[Noam Chomsky]] | [[Talaksan:Noam Chomsky portrait 2015.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 662 | [[:d:Q8261|Q8261]] | novel | [[nobela]] | |- | style='text-align:right'| 663 | [[:d:Q83201|Q83201]] | Non-Aligned Movement | [[Non-Aligned Movement]] | [[Talaksan:2019-10-25 Non-Aligned Movement in Baku 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 664 | [[:d:Q11216|Q11216]] | numerical analysis | [[Pagsusuring pambilang|numerikal na analisis]] | |- | style='text-align:right'| 665 | [[:d:Q12104|Q12104]] | Avena sativa | [[Obena]] | [[Talaksan:Avena sativa L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 666 | [[:d:Q629|Q629]] | oxygen | [[Oksiheno]] | [[Talaksan:Liquid oxygen in a beaker 4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 667 | [[:d:Q8467|Q8467]] | Umar ibn Al-Khattāb | [[Umar|Omar]] | [[Talaksan:Rashidun Caliphs Umar ibn Al-Khattāb - عُمر بن الخطّاب ثاني الخلفاء الراشدين.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 668 | [[:d:Q1344|Q1344]] | opera | [[Opera]] | [[Talaksan:Giovanni Paolo Pannini - Fête musicale - 1747.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 669 | [[:d:Q9135|Q9135]] | operating system | [[operating system]] | |- | style='text-align:right'| 670 | [[:d:Q11471|Q11471]] | time | [[oras]] | [[Talaksan:MontreGousset001.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 671 | [[:d:Q376|Q376]] | clock | [[orasan]] | [[Talaksan:Pendulum clock by Jacob Kock, antique furniture photography, IMG 0931 edit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 672 | [[:d:Q7795|Q7795]] | Organization of the Petroleum Exporting Countries | [[Organisasyon ng mga Bansang Nagluluwas ng Langis]] | [[Talaksan:Wien - OPEC-Zentrale (a).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 673 | [[:d:Q7825|Q7825]] | World Trade Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon ng Pangangalakal|Organisasyon ng Pandaigdigang Pangangalakal]] | [[Talaksan:Fourth Global Review of Aid for Trade 1691 (9237986689).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 674 | [[:d:Q7239|Q7239]] | organism | [[organismo]] | [[Talaksan:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 675 | [[:d:Q55643|Q55643]] | Oceania | [[Oseaniya]] | [[Talaksan:Oceania satellite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 676 | [[:d:Q8442|Q8442]] | Otto von Bismarck | [[Otto von Bismarck]] | [[Talaksan:Bundesarchiv Bild 146-2005-0057, Otto von Bismarck.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 677 | [[:d:Q7198|Q7198]] | Ovid | [[Ovidio|Ovid]] | [[Talaksan:Ovid by an anonymous sculptor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 678 | [[:d:Q5593|Q5593]] | | [[Pablo Picasso]] | [[Talaksan:1973 Dokfilm Picasso de Lucien Clergue Condor Films.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 679 | [[:d:Q8445|Q8445]] | marriage | [[pag-aasawa]] | [[Talaksan:Marriage symbol.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 680 | [[:d:Q316|Q316]] | love | [[pag-ibig]] | [[Talaksan:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 681 | [[:d:Q9420|Q9420]] | thought | [[pag-iisip]] | [[Talaksan:Herkulaneischer Meister 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 682 | [[:d:Q11034|Q11034]] | printing | [[Paglilimbag|Pag-imprenta]] | [[Talaksan:Close up of Block Printing at Halasur village, Karnataka.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 683 | [[:d:Q7942|Q7942]] | global warming | [[Pag-init ng daigdig]] | [[Talaksan:Change in Average Temperature With Fahrenheit.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 684 | [[:d:Q11398|Q11398]] | biological classification | [[Pag-uuring pambiyolohiya]] | |- | style='text-align:right'| 685 | [[:d:Q11995|Q11995]] | human pregnancy | [[Pagdadalantao|Pagdadalangtao]] | [[Talaksan:Pregnant asian woman.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 686 | [[:d:Q12128|Q12128]] | dentistry | [[Pagdedentista]] | [[Talaksan:Dental surgery aboard USS Eisenhower, January 1990.JPEG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 687 | [[:d:Q7935|Q7935]] | avalanche | [[Pagguho ng yelo|Pagguho]] | [[Talaksan:Laviin MAL-Pamir 85 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 688 | [[:d:Q12133|Q12133]] | deafness | [[pagkabingi]] | [[Talaksan:Criança com problema auditivo.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 689 | [[:d:Q10874|Q10874]] | blindness | [[pagkabulag]] | [[Talaksan:Blinde man zoekt zijn weg in de straten van de Joodse volkswijk, Bestanddeelnr 190-0054.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 690 | [[:d:Q2095|Q2095]] | food | [[pagkain]] | [[Talaksan:Good Food Display - NCI Visuals Online.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 691 | [[:d:Q6235|Q6235]] | nationalism | [[Pagkamakabansa]] | |- | style='text-align:right'| 692 | [[:d:Q5916|Q5916]] | spaceflight | [[Paglipad sa kalawakan]] | [[Talaksan:Sputnik asm.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 693 | [[:d:Q8452|Q8452]] | abortion | [[pagpapalaglag]] | [[Talaksan:23 674673M 001-detail.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 694 | [[:d:Q11642|Q11642]] | pottery | [[pagpapalayok]] | [[Talaksan:Pottenbakkersschijf.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 695 | [[:d:Q8707|Q8707]] | Meiji restoration | [[Pagpapanumbalik ng Meiji]] | [[Talaksan:MeijiJoukyou.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 696 | [[:d:Q11990|Q11990]] | reproduction | [[Pagpaparami]] | |- | style='text-align:right'| 697 | [[:d:Q10737|Q10737]] | suicide | [[pagpapatiwakal]] | [[Talaksan:Edouard Manet - Le Suicidé.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 698 | [[:d:Q81041|Q81041]] | water cycle | [[Siklo ng tubig|pagpapaulit-ulit ng tubig]] | |- | style='text-align:right'| 699 | [[:d:Q11629|Q11629]] | painting | [[Pinta|pagpinta]] | [[Talaksan:Adriaen van Ostade 006.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 700 | [[:d:Q7553|Q7553]] | translation | [[Pagsasalin|Pagsasalinwika]] | [[Talaksan:Rosetta Stone.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 701 | [[:d:Q7754|Q7754]] | mathematical analysis | [[pagsusuring matematikal]] | |- | style='text-align:right'| 702 | [[:d:Q169207|Q169207]] | discrimination | [[Pagtatangi]] | |- | style='text-align:right'| 703 | [[:d:Q11978|Q11978]] | digestion | [[Pagtunaw ng pagkain]] | [[Talaksan:Blausen 0316 DigestiveSystem.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 704 | [[:d:Q11032|Q11032]] | newspaper | [[pahayagan]] | [[Talaksan:2011 newspapers Tehran 6030393078.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 705 | [[:d:Q843|Q843]] | Pakistan | [[Pakistan]] | [[Talaksan:Blue Hour at Pakistan Monument.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 706 | [[:d:Q349|Q349]] | sport | [[palakasan]] | [[Talaksan:Youth-soccer-indiana.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 707 | [[:d:Q5389|Q5389]] | Olympic Games | [[Palarong Olimpiko]] | [[Talaksan:Olympic flag.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 708 | [[:d:Q5090|Q5090]] | rice | [[palay]] | [[Talaksan:White, Brown, Red & Wild rice.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 709 | [[:d:Q219060|Q219060]] | Palestine | [[Estado ng Palestina|Palestina]] | [[Talaksan:Palestine - 20190204-DSC 0007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 710 | [[:d:Q9158|Q9158]] | email | [[palihamang elektroniko]] | |- | style='text-align:right'| 711 | [[:d:Q7188|Q7188]] | government | [[pamahalaan]] | [[Talaksan:De ministers die deel uitmaken van het derde kabinet Van Agt op de trappen van Paleis Huis ten Bosch in 's-Gravenhage. D - SFA001009248.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 712 | [[:d:Q11030|Q11030]] | journalism | [[pamamahayag]] | [[Talaksan:CBC journalists in Montreal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 713 | [[:d:Q12870|Q12870]] | explosive chemicals | [[Pampasabog]] | [[Talaksan:C4 plastic explosive.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 714 | [[:d:Q11663|Q11663]] | weather | [[panahon]] | [[Talaksan:Wikinews weather.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 715 | [[:d:Q11764|Q11764]] | Iron Age | [[Panahong Bakal|Panahon ng Bakal]] | [[Talaksan:HMB Keltengrab Münsingen-Rain Grab 91.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 716 | [[:d:Q11759|Q11759]] | Stone Age | [[Panahong Bato|Panahon ng Bato]] | [[Talaksan:Ggantija Temples (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 717 | [[:d:Q12539|Q12539]] | Age of Enlightenment | [[Panahon ng Kaliwanagan]] | |- | style='text-align:right'| 718 | [[:d:Q11761|Q11761]] | Bronze Age | [[Panahong Bronse|Panahon ng Tansong Pula]] | [[Talaksan:Minoan copper ingot from Zakros, Crete.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 719 | [[:d:Q8142|Q8142]] | currency | [[Pananalapi (yunit ng palitan)|pananalapi]] | [[Talaksan:Billets de 5000.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 720 | [[:d:Q7813|Q7813]] | Universal Declaration of Human Rights | [[Pandaigdig na Pagpapahayag ng Karapatang Pantao|Pandaigdig na Pagpapahayag ng mga Karapatan ng Tao]] | [[Talaksan:Eleanor Roosevelt UDHR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 721 | [[:d:Q7804|Q7804]] | International Monetary Fund | [[Pondo ng Monetaryong Pandaigdig|Pandaigdigang Pondong Pananalapi]] | [[Talaksan:IMF building HR.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 722 | [[:d:Q12457|Q12457]] | International System of Units | [[Pandaigdigang Sistema ng mga Yunit]] | [[Talaksan:International prototype of the kilogram aka Le Grand K.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 723 | [[:d:Q12184|Q12184]] | pandemic | [[pandemya]] | [[Talaksan:The plague of Florence in 1348, as described in Boccaccio's Wellcome L0004057.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 724 | [[:d:Q8463|Q8463]] | slavery | [[Pang-aalipin]] | [[Talaksan:Official medallion of the British Anti-Slavery Society (1795).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 725 | [[:d:Q11538|Q11538]] | mathematical proof | [[Patibay pangmatematika|Pang-matematikang patibay]] | |- | style='text-align:right'| 726 | [[:d:Q8265|Q8265]] | Dream of the Red Chamber | [[Pangarap ng Pulang Silid]] | [[Talaksan:Hongloumeng2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 727 | [[:d:Q11033|Q11033]] | mass media | [[Midyang panlahat|pangmadlang media]] | [[Talaksan:Diarioeluniverso.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 728 | [[:d:Q8242|Q8242]] | literature | [[panitikan]] | [[Talaksan:Old book bindings.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 729 | [[:d:Q11634|Q11634]] | art of sculpture | [[Lilok|Panlililok]] | [[Talaksan:Discobolus in National Roman Museum Palazzo Massimo alle Terme.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 730 | [[:d:Q8188|Q8188]] | syllable | [[pantig]] | |- | style='text-align:right'| 731 | [[:d:Q482|Q482]] | poetry | [[Panulaan]] | [[Talaksan:LeidenWallPoemYeats (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 732 | [[:d:Q11472|Q11472]] | paper | [[papel]] | [[Talaksan:Paperball 2.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 733 | [[:d:Q90|Q90]] | Paris | [[Paris]] | [[Talaksan:La Tour Eiffel vue de la Tour Saint-Jacques, Paris août 2014 (2).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 734 | [[:d:Q10288|Q10288]] | Parthenon | [[Partenon|Parthenon]] | [[Talaksan:The Parthenon in Athens.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 735 | [[:d:Q7278|Q7278]] | political party | [[Partidong pampolitika|partidong politikal]] | |- | style='text-align:right'| 736 | [[:d:Q8454|Q8454]] | capital punishment | [[parusang kamatayan]] | [[Talaksan:ASC Leiden - F. van der Kraaij Collection - The Hanging of the Harper Seven, Liberia - 16 February 1979 - 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 737 | [[:d:Q6223|Q6223]] | fascism | [[Pasismo]] | [[Talaksan:Mussolini and Hitler 1940 (retouched).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 738 | [[:d:Q10998|Q10998]] | potato | [[patatas]] | [[Talaksan:234 Solanum tuberosum L.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 739 | [[:d:Q7372|Q7372]] | shark | [[Pating]] | [[Talaksan:Great white shark south africa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 740 | [[:d:Q11453|Q11453]] | agricultural irrigation | [[patubig]] | [[Talaksan:PivotIrrigationOnCotton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 741 | [[:d:Q8479|Q8479]] | Peter the Great | [[Pedro ang Dakila ng Rusya]] | [[Talaksan:Inconnu d'après J.-M. Nattier, Portrait de Pierre Ier (musée de l’Ermitage).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 742 | [[:d:Q11424|Q11424]] | film | [[Pelikula]] | [[Talaksan:Muybridge race horse animated.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 743 | [[:d:Q7252|Q7252]] | feminism | [[Peminismo]] | [[Talaksan:Feminist Suffrage Parade in New York City, 1912.jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 744 | [[:d:Q1368|Q1368]] | money | [[pera]] | [[Talaksan:Euro coins and banknotes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 745 | [[:d:Q5599|Q5599]] | Peter Paul Rubens | [[Peter Paul Rubens]] | [[Talaksan:Sir Peter Paul Rubens - Portrait of the Artist - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 746 | [[:d:Q167|Q167]] | pi | [[Pi]] | [[Talaksan:Pi-unrolled-720.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 747 | [[:d:Q1090|Q1090]] | silver | [[pilak]] | [[Talaksan:Silver crystal.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 748 | [[:d:Q928|Q928]] | Philippines | [[Pilipinas]] | [[Talaksan:Manila Bay, Roxas Boulevard buildings with navy fleet (Ermita and Malate, Manila)(2017-12-31).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 749 | [[:d:Q5891|Q5891]] | philosophy | [[pilosopiya]] | [[Talaksan:Hortus Deliciarum, Philosophy and the seven liberal arts (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 750 | [[:d:Q12516|Q12516]] | pyramid | [[Piramide]] | [[Talaksan:Great Pyramid of Giza - Pyramid of Khufu.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 751 | [[:d:Q413|Q413]] | physics | [[pisika]] | [[Talaksan:CollageFisica.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 752 | [[:d:Q11429|Q11429]] | nuclear fission | [[Pisyong nukleyar]] | [[Talaksan:Kernspaltung -- induced nuclear fission.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 753 | [[:d:Q5994|Q5994]] | piano | [[Piyano]] | [[Talaksan:Steinway & Sons concert grand piano, model D-274, manufactured at Steinway's factory in Hamburg, Germany.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 754 | [[:d:Q634|Q634]] | planet | [[planeta]] | [[Talaksan:Montage of Our Solar System.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 755 | [[:d:Q10251|Q10251]] | plasma | [[plasma]] | [[Talaksan:Plasma-lamp.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 756 | [[:d:Q11474|Q11474]] | plastic | [[Plastik]] | [[Talaksan:Plastic objects.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 757 | [[:d:Q7950|Q7950]] | plate tectonics | [[Tektonikong plato|plate tectonics]] | [[Talaksan:Plates tect2 en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 758 | [[:d:Q859|Q859]] | Plato | [[Platon|Plato]] | [[Talaksan:Plato Silanion Musei Capitolini MC1377.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 759 | [[:d:Q11405|Q11405]] | flute | [[Bansi|plawta]] | [[Talaksan:Fluiers.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 760 | [[:d:Q9163|Q9163]] | polytheism | [[politeismo]] | [[Talaksan:Jacopo Zucchi - The Assembly of the Gods - WGA26036.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 761 | [[:d:Q7163|Q7163]] | politics | [[politika]] | [[Talaksan:24.09.2024 - Abertura do Debate Geral da 79ª Sessão da Assembleia Geral das Nações Unidas (54018866744).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 762 | [[:d:Q933|Q933]] | South Pole | [[Timog Polo|Polong Timog]] | [[Talaksan:Geographic Southpole crop.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 763 | [[:d:Q36|Q36]] | Poland | [[Polonya]] | [[Talaksan:Warsaw Old Town Market Square 10.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 764 | [[:d:Q12195|Q12195]] | poliomyelitis | [[Polio|Polyo]] | [[Talaksan:Polio sequelle.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 765 | [[:d:Q8183|Q8183]] | phoneme | [[ponema]] | |- | style='text-align:right'| 766 | [[:d:Q45|Q45]] | Portugal | [[Portugal]] | [[Talaksan:Carte du Portugal.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 767 | [[:d:Q11633|Q11633]] | photography | [[potograpiya]] | [[Talaksan:Winterswijk (NL), Woold, Boven Slinge -- 2014 -- 3170.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 768 | [[:d:Q11982|Q11982]] | photosynthesis | [[potosintesis]] | [[Talaksan:Leaves in iran برگ گلها و گیاهان ایرانی 32.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 769 | [[:d:Q150|Q150]] | French | [[Wikang Pranses|Pranses]] | [[Talaksan:JO199411392.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 770 | [[:d:Q142|Q142]] | France | [[Pransiya]] | [[Talaksan:Paris from the Arc de Triomphe, 17 October 2019.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 771 | [[:d:Q11756|Q11756]] | prehistory | [[Prehistorya|Prehistorikong kasaysayan]] | [[Talaksan:PSM V44 D647 Delineations on pieces of antler.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 772 | [[:d:Q7380|Q7380]] | primate | [[Primates|Primate]] | [[Talaksan:Primates - some families.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 773 | [[:d:Q12514|Q12514]] | Three Gorges Dam | [[Prinsa ng Tatlong Bangin]] | [[Talaksan:ThreeGorgesDam-China2009.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 774 | [[:d:Q9492|Q9492]] | probability | [[Probabilidad]] | [[Talaksan:Nuvola apps atlantik.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 775 | [[:d:Q7281|Q7281]] | propaganda | [[propaganda]] | [[Talaksan:Affiche émigration JP au BR-déb. XXe s..jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 776 | [[:d:Q23540|Q23540]] | Protestantism | [[Protestantismo]] | [[Talaksan:Lutherbibel.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 777 | [[:d:Q8054|Q8054]] | protein | [[protina]] | [[Talaksan:Estruturas de proteínas.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 778 | [[:d:Q10892|Q10892]] | protist | [[Protista]] | [[Talaksan:DysnectesBrevis.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 779 | [[:d:Q8137|Q8137]] | capital | [[Kapital (ekonomika)|Puhunan]] | [[Talaksan:Cleveland Steel Mill.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 780 | [[:d:Q12861|Q12861]] | gunpowder | [[pulbura]] | [[Talaksan:2023 Czarny proch Vesuvit LC (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 781 | [[:d:Q12192|Q12192]] | pneumonia | [[Pulmonya]] | [[Talaksan:Pneumonia, mixed patterns, lobar and bronchopneumonia (3679096639).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 782 | [[:d:Q10987|Q10987]] | honey | [[Pulot-pukyutan|pulot]] | [[Talaksan:Runny hunny.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 783 | [[:d:Q9149|Q9149]] | fundamentalism | [[pundamentalismo]] | |- | style='text-align:right'| 784 | [[:d:Q10884|Q10884]] | tree | [[puno]] | [[Talaksan:Alnus glutinosa 011.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 785 | [[:d:Q11348|Q11348]] | function | [[Punsiyon (matematika)|punsiyon]] | [[Talaksan:Exp re.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 786 | [[:d:Q146|Q146]] | cat | [[pusa]] | [[Talaksan:Cat grooming.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 787 | [[:d:Q1072|Q1072]] | heart | [[Puso (anatomiya)|puso]] | [[Talaksan:Heart numlabels.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 788 | [[:d:Q11518|Q11518]] | Pythagorean theorem | [[Teorema ni Pitagoras|Pythagorean theorem]] | [[Talaksan:Pythagorean.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 789 | [[:d:Q7315|Q7315]] | Pyotr Ilyich Tchaikovsky | [[Peter Ilyich Tchaikovsky|Pëtr Čajkovskij]] | [[Talaksan:Porträt des Komponisten Pjotr I. Tschaikowski (1840-1893).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 790 | [[:d:Q7241|Q7241]] | Rabindranath Tagore | [[Rabindranath Tagore]] | [[Talaksan:Rabindranath Tagore in 1909.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 791 | [[:d:Q11448|Q11448]] | radioactivity | [[radioactivity]] | [[Talaksan:Alpha Decay.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 792 | [[:d:Q12969754|Q12969754]] | electromagnetic radiation | [[radyasyong elektromagnetiko]] | [[Talaksan:EM spectrumrevised.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 793 | [[:d:Q872|Q872]] | radio | [[Radyo]] | [[Talaksan:Biblis RFE RL 01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 794 | [[:d:Q5597|Q5597]] | Raphael | [[Rafael Sanzio]] | [[Talaksan:Raffaello Sanzio.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 795 | [[:d:Q8461|Q8461]] | racism | [[rasismo]] | [[Talaksan:1943 Colored Waiting Room Sign.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 796 | [[:d:Q9510|Q9510]] | reality | [[reality]] | |- | style='text-align:right'| 797 | [[:d:Q2269|Q2269]] | Industrial Revolution | [[Rebolusyong Industriyal]] | [[Talaksan:Mémoires de la Société géologique de France (IA meymoiresdelaso00socig).pdf|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 798 | [[:d:Q128593|Q128593]] | reincarnation | [[reengkarnasyon]] | [[Talaksan:Reincarnation AS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 799 | [[:d:Q9794|Q9794]] | reggae | [[reggae]] | [[Talaksan:Buju Banton.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 800 | [[:d:Q9174|Q9174]] | religion | [[relihiyon]] | [[Talaksan:16 religionist symbols.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 801 | [[:d:Q5598|Q5598]] | Rembrandt | [[Rembrandt]] | [[Talaksan:Rembrandt van Rijn - Self-Portrait - Google Art Project.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 802 | [[:d:Q4692|Q4692]] | Renaissance | [[Renasimiyento]] | [[Talaksan:Da Vinci Vitruve Luc Viatour.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 803 | [[:d:Q9191|Q9191]] | René Descartes | [[René Descartes]] | [[Talaksan:Frans Hals - Portret van René Descartes.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 804 | [[:d:Q12562|Q12562]] | Protestant Reformation | [[Repormang Protestante]] | [[Talaksan:95Thesen facsimile colour.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 805 | [[:d:Q10811|Q10811]] | Reptilia | [[Reptilya]] | [[Talaksan:Extant reptilia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 806 | [[:d:Q7270|Q7270]] | republic | [[Republika]] | [[Talaksan:Forms of government.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 807 | [[:d:Q148|Q148]] | People's Republic of China | [[Tsina|Republikang Bayan ng Tsina]] | [[Talaksan:Badaling China Great-Wall-of-China-01.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 808 | [[:d:Q5321|Q5321]] | resistor | [[resistor]] | [[Talaksan:Electronic-Axial-Lead-Resistors-Array.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 809 | [[:d:Q472287|Q472287]] | respiration | [[Paghinga|Respirasyon]] | [[Talaksan:Bubble Blowing 15.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 810 | [[:d:Q1511|Q1511]] | Richard Wagner | [[Richard Wagner]] | [[Talaksan:RichardWagner.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 811 | [[:d:Q8678|Q8678]] | Rio de Janeiro | [[Rio de Janeiro]] | [[Talaksan:Cidade Maravilhosa.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 812 | [[:d:Q926|Q926]] | Roald Amundsen | [[Roald Amundsen]] | [[Talaksan:Amundsen in fur skins.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 813 | [[:d:Q11012|Q11012]] | robot | [[robot]] | [[Talaksan:Artaic Mosaic Fabrication Robot.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 814 | [[:d:Q5463|Q5463]] | Rocky Mountains | [[Bulubunduking Rocky|Rocky Mountains]] | [[Talaksan:Moraine Lake 17092005.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 815 | [[:d:Q10850|Q10850]] | | [[Rodentia]] | [[Talaksan:Tamias striatus CT.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 816 | [[:d:Q220|Q220]] | Rome | [[Roma]] | [[Talaksan:Rome Skyline (8012016319).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 817 | [[:d:Q12544|Q12544]] | Byzantine Empire | [[Silangang Imperyong Romano|Romanong Imperyo sa Silangan]] | |- | style='text-align:right'| 818 | [[:d:Q7231|Q7231]] | | [[Rosa Luxemburg]] | [[Talaksan:Rosa Luxemburg.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 819 | [[:d:Q5378|Q5378]] | rugby | [[Rugbi]] | [[Talaksan:USO - Saracens - 20151213 - Maro Itoje attacking.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 820 | [[:d:Q159|Q159]] | Russia | [[Rusya]] | [[Talaksan:Kremlin Moscow.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 821 | [[:d:Q503|Q503]] | banana | [[saging]] | [[Talaksan:Banana on whitebackground.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 822 | [[:d:Q6583|Q6583]] | Sahara | [[Sahara]] | [[Talaksan:Sahara real color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 823 | [[:d:Q11081|Q11081]] | Alzheimer's disease | [[Sakit na Alzheimer]] | [[Talaksan:Auguste D aus Marktbreit.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 824 | [[:d:Q12198|Q12198]] | sexually transmitted infection | [[sakit na naipapasa sa pakikipagtalik]] | [[Talaksan:Captain Condom and Lady Latex comic cover.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 825 | [[:d:Q86|Q86]] | headache | [[sakit ng ulo]] | [[Talaksan:The Headache (caricature) RMG PW3879.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 826 | [[:d:Q12135|Q12135]] | mental disorder | [[sakit sa pag-iisip]] | [[Talaksan:Gautier - Salpetriere.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 827 | [[:d:Q8581|Q8581]] | Saladin | [[Saladin]] | [[Talaksan:Al-Nasir I Salah al-Din Yusuf (Saladin). AH 564-589 (1169-1193 CE) Æ Dirham (30.1mm, 13.28 g, 6h). Without mint-name. Dated AH 586 (AD 1190-91). Sultan sitting facing, cross-legged, on high-backed throne (obverse).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 828 | [[:d:Q11469|Q11469]] | glass | [[Salamin (materyales)|salamin]] | [[Talaksan:Drinkware.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 829 | [[:d:Q7755|Q7755]] | constitution | [[saligang batas]] | [[Talaksan:A Carta Constitucional e a família real.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 830 | [[:d:Q8171|Q8171]] | word | [[salita]] | [[Talaksan:Codex claromontanus latin (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible - Plate XXVIII).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 831 | [[:d:Q5577|Q5577]] | Salvador Dalí | [[Salvador Dalí]] | [[Talaksan:Salvador Dalí 1939.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 832 | [[:d:Q7768|Q7768]] | Association of Southeast Asian Nations | [[Samahan ng mga Bansa sa Timog-Silangang Asya]] | [[Talaksan:ASEAN HQ 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 833 | [[:d:Q7817|Q7817]] | World Health Organization | [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|Samahan ng Pandaigdigang Kalusugan]] | [[Talaksan:World Health Organisation headquarters, Geneva, north and west sides 2007.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 834 | [[:d:Q11403|Q11403]] | samba | [[samba]] | [[Talaksan:Funchal, Cortejo Alegórico de Carnaval (2026) 07.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 835 | [[:d:Q7785|Q7785]] | Commonwealth of Nations | [[Komonwelt ng mga Bansa|Sampamahalaan ng mga Bansa]] | [[Talaksan:Marlborough House.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 836 | [[:d:Q656|Q656]] | Saint Petersburg | [[San Petersburgo]] | [[Talaksan:Peter & Paul fortress in SPB 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 837 | [[:d:Q728|Q728]] | weapon | [[sandata]] | [[Talaksan:Sabre bayonette carabine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 838 | [[:d:Q12802|Q12802]] | nuclear weapon | [[Sandatang nukleyar|Sandatang nuklear]] | [[Talaksan:Nagasakibomb.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 839 | [[:d:Q12796|Q12796]] | firearm | [[Sandatang pumuputok]] | [[Talaksan:Gun from upper west region.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 840 | [[:d:Q1|Q1]] | universe | [[Uniberso|sansinukob]] | [[Talaksan:NASA-HS201427a-HubbleUltraDeepField2014-20140603.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 841 | [[:d:Q12171|Q12171]] | menstruation | [[Regla|Sapanahon]] | [[Talaksan:MenstrualCycle2 es.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 842 | [[:d:Q4605|Q4605]] | Sarah Bernhardt | [[Sarah Bernhardt]] | [[Talaksan:Face detail, Sarah Bernhardt as Doña Sol in Hernani (cropped).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 843 | [[:d:Q11436|Q11436]] | aircraft | [[Sasakyang panghimpapawid]] | [[Talaksan:Collection of military aircraft.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 844 | [[:d:Q193|Q193]] | Saturn | [[Saturno (planeta)|Saturno]] | [[Talaksan:8423 20181 1saturn2016.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 845 | [[:d:Q8873|Q8873]] | Satyajit Ray | [[Satyajit Ray]] | [[Talaksan:Satyajit Ray in New York (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 846 | [[:d:Q851|Q851]] | Saudi Arabia | [[Saudi Arabia]] | [[Talaksan:Saudi Arabia - Location Map (2013) - SAU - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 847 | [[:d:Q11639|Q11639]] | dance | [[sayaw]] | [[Talaksan:Dance-At-Bougival.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 848 | [[:d:Q11577|Q11577]] | Hordeum vulgare | [[Sebada]] | [[Talaksan:Champ d'Orge carrée (Hordeum vulgare).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 849 | [[:d:Q12099|Q12099]] | Secale cereale | [[Secale cereale]] | [[Talaksan:Ear of rye.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 850 | [[:d:Q11574|Q11574]] | second | [[segundo]] | |- | style='text-align:right'| 851 | [[:d:Q7868|Q7868]] | cell | [[Selula]] | [[Talaksan:Ventricaria ventricosa.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 852 | [[:d:Q11456|Q11456]] | semiconductor | [[Semikonduktor]] | [[Talaksan:Capteurs CCD et CMOS.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 853 | [[:d:Q5300|Q5300]] | central processing unit | [[CPU|sentral na nagpoprosesong unit]] | [[Talaksan:2023 Intel Core i7 12700KF (3).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 854 | [[:d:Q8684|Q8684]] | Seoul | [[Seoul]] | [[Talaksan:덕수궁의 가을.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 855 | [[:d:Q44|Q44]] | beer | [[serbesa]] | [[Talaksan:NCI Visuals Food Beer.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 856 | [[:d:Q8003|Q8003]] | Sergei Eisenstein | [[Sergei Eisenstein]] | [[Talaksan:Sergei Eisenstein 03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 857 | [[:d:Q8686|Q8686]] | Shanghai | [[Shanghai]] | [[Talaksan:20191222陆家嘴.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 858 | [[:d:Q7192|Q7192]] | Qin Shi Huang | [[Qin Shi Huang|Shih Huang Ti]] | [[Talaksan:Qinshihuang.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 859 | [[:d:Q9585|Q9585]] | Shia Islam | [[Shiismo]] | |- | style='text-align:right'| 860 | [[:d:Q812767|Q812767]] | Shinto | [[Shinto]] | [[Talaksan:Hakone Shrine Haiden.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 861 | [[:d:Q8279|Q8279]] | Shahnameh | [[Shāhnāmeh]] | [[Talaksan:The Court of Gayumars (Cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 862 | [[:d:Q9441|Q9441]] | The Buddha | [[Gautama Buddha|Siddharta Gautama Buddha]] | [[Talaksan:Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 863 | [[:d:Q9215|Q9215]] | Sigmund Freud | [[Sigmund Freud]] | [[Talaksan:Sigmund Freud, by Max Halberstadt (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 864 | [[:d:Q9316|Q9316]] | Sikhism | [[Sikhismo]] | [[Talaksan:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 865 | [[:d:Q9418|Q9418]] | psychology | [[sikolohiya]] | [[Talaksan:Greek uc psi icon.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 866 | [[:d:Q9372|Q9372]] | Sima Qian | [[Sima Qian]] | [[Talaksan:Si maqian.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 867 | [[:d:Q9592|Q9592]] | Catholic Church | [[Simbahang Katoliko|Simbahang Katolika Romana]] | [[Talaksan:Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 868 | [[:d:Q12485|Q12485]] | symmetry | [[simetriya]] | [[Talaksan:Brügge-Liebfrauenkirche-Prunkgräber DSC0166.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 869 | [[:d:Q7197|Q7197]] | Simone de Beauvoir | [[Simone de Beauvoir]] | [[Talaksan:Simone de Beauvoir2.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 870 | [[:d:Q8605|Q8605]] | Simón Bolívar | [[Simón Bolívar]] | [[Talaksan:Simón Bolívar by Acevedo Bernal, 1922.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 871 | [[:d:Q11768|Q11768]] | Ancient Egypt | [[Sinaunang Ehipto]] | [[Talaksan:Egypt.Giza.Sphinx.02 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 872 | [[:d:Q11772|Q11772]] | Ancient Greece | [[Sinaunang Gresya]] | [[Talaksan:Sicily Selinunte Temple E (Hera).JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 873 | [[:d:Q334|Q334]] | Singapore | [[Singapura|Singapore]] | [[Talaksan:Raffles Place.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 874 | [[:d:Q735|Q735]] | art | [[sining]] | [[Talaksan:Sebastiano Ricci 002.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 875 | [[:d:Q11417|Q11417]] | martial arts | [[sining pandigma]] | [[Talaksan:Martial arts - Fragrant Hills.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 876 | [[:d:Q11210|Q11210]] | coordinate system | [[sistema ng koordinado]] | [[Talaksan:Coordinate-system-in-mirror.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 877 | [[:d:Q8192|Q8192]] | writing system | [[Sistema ng pagsulat|sistema sa pagsulat]] | [[Talaksan:World alphabets & writing systems.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 878 | [[:d:Q11078|Q11078]] | endocrine system | [[Sistemang endokrina]] | [[Talaksan:Endocrine English.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 879 | [[:d:Q1059|Q1059]] | immunity | [[Sistemang inmune|sistemang immuno]] | |- | style='text-align:right'| 880 | [[:d:Q9404|Q9404]] | nervous system | [[Sistemang nerbiyos]] | [[Talaksan:Nervous System (PSF).png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 881 | [[:d:Q11101|Q11101]] | sensory nervous system | [[Sistemang pandama]] | |- | style='text-align:right'| 882 | [[:d:Q544|Q544]] | Solar System | [[Sistemang Solar|Sistemang Pang-araw]] | [[Talaksan:Solar System true color.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 883 | [[:d:Q124794|Q124794]] | taste | [[Lasa|sistemang panlasa]] | [[Talaksan:Tongue-bitter.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 884 | [[:d:Q9649|Q9649]] | human digestive system | [[Sistemang panunaw]] | [[Talaksan:Digestive system diagram en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 885 | [[:d:Q7895|Q7895]] | reproductive system | [[Sistemang reproduktibo]] | |- | style='text-align:right'| 886 | [[:d:Q7891|Q7891]] | respiratory system | [[Sistemang respiratoryo]] | [[Talaksan:Respiratory system complete en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 887 | [[:d:Q11068|Q11068]] | circulatory system | [[sistemang sirkulatoryo]] | [[Talaksan:Blutkreislauf.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 888 | [[:d:Q681949|Q681949]] | SM Sultan | [[SM Sultan]] | |- | style='text-align:right'| 889 | [[:d:Q7397|Q7397]] | software | [[software]] | [[Talaksan:Kmail.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 890 | [[:d:Q913|Q913]] | Socrates | [[Sokrates]] | [[Talaksan:Socrates Louvre.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 891 | [[:d:Q11438|Q11438]] | solid | [[solido]] | [[Talaksan:Different minerals.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 892 | [[:d:Q12143|Q12143]] | time zone | [[sona ng oras]] | [[Talaksan:World Time Zones Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 893 | [[:d:Q7235|Q7235]] | Sophocles | [[Sopokles]] | [[Talaksan:Ny Carlsberg Glyptothek - Sophokles.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 894 | [[:d:Q332062|Q332062]] | Sorghum bicolor | [[Sorghum bicolor]] | [[Talaksan:Sorghum bicolor03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 895 | [[:d:Q9601|Q9601]] | Zoroastrianism | [[Zoroastrianismo|Soroastrismo]] | [[Talaksan:Faravahar.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 896 | [[:d:Q7272|Q7272]] | socialism | [[sosyalismo]] | |- | style='text-align:right'| 897 | [[:d:Q2001|Q2001]] | Stanley Kubrick | [[Stanley Kubrick]] | [[Talaksan:Stanley Kubrick (1949 portrait by Phillip Harrington - cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 898 | [[:d:Q11430|Q11430]] | state of matter | [[state of matter]] | [[Talaksan:Phase change - en.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 899 | [[:d:Q8877|Q8877]] | Steven Spielberg | [[Steven Spielberg]] | [[Talaksan:Steven Spielberg 2025.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 900 | [[:d:Q12202|Q12202]] | stroke | [[stroke]] | [[Talaksan:MCA-Stroke-Brain-Humn-2A.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 901 | [[:d:Q2811|Q2811]] | submarine | [[Submarino]] | [[Talaksan:Submarine dive.gif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 902 | [[:d:Q1049|Q1049]] | Sudan | [[Sudan]] | [[Talaksan:Western Deffufa - Kerma.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 903 | [[:d:Q9603|Q9603]] | Sufism | [[Sufismo]] | [[Talaksan:Tomb of Abdul Qadir Jilani, Baghdad.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 904 | [[:d:Q11416|Q11416]] | gambling | [[sugal]] | [[Talaksan:Gambling image.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 905 | [[:d:Q8196|Q8196]] | Arabic alphabet | [[Alpabetong Arabe|sulat Arabo]] | [[Talaksan:Arabic-script.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 906 | [[:d:Q8474|Q8474]] | Suleiman the Magnificent | [[Suleiman I]] | [[Talaksan:Suleiman I. Semailname (Millet Library, Ali Emîrî Collection, History, MS no. 1216).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 907 | [[:d:Q35355|Q35355]] | Sumer | [[Sumerya|Sumeria]] | [[Talaksan:Orientmitja2300aC.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 908 | [[:d:Q8573|Q8573]] | Sun Yat-sen | [[Sun Yat-sen|Sun Yat Sen]] | [[Talaksan:孙中山肖像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 909 | [[:d:Q8070|Q8070]] | tsunami | [[Sunami]] | [[Talaksan:Tsunami by hokusai 19th century.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 910 | [[:d:Q483654|Q483654]] | Sunni Islam | [[Sunismo]] | [[Talaksan:رسم تعبيري للفظ الجلالة ومن يجلهم أهل السنة.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 911 | [[:d:Q9103|Q9103]] | female breast | [[Suso]] | [[Talaksan:Breasts close-up (4).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 912 | [[:d:Q39|Q39]] | Switzerland | [[Suwisa]] | |- | style='text-align:right'| 913 | [[:d:Q6388|Q6388]] | swimming | [[swimming]] | [[Talaksan:Two people swimming outdoors.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 914 | [[:d:Q3130|Q3130]] | Sydney | [[Sidney|Sydney]] | [[Talaksan:00 3178 Sydney, Australia.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 915 | [[:d:Q9734|Q9734]] | symphony | [[symphony]] | [[Talaksan:Ninth Symphony original.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 916 | [[:d:Q174|Q174]] | São Paulo | [[São Paulo]] | [[Talaksan:Sao Paulo Skyline in Brazil.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 917 | [[:d:Q12791|Q12791]] | sword | [[tabak]] | [[Talaksan:Albion Hospitaller Medieval Sword 1 (6092737619) (II).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 918 | [[:d:Q1566|Q1566]] | tobacco | [[tabako]] | [[Talaksan:Tabak 9290019.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 919 | [[:d:Q3947|Q3947]] | house | [[Bahay|tahanan]] | [[Talaksan:Ranch style home in Salinas, California.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 920 | [[:d:Q7362|Q7362]] | ear | [[tainga]] | [[Talaksan:Closeup of a human ear.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 921 | [[:d:Q10693|Q10693]] | periodic table | [[Talahanayang peryodiko|talaang peryodiko]] | [[Talaksan:Periodic table (32-col, enwiki), black and white.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 922 | [[:d:Q199804|Q199804]] | chronic obstructive pulmonary disease | [[Talamak na nakakahawang sakit sa baga]] | [[Talaksan:Centrilobular emphysema 865 lores.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 923 | [[:d:Q11404|Q11404]] | drum | [[Tambol]] | [[Talaksan:DrumMozartRegiment.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 924 | [[:d:Q11635|Q11635]] | theatre | [[tanghalan]] | [[Talaksan:Ana Maria Ventura como Altisidora en "La enamorada del rey" (1988).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 925 | [[:d:Q12876|Q12876]] | tank | [[Tangke]] | [[Talaksan:Char T 34 noBG.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 926 | [[:d:Q924|Q924]] | Tanzania | [[Tanzania]] | [[Talaksan:Tanzania - Location Map (2013) - TZA - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 927 | [[:d:Q5|Q5]] | human | [[tao]] | [[Talaksan:Akha cropped hires.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 928 | [[:d:Q577|Q577]] | year | [[taon]] | [[Talaksan:Analemma fishburn.tif|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 929 | [[:d:Q9598|Q9598]] | Taoism | [[Taoismo|Tawismo]] | [[Talaksan:Taoist ceremony at Xiao ancestral temple in Chaoyang, Shantou, Guangdong (daoshi) (1).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 930 | [[:d:Q3616|Q3616]] | Tehran | [[Teheran|Tehrān]] | [[Talaksan:North of tehran.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 931 | [[:d:Q11016|Q11016]] | technology | [[teknolohiya]] | [[Talaksan:Technologie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 932 | [[:d:Q11661|Q11661]] | information technology | [[Teknolohiyang pang-impormasyon]] | [[Talaksan:Papertape3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 933 | [[:d:Q289|Q289]] | television | [[telebisyon]] | [[Talaksan:LG smart TV.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 934 | [[:d:Q11035|Q11035]] | telephone | [[Telepono]] | [[Talaksan:Telefon BW 2012-02-18 13-44-32.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 935 | [[:d:Q11466|Q11466]] | temperature | [[temperatura]] | [[Talaksan:Pakkanen.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 936 | [[:d:Q847|Q847]] | tennis | [[Tennis|tenis]] | [[Talaksan:Roger Federer 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 937 | [[:d:Q12479|Q12479]] | number theory | [[Teorya ng bilang|teoriya ng bilang]] | [[Talaksan:Euclid's Orchard (large).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 938 | [[:d:Q12482|Q12482]] | set theory | [[Teorya ng pangkat|teoriya ng hanay]] | |- | style='text-align:right'| 939 | [[:d:Q11452|Q11452]] | general relativity | [[Teorya ng pangkalahatang relatibidad|teoriya ng pangkalahatang relatibidad]] | [[Talaksan:EinsteinLeiden4.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 940 | [[:d:Q11473|Q11473]] | thermodynamics | [[termodinamika]] | [[Talaksan:Heat engine summary.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 941 | [[:d:Q7283|Q7283]] | terrorism | [[terorismo]] | [[Talaksan:North face south tower after plane strike 9-11.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 942 | [[:d:Q869|Q869]] | Thailand | [[Taylandiya|Thailand]] | [[Talaksan:Temple of the Emerald of buddha or Wat Phra Kaew (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 943 | [[:d:Q1299|Q1299]] | The Beatles | [[The Beatles]] | [[Talaksan:Beatles Trenter 1963.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 944 | [[:d:Q8743|Q8743]] | Thomas Edison | [[Thomas Edison]] | [[Talaksan:Thomas Edison2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 945 | [[:d:Q80|Q80]] | Tim Berners-Lee | [[Tim Berners-Lee]] | [[Talaksan:LS3 4919 (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 946 | [[:d:Q18|Q18]] | South America | [[Timog Amerika]] | [[Talaksan:South America satellite orthographic.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 947 | [[:d:Q258|Q258]] | South Africa | [[Timog Aprika]] | [[Talaksan:South Africa - Location Map (2013) - ZAF - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 948 | [[:d:Q11409|Q11409]] | apartheid | [[Aparteid|Timog Aprika sa ilalim ng apartheid]] | [[Talaksan:DurbanSign1989.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 949 | [[:d:Q884|Q884]] | South Korea | [[Timog Korea]] | [[Talaksan:South Korea - Location Map (2013) - KOR - UNOCHA.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 950 | [[:d:Q8462|Q8462]] | Timur | [[Tamerlan|Timur]] | [[Talaksan:Timur seated (earliest known portrait), Timurid genealogy, 1405-1409, Samarkand (TSMK, H2152).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 951 | [[:d:Q1096|Q1096]] | tin | [[Lata|tin]] | [[Talaksan:Cín.PNG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 952 | [[:d:Q7802|Q7802]] | bread | [[tinapay]] | [[Talaksan:Assorted bread.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 953 | [[:d:Q1490|Q1490]] | Tokyo | [[Tokyo]] | [[Talaksan:Skyscrapers of Shinjuku 2009 January (revised).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 954 | [[:d:Q9438|Q9438]] | Thomas Aquinas | [[Tomas ng Aquino]] | [[Talaksan:St-thomas-aquinasFXD.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 955 | [[:d:Q12518|Q12518]] | tower | [[Tore]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons (cropped).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 956 | [[:d:Q243|Q243]] | Eiffel Tower | [[Toreng Eiffel]] | [[Talaksan:Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 957 | [[:d:Q11022|Q11022]] | screw | [[Tornilyo]] | [[Talaksan:Black wood screw with flat Phillips head.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 958 | [[:d:Q2840|Q2840]] | influenza | [[trangkaso]] | [[Talaksan:H1N1 Influenza Virus Particles (8411599236).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 959 | [[:d:Q5339|Q5339]] | transistor | [[Transistor]] | [[Talaksan:Transistors.agr.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 960 | [[:d:Q11658|Q11658]] | transformer | [[transpormador]] | [[Talaksan:Philips N4422 without background.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 961 | [[:d:Q7590|Q7590]] | transport | [[Transportasyon]] | [[Talaksan:PL Mirandola Czem chciał zostać Janek mały 1925 page19.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 962 | [[:d:Q8736|Q8736]] | Treaty of Versailles | [[Tratado sa Versalles (1919)|Tratado ng Versailles]] | [[Talaksan:Treaty of Versailles, English version.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 963 | [[:d:Q870|Q870]] | train | [[tren]] | [[Talaksan:UBTZ 2TE116UM-022 Cagaan Had - Sumangijn Zoo.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 964 | [[:d:Q15645384|Q15645384]] | wheat | [[trigo]] | [[Talaksan:Wheat close-up.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 965 | [[:d:Q8084|Q8084]] | trigonometry | [[trigonometriya]] | [[Talaksan:Fotothek df tg 0000230 Geometrie ^ Trigonometrie.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 966 | [[:d:Q9595|Q9595]] | Trimurti | [[Trimurti]] | [[Talaksan:UgrataraTemple2 (cropped).jpeg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 967 | [[:d:Q8338|Q8338]] | trumpet | [[Trumpeta]] | [[Talaksan:Trumpet 1.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 968 | [[:d:Q6097|Q6097]] | tea | [[Tsaa]] | [[Talaksan:Tea in different grade of fermentation.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 969 | [[:d:Q195|Q195]] | chocolate | [[tsokolate]] | [[Talaksan:Cocoa Powder and Chocolate on Marble Background.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 970 | [[:d:Q9397|Q9397]] | Zhu Xi | [[Zhu Xi|Tsʻang-chou-ping-sou,]] | [[Talaksan:唯一可靠的朱熹画像.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 971 | [[:d:Q12204|Q12204]] | tuberculosis | [[tuberkulosis]] | [[Talaksan:Tuberculosis-x-ray-1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 972 | [[:d:Q283|Q283]] | water | [[tubig]] | [[Talaksan:Ice water vapor.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 973 | [[:d:Q638|Q638]] | music | [[tugtugin]] | [[Talaksan:Op27 1 seg mov.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 974 | [[:d:Q12280|Q12280]] | bridge | [[tulay]] | [[Talaksan:Yavuz Sultan Selim Bridge Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 975 | [[:d:Q676|Q676]] | prose | [[Tuluyan]] | [[Talaksan:Prose and Verse on one page.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 976 | [[:d:Q11345|Q11345]] | equation | [[Ekwasyon|tumbasan]] | [[Talaksan:First Equation Ever.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 977 | [[:d:Q11461|Q11461]] | sound | [[tunog]] | [[Talaksan:Utbredning av ljudvågor -- Onda sonora se propagando (mul).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 978 | [[:d:Q7368|Q7368]] | sheep | [[tupa]] | [[Talaksan:Berå Tirehaline x Timhadite.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 979 | [[:d:Q43|Q43]] | Turkey | [[Turkiya]] | [[Talaksan:Historical peninsula and modern skyline of Istanbul.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 980 | [[:d:Q9141|Q9141]] | Taj Mahal | [[Tāj Mahal]] | [[Talaksan:Taj Mahal, Agra, India edit3.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 981 | [[:d:Q10978|Q10978]] | grape | [[Ubas (prutas)|ubas]] | [[Talaksan:Wine grapes03.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 982 | [[:d:Q9332|Q9332]] | behavior | [[Ugali]] | [[Talaksan:Adams and Westlake (3092762993).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 983 | [[:d:Q212|Q212]] | Ukraine | [[Ukranya]] | [[Talaksan:Maidan Nezalezhnosti view.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 984 | [[:d:Q7925|Q7925]] | rain | [[Ulan]] | [[Talaksan:08152 Bukowsko (powiat sanocki).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 985 | [[:d:Q8074|Q8074]] | cloud | [[ulap]] | [[Talaksan:Cumulus cloud.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 986 | [[:d:Q11391|Q11391]] | ultraviolet radiation | [[ultrabiyoleta]] | [[Talaksan:Ozone altitude UV graph.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 987 | [[:d:Q1110560|Q1110560]] | Umm Kulthum | [[Umm Kulthum]] | [[Talaksan:Umm Kulthum as Fatimah.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 988 | [[:d:Q361|Q361]] | World War I | [[Unang Digmaang Pandaigdig]] | [[Talaksan:WWImontage.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 989 | [[:d:Q7809|Q7809]] | UNESCO | [[UNESCO]] | |- | style='text-align:right'| 990 | [[:d:Q145|Q145]] | United Kingdom | [[United Kingdom]] | [[Talaksan:Palace of Westminster from the dome on Methodist Central Hall.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 991 | [[:d:Q7159|Q7159]] | African Union | [[Unyong Aprikano]] | |- | style='text-align:right'| 992 | [[:d:Q15180|Q15180]] | Soviet Union | [[Unyong Sobyetiko|Unyong Sobyet]] | |- | style='text-align:right'| 993 | [[:d:Q324|Q324]] | Uranus | [[Urano]] | [[Talaksan:Uranus Voyager2 color calibrated.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 994 | [[:d:Q1073|Q1073]] | brain | [[utak]] | [[Talaksan:Vertebrate-brain-regions small.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 995 | [[:d:Q11006|Q11006]] | soybean | [[Balatong|utaw]] | [[Talaksan:Soybean.USDA.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 996 | [[:d:Q134808|Q134808]] | vaccine | [[vaccine]] | [[Talaksan:Smallpox vaccine.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 997 | [[:d:Q7328|Q7328]] | Vasco da Gama | [[Vasco da Gama]] | [[Talaksan:Ignoto portoghese, ritratto di un cavaliere dell'ordine di cristo, 1525-50 ca. 02.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 998 | [[:d:Q717|Q717]] | Venezuela | [[Venezuela]] | [[Talaksan:Embalse la Vueltosa 2022.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 999 | [[:d:Q1398|Q1398]] | Virgil | [[Virgilio|Vergilius]] | [[Talaksan:Parco della Grotta di Posillipo5 (crop).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1000 | [[:d:Q535|Q535]] | | [[Victor Hugo]] | [[Talaksan:Victor Hugo by Étienne Carjat 1876 - full.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1001 | [[:d:Q7889|Q7889]] | video game | [[Larong bidyo|video game]] | [[Talaksan:ArcadeGames.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1002 | [[:d:Q1741|Q1741]] | Vienna | [[Viena]] | [[Talaksan:Wien katedra sw Szczepana widok z wiezy 6.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1003 | [[:d:Q881|Q881]] | Vietnam | [[Vietnam]] | [[Talaksan:Hanoi Temple of Literature.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1004 | [[:d:Q12567|Q12567]] | Vikings | [[Mga Viking|Viking]] | |- | style='text-align:right'| 1005 | [[:d:Q5582|Q5582]] | Vincent van Gogh | [[Vincent van Gogh]] | [[Talaksan:Self-portrait - Vincent van Gogh.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1006 | [[:d:Q808|Q808]] | virus | [[Birus|virus]] | [[Talaksan:Coronavirus. SARS-CoV-2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1007 | [[:d:Q1394|Q1394]] | Vladimir Lenin | [[Vladimir Lenin]] | [[Talaksan:Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1008 | [[:d:Q9068|Q9068]] | Voltaire | [[Voltaire]] | [[Talaksan:Nicolas de Largillière - Portrait de Voltaire (1694-1778) en 1718 - P208 - Musée Carnavalet - 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1009 | [[:d:Q8704|Q8704]] | Walt Disney | [[Walt Disney]] | [[Talaksan:Walt Disney 1946.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1010 | [[:d:Q61|Q61]] | Washington, D.C. | [[Washington, D.C.]] | [[Talaksan:Aerial view of White House and downtown, Washington, D.C LCCN2010630891.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1011 | [[:d:Q315|Q315]] | language | [[wika]] | [[Talaksan:Girls learning sign language.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1012 | [[:d:Q13955|Q13955]] | Arabic | [[Wikang Arabe]] | [[Talaksan:Learning Arabic calligraphy.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1013 | [[:d:Q9288|Q9288]] | Hebrew | [[Wikang Hebreo|Wikang Ebreo]] | [[Talaksan:1 QIsa example of damage col 12-13.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1014 | [[:d:Q9129|Q9129]] | Greek | [[Wikang Griyego]] | [[Talaksan:Pater noster in greek script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1015 | [[:d:Q397|Q397]] | Latin | [[Wikang Latin]] | [[Talaksan:Arco Sisto V targa M.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1016 | [[:d:Q9143|Q9143]] | programming language | [[wikang pamprograma]] | [[Talaksan:C Hello World Program.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1017 | [[:d:Q9168|Q9168]] | Persian | [[Wikang Persa]] | [[Talaksan:Farsi.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1018 | [[:d:Q5146|Q5146]] | Portuguese | [[Wikang Portuges]] | [[Talaksan:Breve discurso em que se contem a conquista do Reyno de Pegu na Índia Oriental, pelos portuguezes em tempo do Viso-Rey Ayres de Saldanha; sendo capitam Salvador Ribeiro de Souza, chamado Massinga, natural de Guimaraens. Rei do Pegu.JPG|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1019 | [[:d:Q7737|Q7737]] | Russian | [[Wikang Ruso]] | [[Talaksan:Russian.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1020 | [[:d:Q11059|Q11059]] | Sanskrit | [[Wikang Sanskrito]] | [[Talaksan:Sanskrit in Siddham script.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1021 | [[:d:Q7838|Q7838]] | Swahili | [[Wikang Swahili]] | [[Talaksan:Manuscrit colonial kiswahili-Africa Museum.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1022 | [[:d:Q7850|Q7850]] | Chinese | [[Wikang Tsino]] | [[Talaksan:Chineselanguage.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1023 | [[:d:Q256|Q256]] | Turkish | [[Wikang Turko]] | [[Talaksan:Turkish alphabet.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1024 | [[:d:Q692|Q692]] | | [[William Shakespeare]] | [[Talaksan:Shakespeare.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1025 | [[:d:Q8016|Q8016]] | Winston Churchill | [[Winston Churchill]] | [[Talaksan:Sir Winston Churchill - 19086236948 (restored).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1026 | [[:d:Q254|Q254]] | | [[Wolfgang Amadeus Mozart]] | [[Talaksan:Wolfgang-amadeus-mozart 1.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1027 | [[:d:Q466|Q466]] | World Wide Web | [[World Wide Web]] | [[Talaksan:Alcalá de Henares (RPS 08-04-2017) Calle WWW, indicador.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1028 | [[:d:Q8146|Q8146]] | yen | [[Yen ng Hapon]] | [[Talaksan:JPY coin3.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1029 | [[:d:Q9350|Q9350]] | yoga | [[Yoga]] | [[Talaksan:Bharadwaja.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1030 | [[:d:Q7327|Q7327]] | Yuri Gagarin | [[Yuri Gagarin]] | [[Talaksan:Yuri Gagarin portrait.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1031 | [[:d:Q458|Q458]] | European Union | [[Unyong Europeo|Yuropeong Unyon]] | |- | style='text-align:right'| 1032 | [[:d:Q7333|Q7333]] | Zheng He | [[Zheng He]] | [[Talaksan:2016 Malakka, Stadhuys (09).jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1033 | [[:d:Q1631|Q1631]] | Édith Piaf | [[Édith Piaf]] | [[Talaksan:Piaf Harcourt 1946 2.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1034 | [[:d:Q8589|Q8589]] | Ashoka | [[Ashoka|Ësokë]] | [[Talaksan:Ashoka's visit to the Ramagrama stupa Sanchi Stupa 1 Southern gateway.jpg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 1035 | [[:d:Q7200|Q7200]] | Alexander Pushkin | [[Alexander Pushkin]] | [[Talaksan:Kiprensky Pushkin.jpg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} bqr6oyopiynygfdr0h3o2k89enuterp 0 168385 2221776 949921 2026-08-26T13:45:32Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221776 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] 8gh6iaxtyoxjcpwbgyynlk3b4tlbv1q 0 168386 2221771 949922 2026-08-26T13:43:27Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221771 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] 8gh6iaxtyoxjcpwbgyynlk3b4tlbv1q 0 168387 2221773 949923 2026-08-26T13:43:50Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221773 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] 8gh6iaxtyoxjcpwbgyynlk3b4tlbv1q 0 168388 2221772 949924 2026-08-26T13:43:39Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221772 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] 8gh6iaxtyoxjcpwbgyynlk3b4tlbv1q 0 168389 2221775 949925 2026-08-26T13:45:21Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221775 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] 8gh6iaxtyoxjcpwbgyynlk3b4tlbv1q 0 176277 2221777 985650 2026-08-26T13:45:44Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221777 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] 8gh6iaxtyoxjcpwbgyynlk3b4tlbv1q 0 232869 2221785 2221730 2026-08-27T00:07:06Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221785 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>[https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy North Korea: Kim Il-Sung's Catastrophic Rights Legacy] 13 April 2016. [[Human Rights Watch]], 2016.</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} rwg1eea8n02wekk9up1vszenfzbaqtc 2221786 2221785 2026-08-27T00:08:16Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221786 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng [[O Chin-u]], isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa [[Ika-anim na Kongreso ng Partido]] ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} cay06g9f4nda1a1m0z9181dowoydxt1 2221787 2221786 2026-08-27T00:09:10Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221787 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 February 2017 }}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 March 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 March 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 November 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York }}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 1p7tlle85qe3jjbuligza7q4mscd7ch 2221788 2221787 2026-08-27T00:11:09Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221788 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 March 2016}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} t7evm7wtg108rrmfv62q3oj5e8u9knw 2221789 2221788 2026-08-27T00:12:42Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221789 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si [[Juan Reynaldo Sanchez]], isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at [[tagapagbalita]] sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa [[Yongbyon]]. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng [[Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko]] nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} hxtzxnl4apiuf35mauy6fonwcmxjlyz 2221820 2221789 2026-08-27T05:20:28Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221820 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', [[Penguin Press]] (2014) p. 234.</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} mwrergghk0gn5x6pdad6jmpf2a4mi04 2221821 2221820 2026-08-27T05:22:08Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221821 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 September 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 July 2019}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 April 2012|website=www.armscontrol.org}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 6mt1h9gpwviiyu0qrh0ld40s8kmh3qr 2221822 2221821 2026-08-27T05:25:16Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221822 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at Pang-estadong Libing== ===Mga Detalye ng Pagkamatay at Pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} c3visiiwhhoolt6t473jzqd2gwjmlrj 2221823 2221822 2026-08-27T05:26:10Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221823 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa [[Hyangsan]] dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa [[Koreanong Telebisyong Sentral]] sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si [[Chon Hyong-kyu]] noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} j39gwslvzixko9qaxe2n1htfb2cz0s7 2221824 2221823 2026-08-27T05:26:41Z Jojit fb 38 /* Mga huling taon ng pamamahala */ 2221824 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 July 1994}}</ref><ref>[[Barbara Demick|Demick, Barbara]]: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92</ref><ref>https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 8makum82tpw6asw0jg3wge0dcek63rb 2221825 2221824 2026-08-27T05:32:24Z Jojit fb 38 /* Kamatayan at pang-estadong libing */ 2221825 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong [[mosoliem]] sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} dosd3i1w08jkcwecw5rs3m2krnt1bas 2221826 2221825 2026-08-27T05:39:49Z Jojit fb 38 /* Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita */ 2221826 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c ''Scenes of lamentation after Kim Il-sung’s death'']</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 July 1997 | access-date = 9 May 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead }}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} qafvvcptl14ljzzazj27in8znxdoz60 2221827 2221826 2026-08-27T05:41:34Z Jojit fb 38 /* Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita */ 2221827 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa [[marmol]] na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 3gtwj3brdy1ibai3qmw34tx4zndyl7d 2221828 2221827 2026-08-27T05:42:11Z Jojit fb 38 /* Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita */ 2221828 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 July 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea"</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 July 1994, Monday</ref> ====Mga Pandaigdigang Reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} sumnher2mgahmi4xjk6dnz03zx26tuk 2221829 2221828 2026-08-27T05:43:25Z Jojit fb 38 /* Tangway ng Korea */ 2221829 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 July 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 }}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si [[Viktor Chernomyrdin]].<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, vol. 34, no. 9 (1994).</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} mhrmq2hr1hnrw92xyf3mzb9edsfkwdu 2221830 2221829 2026-08-27T05:44:41Z Jojit fb 38 /* Mga pandaigdigang reaksyon */ 2221830 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si [[O Jin-u]] at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 July 1994}}</ref>: {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} rkthe1ksswzpievov68e8prftt5t9um 2221831 2221830 2026-08-27T05:46:40Z Jojit fb 38 /* Serbisyong Punerarya */ 2221831 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si O Jin-u at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing.<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref> {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 July 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 19c9e1a7f4wazqxca7pgglio3ysgc9i 2221832 2221831 2026-08-27T05:47:56Z Jojit fb 38 /* Serbisyong Punerarya */ 2221832 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong Punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si O Jin-u at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing.<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref> {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 Hulyo 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316|language=en}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} dl2nblkd9fkvvfxk5fun9gk9vw7air6 2221833 2221832 2026-08-27T05:48:29Z Jojit fb 38 /* Serbisyong Punerarya */ 2221833 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si O Jin-u at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing.<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref> {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 Hulyo 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316|language=en}}</ref> ===Komite ng Libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina<ref>{{Cite web |title=Kim Il Sung |publisher=The Gale Group Inc. |year=2004 |access-date=7 February 2019 |url=https://www.encyclopedia.com/people/history/korean-history-biographies/kim-il-sung*1G23410800083 |work=Cold War Reference Library |via=Encyclopedia.com }}{{Dead link|date=November 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 July 1994 |archive-date=18 August 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 }} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref>: {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 20pl9p87rg0kvksne8aaqg09b8ft68j 2221834 2221833 2026-08-27T05:50:14Z Jojit fb 38 /* Komite ng Libing */ 2221834 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si O Jin-u at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing.<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref> {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 Hulyo 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316|language=en}}</ref> ===Komite ng libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina:<ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 Hulyo 1994 |archive-date=18 Agosto 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 |title=금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나}} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng Pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 6l4bndl15gr6fqav8c0uzeqaipk4b6m 2221835 2221834 2026-08-27T05:51:26Z Jojit fb 38 /* Kulto ng Pagkatao */ 2221835 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si O Jin-u at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing.<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref> {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 Hulyo 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316|language=en}}</ref> ===Komite ng libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina:<ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 Hulyo 1994 |archive-date=18 Agosto 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 |title=금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나}} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay [[Hwang Jang-yop]], ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} hsyiykomg5gp5m5dinon8f15k5axpd4 2221845 2221835 2026-08-27T08:02:32Z Jojit fb 38 /* Komite ng libing */ 2221845 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si O Jin-u at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing.<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref> {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 Hulyo 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316|language=en}}</ref> ===Komite ng libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina:<ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 Hulyo 1994 |archive-date=18 Agosto 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 |title=금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나}} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=January 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=March 14, 2012 }}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=January 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=June 27, 2014 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay Hwang Jang-yop, ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} 8ih1l9870voj4lnov6v0pnzf7bw3g80 2221846 2221845 2026-08-27T08:06:30Z Jojit fb 38 /* Kulto ng pagkatao */ 2221846 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = Dakilang Mariskal ng Republika<br>Walang Hanggang Pinuno ng Juche Korea | name = Kim Il-sung | native_name = {{nobold|김일성}} | image = Kim Il-sung in 1950.jpg | caption = Si Kim noong dekada 1950. | office1 = [[File:WPK Emblem.svg|30px]]<br>Ika-1 Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]] | term_start1 = (Komite Sentral)<br />12 Oktubre 1966 | term_end1 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname1 = Kalihim | 1namedata1 = Choe Yong-gon<br>Kim Il<br>Pak Kum-chol<br>Ri Hyo-son<br>Kim Kwang-hyop<br>Sok San<br>Ho Pong-hak<br>Kim Yong-ju<br>Pak Yong-guk<br>Kim To-man<br>Ri Kuk-jin<br>Kim Jung-rin<br>Yang Hyong-sop<br>O Jin-u<br>Kim Tong-gyu<br>Han Ik-su<br>Hyon Mu-gwang<br>Kim Jong-il<br>Hwang Jang-yop<br>Kim Yong-nam<br>Kim Hwan<br>Yon Hyong-muk<br>Yun Ki-bok<br>Hong Si-hak | successor1 = [[Kim Jong-il]] | office2 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]] [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|30px]]<br>Pangulo ng [[Hilagang Korea]] | term_start2 = 28 Disyembre 1972 | term_end2 = 8 Hulyo 1994 | 1blankname2 = Premiyer | 1namedata2 = Kim Il<br>Pak Song-chol<br>Ri Jong-ok<br>Kang Song-san<br>Ri Kun-mo<br>Yon Hyong-muk<br>Kang Song-san | 2blankname2 = Pangalawang Pangulo | 2namedata2 = Choe Yong-gon<br />Kang Ryang-uk<br />Kim Tong-kyu<br />Kim Il<br />Pak Song-chol<br />Rim Chun-chu<br />Ri Jong-ok<br />Kim Pyong-sik | office3 = [[File:Emblem of North Korea.svg|25px]]<br>Ika-1 Premiyer ng [[Hilagang Korea]] | term_start3 = (Gabinete)<br />9 Setyembre 1948 | term_end3 = 28 Disyembre 1972 | successor3 = [[Kim Il]] (Konseho ng Pangasiwaan) | 1blankname3 = Unang Pangalawang Premiyer | 1namedata3 = [[Kim Il]] | 2blankname3 = Pangalawang Premiyer | 2namedata3 = Pak Hon-yong<br />Hong Myong-hui<br />Kim Chaek<br />Kim Il<br />Jong Il-ryong<br />Nam Il<br />Pak Ui-wan<br />Jong Jun-thaek<br />Kim Kwang-hyop<br />Kim Chang-man<br />Ri Jong-ok<br />Ri Ju-yon<br />Pak Song-chol<br />Choe Yong-jin | birth_name = Kim Song-ju ({{lang|ko|김성주}}) | birth_date = {{birth date|df=yes|1912|4|15}} | birth_place = Heijō, Heian'nan-dō, Chōsen | death_date = {{death date and age|df=yes|1994|7|8|1912|4|15}} | death_place = Hyangsan, Hilagang Pyongan, [[Hilagang Korea]] | resting_place = Palasyong Araw ng Kumsusan, [[Pyongyang]] | party = {{Flagicon image|Flag of the Workers' Party of Korea.svg}} [[Partido Manggagawa ng Korea]] | otherparty = {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} Partido Manggagawa ng Hilagang Korea (1946–1949)<br />{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party.svg}} [[Partido Komunista ng Tsina]] (1931–1946) | alma_mater = Akademyang Militar ng Whasung<br />Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen | spouse = Kim Jong-suk (1941-49)<br />Kim Song-ae (1952-94) | children = [[Kim Jong-il]]<br />Kim Man-il<br />Kim Kyong-hui<br />Kim Kyong-jin<br />Kim Pyong-il<br />Kim Yong-il | parents = Kim Hyong-jik (ama)<br/>Kang Pan-sok (ina) | allegiance = {{unbulleted list|{{Flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]]|{{flagicon|Soviet Union|1936}} [[Unyong Sobyetiko]]|{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Tsinang Komunista}} | branch = {{Flagicon image|Flag of the Korean People's Army Ground Force (1993-2023).svg}} [[Hukbong Bayan ng Korea]]<br>{{Flagicon image|Red Army flag (Fictitious).svg}} [[Hukbong Pula]]<br>{{Flagicon image|Flag of the Chinese Communist Party (Pre-1996).svg}} Nagkakaisang Hukbong Anti-Hapones sa Hilagang-Silangan | serviceyears = {{unbulleted list|1948–1994|1941–1945}} | rank = [[File:DPRK-Army-OF-12.svg|30px]]<br>''Taewŏnsu'' ({{lang|ko-Hang-KP|대원수}})<br>Dakilang Mariskal | commands = Kataas-taasang Komandante | unit = Ika-88 Seperadong Brigadang Riple ([[Hukbong Pula]]) | battles = Kilusang Anti-Hapones sa Manchukuo<br>[[Digmaang Sobyetiko–Hapones]]<br>[[Digmaang Koreano]]<br>[[Digmaang Malamig]] | signature = Kim Il Sung Signature.svg | footnotes = <center style="background-color:#FCF;">'''Pagkakasapi sa Institusyong Sentral at Ibang Tanggapang Hinawakan'''</center> {{unbulleted list | list_style = text-align: left | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1992-1993: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1982–1994: Tagapangulo; Komisyong Militar Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1980–1994: Kasapi; Presidyo ng Kawanihang Pampolitika ng Ika-6 Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of North Korea.svg|15px]] 1972-1992: Tagapangulo; Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Komiteng Bayang Sentral ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1982: Tagapangulo; Komisyong Militar ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1970–1980: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1994: Kalihiman ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1966–1970: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1961–1970: Tagapangulo; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1956–1961: Kasapi; Komiteng Permanente ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Emblem of the Supreme Commander of the Korean People's Army.png|15px]] 1950-1972: Kataas-taasang Komandante; Hukbong Bayan ng Korea (hanggang 1991) | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1949–1966: Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:Supreme People's Assembly of the DPRK.svg|15px]] 1948–1994: Diputado; Ika-1-9 na Kataas-taasang Asembleyang Bayan | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1947–1948: Tagapangulo; Komiteng Bayan ng Hilagang Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1994: Kasapi; Ika-1-6 na Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | [[File:WPK symbol.svg|15px]] 1946–1956: Kasapi; Komiteng Pampolitika ng Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Korea | {{Flagicon image|Flag of the National Council of Korean Trade Unions.svg}} 1946–1949: Pangalawang Tagapangulo; Komite Sentral ng Partido Manggagawa ng Hilagang Korea | {{Flagicon image|Flag of the Provisional People's Committee for North Korea.svg}} 1946–1947: Tagapangulo; Komiteng Bayang Probisyonal ng Hilagang Korea | [[File:Workers' Party of North Korea star.png|15px]] 1945–1946: Tagapangulo; Kawanihan ng Hilagang Korea ng Partido Komunista ng Korea }} ---- '''{{flagicon|North Korea}} Ika-1 [[Kataas-taasang Pinuno (Hilagang Korea)|Kataas-taasang Pinuno]] ng [[Hilagang Korea]]'''<br/>([[Setyembre 9]], [[1948]] - [[Hulyo 8]], [[1994]]) <center>{{flatlist|* [[Kim Jong-il]] {{big|'''→'''}}</center> }} </center> }} Si '''Kim Il-sung''' ([[Abril 15]], [[1912]] – [[Hulyo 8]], [[1994]]), ipinanganak na '''Kim Song-ju''', ay isang Koreanong [[rebolusyonaryo]], [[militar]], at [[politiko]] na kilala bilang pigurang tagapagtatag ng [[Hilagang Korea]] at unang kataas-taasang pinuno nito. Namahala siya mula sa pagkalikha ng bansa noong 1948 hanggang sa kanyang pagkamatay nang 1994, kung kailan hinalinhan siya ng kanyang panganay na anak na si [[Kim Jong-il]]. Naglingkod siya bilang unang premiyer at tanging pangulo ng Hilagang Korea, Tagapangulo at Pangkalahatang Kalihim ng [[Partido Manggagawa ng Korea]], at Kataas-taasang Komandante ng [[Hukbong Bayan ng Korea]]. Inilahad niya ang pilosopiyang [[Juche]], ang pampamahalaang ideolohiya ng Hilagang Korea na nakabatay sa [[sosyalismo]], pag-asa sa sarili, at nasyonalismong Koreano. Isinilang sa isang Kristiyano at aktibistang pamilya sa panahon ng paglupig sa Korea, naging gerilyang anti-Hapones si Kim sa kanyang pagkabata. Naimpluwensyahan siya ng mga makakaliwang ideolohiya at sumali sa mga organisasyong radikal tulad ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Matapos mahati ang tangway sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay naglingkod siya bilang pinuno ng pamahalaang probisyonal sa sonang Sobyetiko at nangasiwa sa pagkatatag ng kasalukuyang estado ng Hilagang Korea. Pinasimuno niya ang pagsalakay sa [[Timog Korea]] noong 1950 na humantong ng [[Digmaang Koreano]], na tumigil noong 1953 sa pagkapatas at armistisyo. Muling itinayo ni Kim ang bansa sa ilalim ng isang sentralisadong ekonomiyang planado. Nagtamasa ang Hilagang Korea ng mas mataas na antas ng pamumuhay kaysa sa Timog noong dekada 1960 at 1970, na noo'y dumaranas ng krisis sa politika at ekonomiya. Nagpabago-bago ang kanyang pakikipag-ugnay sa [[Unyong Sobyetiko]] at [[Tsina]] matapos ang paghahating Sino-Sobyetiko, partikular nang pinagsikapan niyang ilagay ang Juche sa praktika sa pamamagitan ng mga polisiyang isolasyonista at pagiging malaya sa mga larangan ng politika, ekonomiya, at militar. Gayunpaman, labis pa rin na umasa ang Hilagang Korea ng mga subsidyo at pinansiyal na tulong mula sa USSR at [[Silangang Bloke]], at lubos na naapektuhan ang ekonomiya ng bansa nang nabuwag ang mga ito. Sa panahong ito ay nanatiling kritikal ang Hilagang Korea sa itinuturing nitong imperyalistang presensya ng mga pwersang pandepensa ng Estados Unidos sa katimugan. Inagaw ng bansa ang barkong USS Pueblo noong 1968, na bahagi ng kampanyang impiltrasyon at subersyon para ipag-isa ang Korea sa ilalim ng pamamahala ng hilagang estado. Pumanaw siya sa edad na 82 noong 1994 sa kanyang tinatahanan sa Hyangsan dahil sa [[atake sa puso]]. Itinuturing si Kim na isang [[totalitaryong]] [[diktador]] na may [[kulto ng personalidad]] na mas matindi kina [[Josef Stalin]] at [[Mao Zedong]]. Maihahalintulad ang paglalarawan sa kanya sa imahe ng isang Konfusyanong ama na karapat-dapat sa lubusang paggalang at pagmamahal ng sambayanan. Binigyan siya ng iba't-ibang titulong di-opisyal at papuri lamang, ngunit ang pinakamahalaga rito ay ang "Dakilang Pinuno", na naging kolokyal na katawagan upang tukuyin siya. Ang kalendaryong Juche na nagsisilbing sistema ng pagbibilang ng mga taon sa bansa ay nagsisimula sa 1912, ang taon ng kanyang kapanganakan, at ipinagdidiriwang ang kanyang kaarawan sa Abril 15 bilang "Araw ng Araw". Nakatalaga siya sa [[Saligang Batas ng Hilagang Korea|saligang batas]] bilang walang hanggang pinuno ng Juche Korea. Tinatayang mahigit 1.6 na milyong tao ang namatay sa ilalim ng kanyang rehimen sa pagpupurga at pagpapatapon sa kampo ng sapilitang paggawa. Nasa tanggapan ng halos 46 na taon, siya ang ikatlong pinakamatagal na di-haring punong pampamahalaan sa ika-20 dantaon, kung saan nadaanan niya sa termino ang anim na pangulo ng Timog Korea at sampu sa Estados Unidos. Sinundan siya sa panunugkulan ng kanyang anak na si Kim Jong-il, at sa gayo'y naging unang inunong komunista na nagtatag ng pamamahalang dinastiko; patuloy na naghahari ang kanyang pamilya sa Hilagang Korea, na kasalukuyang pinangungunahan ng kanyang apong si [[Kim Jong-un]]. ==Maagang yugto ng buhay== ===Kontrobersya sa pagkakakilanlan=== [[File:Kinkouzui.jpg|thumb|left|150px|Si Kim Kyung-cheon, isang pinunong militar na hinahalaang gumamit ng pangalang "Kim Il-sung".]] Sinasabi ng iilang sanggunian na ang pangalang "Kim Il-sung" ay ginamit noon ni Kim Kyung-cheon, isang sikat na pinuno sa kilusan para sa kalayaang Koreano.<ref name="Becker 2005">{{cite book|last=Becker|first=Jasper Martin|url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck|title=Rogue Regime: Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea|date=1 Mayo 2005|publisher=Prensa ng Pamantasang Oxford|isbn=978-0-19-803810-8|language=en}}</ref>{{rp|44}} Iniulat ni Grigory Mekler, isang Sobyetikong opisyal na kasama ni Kim noong panahon ng pamahalaang probisyonal, na kinuha ni Kim ang alyas na ito mula sa isang dating komandante na nasawi.<ref>{{cite news|date=10 Enero 2003|title=Soviets groomed Kim Il Sung for leadership |work=Vladivostok News|url=http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-url=https://web.archive.org/web/20090610172839/http://vn.vladnews.ru/Arch/2003/ISS345/News/upd10.HTM|archive-date=10 Hunyo 2009|language=en}}</ref> Gayunpaman, tinalo ng Rusong istoryador na si Andrei Lankov na malabong totoo ang salaysay. Kilala ng ilang saksi si Kim bago at pagkatapos ng kanyang panahon sa Unyong Sobyetiko, kabilang ang kanyang superyor na si [[Zhou Baozhong]], na ibinasura ang pahayag ng "pangalawang" Kim sa kanyang mga talaarawan.<ref name="Lankov 2002">{{cite book|last=Lankov|first=Andrei Nikolaevich|title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea (1945–1960)|publisher=Prensa ng Pamantasang Rutgers|date=30 Hunyo 2002|isbn=978-0813531175|language=en}}</ref> Itinuro naman ng Amerikanong mananalaysay na si Bruce Cumings na ang mga Hapones na opisyal mula sa Hukbo ng Kwantung ay nagpatunay sa kanyang katanyagan bilang isang rebolusyonaryong pigura.<ref name="Cumings 2005">{{cite book |last=Cumings|first=Bruce|url=https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History (Updated)|date=17 Setyembre 2005|publisher=W W Norton & Co|isbn=978-0-393-32702-1|location=Bagong York|archive-url=https://web.archive.org/web/20160518130003/https://books.google.com/books?id=yKN_q-TqYYgC&pg=160-161|archive-date=18 Mayo 2016|language=en}}</ref>{{rp|160–161}} Karaniwang tinatanggap ang pananaw na habang minamalabis ang mga gawa ni Kim ng kanyang kulto ng personalidad, isa siyang makabuluhang pinunong gerilya.<ref>{{cite book|last=Buzo|first=Adrian |title=The Making of Modern Korea (1st Edition)|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|publisher=Routledge|date=7 Abril 2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=Londres|language=en}}</ref>{{rp|56}} ===Kapanganakan at pagkabata=== [[File:Kim Il-sung's birthplace.jpg|thumb|left|250px|Lugar ng kapanganakan ni Kim Il-sung]] [[File:Early years of Kim Il-sung.jpg|thumb|left|175px|Litrato ni Kim Il-sung noong bata pa siya]] Ipinanganak si Kim noong Abril 15, 1912. Karaniwang sinasang-ayonan na isinilang siya sa maliit na nayon ng Mangyungbong (noo'y tinatawag na Namni) na malapit sa [[Pyongyang]], ngunit ayon sa isang maagang kalahating-opisyal na talambuhay ni Kim Il-sung na inilathala noong 1964 sa [[Hapon]] na may Hilagang Koreanong suporta, ipinanganak si Kim sa tahanan ng kanyang ina sa Chingjong, at kalaunan ay lumaki sa Mangyungbong. Ang kanyang mga magulang ay sina [[Kim Hyong-jik]], isang [[guro]], [[parmakolohiya|parmakolohista]] sa [[damong-gamot]], at aktibista para sa kalayaan ng Korea, at si [[Kang Pan-sok]], isa ring aktibista kagaya ng kanyang asawa. Binigyan nila si Kim ng pangalang Kim Song-ju. Mayroon siyang dalawang nakababatang kapatid na sina [[Kim Chol-ju]] at [[Kim Yong-ju]]. Galing ang pamilya ni Kim mula sa [[Jeonju]], Hilagang Jeolla at ang kanyang lolo sa tuhod (sa kanyang ama) na si [[:en:Kim Ung-u|Kim Ung-u]] ay nanatili sa Mangyongdae noong 1860. Lumaki si Kim sa isang [[Kristiyanismo|Kristiyanong]] pamilya, partikular na sumusunod sa sektang [[Presbyterianismo]]. Ang kanyang lolo sa ina ay isang [[Protestantismo|Protestanteng]] ministro, ang kanyang ama ay pumunta sa isang paaralang misyonero, at ang kanyang mga magulang ay aktibo sa pamayanan ng [[relihiyon]]. Ang pamilya ni Kim ay sumali sa mga aktibidad na kontra-Hapones at tumakas sa [[Manchuria]] noong 1920 kagaya ng karamihan ng mga Koreanong pamilya upang makaiwas sa [[taggutom]] at sa pang-aapi ng mga Hapones sa panahon noong sakop pa ng [[Hapon]] ang [[Korea]].<ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 3| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book |author=[[Andrei Lankov]] |title=The DPRK yesterday and today. Informal history of North Korea |url=https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |page=[https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=73 73] |date=2004 |publisher=Восток-Запад (English: East-West) |location=Moscow |id=243895 |access-date=2021-12-14 |archive-date=2020-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802205207/https://www.litmir.me/br/?b=243895&p=1 |url-status=dead |language=en}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |publisher=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book | author=Baik Bong | title=Kim il Sung: Volume I: From Birth to Triumphant Return to Homeland | publisher=Dar Al-talia | location=Beirut, Lebanon | year=1973| page = 12|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Under construction - Awesome site in the making! |url=https://www.kimjongiliathemovie.com/ |access-date=2026-08-12 |website=www.kimjongiliathemovie.com |language=en}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |location=London |work=The Independent |title=The Rage Against God, By Peter Hitchens |first=Sholto |last=Byrnes |date=7 Mayo 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100512025421/http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/reviews/the-rage-against-god-by-peter-hitchens-1965109.html |archive-date=12 Mayo 2010 |language=en}}</ref> Ayon sa kanyang opisyal na sariling [[talambuhay]], nag-aral siya sa iba't ibang paaralan noong kanyang pagkabata. Nagsimula ang kanyang pormal na edukasyon sa ikalimang baitang sa Mababang Paaralan ng Changduk, kung saan ang kanyang lolo sa ina ay ang [[punong-guro]] ng paaralan. Noong nanatili ang kanyang pamilya sa Linjiang, isang [[lungsod]] sa timog ng lalawigang [[Jilin]], ay pinaturuan ng kanyang ama si Kim sa isang tagapagturo ng [[wikang Tsino]] sa loob ng isang taon at kalahati at pinaaral niya si Kim sa Mababang Paaralan ng Linjiang. Nakasaad din sa kanyang talambuhay na nagpatuloy siya ng kanyang pag-aaral sa Mababang Paaralan ng Paldo-gu, isang apat-na-taong Tsinong paaralan kung saan ang lahat ay itinuro sa wikang Tsino, at sa Unang Paaralang Panggitna ng Muson.<ref>https://oregondigital.org/downloads/oregondigital:df72cx739</ref> Ayon kay Dgro. Kim Hyung-suk, isang retiradong dalubguro at pilosopo na dumalo sa parehong mababang paaralan kay Kim, "mataas" si Kim noong siya'y bata pa. Ulat niya na sinasabi ng mga nakakatanda sa paaralang iyon na si Kim ang "laging pinuno sa [[futbol]]" at "isang batang palautos na laging inuutusan ang mga batang nasa kanyang palibot".<ref>{{Citation |last=BBC News |title=The man who met the founder of North Korea - BBC News |date=2021-09-05 |url=https://www.youtube.com/watch?v=nZu1BU6JmXI |language=en |access-date=2026-08-12}}</ref> ===Mga komunista at gerilyang aktibidad=== [[File:Kim Il-sung in 1927.jpg|thumb|left|175px|Si Kim noong nag-aaral pa siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]]]] [[File:Shang Yue portrait.jpg|thumb|left|175px|Si [[:en:Shang Yue|Shang Yue]], isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isang impluwensiya ni Kim]] Sinasabi ng mga Hilagang Koreano at ng ibang mapagkukunan na itinatag ni Kim ang Unyong Ibagsak-ang-Imperyalismo noong Oktubre 1926 at pinamunuan ito sa edad na 14, ngunit pinaniniwalaan ng iba na ang may-ari ng unyon ay ang Unyong Magbubukid ng Gilheuk na pinamunuan ni Lee Jong-rak. Sa kanyang edukasyon, nag-aral si Kim sa Akademiyang Militar ng Whasung noong 1926 ngunit umalis siya noong 1927 dahil ayon sa kanya ang mga pamaraan ng pagsasanay dito ay luma na. Pagkatapos nito ay nag-aral siya sa [[Mataas na Paaralan ng Jilin Yuwen]] sa [[Tsina]] hanggang 1930 noong tinanggihan niya ang mga [[pyudal]] na [[kaugalian]] ng mga nakatatandang Koreano roon at noong nagkaroon siya ng interes sa mga [[komunismo|komunistang]] [[ideolohiya]]. Sa paaralang ito nakilala ni Kim si Shang Yue, isang [[Marxismo|Marxistang]] dalubguro na naging isa sa mga impluwensya ni Kim noong panahon ng kanyang pag-aaral dito. Ayon sa kanyang sariling talambuhay, nagpakilala si Shang sa kanya ng mga klasikong Tsinong teksto tulad ng [[:en:Dream of the Red Chamber|Panaginip ng Pulang Kamara]] ni [[:en:Cao Xuequin|Cao Xeuquin]] at mga magkapanahong panitikan nina [[Lu Xun]] at Chen Duxiu, pati na rin ang panitikang Ruso, kabilang ang Ina at Mga Kaaway ni [[Maxim Gorky]]. Pinatibay din ni Shang ang mga pananaw ni Kim sa pagkamakabansang magbubukid at hinikayat si Kim na maging proletaryong manunulat, kung saan palagi niyang binigyang-diin ang panlipunang layunin ng panitikan. Ang impluwensya ni Shang ay makikita sa mga pampolitikang dula na isinulat ni Kim, kagaya ng [[Dagat ng Dugo]] na kanyang isinulat noong 1930s. Inulat ng anak ni Shang na inilarawan ng kanyang tatay si Kim na "masigasig" at "naglalagay ng mga magagandang tanong sa loob at labas ng klase".<ref>{{Cite web|title=Kim Il-sung Death Anniversary: How the North Korea Founder Created a Cult of Personality |last=Smith |first=Lydia |work=International Business Times UK |date=8 Hulyo 2014 |access-date=1 Oktubre 2014 |url=http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006150839/http://www.ibtimes.co.uk/kim-il-sung-death-anniversary-how-north-korea-founder-became-cult-personality-1455758 |archive-date=6 Oktubre 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite journal |last=David-West |first=Alzo |date=January 2009 |title=The Literary Ideas of Kim Il Sung and Kim Jong Il: An Introduction to North Korean Meta-Authorial Perspectives |url=http://clogic.eserver.org/2009/david-west.pdf |journal=Cultural Logic |volume=12 |pages=5–6 |access-date=April 18, 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151123131224/http://clogic.eserver.org/2009/David-west.pdf |archive-date=November 23, 2015 |df=mdy-all |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last1=Chih-yu |first1=Shih |date=May 28, 2014 |title=Harmonious Intervention: China's Quest for Relational Security |url=https://books.google.com/books?id=ZMiaBAAAQBAJ&pg=PA69 |publisher=Ashgate Publishing, Ltd. |page=69 |isbn=978-1-4094-6487-7 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://encykorea.aks.ac.kr/Contents/Item/E0066846|title = 타도제국주의동맹(打倒帝國主義同盟) - 한국민족문화대백과사전|language=ko}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |work=The New York Times |title=Carter Wins Release of American in North Korea |first1=Choe |last1=Sang-Hun |first2=Sharon |last2=Lafraniere |date=27 Agosto 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630231240/http://www.nytimes.com/2010/08/28/world/asia/28korea.html?_r=1&hp |archive-date=30 Hunyo 2017 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Bradley K. Martin|title=Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url=https://books.google.com/books?id=qoZx6hOCNukC&pg=PA23|date=Abril 1, 2007|publisher=St. Martin's Press|isbn=978-1-4299-0699-9|page=23|language=en}}</ref> Natapos ang pormal na edukasyon ni Kim nang arestuhin at ipakulong siya ng mga pulisya dahil sa kanyang mga subersibong gawain. Sa edad na 17, si Kim ang naging pinakabatang miyembro ng isang lihim na Marxistang organisasyon na may hindi hihigit sa dalawampung miyembro na pinamunuan ni Ho So, na kabilang sa Timog Manchuriang Komunistang Kapisanang Kabataan. Natuklasan ng pulisya ang grupo tatlong linggo matapos itong mabuo noong 1929, at ikinulong muli si Kim ng ilang buwan. Sumali si Kim sa [[Partido Komunista ng Tsina]] noong 1931 at sa iba`t-ibang mga grupong gerilya laban sa [[Hapon]] sa hilagang Tsina. Pinaalis si Kim sa [[Komunistang Internasyonal]] (kilala rin bilang ang Ikatlong Internasyonal) noong 1930 dahil sa kanyang sobrang [[pagkamakabansa]].<ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |year=2002 | page = 52|isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 7| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref> [[File:Mukden 1931 japan shenyang.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalong Hapones na pumapasok sa [[Shenyang]] pagkatapos ang [[Pangyayari sa Mukden]]]] [[File:Northeast Anti-Japanese United Army SOLDIERS.jpg|thumb|left|225px|Mga sundalo ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones]] Noong Mayo 30, 1930, naganap ang isang kusang marahas na pag-aalsa sa silangang [[Manchuria]] kung saan inatake ng mga magbubukid ang ilang lokal na nayon sa ngalan ng paglaban sa "handulong ng mga Hapones". Madaling nasugpo ng mga awtoridad ang hindi planado, hindi nakatutok, at daskol na pag-aalsa. Dahil dito, nagsimulang magplano ang mga Hapones ng pagsakop sa Manchuria. Diumano'y binalaan ni Kim ang mga delegado laban sa mga hindi planadong pag-aalsa gaya ng pag-aalsa noong Mayo 30, 1930 sa silangang Manchuria sa isang talumpati sa isang pulong ng mga delegado ng Batang Komunistang Liga noong Mayo 20, 1931 sa Yenchi, isang kondehan sa Manchuria.<ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'' (Foreign Languages Publishers: Pyongyang, Korea, 1973)3. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Yamamuro |first=Shin'ichi |date=2006 |title=Manchuria Under Japanese Dominion |url=https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&q=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |access-date=8 Pebrero 2016 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160518062413/https://books.google.com/books?id=7Jx0BAAAQBAJ&lpg=PA24&ots=YiKIyIWckn&dq=may%2030%201930%20manchuria%20uprising&pg=PA24 |archive-date=18 Mayo 2016 |isbn=9780812239126 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Suh|first=Dae-Sook|title=Korean Communism, 1945–1980: A Reference Guide to the Political System|year=1981|location=Honolulu|publisher=The University Press of Hawaii|isbn=978-0-8248-0740-5|pages=9, 19|language=en}}</ref><ref>Kim Il-Sung, "Let Us Repudiate the 'Left' Adventurist Line and Follow the Revolutionary Organizational Line" contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp.1-15. (sa Ingles)</ref> Naganap ang [[Pangyayari sa Mukden]] noong Setyembre 18, 1931, kung saan mayroong sumabog na [[dinamita]] na malapit sa isang riles ng tren ng mga Hapones sa bayan ng Mukden (ngayo'y [[Shenyang]]) sa Manchuria. Bagama't walang pinsalang naganap, ginamit ng mga Hapones ang insidente bilang dahilan upang magpadala ng sandatahang lakas sa Manchuria at magtalaga ng papet na pamahalaan, kung saan nabuo ang papet na estadong [[Manchukuo]]. Noong 1935, naging miyembro si Kim ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones, isang grupong gerilya na pinamunuan ng [[Partido Komunista ng Tsina]]. Si Kim ay hinirang sa parehong taon upang maglingkod bilang komisar sa politika para sa ika-3 pagtuklap ng ikalawang dibisyon, na binubuo ng humigit-kumulang 160 sundalo. Dito nakilala ni Kim si Wei Zhengmin, ang lalaking magiging tagapayo niya bilang komunista. Siya ang agarang superyor na opisyal ni Kim na nagsilbi noong panahong iyon bilang tagapangulo ng Pampolitikang Komite ng Hilagang-Silangang Nagkakaisang Hukbong Kontra-Hapones. Direktang nag-ulat si Wei kay Kang Sheng, isang miyembro ng partido na may mataas na ranggo na malapit kay [[Mao Zedong]] sa Yan'an, hanggang sa kamatayan ni Wei noong Marso 8, 1941.<ref>Kim Il-Sung, "On Waging Armed Struggle Against Japanese Imperialism" on 16 December 1931 contained in ''On Juche in Our Revolution'', pp. 17-20. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 8-10| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref> [[File:소련군 88여단 시절 김일성과 동료.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (dulong kaliwa) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:1943-10-05-제88여단 대원.jpg|thumb|left|200px|Si Kim (unang linya, ikalawa mula sa kanan) at ng kanyang mga kasama sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]]]] [[File:Amur River.JPG|thumb|right|200px|Ang [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]]] Noong 1935 ay pinalitan ni Kim ang kanyang pangalan sa Kim Il-sung na nangangahulugang "Kim Maging ang [[Araw]]". Sa kanyang talambuhay na [[:en:With the Century|Kasama sa Siglo]], nagsulat si Kim tungkol sa pangalang ito: "Sa panahon na kumalat ang kantang Bituin ng Korea, pinalitan ng mga kasama ko ang pangalan ko at sinimulan akong tawagin na Han Byol ... ibig sabihin ay "Isang Bituin". Si Pyon Tae U at ibang may pampublikong pag-iisip sa Wujiazi at ang mga kabataang komunista gaya ni Choe Il Chon ang nagmungkahi na palitan ang pangalan ko sa Kim Il Sung. Kaya tinawag ako sa tatlong pangalan, Song Ju, Han Byol at Il Sung. ... Hindi ko ginusto na tinawag ako sa ibang pangalan. Hindi pa rin ako nagparaya sa mga taong pumupuri sa akin sa pamamagitan ng paghahambing sa akin sa isang bituin o sa araw; hindi ito nababagay sa akin, [bilang isang] binata. Ngunit hindi ako pinakinggan ng aking mga kasama, gaano man kahigpit ang pagsaway ko sa kanila o pinagtalunan ito.... Noong tagsibol ng 1931 nang nanatili ako ng mga tatlong linggo sa bilangguan, nang inaresto ng mga kumander ng militar sa Guyushu, na ang pangalang Kim Il Sung ay lumabas sa mga pahayagan sa unang pagkakataon. Hanggang sa mga oras na iyon karamihan sa aking mga kakilala ay tinawag ako sa aking tunay na pangalan, Song Ju. Sa mga huling taon nang simulan ko ang armadong pakikibaka sa silangang Manchuria na tinawag ako sa isang pangalan, Kim Il Sung, ng aking mga kasama. Itinaguyod ako ng aking mga kasama bilang kanilang pinuno, binigyan ako ng bagong pangalan at kumanta sila ng mga awit tungkol sa akin. Sa gayon ay ipinahayag nila ang kanilang kaloob-loobang damdamin."<ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/30 30]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1994|title=With the Century|volume=2|url=http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|location=Pyongyang|page=110-111|publisher=Foreign Languages Publishing House|oclc=28377167|access-date=17 Oktubre 2014|archive-date=21 Oktubre 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021030932/http://www.naenara.com.kp/en/book/download.php?2+2002#.pdf|url-status=dead|language=en}}</ref> Si Kim ay hinirang bilang kumander ng Ika-6 na dibisyon noong 1937 sa edad na 24, kung saan kontrolado niya ang ilang daang mga yunit na nakilala bilang ang "Dibisyon ni Kim Il-sung". Habang pinangasiwaan niya ang dibisyon na ito, sinalakay niya ang Pochonbo noong Hunyo 4, 1937. Kahit ang nakuha lamang ng dibisyon ni Kim ay isang maliit na bayan na hawak ng Hapon sa loob lamang ng hangganan ng Korea sa loob ng ilang oras, isinaalang-alang na ito bilang isang tagumpay ng militar dahil nahihirapan noon ang mga gerilyang yunit na makakuha ng teritoryo ng kalaban. Pagkatapos ng tagumpay na ito ay nagkaroon si Kim ng katanyagan sa mga Tsinong gerilya at pinakinabangan ito ng mga Hilagang Koreanong talambuhay kung saan itinuring nila ang pangyayari bilang isang dakilang tagumpay para sa Korea. Para sa mga Hapones, itinuring nila si Kim bilang isa sa mga pinakaepektibo at tanyag na mga gerilyang pinuno ng Korea, at dahil dito kinilala siya ng mga Hapones bilang ang "[[Tigre]]". Ipinadala ng mga Hapones ang "Yunit Maeda" upang hulihin siya noong Pebrero 1940. Sa parehong taon ay dinukot ng mga Hapones si Kim Hye-sun, isang babae na hinalaan na ang unang asawa ni Kim. Matapos siyang gamitin bilang isang prenda upang subukang kumbinsihin ang mga gerilyang Koreano na sumuko, agad-agad siyang pinapatay. Si Kim ay hinirang na kumander ng ika-2 rehiyon ng pagpapatakbo para sa ika-1 hukbo, ngunit sa pagtatapos ng 1940 ay siya na lang ang natirang pinuno ng ika-1 hukbo na buhay. Dahil hinahanap siya ng mga tropang Hapones, tumakas si Kim at ng mga natitira sa kanyang hukbo patungong [[Unyong Sobyet]] sa pamamagitan ng pagtawid sa [[:en:Amur|Ilog ng Amur]]. Nang makarating siya at ng kanyang mga katropa ay ipinadala sila sa isang kampo sa Vyatskoye na malapit sa [[Khabarovsk]], kung saan sinanay sila ulit ng mga Sobyet. Noong Agosto 1942, inatasan si Kim at ng kanyang hukbo sa [[Ika-88 na Hiwalay na Brigadang Riple]] na kabilang sa [[Pulang Hukbo ng Mga Manggagawa at Magsasaka]] (Pulang Hukbo). Ang naging superyor ni Kim noong panahong ito ay si [[Zhou Baozhong]], ang kumander ng brigada. Si Kim ay naging isang komandante sa Pulang Hukbo at nagsilbi rito hanggang sa wakas ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]].<ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page = [https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea's Twentieth-Century Odyssey | url = https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 | url-access = registration | last = Robinson | first = Michael E | year = 2007 | publisher = University of Hawaii Press | location = Honolulu | isbn = 978-0-8248-3174-5 | pages = [https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/87 87, 155] |language=en}}</ref><ref>{{cite book | title = Korea since 1850 | url = https://archive.org/details/koreasince18500000lone | last1 = Lone | first1 = Stewart| last2 = McCormack | first2 = Gavan | publisher = Longman Cheshire | location = Melbourne | year = 1993 | page=[https://archive.org/details/koreasince18500000lone/page/100 100] |language=en}}</ref><ref>{{cite book |last=Lankov |first=Andrei |title=From Stalin to Kim Il Sung: The Formation of North Korea 1945–1960 |publisher=Rutgers University Press |page = 53-54|year=2002 |isbn=978-0813531175 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/160 160]-161|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite web|language=zh-hant|url=http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|date=23 Disyembre 2011|access-date=1 Hunyo 2019|script-title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼|website=people.com.cn|author=寸麗香|archive-date=1 Hunyo 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601054229/http://dangshi.people.com.cn/BIG5/16700257.html|url-status=dead|title=zh:金日成父子與周保中父女的兩代友誼}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nknews.org/2019/02/how-an-obscure-red-army-unit-became-the-cradle-of-the-north-korean-elite/|date=4 Pebrero 2019|access-date=1 Hunyo 2019|title=How an obscure Red Army unit became the cradle of the North Korean elite|publisher=NK News|author=Fyodor Tertitskiy|language=en}}</ref><ref>{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | page = 50| isbn = 0231065736 | url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>https://scholarworks.arcadia.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1011&context=senior_theses</ref><ref>{{cite book | last=Buzo | first=Adrian | title=The Making of Modern Korea | edition = 3 | location = London | publisher=Routledge | year=2016 | isbn=978-1-317-42278-5 | url=https://books.google.com/books?id=lDolDwAAQBAJ&pg=PA270 | page=270|language=en}}</ref> ===Pagbabalik sa Korea=== [[File:1945-10-14 만경대를 찾은 김일성.jpg|thumb|left|225px|Pagbisita ni Kim (itinuturo ng palaso) at pakikipagkita sa kanyang mga kamag-anak at taganayon pagkatapos ng Kongreso ng Bayan noong Oktubre 14, 1945]] [[File:Kim Il-sung and Pak Hon-yong, Baik Namun in Pyungyang.jpg|thumb|right|225px|Si Kim (kaliwa) at [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] (kanan) sa [[Pyongyang]] noong 1948]] [[File:Soviet_military_advisers_attending_North_Korean_mass_event.jpg|thumb|left|225px|Si Kim (unahan, kanan) sa kanyang kauna-unahang pagpakita sa publiko noong Oktubre 14, 1945 sa Kongreso ng Bayan ng Lungsod ng Pyongyang]] [[File:1946-02-08 북조선임시인민위원회 성립 경축 대회.jpg|thumb|right|225px|Pagdiriwang ng pagkatatag ng [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong Pebrero 8, 1946]] Nagdeklara ng digmaan ang Unyong Sobyet laban sa Hapon noong Agosto 8, 1945, at pumasok ang Pulang Hukbo sa Pyongyang noong Agosto 24, 1945. Inutusan ni [[Joseph Stalin]] si [[:en:Lavrenity Beria|Lavrentiy Beria]] na magrekomenda ng isang komunistang pinuno para sa mga teritoryo na nasakop ng Unyong Sobyet. Nakilala ni Beria si Kim ng ilang beses bago niya siyang inirekomenda kay Stalin. Dumating si Kim sa daungan ng [[Wonsan]] noong Setyembre 19, 1945 pagkatapos ng 26 na taong destiyero. Ayon kay Leonid Vassin, isang opisyal ng Ministeryo ng Gawaing Panloob ng Unyong Sobyet, si Kim ay "nilikha mula sa sero". Hindi siya noon mahusay sa [[wikang Koreano]], nakatanggap lamang siya ng walong taong pormal na edukasyon, at lahat ng ito ay nasa [[wikang Tsino]]. Kinailangan niyang turuang magbasa ng isang talumpati (na inihanda ng ministeryo para sa kanya) sa isang kongreso ng Partido Komunista tatlong araw pagkatapos niyang dumating. Noong Disyembre 1945 ay ginawa si Kim na Unang Kalihim ng [[:en:North Korean Branch Bureau|Kawanihan ng Sangay ng Hilagang Korea]] ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]]. Noong una ay mas ginusto ng mga Sobyet si [[:en:Cho Man-sik|Cho Man-sik]] na mamuno ng isang sikat na prenteng pamahalaan, ngunit tumanggi si Cho na suportahan ang isang pagkakatiwala na suportado ng Mga Nagkakaisang Bansa at nakipagsagupaan kay Kim. Si Heneral [[:en:Terentii Shtykov|Terentii Shtykov]], ang nanguna sa pananakop ng mga Sobyet ng Hilagang Korea, ay sumuporta kay Kim kaysa kay [[:en:Pak Hon-yong|Pak Hon-yong]] upang pamunuan ang [[:en:Provisional People's Committee of North Korea|Probisyonal na Komite ng Bayan ng Hilagang Korea]] noong ika-8 ng Pebrero noong 1946. Bilang tagapangulo ng komite, si Kim ay "ang nangunang administratibong pinuno sa Hilaga," kahit na nasa ilalim siya ni Heneral Shtykov hanggang sa pakikialam ng mga Tsino sa Digmaang Koreano. Upang palakasin ang kanyang kapangyarihan, itinatag ni Kim ang [[Koreanong Hukbong Bayan]] at kumalap ng mga gerilya at dating sundalo na lumaban sa mga [[Imperyo ng Hapon|Hapones]] at [[Kuomintang|Makabansang Tsino]]. Gamit ang mga Sobyet na tagapayo at kagamitan, bumuo si Kim ng isang malaking hukbo na bihasa sa mga taktika sa pagsalingit at pakikidigmang gerilya. Bago ang pagsalakay ni Kim sa Timog Korea noong 1950, binigyan ni Stalin ang Koreanong Hukbong Bayan ng mga modernong [[tangke|tangkeng]] katamtaman ang laki na gawa ng mga Sobyet, trak, [[pampaigkas]], at mga maliliit na [[sandata]]. Bumuo din si Kim ng isang hukbong panghimpapawid na noong una ay mayroon ng mga manlalabang gawa ng mga Sobyet na pinaaandar ng elise at sasakyang panghimpapawid na pang-atake. Nang maglaon, ang mga Hilagang Koreanong kandidato para sa posisyong piloto ay ipinadala sa Unyong Sobyet at Tsina upang magsanay sa MiG-15 sasakyang panghimpapawid na jet sa mga lihim na himpilan.<ref>{{cite web |url=http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |title=Soviet Officer Reveals Secrets of Mangyongdae |work=Daily NK |access-date=15 Abril 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140211183034/http://www.dailynk.com/english/read.php?num=11335&cataId=nk03600 |archive-date=11 Pebrero 2014 |date=2 Enero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://ysfine.com/wisdom/wk01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528043524/http://ysfine.com/wisdom/wk01.html|url-status=dead|title=Wisdom of Korea|archive-date=28 Mayo 2013|website=ysfine.com|language=en}}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history|work=South China Morning Post|access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=56 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/51 51]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Armstrong|first=Charles|date=15 Abril 2013|title=The North Korean Revolution, 1945–1950|publisher=Cornell University Press.|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Lankov |first=Andrei |date=25 Enero 2012 |title=Terenti Shtykov: the other ruler of nascent N. Korea |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |newspaper=The Korea Times |access-date=14 Abril 2015 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150417010008/http://www.koreatimes.co.kr/www/news/nation/2012/01/363_103451.html |archive-date=17 Abril 2015 }}</ref><ref>{{cite web|last=O'Neill|first=Mark|url=http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |title=Kim Il-sung's secret history &#124; South China Morning Post |publisher=Scmp.com |access-date=15 Abril 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140227095258/http://www.scmp.com/article/727755/kim-il-sungs-secret-history |archive-date=27 Pebrero 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|title= Under the Loving Care of the Fatherly Leader: North Korea and the Kim Dynasty|url= https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart|author= Bradley K. Martin|publisher= Thomas Dunne Books|year= 2004|page = [https://archive.org/details/underlovingcareo0000mart/page/56 56]|isbn= 978-0-312-32322-6|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306013620/http://fas.org/irp/world/rok/nis-docs/defense02.htm|url-status=dead|title=Defense|archive-date=6 Marso 2016|language=en}}</ref><ref>Blair, Clay, ''The Forgotten War: America in Korea'', (sa Ingles) Naval Institute Press (2003).</ref> ==Pamamahala sa Hilagang Korea== ===Pag-angat sa kapangyarihan at Digmaang Koreano=== [[File:28.08.1946 Labour Party North Korea.jpg|thumb|right|Kim Il-sung (nasa gitna) at [[Kim Tu-bong]] (pangalawa mula sa kanan) sa magkasamang pagpupulong ng [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] at ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]] sa [[Pyongyang]] noong Agosto 28, 1946]] Sa kabila ng plano ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] na magsagawa ng panlahatang Koreanong [[halalan]], nagsagawa ang mga Sobyet ng mga halalan sa hilaga na naganap noong Agosto 25, 1948 para sa isang [[:en:Supreme People's Assembly|Kataas-taasang Asembleyo ng Bayan]]. Ang mga botante ay binigyan ng isang listahan mula sa [[:en:Democratic Front for the Reunification of Korea|Demokratikong Prente para sa Muling Pagkakaisa ng Amang Bayan]] na dominado ng mga [[komunismo|komunista]]. Ang [[Demokratikong Republikang Bayan ng Korea]] ay iprinoklama noong Setyembre 9, 1948, mahigit isang buwan matapos maiproklama ang [[Republika ng Korea]] sa timog noong Agosto 15, 1948. Itinalaga si Kim ng mga Sobyet bilang primerong republika. Ang partido ay pinamunuan ni [[Kim Tu-bong]], ngunit si Kim ang nagtaglay ng totoong kapangyarihan sa partido. Noong Oktubre 12, kinilala ng Unyong Sobyet ang gobyerno ni Kim bilang ang soberanong pamahalaan ng buong [[Korea|Koreanong tangway]], kabilang na ang [[Timog Korea]]. Ang Partido Komunista ay nagsama sa [[:en:New People's Party of Korea|Bagong Partido ng Bayan ng Korea]] upang mabuo ang [[Partido ng Mga Manggagawa ng Hilagang Korea]], kung saan itinalaga si Kim bilang pangalawang tagapangulo. Sa panahong ito ay nagsimulang magtaguyod si Kim ng kanyang [[kulto ng pagkatao]]. Nagpatayo ng mga rebulto niya sa Hilagang Korea, at sinimulan niyang tukuyin ang kanyang sarili na "Dakilang Pinuno". Sumagawa si Kim ng mga reporma noong Pebrero ng 1946. Mahigit sa 50% ng maaarong lupain ay muling ipinamahagi, isang 8-oras na araw ng trabaho ay naiproklama at ang lahat ng mabibigat na [[industriya]] ay naisabansa. Nagkaroon ng mga mabuting pagbabago sa kalusugan ng populasyon noong isinabansa niya ang [[pangangalagang pangkalusugan]] na pwedeng pakinabangan ng lahat ng mamamayan.<ref>{{cite book | last=Malkasian | first=Carter | title=The Korean War 1950-1953 | location=Chicago | publisher=Fitzroy Dearborn | year=2001 | isbn=978-1-57958-364-4 | url=https://books.google.com/books?id=ZGoA65bSFpQC&pg=PA13 | page=13|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|archive-url=https://web.archive.org/web/20140419051757/http://www.ncnk.org/resources/briefing-papers/all-briefing-papers/dprk-diplomatic-relations|url-status=dead|title=DPRK Diplomatic Relations|date=11 Abril 2017|archive-date=19 Abril 2014|website=NCNK|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20080305052724/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_03c.htm|url-status=dead|title=Norht Korea A to Z|publisher=KBS World|archive-date=5 Marso 2008|language=en}}</ref><ref>{{cite book|author=Jasper Becker |title=Rogue Regime : Kim Jong Il and the Looming Threat of North Korea |url=https://archive.org/details/rogueregimekimjo00beck |url-access=registration |page=53 |date=1 Mayo 2005 |publisher=[[Oxford University Press]] |isbn=978-0-19-803810-8 |language=en}}</ref><ref name="Suh1988">{{cite book | last = Suh | first = Dae-sook | title = Kim Il Sung: The North Korean Leader | location = New York | publisher = Columbia University Press | year = 1988 | isbn = 0231065736 | page = 68| url = https://archive.org/details/00book729884 |language=en}}</ref><ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ&q=kim+il+sung+health+care&pg=PA104 |title=Kim Jong Il's North Korea|isbn=9781467703550|last1=Behnke|first1=Alison|date=1 Agosto 2012|language=en}}</ref> [[File:Korean war 1950-1953.gif|thumb|left|250px|Teritoryong nagbabago noong nagaganap ang digmaan {{legend|#d45444|Mga puwersa ng [[Hilagang Korea]], [[Tsina]], at [[Unyong Sobyet]]}}{{legend|#4cd444|Mga puwersa ng [[Estados Unidos]], [[Mga Nagkakaisang Bansa]], at [[Timog Korea]]}}]] Ipinapahiwatig ng mga arkibal na materyal na ang desisyon na lusubin ng Hilagang Korea ang Timog ay desisyon ni Kim at hindi desisyon ng mga Sobyet. Iminumungkahi ng ebidensiya na ang intelihensiyang Sobyet, sa pamamagitan ng mga mapagkukunang [[espiya]] sa pamahalaan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] at ng [[:en:Secret Intelligence Service|Sikretong Serbisyong Intelihensiya]] ng [[United Kingdom|Pinagkaisang Kaharian]] ay nakakuha ng impormasyon tungkol sa mga limitasyon ng Amerika sa mga tipon ng bombang atomiko at programa sa pagtanggol, kaya't naisip si Stalin na ang administrasyon ni [[Harry Truman]] ay hindi makikialam sa Korea.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, no. 4 (Winter 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Winter 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref><ref>Sudoplatov, Pavel Anatoli, Schecter, Jerrold L., and Schecter, Leona P., ''Special Tasks: The Memoirs of an Unwanted Witness—A Soviet Spymaster'', Little Brown, Boston (1994) (sa Ingles)</ref> [[File:A-bomb (RDS-1).jpg|thumb|250px|Ang [[:en:RDS-1|RDS-1]], ang [[sandatang nukleyar]] na ginamit ng [[Unyong Sobyet]] sa kanilang kauna-unahang [[nukleyar]] na pagsubok]] [[File:Korea DMZ.svg|thumb|250px|Ang [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] kung saan ang [[Korea|Koreanong tangway]] ay noo'y hinati, nang kalaunan ay nahati ito sa [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong 1949, binawasan ng militar ng Timog Korea at [[Estados Unidos]] aktibong bilang ng mga katutubong komunistang gerilya sa Timog mula 5,000 hanggang 1,000. Gayunpaman, naniniwala si Kim Il-sung na ang malawakang pag-aalsa ay nagpapahina sa militar ng Timog Korea at ang pagsalakay ng Hilagang Korea ay sasalubungin ng karamihan sa populasyon ng Timog Korea. Sinimulan ni Kim na humingi ng suporta ni [[Stalin]] para sa isang pagsalakay noong Marso 1949, kung naglalakbay siya sa [[Mosku]] upang subukang hikayatin siyang suportahan ang kanyang minimithing paglusob ng Timog Korea. Noong una ay hindi inisip ni Stalin na ang oras na iyon ay ang tamang panahon para sa isang digmaan sa Korea. Ang mga pwersa ng [[Hukbong Mapagpalaya ng Bayan]] ay nakasangkot pa rin sa [[Digmaang Sibil ng Tsina]] habang ang mga puwersa ng Amerika ay nanatiling nakatalaga sa Timog Korea. Ngunit pagsapit ng [[tagsibol]] ng 1950, naniniwala siya na nagbago ang estratehikong sitwasyon. Nakuha ng mga pwersa ng Tsinong hukbo sa ilalim ni Mao Zedong ang huling tagumpay sa [[Tsina]], ang mga pwersa ng Amerika ay umatras mula sa Korea, at pinasabog ng mga Sobyet ang kanilang kauna-unahang [[sandatang nukleyar]] na sinira ang atomikong monopolyo ng Amerika. At dahil hindi direktang nakialam ang Amerika sa upang pigilan ang tagumpay ng mga komunista sa Tsina, naisip ni Stalin na mas mawawalan sila ng gusto na lumaban sa Korea, na may hindi gaanong estratehikong kahalagahan. Naunawaan na rin ng mga Sobyet ang mga palahudyatan na ginamit ng Amerika para makipag-ugnayan sa kanilang embahada sa Mosku, at ang pagbabasa ng mga dispatsyong ito ay nakakumbinsi kay Stalin na ang Korea ay walang kahalagahan sa Amerika para magkaroon ng nukleyar na labanan sa dalawang estado. Nagbigay si Stalin ng pahintulot kay kim noong Abril ng 1950 na salakayin ang Timog sa ilalim ng kondisyon na papayag si [[Mao Zedong]] na magpadala ng mga tropa kung kinakailangan. Nilinaw ni Stalin na hindi lantarang sasali sa giyera ang mga pwersang Sobyet upang maiwasan ang direktang labanan sa Estados Unidos. Nakipagpulong si Kim kay Mao noong Mayo ng 1950. Nag-aalala si Mao na makikialam ang Amerika ngunit sumang-ayon siya na suportahan ang pagsalakay. Nanawagan si Kim ng komperensya sa Haeju noong Hunyo 15-17 ng 1950 at halalan para sa buong Korea noong Agosto 5-8. Nagpadala ang Hilaga ng tatlong diplomatiko noong Hunyo 11 sa Timog bilang isang alok para sa kapayapaan na tahasang tinanggihan ni [[Syngman Rhee]], ang unang pangulo ng Timog Korea. Binago ni Kim ang kanyang planong pangdigmaan na limitadong operasyon sa Tangway ng Ongjin noong Hunyo 21 at ginawa niya itong pangkalahatang atake sa [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]] dahil nag-aalala siya na nalaman ng mga ahente ng Timog ang mga plano ng paglusob at pinapalakas ng mga puwersa ng Timog Korea ang kanilang mga depensa. Sumang-ayon si Stalin sa pagbabago ng plano.<ref>Weathersby, Kathryn, "The Soviet Role in the Early Phase of the Korean War", ''The Journal of American-East Asian Relations'' 2, vlg. 4 (Tagniyebe 1993): 432 (sa Ingles)</ref><ref>Goncharov, Sergei N., Lewis, John W. and Xue Litai, ''Uncertain Partners: Stalin, Mao, and the Korean War'' (1993) (sa Ingles)</ref><ref>Mansourov, Aleksandr Y., ''Stalin, Mao, Kim, and China's Decision to Enter the Korean War, 16 September&nbsp;– 15 October 1950: New Evidence from the Russian Archives'', Cold War International History Project Bulletin, Issues 6–7 (Tagniyebe 1995/1996): 94–107 (sa Ingles)</ref> [[File:Douglas MacArthur in Korea, 1950.jpg|thumb|225px|Si Heneral [[Douglas MacArthur]], isang [[Estados Unidos|Amerikanong]] heneral na lumaban para sa [[Timog Korea]] noong [[Digmaang Koreano]]]] [[File:國共內戰時期周恩來.jpg|thumb|left|200px|Si [[Zhou Enlai]], ang unang premiyer ng [[Tsina]]]] Nagsimula ang Digmaang Koreano sa madaling araw ng Linggo noong Hunyo 25, 1950, noong tumawid ang Koreanong Hukbong Bayan sa ika-38 hilera sa likod ng putukan ng artilerya. Nabigyang-katwiran ang hukbo sa pag-aakusa na unang umatake ang mga tropa ng Timog Korea at balak nilang pataying angna sila ang unang nag-atake pag-atake nito sa pag-aangkin na unang sumalakay ang mga tropang ROK at nilalayon ng KPA na arestuhin at bitayin ang "manghaharang na taksil na si Syngman Rhee". Noong ika-30 ng Hunyo ng parehong taon, limang araw pagkatapos ng pagsiklab ng digmaan, nagpasya si [[Zhou Enlai]], isang dating premiyer ng [[Tsina]] at pangalawang tagapangulo ng Sentral na Komiteng Pangmilitar ng [[Partido Komunista ng Tsina]] na magpadala ng grupo ng Tsinong tauhang pangmilitar na intelihensiya sa Hilagang Korea upang magtatag ng mas mahusay na pakikipag-ugnayan kay Kim Il-sung at para magtipon ng mga materyales tungkol sa pakikipaglaban. Nagpatuloy ang labanan sa tangway, at pagsapit ng Agosto ay patuloy na naitulak ng Koreanong Hukbong Bayan ang hukbo ng Timog Korea at ang [[:en:Eighth United States Army|Ikawalong Hukbo ng Estados Unidos]] patungong timog. Sa kanilang pagsulong, pinatay ng hukbo ng Hilagang Korea ang mga intelektwal at mga empleyado ng pamahalaan ng Timog, at noong Agosto 20 ay binalaan ni Heneral [[Douglas MacArthur]] si Kim na siya ang mananagot sa mga kasamaan ng kanyang hukbo. Bagama't ang mga unang tagumpay ni Kim ay naging dahilan na hulaan niya na ang digmaan ay matatapos sa Agosto, ang mga pinunong Tsino ay naging pesimista.{{sfn|Stokesbury|1990|p=14}}<ref>{{cite journal |last1=Chen |first1=Jian |title=China's Changing Aims during the Korean War, 1950—1951 |journal=The Journal of American-East Asian Relations |date=1992 |volume=1 |issue=1 |pages=8–41 |jstor=23613365 |url=https://www.jstor.org/stable/23613365 |access-date=26 Enero 2021 |issn=1058-3947|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|p= 56}} [[File:Pusan Perimeter breakout.gif|thumb|200px|Mapa ng pagtakas mula sa [[Pusan]]]] [[File:Incheon SK.png|thumb|left|200px|[[Incheon]] (kulay rosas), [[Timog Korea]] (kulay berde)]] Noong Setyembre 16 ay sinimulan ng Ikawalong Hukbo tumakas mula sa Pusan. Ang Puwersang Gawaing Lynch, Ika-3 Batalyon, Ika-7 Kabalyerang Rehimyento, at dalawang yunit ng Ika-70 Tangkeng Batalyon ay sumulong sa 171.2 km ng teritoryo ng Koreanong Hukbong Bayan upang sumali sa Ika-7 Impanteryang Dibisyon sa [[Osan]] sa Setyembre 27. Mabilis na natalo ng X Corps ang mga tagapagtanggol ng Koreanong Hukbong Bayan sa paligid ng Seoul, kaya nagbabantang bitag ang pangunahing puwersa ng hukbo sa Timog Korea. Noong Setyembre 18 ay ipinadala ni Stalin si Heneral [[:en:Matvei Zakharov|Matvei Vasilevich Zakharov]] sa Hilagang Korea upang payuhan si Kim Il-sung na ihinto ang kanyang opensiba sa paligid ng Pusan at muling italaga ang kanyang mga pwersa upang ipagtanggol ang Seoul. Bilang pangkalahatang kumander ng mga pwersang Tsino, iminungkahi ni Zhou Enlai na dapat subukan ng mga Hilagang Koreano na paalisin ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] kung mayroon silang reserbang hindi bababa sa 100,000 tao; kung hindi, pinayuhan niya ang mga Hilagang Koreano na bawiin ang kanilang mga pwersa sa hilaga. Noong Setyembre 25 ay muling nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul. Ang mga pagsalakay sa himpapawid ng Estados Unidos ay nagdulot ng mga matitinding pinsala sa Koreanong Hukbong Bayan, kung saan nasira ang karamihan sa mga tangke at artilerya nila. Ang mga tropa ng hukbong bayan sa timog, sa halip na epektibong umatras sa hilaga, ay mabilis na nagkawatak-watak, na iniwan ang Pyongyang na masusugatan. Sa panahon ng pangkalahatang pag-urong, 25,000 hanggang 30,000 sundalo lamang ng Koreanong Hukbong Bayan ang nakaabot sa mga linya para sa nabanggit na hukbo. Noong Setyembre 27 ay nagpatawag si Stalin ng isang emerhensyang pulong ng Politburo, kung saan kinondena niya ang kawalan ng kakayahan ng atasan ng hukbong bayan at pinanagot niya ang mga Sobyet na tagapayo ng militar.<ref>{{cite book|last=Hoyt | first=Edwin P. |title=On to the Yalu |url=https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt | location=New York | publisher=Stein and Day |year=1984 | page=[https://archive.org/details/ontoyalu00hoyt/page/104 104]|language=en}}</ref><ref>{{cite web |title=History of the 1st Cavalry Division and Its Subordinate Commands |publisher=Cavalry Outpost Publications |url=http://www.first-team.us/tableaux/ |access-date=27 Marso 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100308064029/http://www.first-team.us/tableaux/ |archive-date=8 Marso 2010|language=en}}</ref>{{sfn|Stokesbury|1990|pp=71–72}}{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=143}}<ref> {{cite book |last=Schnabel |first=James F |title=United States Army in the Korean War: Policy And Direction: The First Year |publisher=United States Army Center of Military History |year=1992 |orig-year=1972 |id=CMH Pub 20-1-1 |pages=155–92, 212, 283–84, 288–89, 304 |isbn=978-0160359552 |url=http://www.history.army.mil/books/P&D.HTM |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20110517132751/http://www.history.army.mil/books/P%26D.HTM |archive-date=17 Mayo 2011|language=en}} </ref><ref> {{cite book |author=Korea Institute of Military History |title=The Korean War: Korea Institute of Military History |year=2000 |series=3-volume set |volume=1, 2 |publisher=Bison Books, University of Nebraska Press |pages=512–29, 730 |isbn=978-0803277946|language=en}} </ref> [[File:1954 deng hua.jpg|thumb|left|250px|Tatlong kumander ng [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]] noong panahon ng [[Digmaang Koreano]]. Mula kaliwa hanggang kanan: Chen Geng (1952), Peng Dehuai (1950–1952) and Deng Hua (1952–1953)]] [[File:Mosaic depicting late Kim Il Sung and KPA comrades during Korean War (10170739753).jpg|thumb|right|250px|Isang mosaik ni Kim Il-sung at ng kanyang mga kasama noong [[Digmaang Koreano]]]] Noong ika-1 ng Oktubre ng 1950, ang araw kung kailan tumawid ang mga tropa ng Mga Nagkakaisang Bansa sa ika-38 na hilera, ang Sobyet na embahador ay nagpadala ng telegrama mula kay Stalin kay Mao at Zhou na humihiling na magpadala ang Tsina ng lima hanggang anim na dibisyon sa Korea. Sa parehong oras, si Kim Il-sung ay nagpadala ng mga desperadong panawagan kay Mao para sa Tsinong pamamagitang pangmilitar. Nilinaw ulit ni Stalin na ang mga puwersang Sobyet ay hindi direktang makikialam. Noong Oktubre 8, muling itinalaga ni Mao ang Hukbong Mapagpalaya ng Bayan Hilagang-Silangang Duluhang Puwersa bilang [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Hindi nagbigay ang Tsina ng direktang suportang hanggang halos nakarating na ang mga tropa ng [[Mga Nagkakaisang Bansa]] ang [[Ilog ng Yalu]] noong noong 1950. Sa simula ng giyera noong Hunyo at Hulyo, nakuha ng mga puwersa ng Hilaga ang [[Seoul]] at ang ang karamihan sa Timog ngunit noong Setyembre naitulak sila pabalik dahil sa ganting-salakay na pinamunuan ng [[Estados Unidos ng Amerika]] na nagsimula sa atake ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Incheon]] na sinundan ng pinagsamang opensiba ng Timog Korea, Estados Unidos ng Amerika, at ng Mga Nagkakaisang Bansa sa [[Pusan]]. Pagsapit ng Oktubre, nakuha ng mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ang Seoul at linusob nila ang Hilagang Korea upang muling pagsamahin ang bansa sa ilalim ng Timog Korea. Noong Oktubre 19, nadakip ng mga tropa ng Estados Unidos at Timog Korea ang Pyongyang kaya napilitan si Kim at ng kanyang gobyerno na tumakas sa [[Sinuiju]] at sa [[:en:Kanggye|Kanggye]].{{sfn|Barnouin|Yu|2006|p=144}}<ref>{{cite book |author=Chinese Military Science Academy| trans-title = History of War to Resist America and Aid Korea| script-title=zh:抗美援朝战争史 |volume=I |page=160 |date=Setyembre 2000 |publisher=Chinese Military Science Academy Publishing House |location=Beijing |isbn=978-7801373908 |language=zh|title=抗美援朝战争史}}</ref><ref name="mossman">{{cite book |last=Mossman |first=Billy |date=29 Hunyo 2005 |title=United States Army in the Korean War: Ebb and Flow November 1950-July 1951|publisher=University Press of the Pacific |page=51|language=en}}</ref><ref name="sandler">{{cite book |last=Sandler |first=Stanley |date=1999 |title=The Korean War: No Victors, No Vanquished |url=https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand |url-access=registration |publisher=The University Press of Kentucky |page=[https://archive.org/details/koreanwarnovicto0000sand/page/108 108]|language=en}}</ref> [[File:Korea DMZ.svg|thumb|right|250px|Ang [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]]]] Noong Oktubre 25, 1950, pagkatapos magpadala ng Tsina ng mga babala na makialam kung hindi huminto ang Mga Nagkakaisang Bansa sa kanilang pagsulong, ay tumawid sa Ilog ng Yalu ang libu-libong tropa ng Tsina at pumasok sa giyera bilang mga kaalyado ng Koreanong Hukbong Bayan. Noong Disyembre 17, 1950, inalisan ng Tsina si Kim Il-sung ng karapatan sa pamumuno ng kanyang hukbo. Napilitan ang mga pwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa na umalis at nakuha ng mga Tsinong tropa ang Pyongyang noong Disyembre at Seoul noong Enero 1951. Noong Marso, nagsimula ang mga puwersa ng Mga Nagkakaisang Bansa ng bagong pagsalakay at muling nakuha nila ang Seoul at sumulong sila patungong Hilaga hanggang muli silang huminto sa lugar na hilaga lamang ng [[ika-38 hilera sa hilaga|ika-38 hilera]]. Matapos ang ilang beses ng mga opensiba at kontra-opensiba ng magkabilang panig, ang labanan ay nanatili sa permanenteng [[:en:Military Demarcation Line|Linyang Militar ng Demarkasyon]] noong 27 Hulyo 1953. Nilagdaan ang isang kasunduang armistisyo noong parehong araw.<ref>David Halberstam. Halberstam, David (25 Setyembre 2007). The Coldest Winter: America and the Korean War. Hyperion. Edisyong Kindle (sa Ingles)</ref><ref>Jung Chang and Jon Halliday, MAO: The Unknown Story. (sa Ingles)</ref><ref>Bethany Lacina and Nils Petter Gleditsch, [http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012043824/http://www.eui.eu/Documents/DepartmentsCentres/SPS/Seminars/SeminarsF09/PVSEMF08/LacinaGleditschMonitoringTrendsInGlobalCombatEJP2005.pdf |date=2013-10-12 }}, European Journal of Population (2005) 21: 145–166. (sa Ingles)</ref> [[File:Kim Il-sung signing the armistice agreement.jpg|thumb|left|250px|Si Kim Il-sung na nilalagdaan ang [[:en:Korean Armistice Agreement|Koreanong Kasunduang Armistisyo]]]] Ang mga dokumento ng Tsino at Ruso mula noon ay nagpapakita na si Kim ay naging lalong desperado na magtatag ng armistisyo dahil ang posibilidad na ang karagdagang pakikipaglaban upang mapagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamamahala ay naging malabo dahil sa presensiya ng Estados Unidos at Mga Nagkakaisang Bansa. Ikinagalit din ni Kim ang pagsakop ng mga Tsino sa karamihan ng labanan sa kanyang bansa, kung saan ang mga pwersang Tsino ay nakatalaga sa gitna ng mga nasa harapan na linya at ang Koreanong Hukbong Bayan ay limitado sa mga tabing-dagat ng harapan. Tungkol sa mga pagkakamali ng Hilagang Korea, binalaan si Kim tungkol sa posibilidad ng pagsalakay sa Incheon, ngunit hindi niya ito pinansin. Nagkaroon din ng pakiramdam na ang mga Hilagang Koreano ay nagbayad ng kaunti lamang sa digmaan kumpara sa mga Tsino na nakipaglaban para sa kanilang bansa sa loob ng ilang [[dekada]] laban sa mga kalaban na may mas mahusay na [[teknolohiya]].<ref>{{cite web|url=http://teachingamericanhistory.org/static/neh/interactives/timeline/data/102550.html|title=25 October 1950|website=teachingamericanhistory.org}}</ref> Maraming kalupitan at pagmasaker ng mga sibilyan ang naigawa ng magkabilang panig noong panahon ng digmaan. Noong ika-28 ng Hunyo ng 1950 ay ginawa ng mga tropa ng Hilagang Korea ang masaker ng [[:en:Seoul National University Hospital massacre|Ospital ng Pambansang Pamantasan ng Seoul]]. Ayon sa [[:en:Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|Komisyong Pangkatotohanan at Pagkakasundo]] ng [[Timog Korea]], ang Hilagang Korea ay may kagagawan ng 18% ng kabuuang krimeng pangdigmaan noong digmaan, habang ang Timog Korea ay responsable sa natitirang 82%. Mahigit sa 2.5 milyong katao ang namatay sa panahon ng Digmaang Koreano.<ref>{{cite web |url = http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |title = 서울대병원, 6.25전쟁 참전 용사들을 위한 추모제 가져 |publisher = Seoul National University Hospital |date = 4 Hunyo 2010 |access-date = 19 Hulyo 2012 |url-status = dead |archive-url = https://web.archive.org/web/20130120040603/http://www.snuh.org/pub/snuh/sub02/sub01/1179268_3957.jsp |archive-date = 20 Enero 2013 |df = dmy-all |language=ko}}</ref><ref>{{cite web|title=Truth Commission: South Korea 2005 |url=http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |publisher=United States Institute of Peace |access-date=23 Disyembre 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610224046/http://www.usip.org/publications/truth-commission-south-korea-2005 |archive-date=10 Hunyo 2015 |language=en}}</ref><ref>ihambing sa paunang ulat ng Truth and Reconciliation Commission noong Marso 2009: {{cite web|url=http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303171441/http://jinsil.go.kr/pdf/%EC%98%81%EB%AC%B8%EB%B0%B1%EC%84%9C_20MS%ED%8C%8C%EC%9D%BC_0205.pdf|url-status=dead|archive-date=3 Marso 2016|title=Truth and Reconciliation: Activities of the Past Three Years|publisher=Truth and Reconciliation Commission (South Korea)|date=Marso 2009|page=39|quote=Out of those 9,600 petitions, South Korean forces conducted 7,922 individual massacres and North Korean forces conducted 1,687 individual massacres.|language=en}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.sandiegouniontribune.com/sdut-korea-bloodbath-probe-ends-us-escapes-much-blame-2010jul10-story.html |title=Korea bloodbath probe ends; US escapes much blame |newspaper=The San Diego Union Tribune |date=10 Hulyo 2010 |access-date=11 Hunyo 2019 |quote=Last November, after investigating petitions from surviving relatives, the commission announced it had verified and identified 4,934 execution victims. But historian Kim Dong-choon, the former commissioner who led that investigation, estimates at least 60,000 to 110,000 died, and similar numbers were summarily executed when northern troops were driven from South Korea later in 1950 and alleged southern collaborators were rounded up. 'I am estimating conservatively,' he said. Korean War historian Park Myung-lim, methodically reviewing prison records, said he believes perhaps 200,000 were slaughtered in mid-1950 alone. |language=en}}</ref> ===Pagkatapos ng Digmaang Koreano at mga sumunod na taon=== [[File:Bundesarchiv Bild 183-38870-0003, Berlin, Otto Nagel, Otto Grotewohl, Kim Ir Sen.jpg|thumb|225px|Si Kim sa kanyang dalaw sa [[Silangang Alemanya]] noong 1956, kung saan kinakausap niya ang pintor na si [[:en:Otto Nagel|Otto Nagel]] at ang punong ministro na si [[:en:Otto Grotewhol|Otto Grotewhol]]]] Sa katapusan ng [[Digmaang Koreano]], sa kabila ng kabiguan na maipagkaisa ang Korea sa ilalim ng kanyang pamumuno, iprinoklama ni Kim Il-sung ang digmaan bilang isang tagumpay sa diwa na siya'y nanatili sa kapangyarihan sa hilaga. Ngunit naiwan ng tatlong-taong gera ang Hilagang Korea na wasak, kaya sinimulan ni Kim ang muling pagtatayo ng bansa. Inilunsad niya ang limang taong pambansang pang-ekonomiyang plano upang maitaguyod ang isang planadong [[ekonomiya]] kung saan ang lahat ng [[industriya]] ay naging pagmamay-ari ng [[estado]] at lahat ng [[agrikultura]] ay kinolektiba. Nakatutok noon ang ekonomiya ng bansa sa mabibigat na industriya at sa paggawa ng mga [[sandata]]. Pagsapit ng 1960s sandaling naging mas maunlad ang pamumuhay ng Hilaga kaysa sa Timog, na noo’y puno ng kawalang-tatag ng politika at mga krisis sa ekonomiya. Pinanatili ng Hilagang Korea at Timog Korea ang kanilang mga [[sandatahang lakas]] upang ipagtanggol ang [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Nanatili ang mga puwersa ng Estados Unidos sa timog.<ref>{{cite book|title=The Making of Modern Korea|url=https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo|last=Buzo|first=Adrian|publisher=Routledge|year=2002|isbn=978-0-415-23749-9|location=London|page=[https://archive.org/details/makingofmodernko0000buzo/page/140 140]|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=Korea's Place in the Sun: A Modern History|url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi|last=Cumings|first=Bruce|publisher=W. W. Norton & Company|year=2005|isbn=978-0-393-32702-1|location=New York|page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun0000cumi/page/434 434]|author-link=Bruce Cumings|language=en}}</ref><ref>{{cite book|url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|title=Korea's Twentieth-Century Odyssey|last=Robinson|first=Michael E|publisher=University of Hawaii Press|year=2007|isbn=978-0-8248-3174-5|location=Honolulu|page=[https://archive.org/details/koreastwentieth00robi/page/153 153]|url-access=registration|language=en}}</ref> [[File:庆祝朝鲜“八一五”解放十周年大会.jpg|thumb|250px|left|Si Kim Il-sung (gitna) kasama ang mga piling tao ng partido at mga dayuhang bisita noong Agosto 1955]] Sa mga sumunod na taon, itinatag ni Kim ang kanyang sarili bilang isang malayang pinuno ng pandaigdigang [[komunismo]]. Sumali siya kay [[Mao Zedong]] noong 1956 sa kampong "[[:en:anti-revisionism|kontra-rebisyunista]]" na hindi tumanggap ng programang [[:en:De-Stalinization|Di-Stalinisasyon]] ni [[Nikita Khrushchev]], ngunit hindi siya naging [[Maoismo|Maoista]]. Pinalakas niya noong panahong ito ang kanyang kapangyarihan sa kilusang komunista ng Korea. Pinurga niya ang kanyang mga kalaban kagaya ni Pak Hon-yong, ang tagapangulo ng Sentral Komite ng [[:en:Communist Party of Korea|Partido Komunista ng Korea]] noong 1955, at si Choe Chang-ik, isang miyembro ng Ika-1 Gabinete ng Hilagang Korea. Sa talumpating [[:en:On Eliminating Dogmatism and Formalism and Establishing Juche in Ideological Work|Sa Pag-aalis ng Dogmatismo at Pormalismo at Pagtatatag ng Juche sa Gawaing Ideolohikal]] (tinatawag ding Talumpating Juche) ni Kim noong 1955, na nagbigay-diin sa kalayaan ng Korea, ay nagsimula sa konteksto ng pakikibaka sa kapangyarihan ni Kim laban sa mga pinuno na tulad ni Pak, na may suportang [[Sobyet]]. Ito ay hindi gaanong napansin noong panahong iyon hanggang nagsimulang magsalita ang [[medya]] ng estado tungkol dito noong 1963. Ang talumpating Juche ang unang pagkakataon na binanggit ang ideolohiyang [[Juche]] sa ngalan.<ref>Lankov, Andrei N., ''Crisis in North Korea: The Failure of De-Stalinization, 1956'', Honolulu: Hawaii University Press (2004), {{ISBN|978-0-8248-2809-7}} (sa Ingles)</ref><ref>Timothy Hildebrandt, [http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf "Uneasy Allies: Fifty Years of China-North Korea Relations"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150224234236/http://www.wilsoncenter.org/sites/default/files/asia_rpt115b.pdf |date=2015-02-24 }}, ''Asia Program Special Report'', Setyembre 2003, Woodrow Wilson International Centre for Scholars. (sa Ingles)</ref><ref>Chung, Chin O. Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975. University of Alabama. 1978. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=French|first=Paul|title=North Korea: State of Paranoia|location=New York|publisher=St. Martin's Press|year=2014|language=en}}</ref> [[File:Kim Il-sung.jpg|thumb|250px|left|Isang Hilagang Koreanong poster na ipinapakita si Kim Il-sung]] [[File:Mosaic Mural at Puhung Station.jpg|thumb|250px|right|Isang mosaikong mural ni Kim Il-sung sa Istasyong Puhung]] Ang [[kulto ng pagkatao]] ni Kim ay lumago noong panahon na ito, at ito ay pinuna ng pamahalaan. Si Li Sangjo, ang embahador ng Hilagang Korea sa Unyong Sobyet ay nag-ulat na naging isang kriminal na pagkasala ang simpleng pagsusulat sa larawan ni Kim sa mga pahayagan at naiangat na siya sa lugar nina [[Karl Marx]], [[Vladimir Lenin]], [[Mao Zedong]], at [[Joseph Stalin]] sa komunistang panteon. Inakusahan din niya si Kim sa pagbabago ng kasaysayan para ipalabas na ang kanyang paksyon lamang ang nagpalaya ng Korea mula sa mga Hapon, kung saan binabalewala niya ang tulong ng Tsinong [[:en:People's Volunteer Army|Hukbong Boluntaryong Bayan]]. Bilang karagdagan, sinabi ni Li na habang naganap ang proseso ng kolektibisasyon ng agrikultura, ay pilit na kinuha mula sa mga magsasaka ang mga butil, at ito raw ay nagresulta sa hindi bababa sa 300 na pagpakamatay. Sinabi rin niya na si Kim ang gumawa ng halos lahat ng mga desisyon at paghihirang. Dagdag niya na higit sa 30,000 katao ang kinulong dahil sa hindi makatarungan at mga malilit na bagay kagaya ng hindi paglimbag ng larawan ni Kim sa di-kalidad na papel o paggamit ng mga pahayagan na may larawan niya upang ibalot sa mga parsela. Ang pagkumpiska ng butil at pagkolekta ng buwis ay isinagawa kasama ang karahasan, pambubugbog, at mga banta ng pagkakakulong.<ref>{{cite web|last=Ri|first=Sang-jo|title=Letter from Ri Sang-jo to the Central Committee of the Korean Workers Party|url=https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/114152|publisher=Woodrow Wilson Center|access-date=5 Marso 2014|language=en}}</ref> [[File:Map of the location of political prison camps (kwanliso) and ordinary prison camps (kyohwaso) in North Korea (United Nations, 2014).pdf|thumb|200px|right|Mapa ng mga lokasyon ng mga pampolitikang kampong bilangguan (kwalliso) at mga karaniwang kampong bilangguan (kyohwaso) sa [[Hilagang Korea]]]] Noong [[:en:August Faction Incident|Pangyayaring Paksyong Agosto]] noong 1956 ay matagumpay na nilabanan ni Kim Il-sung ang mga pagsisikap ng Sobyet at Tsino na patalsikin siya sa kapangyarihan para sa mga maka-Sobyet na Koreano o mga Koreano na kabilang sa maka-Tsinong paksyong Yan'an. Ang mga huling tropang Tsino ay umalis sa bansa noong Oktubre 1958, na siyang pinagkasunduan bilang pinakahuling petsa kung kailan naging epektibong may [[kasarinlan]] ang Hilagang Korea, ngunit pinaniniwalaan ng ilang iskolar na ang pangyayari noong Agosto 1956 ay nagpakita ng kasarinlan ng Hilagang Korea.<ref>Chung, Chin O. ''Pyongyang Between Peking and Moscow: North Korea's Involvement in the Sino-Soviet Dispute, 1958-1975''. University of Alabama, 1978, p. 45.</ref><ref>{{cite journal|jstor=2643582|author1=Kim Young Kun|last2=Zagoria|first2=Donald S.|title=North Korea and the Major Powers|url=https://archive.org/details/sim_asian-survey_1975-12_15_12/page/1017|journal=Asian Survey|volume=15|number=12|date=December 1975|pages=1017–1035|doi=10.2307/2643582}}</ref> [[File:Victorious Fatherland Liberation War Museum, Pyongyang, North Korea-1.jpg|thumb|250px|left|Isang kuwadro ni Kim Il-sung sa Museo ng Matagumpay na Digmaang Pagpapalaya ng Amang Bayan sa [[Pyongyang]]]] Sa panahon ng paglago ng kanyang kapangyarihan ay nilikha niya ang kastang songbun kung saan inuri ang mga tao sa Hilagang Korea sa tatlong grupo: "ubod,” "mabuway", o “pagalit”. Ito ay nakabatay sa [[politika|pampolitika]], [[lipunan|panlipunan]], at [[ekonomiya|pang-ekonomiyang]] posisyon ng tao. Ang sistemang ito na ginagamit hanggang ngayon ang nagpapasiya ng lahat ng aspeto ng tao sa lipunan, kung ano ang makukuha na [[edukasyon]], [[bahay]], [[trabaho]], [[pagkain]], kakayahan na sumali sa [[politika]], at kung saan pwede manirahan ang isang tao. Ang mga taong nasa “pagalit” na kategorya kagaya ng mga may-ari ng lupa, mga intelektuwal, at ang mga dating tagasuporta ng pananakop ng Hapon sa panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]] ay nilipat sa mga mahihirap na hilagang lalawigan. Nang dumating ang panahon ng [[taggutom]] noong 1990s, ang mga taong nanirahan sa mga lugar na ito ang naging pinakaapektado.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref> Marami ding pag-aabuso sa mga [[karapatang pantao]] ang nangyari sa Hilagang Korea sa kanyang pamamahala. Pinarusahan ni Kim ang mga tunay at pinaghinalaang tao na hindi nagsang-ayon sa kanya sa pamamagitan ng pagpupurga kagaya ng mga pampublikong pagpatay at [[sapilitang pagkawala]]. Nilagay ang mga ibang hindi sumang-ayon sa kanya at ng kanilang mga pamilya sa kategoryang “pagalit”, at ang karamihan sa kanila ay nilagay sa mga bilangguan na tinawag na kwalliso, kung saan pinilit silang magtroso, magmina, at mag-ani ng mga pananim. Ang karamihan sa mga bilanggo ay nanirahan dito habang buhay, at ang kalagayan ng kanilang pamumuhay at pagtatrabaho ay madalas na nakamamatay, kung saan ang iba ay halos mamatay sa gutom, tinanggihan ng pangangalagang medikal, tinanggihan ng wastong tirahan at damit, isinailalim sa karahasan na sekswal, at pagmamaltrato sa kanila ng mga bantay.<ref name="Kim-IlSungLegacy">{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-26 |language=en}}</ref><ref>''Black Book of Communism'', pg. 564. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf The Worst of the Worst: The World's Most Repressive Societies] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130607174811/http://www.freedomhouse.org/sites/default/files/Worst%20of%20the%20Worst%202012%20final%20report.pdf|date=2013-06-07}}. Freedom House, 2012. (sa Ingles)</ref><ref>[https://www.hawaii.edu/powerkills/SOD.CHAP10.HTM Statistics of democide - Chapter 10 - Statistics Of North Korean Democide - Estimates, Calculations, And Sources] by Rudolph Rummel. (sa Ingles)</ref> ===Mga huling taon ng pamamahala=== [[File:Nicolae Ceaușescu & Kim Il-sung, North Korea 1971.jpg|thumb|right|Pagbati ni Kim sa unang Pangulo ng [[Rumanya]] na si [[Nicolae Ceaușescu]] sa kanyang bisita sa Pyongyang noong 1971]] [[File:Bundesarchiv Bild 183-1984-0601-041, Berlin, Besuch Kim Il Sung- Erich Honecker.jpg|thumb|left|Si Kim at si [[Erich Honecker]], pinuno noon ng [[Silangang Alemanya]], sa pagbisita ni Kim sa Silangang Alemanya noong 1984]] Sa kabila ng pagtutol niya sa Di-Stalinisasyon, hindi pinutol ni Kim ang pakikipag-ugnay niya sa Unyong Sobyet, at hindi rin siya nakilahok sa [[:en:Sino-Soviet Split|Pagkakahiwalay ng Tsino-Sobyet]]. Naging mas matalik ang ugnayan ni Kim sa Unyong Sobyet matapos mapalitan si [[Nikita Khrushchev]] ni [[Leonid Brezhnev]] noong 1964. Sa parehong oras, si Kim ay nakahiwalay sa hinding matatag na istilo ng pamumuno ni Mao, lalo na noong [[Pangkalinangang Himagsikan]] noong huling bahagi ng 1960, kung saan hinatulan siya ng mga [[:en:Red Guards|Pulang Guwardya]] ni Mao. Muling itinatag ni Kim ang mga pakikipag-ugnayan niya sa mga bansang komunista sa [[Europa|Silangang Europa]], lalong lalo na sa [[Silangang Alemanya]] ni [[Erich Honecker]] at sa [[Rumanya]] ni [[Nicolae Ceaușescu]]. Si Ceaușescu ay partikular na naimpluwensyahan ng [[ideolohiya]] ni Kim, at ang kulto ng pagkatao ni Ceausescu sa Rumanya ay halos magkapareho ng sa kanya. Bagama’t isang matibay na kontra-komunista, si [[Mobutu Sese Seko]] ng [[Zaire]] ay naimpluwensyahan din ng istilo ng pamamahala ni Kim.<ref>{{Cite web|url=http://www.atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120823201728/http://atimes.com/atimes/Korea/NH24Dg01.html|url-status=unfit|archive-date=23 Agosto 2012|title=Brezhnev-Kim Il-Sung relations|work=Asia Times|language=en}}</ref><ref>Behr, Edward Kiss the Hand You Cannot Bite, New York: Villard Books, 1991 page 195. (sa Ingles)</ref><ref>{{Cite news |last=French |first=Howard W. |date=1997-03-17 |title=With Rebel Gains and Mobutu in France, Nation Is in Effect Without a Government |language=en-US |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1997/03/17/world/with-rebel-gains-and-mobutu-in-france-nation-is-in-effect-without-a-government.html |access-date=2026-08-26 |issn=0362-4331}}</ref> [[File:HODŽA druhá míza crop.jpg|thumb|left|200px|Si [[Enver Hoxha]], isang [[komunismo|komunistang]] pinuno ng Albanya na naging kaaway ni Kim Il-sung]] Gayunpaman, si [[Enver Hoxha]] ng [[Albanya]] ay naging mabangis na kaaway ng Hilagang Korea at ni Kim Il-sung, na nagsusulat noong Hunyo 1977 na mauunawaan ng "mga tunay na [[Marxismo-Leninismo|Marxista-Leninista]]" na ang "ideolohiya na gumagabay sa Partido ng Mga Manggagawa ng Korea at ng [[Partido Komunista ng Tsina]] ay rebisyunista”. Sa paglaon ng buwang iyon ay idinagdag niya na "sa Pyongyang, naniniwala ako na kahit si [[Josip Broz|Tito]] ay mamamangha sa mga proporsyon ng kulto ng kanyang host [Kim Il-sung], na umabot sa antas na hindi pa naririnig saanman, alinman sa nakaraan o kasalukuyang panahon., lalo't na sa isang bansa na tinatawag ang kanyang sarili na [[sosyalismo|sosyalista]]. Karagdagan pa niyang sinabi na "ang pamumuno ng Partido Komunista ng Tsina ay nagtaksil [sa mga manggagawa]. Sa Korea, rin, maaari nating sabihin na ang pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea ay lumulubog sa parehong tubig" at sinabi niya na si Kim Il-sung ay humihingi ng tulong mula sa ibang mga bansa, lalo na sa Silangang Bloc at di-nakahanay na mga bansa tulad ng [[Yugoslavia]]. Bilang resulta, ang relasyon sa pagitan ng Hilagang Korea at Albanya ay nanatiling tensiyonado hanggang sa kamatayan ni Hoxha noong 1985. Sa panahong ito, pinalaganap ni Kim ang kanyang kulto ng pagkatao. Inilahad niya niya ang ideolohiyang Juche bilang pagsalungat sa ideya ng Hilagang Korea bilang isang estadong satelayt ng Tsina o Unyong Sobyet.<ref>{{cite web |url=http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |title=Albanian Leader's 'Reflections on China,' Volume II |access-date=30 Oktubre 2008 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090908153112/http://files.osa.ceu.hu/holdings/300/8/3/text/117-1-7.shtml |archive-date=8 Setyembre 2009 |website = CEU.hu |language=en}}</ref><ref>Enver Hoxha, ''"[https://www.marxists.org/reference/archive/hoxha/works/ebooks/reflections_on_china_volume_2.pdf Reflections on China II: Extracts from the Political Diary]"'', Institute of Marxist–Leninist Studies at the Central Committee of the Party of Labour of Albania," Tirana, 1979, pp 516, 517, 521, 547, 548, 549. (sa Ingles)</ref> [[File:Laika ac USS Pueblo (7960099660).jpg|thumb|right|250px|Ang [[USS Pueblo]] sa [[Hilagang Korea]] noong 2012]] Noong Abril 1975, nakuha ng Hukbong Bayan ng Vietnam ng kabisera ng [[Timog Vietnam]]. Hinangaan ni Kim ang mga pagsisikap ng pinuno ng [[Hilagang Vietnam]] na si [[Ho Chi Minh]] na muling ipagkaisa ang [[Vietnam]] sa pamamagitan ng pakikidigmang gerilya. Kasama ng tagumpay ng komunistang himagsikan sa [[Indotsina]], naisip ni Kim na salakayin muli ang Timog Korea. Bumisita si Kim sa Tsina noong Abril ng taong iyon at nakipagpulong kina Mao Zedong at [[Zhou Enlai]] upang humingi ng tulong na [[militar]]. Sa kabila ng mga inaasahan ng Pyongyang, gayunpaman, tumanggi ang [[Beijing]] na tulungan ang Hilagang Korea para sa isa nanamang digmaan sa Korea. Ang mga pagsisikap sa paglusot at subersyon ay lubos na pinalakas laban sa mga pwersa ng Estados Unidos at sa pamumuno sa Timog Korea. Ang mga pagsisikap na ito ay umabot sa rurok sa isang pagtatangka na salakayin ang [[Bahay na Bughaw]] at patayin si [[Park Chung-hee]], ang ikatlong pangulo ng Timog Korea. Ang mga tropa ng Hilagang Korea ay naging mas agresibo sa mga pwersa ng Estados Unidos sa loob at paligid ng Timog Korea, at nasangkot ang mga tropa ng Hukbong Estados Unidos sa labanan sa [[Korean Demilitarized Zone|Koreanong Di-Militarisadong Pook]]. Ang paghuli noong 1968 sa mga tripulante ng [[barko|barkong]] [[ispiya]] na ang USS Pueblo ay bahagi ng kampanyang ito.<ref>{{cite book|last=Lankov|first=Andrei|title=The Real North Korea: Life and Politics in the Failed Stalinist Utopia|url=https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank|year=2015|page=[https://archive.org/details/realnorthkoreali0000lank/page/30 30]-33|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-939003-8|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing#_ftn2 |title=NKIDP e-Dossier No. 7: East German Documents on Kim Il Sung's April 1975 Trip to Beijing |author=Ria Chae |date=Mayo 2012 |publisher=Woodrow Wilson International Center for Scholars |series=North Korea International Documentation Project |access-date=30 Mayo 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104124051/http://www.wilsoncenter.org/publication/nkidp-e-dossier-no-7-east-german-documents-kim-il-sung%E2%80%99s-april-1975-trip-to-beijing |archive-date=4 Nobyembre 2012 |language=en}}</ref> [[File:Korean_Airlines_YS-11A_Cargo_type_大韓航空.jpg|thumb|right|250px|Isang Koreanong Airlines NAMC YS-11 noong 1971, katulad ng [[eroplano|eroplanong]] dinukot ng mga [[ahente]] ng [[Hilagang Korea]]]] Ang kaugalian ng pamahalaang Hilagang Korea sa pagdukot ng mga dayuhang mamamayan, tulad ng mga [[Timog Korea|Timog Koreano]], [[Hapon|Hapones]], [[Tsina|Tsino]], [[Thailand|Thai]], at [[Rumanya|Rumano]], ay isa pang kasanayan ni Kim Il-Sung na nananatili hanggang sa kasalukuyan. Plinano ni Kim ang mga operasyong ito upang sakupin ang mga taong maaaring magamit upang suportahan ang mga operasyong paniktik sa ibang bansa ng Hilagang Korea, o yaong may mga teknikal na kasanayan upang mapanatili ang [[imprastraktura]] ng ekonomiya ng [[sosyalistang estado]] sa mga [[sakahan]], [[konstruksiyon]], [[ospital]], at mabigat na [[industriya]]. Ayon sa Unyon ng Mga Pamilya ng Mga Dinukot noong Digmaang Koreano, ang mga dinukot ng Hilagang Korea pagkatapos ng digmaan ay kinabibilangan ng 2,919 sibil na tagapaglingkod, 1,613 pulisya, 190 panghukumang opisyal at abogado, at 424 medikal na propesyonal. Sa pag-hijack at pag-agaw ng lipad ng Koreanong Airlines YS-11 noong 1969 ng mga ahente ng North Korea, ang mga piloto at mekaniko, at iba pang may espesyal na kasanayan, ang tanging hindi pinahintulutang bumalik sa Timog Korea. Ang kabuuang bilang ng mga dayuhang dinukot at nawala ay hindi pa rin alam, ngunit tinatayang kabilang ang higit sa 200,000 katao. Ang karamihan sa mga pagkawala ay nangyari o konektado sa Digmaang Koreano, ngunit daan-daang mga Timog Koreano at Hapones ang dinukot sa pagitan ng 1960s at 1980s. Ang ilang mga Timog Koreano at Tsino ay tila dinukot din noong 2000s at 2010s. Hindi bababa sa 100,000 katao ang nananatiling nawala.<ref>{{Cite web |date=2016-04-13 |title=North Korea: Kim Il-Sung’s Catastrophic Rights Legacy {{!}} Human Rights Watch |url=https://www.hrw.org/news/2016/04/13/north-korea-kim-il-sungs-catastrophic-rights-legacy |access-date=2026-08-27 |language=en}}</ref> {{multiple image | align = left | direction = horizontal | caption_align = center | width1 = 130 | image1 = Kim Il Sung portrait Grand People's Study House cropped.jpg | width2 = 120 | image2 = Kim Jong-il Portrait.jpg | footer = Mga nakaraang litrato nina Kim Il-sung (kaliwa) at Kim Jong-il (kanan) }} Nagkaroon ng bagong konstitusyon na iprinoklama noong Disyembre 1972 at nalikha ng isang ehekutibong panguluhan. Sinuko ni Kim ang kanyang posisyon bilang punong ministro at naihalal siya bilang [[pangulo]]. Noong 1980 ay napagpasyahan niya na ang kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] ang hahalili sa kanya, at sinuportahan ito ng hukbo dahil sa rebolusyonaryong tala ni Kim Il-sung at ng suporta ng O Chin-u, isang beteranong ministro ng tanggulan. Sa Ika-anim na Kongreso ng Partido ay iprinoklama ni Kim sa publiko na ang kanyang anak ang magiging kanyang kahalili. Noong Abril 14, 1975, itinigil ng Hilagang Korea ang pinakapormal na paggamit nila ng mga tradisyonal na yunit at pinalitan nila ito ng [[sistemang metriko]]. Noong 1986, kumalat ang isang bulungan na si Kim ay pinatay, kaya't naging aktuwal ang pag-aalala para sa kakayahan ni Kim Jong-il na palitan ang kanyang ama. Gayon pa man, binulaanan ni Kim ang istorya sa sa pamamagitan ng paggawa ng isang serye ng mga pampublikong pagpapakita. Ngunit pinagtatalunan ito, at sinasabi na ang insidente ay nakatulong sa pagtatatag ng pagkakasunud-sunod ng paghalili, na sa kalaunan ay naganap sa pagkamatay ni Kim Il-sung noong 1994.<ref>{{citation|ref={{harvid|APLMF|2015}} |contribution=DPR Korea |contribution-url=http://www.aplmf.org/dpr-korea.html |title=Official site |url=http://www.aplmf.org |publisher=Asia–Pacific Legal Metrology Forum |date=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170209124429/http://www.aplmf.org/ |archive-date=9 Pebrero 2017 |language=en}}.</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |title=Kim Il Sung, at 74, Is Reported Dead |access-date=19 Marso 2017 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170319200122/http://www.nytimes.com/1986/11/17/world/kim-il-sung-at-74-is-reported-dead.html?pagewanted=all |archive-date=19 Marso 2017 |newspaper=The New York Times |date=17 Nobyembre 1986 |last1=Haberman |first1=Clyde |last2=Times |first2=Special to The New York |language=en}}</ref> [[File:KimIlSungCalciumDeposit1970.png|thumb|250px|Nakikita ang depositong kaltsyum ni Kim noong nagkaroon siya ng diplomatikong pagpupulong sa Tagapangulo ng Partido Komunista ng Tsina na si [[Mao Zedong]] sa [[Beijing]] noong 1970.]] Noong mga panahon na ito ay nagkaroon ang Hilagang Korea ng mga paghihirap sa ekonomiya. Naging mas maunlad ang Timog Korea dahil sa pamumuhunan at tulong na militar ng Hapon at Amerika at sa pag-unlad ng ekonomiya, habang ang ekonomiya North Korea ay tumimik at bumagsak noong 1980s. Ang praktikal na epekto ng [[Juche]] ay ng putulin ang bansa mula sa halos lahat ng dayuhang kalakalan upang gawin itong ganap na umaasa sa sarili. Ang mga repormang pang-ekonomiya ni [[Deng Xiaoping]] sa Tsina mula 1979 ay nangahulugan na ang pakikipagkalakalan sa namamatay na ekonomiya ng Hilagang Korea ay binabaan ang interes ng Tsina sa bansa. Ang mga himagsikan sa [[Europa| Silangang Europa]] noong 1989 at sa [[Unyong Sobyet]] noong 1989–1992 ay tinapos ang paghihiwalay ng Hilagang Korea. Ang mga kaganapang ito ay humantong sa tumataas na kahirapan sa ekonomiya dahil tinangihhan ni Kim na gumawa ng anumang mga repormang pang-ekonomiya o pampolitika.<ref>{{cite book|title=Korea|url=https://archive.org/details/korea0000blut|last=Bluth|first=Christoph|publisher=Polity Press|year=2008|isbn=978-07456-3357-2|location=Cambridge|page=[https://archive.org/details/korea0000blut/page/34 34]|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/place/North-Korea/From-1970-to-the-death-of-Kim-Il-Sung|title=North Korea - From 1970 to the death of Kim Il-Sung|work=[[Encyclopædia Britannica]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|archive-url=https://web.archive.org/web/20160310010727/http://osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/37-8-310.shtml|url-status=dead|title=North Korea's Trade With the Soviet Union and Eastern Europe|publisher=Open Society Archives|archive-date=10 Marso 2016|language=en}}</ref> [[File:80th Anniversary Kim Il-Sung.jpg|thumb|left|250px|Si Kim at mga pandaigdigang bisita sa seremonya ng kanyang ika-80 [[kaarawan]] noong 1992]] Simula noong 1970s, nagkaroon si Kim ng depositong [[kalsiyo|kaltsyum]] sa kanang bahagi ng kanyang likod ng kanyang leeg. Matagal nang pinaniniwalaan na ang lapit nito sa kanyang [[utak]] at [[gulugod]] ay naging dahilan upang hindi ito maoperahan. Gayunpaman, si Juan Reynaldo Sanchez, isang depektong guwardya ni [[Fidel Castro]] na nakilala ni Kim noong 1986 ay sumulat nang maglaon na ang sariling paranoya ni Kim ang pumigil dito na maoperahan. Dahil hindi itong kaakit-akit na tingnan, ang mga Koreanong [[litratisa]] at tagapagbalita sa Hilaga ay pinilit na kumuha ng litrato kay Kim habang nakatayo siyang pakaliwa upang hindi ito makita sa mga litrato. Habang tumagal ay umabot ito sa laki ng [[beysbol]] noong 1980.<ref>Juan Reinaldo Sanchez, ''The Double Life of Fidel Castro: My 17 Years as Personal Bodyguard to El Lider Maximo'', Penguin Press (2014) p. 234. (sa Ingles)</ref><ref>{{cite book|last=Cumings|first=Bruce|title=North Korea: Another Country|url=https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi|url-access=registration|page=[https://archive.org/details/northkoreaanothe00cumi/page/115 115]|year=2003|publisher=New Press|location=New York|isbn=978-1-56584-940-2|language=en}}</ref> Ginawa ni Kim si Kim Jong-il na pinuno ng [[Koreanong Hukbong Bayan]] noong 1991 at ng [[Komisyon ng Tanggulang Pambansa]] ng Hilagang Korea noong 1993 upang matiyak na masundan siya ng kanyang anak sa pamumuno. Noong mga unang bahagi ng 1994 ay nagsimulang mamuhunan si Kim sa kapangyarihang [[nukleyar]] upang mabawi ang mga kakulangan sa [[enerhiya]] na dulot ng mga problema sa [[ekonomiya]]. Noong Mayo 19, 1994 ay inutusan niya na idiskarga ang ginamit na nukleyar na [[gasolina]] mula sa pinagtatalunang pasilidad ng nukleyar na pagsasaliksik sa Yongbyon. Sa kabila ng paulit-ulit na pagwika ng mga Kanluraning bansa, nagpatuloy si Kim sa pagsasagawa ng pagsasaliksik na nukleyar at ipinagpatuloy niya ang programang pagpapayaman ng [[uranyo]]. Noong Hunyo 1994 ay naglakbay sa Pyongyang ang ika-39 na pangulo ng Amerika na si [[Jimmy Carter]] upang hikayatin si Kim na makipag-ayos sa Administrasyong Clinton sa kanyang programang nukleyar. Namangha ng [[Estados Unidos]] at ng Pandaigdigang Ahensiya ng Enerhiyang Atomiko nang pumayag si Kim na ihinto ang kanyang programang nukleyar na pagsasaliksik at tila nagsimula sa isang bagong pagbubukas sa [[Kanluran]].<ref>{{cite web| last=Blakemore| first=Erin| title=Bill Clinton Once Struck a Nuclear Deal With North Korea| website=history.com| url=https://www.history.com/news/north-korea-nuclear-deal-bill-clinton-agreed-framework| date=1 Setyembre 2018| publisher=A&E Television Networks| access-date=3 Hulyo 2019|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|archive-url=https://web.archive.org/web/20120422115356/http://www.armscontrol.org/factsheets/dprkchron|url-status=dead|title=Chronology of U.S.-North Korean Nuclear and Missile Diplomacy &#124; Arms Control Association|archive-date=22 Abril 2012|website=www.armscontrol.org|language=en}}</ref> ==Kamatayan at pang-estadong libing== ===Mga detalye ng pagkamatay at pagbabalita=== [[File:Kim Il Sung Portrait-3.jpg|thumb|left|175px|Isang nakaraang litrato ni Kim Il-sung]] Noong unang bahagi ng umaga ng Hulyo 8, 1994 ay gumuho si Kim sa Hyangsan dahil sa biglaang [[atake sa puso]]. Pagkatapos ng atake sa puso, inutusan ni [[Kim Jong-il]] na umalis ang mga doktor na palaging nasa tabi ng kanyang ama, at inayos ang paglipad ng pinakamahusay na mga doktor sa bansa mula sa Pyongyang. Pagkaraan ng ilang oras, dumating ang mga doktor mula sa Pyongyang, ngunit sa kabila ng kanilang pagsisikap na iligtas siya, namatay si Kim Il-sung noong alas dos ng madaling araw sa lokal na oras. Ang kanyang kamatayan ay idineklara makalipas ang tatlumpu't apat na oras, iginagalang ang tradisyonal na panahon ng pagluluksang [[Confucian]]. Ang kanyang pagkamatay ay inihayag sa Koreanong Telebisyong Sentral sa tanghali ng tagapagtanghal ng balita na si Chon Hyong-kyu noong Hulyo 9, 1994.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1994/07/09/world/kim-il-sung-dead-at-age-82-led-north-korea-5-decades-was-near-talks-with-south.html|title=KIM IL SUNG DEAD AT AGE 82; LED NORTH KOREA 5 DECADES; WAS NEAR TALKS WITH SOUTH |work=The New York Times |date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref><ref>Demick, Barbara: ''Nothing to Envy: Ordinary Lives in North Korea''. p. 92 (sa Ingles)</ref><ref>{{Citation |last=Weird NK videos archive |title=North Korean TV Kim Il Sung death announcement July 8th, 1994 |date=2020-06-04 |url=https://www.youtube.com/watch?v=GDq2Y1sfIiE |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref> Ang pagkamatay ni Kim Il-sung ay nagresulta sa pagluluksa sa buong bansa at isang sampung araw na panahon ng pagluluksa ay idineklara ni Kim Jong-il. Ang kanyang libing sa Pyongyang ay dinaluhan ng daan-daang libong tao mula sa iba't-ibang sulok ng Hilagang Korea. Ang bangkay ni Kim Il-sung ay inilagay sa isang pampublikong mauseleo sa Pangmemoryal na Palasyong Kumsusan (ngayo'y [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]), kung saan ang kanyang nakapreserba at nakaembalsamadong katawan ay nakahiga sa ilalim ng isang salamin na kabaong. Nakapatong ang kanyang ulo sa isang tradisyonal na Koreanong unan at natatakpan siya ng bandila ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang newsreel na bidyo ng kanyang libing sa Pyongyang ay naibrodkast sa iba't-ibang network, at maaring panoorin sa iba't-ibang website. Nagkaroon ng karagdagang panahon ng pagluluksa na tumagal hanggang sa ikatlong anibersaryo ng kamatayan ni Kim noong 1997.<ref>{{Citation |last=KimBarTek |title=scenes of lamentation after Kim Il Sung's death |date=2006-09-16 |url=https://www.youtube.com/watch?v=5zYsUqAYg6c |language=en |access-date=2026-08-27}}</ref><ref>{{Cite web | title = North Korea ends mourning for Kim Il Sung | agency = CNN | date = 8 Hulyo 1997 | access-date = 9 Mayo 2015 | url = http://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | archive-date = 19 Mayo 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150519004336/https://edition.cnn.com/WORLD/9707/08/north.korea/ | url-status = dead |language=en}}</ref> ===Reaksyon=== [[File:Kim Il-sung Mausoleum.jpg|thumb|right|175px|Isang puting rebulto ni Kim Il-sung na gawa sa marmol na dati'y nasa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]]. Ito'y pinalitan ng dalawang kahawig na higanteng rebulto ni Kim Il-sung at Kim Jong-il na gawa sa [[waks]]]] ====Tangway ng Korea==== *{{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] – Noong ika-9 ng Hulyo ay sinabi ng Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita na ang mga Hilagang Koreano ay "matatag na nagpasiya na manatiling tapat sa patnubay ng Mahal na Pinuno na si Kim Jong-il". Inilarawan si Kim Jong-il ng ahensya bilang "ang maaasahang tagapagmana ng mga mapanghimagsikang nagawa ni Dakilang Pinunong Kim Il-sung". Sa ibang palatuntunan sa radyo ay inilarawan si Kim Jong-il bilang ang "tagapagmana ng himagsikan ng Hilagang Korea at hepe ng mga mapanghimagsikang pwersa".<ref>The Independent, 11 Hulyo 1994, Monday, "The Korean Succession: Fears of power struggle in North Korea" (sa Ingles)</ref><ref>"South Korea assumes "for now" that Kim Il-sung died of natural causes", South Korean news agency, Seoul, in English, 11 Hulyo 1994, Monday (sa Ingles)</ref> ====Mga pandaigdigang reaksyon==== *{{flagicon|United States}} [[Estados Unidos ng Amerika]] – Ipinahayag ni [[Bill Clinton]], ang ika-42 na pangulo ng Estados Unidos at ang pangulo ng panahong iyon ang kanyang pag-asa na ang mga pag-uusap ay "magpapatuloy kung naaangkop". Sinabi ni Clinton: "Ako ay nagpaabot ng taos-pusong pakikiramay sa mga mamamayan ng Hilagang Korea sa pagkamatay ni Pangulong Kim Il-sung. Pinahahalagahan namin ang kanyang pamumuno sa pagpapatuloy ng mga pag-uusap sa pagitan ng ating mga pamahalaan."<ref>{{cite news | newspaper=The Washington Post | date=9 Hulyo 1994 | title=North Korean President Kim Il Sung Dies at 82 |language=en}}</ref> *{{flagicon|Russia}} [[Rusya]]: Hindi nagpadala si noo'y Pangulong [[Boris Yeltsin]], ang unang pangulo ng Pederasyong Ruso ng pakikiramay dahil sa mahigpit na relasyon ng dalawang bansa sa panahong iyon, sa halip ay ipinagkatiwala niya ang tungkulin sa noo'y Punong Ministro na si Viktor Chernomyrdin.<ref>Eugene Bazhanov and Natasha Bazhanov, "The Evolution of Russian-Korea Relations", Asian Survey, bol. 34, blg. 9 (1994). (sa Ingles)</ref> ===Serbisyong punerarya=== Si Kim Jong-il ang nagsilbing tagapangulo ng komite ng libing. Kasama rin sa komite ang Ministro ng Tanggulan na si O Jin-u at ang pangalawang pangulo na si [[Kim Yong-ju]], ang isa sa kanyang mga nakababatang kapatid. Ang komite ay naglabas ng pahayag tungkol sa libing.<ref>{{cite news|title=State funeral committee issues communique: foreign delegations not allowed|newspaper=Korean Central News Agency, Pyongyang, in English|date=9 Hulyo 1994|language=en}}</ref> {{Quotation|Inilathala ng Komiteng Panglibing ng Estado ang sumusunod na desisyon para sa buong partido, sa lahat ng mga tao at sa buong hukbo upang ipahayag ang pinakamalalim na pakikiramay sa pagkamatay ng dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung at magdalamhati sa kanya nang may matinding pagpipitagan: {{quotation|Ang kabaong ng respetadong pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay ilalagay sa estado sa Kumsusang Bulwagan ng Pagtitipon. Ang panahon mula ika-8 ng Hulyo hanggang ika-17 ng Hulyo 1994, ay itinakda bilang panahon ng pagluluksa para sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Ang mga magdadalamhati ay bibisita sa bier mula ika-11 ng Hulyo hanggang ika-16 ng Hulyo 1994. Ang serbisyo ng pagluluksa para sa huling paghihiwalay sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung ay taimtim na gaganapin sa Pyongyang, ang kabisera ng himagsikan, sa ika-17 ng Hulyo 1994. Sa oras ng serbisyo sa pagluluksa sa Pyongyang, magpapaputok ng saludo ng artilerya sa Pyongyang at ang mga upuan sa probinsiya at ang mga tao sa buong bansa ay magoobserba ng tatlong minutong katahimikan at lahat ng mga lokomotibo at barko ay sabay-sabay na tutunog ng mga sipol bilang pag-alaala sa iginagalang na pinuno na si Kasamang Kim Il-sung. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga organo at proyekto sa buong bansa at ang mga serbisyong memoryal ay gaganapin sa lahat ng mga lalawigan, lungsod at county habang ang serbisyong memoryal ay ginaganap sa Pyongyang. Sa panahon ng pagluluksa, ang mga organo at proyekto ay magsasabit ng watawat sa kalahating palo, at lahat ng mga kanta at sayaw, laro at libangan ay ipagbabawal. Hindi tatanggapin ang mga dayuhang pagluluksang delegasyon.}}}} - Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita Ang pang-estadong libing ay naganap noong ika-17 ng Hulyo at sinamahan ito ng pagobserba ng tatlong minuto ng katahimikan sa buong bansa. Higit sa dalawang milyong tao ang dumalo sa libing.<ref>''The Straits Times'' (Singapore) "Kim Il Sung dies of heart attack", 10 Hulyo 1994</ref><ref>{{cite book|last1=Gall|first1=Timothy L|last2=Gall|first2=Susan B|title=Worldmark Chronology of the Nations: Asia|volume=3|year=1999|publisher=Gale Group|location=Farmington Hills|isbn=0-7876-0521-2|page=316|language=en}}</ref> ===Komite ng libing=== Ang komite ng libing ay pinamunuan ni Kim Jong-il at mayroon ng 273 miyembro, kabilang sina:<ref>{{Cite web |script-title=ko:금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나 |work=Seoul Shinmun |date=10 Hulyo 1994 |archive-date=18 Agosto 2020 |url=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200818043027/http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 |language=ko |page=5 |title=금수산 의사당서 10일장/김일성 장례 어떻게 치르나}} [http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http://www.seoul.co.kr/news/newsView.php?id=19940710005003 Alt URL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190209123937/http://125.209.214.38/search2.naver?where=web_html&u=http%3A%2F%2Fwww.seoul.co.kr%2Fnews%2FnewsView.php%3Fid%3D19940710005003 |date=2019-02-09 }}</ref> {{div col|colwidth=12em}} * [[Kim Jong-il]] * O Jin-u * Kang Song-san * Ri Jong-ok * Pak Song-chol * Kim Yong-ju * Kim Pyong-sik * Kim Yong-nam * Choe Kwang * Kye Ung-thae * Jon Pyong-ho * Han Song-ryong * So Yun-sok * Kim Chang-man * Choe Thae-bok * Choe Yong-rim * Hong Song-nam * Kang Hui-won * Yang Hyong-sop * Hong Sok-hyong * Yon Hyong-muk * Ri Son-il * Kim Chol-su * Kim Ki-nam * Kim Kuk-thae * Hwang Jang-yop * Kim Pok-sin * Kim Chang-ju * Kim Yun-hyok * Jang Chol * Kong Jin-tae * Yun Ki-bok * Pak Nam-gi * Jon Mun-sop * Yu Mi-yong * Hyon Jun-kuk * Won Tong-ku * Ri Ha-il * Kim Ik-hyon * Ri Chang-son * O Kuk-ryol * Kwon Hui-kyong * Kang Sok-sung * Choe Hui-jong * No Myong-kwon * Jong Ha-chol * Kim Tu-nam * Paek Hak-rim * Chi Chang-ik * Ri Yong-u * Ri Chi-chang * Choe Pok-hyon * Kim Chang-o * Ri Sok-paek * Pak Yong-sop * Ri Chol-pong * Jong Jun-ki * Hwang Sun-hui * Sin Sang-kyun * Jong Ha-chol * Kim Ki-ryong * Kang Hyon-su * Pak Sung-kil * Kim Hak-chol * Paek Pom-su * Choe Mun-son * Im Hyong-ku * Ri Kun-mo * Hyon Chol-kyu * Ri Kil-song * Im Su-man * Ri Ul-sol * Kim Pong-ryul * Kim Kwang-sin * Kim Jong-gak * O Ryong-pang * Kim Myong-kuk * O Yun-hwi * Kim Pyok-sik * Jang Song-u * Jon Jin-su * Chu Sang-jong * Kim Yong-chul * Cho Myong-rok * Kim Il-chol * Paek Chang-sik * Kim Yong-hun * Kang Tong-yun * Pak Chi-su * Han In-chol * Kim Ha-kyu * Nam Sang-nak * Hyon Chol-hae * Ri Pong-won * Kim Pyong-yul * Chu Song-il * Choe Yong-hae * Choe Song-suk * Kim Song-ae * Paek In-jun * Ri Mong-ho * Mun Song-sul * Yom Ki-sun * Ri Yong-chol * Jang Song-paek * Kim Si-hak {{div col end}} ==Kulto ng pagkatao== [[File:Pyongyang Mural.jpg|thumb|Isang mural ng Kim Il-sung na nagbibigay ng talumpati sa Pyongyang]] Ang kulto ng pagkatao na nakapaligid kay Kim Il-sung ay ang pinakalaganap sa Hilagang Korea. Bagama't mayroong tunay na pagmamahal kay Kim, ito ay minamanipula ng pamahalaan para sa mga layuning pampolitika. Nagsimula ito noong 1949 sa paglitaw ng mga unang rebulto ni Kim. Ang pagpintuho sa kanya ay nagkaroon ng ganap na epekto kasunod ng malawakang pagpurga noong 1953. Noong 1967, si Kim Jong-il ay itinalaga sa kagawaran ng [[propaganda]] at [[impormasyon]] ng estado, kung saan sinimulan niyang ituon ang kanyang lakas sa pagpapaunlad ng pamimitagan sa kanyang ama. Noong panahong ito, ang paggamit ng titulong Suryong (Dakilang Pinuno) upang tukuyin si Kim ay naging nakagawian.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |title=The stage management of the grief for Kim Jong-il |author=Dean Nelson |newspaper=The Telegraph |date=December 23, 2011 |access-date=Enero 9, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314011224/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/northkorea/8975559/The-stage-management-of-the-grief-for-Kim-Jong-il.html |archive-date=Marso 14, 2012 |language=en}}</ref><ref>{{cite book|last=Portal |first=Jane |title=Art Under Control in North Korea |url=https://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |access-date=Enero 27, 2013 |year=2005 |publisher=Reaktion Books |location=United Kingdom |isbn=9781861898388 |page=98 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140627025935/http://books.google.com/books?id=_V3qAQAAQBAJ&pg=PA98 |archive-date=Hunyo 27, 2014 |language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=Marso 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=Marso 19, 2013 |language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=John |last=Cha |title=Exit Emperor Kim Jong-il |url=https://archive.org/details/exitemperorkimjo0000chaj |publisher=Abbott Press |location=United States |year=2012 |isbn=978-1-4582-0216-1|language=en}}</ref><ref>{{cite book |first=Jae-Cheon |last=Lim |title=Kim Jong-il's Leadership of North Korea |url=https://archive.org/details/kimjongilsleader0000imch |publisher=Routledge |year=2008 |isbn=9780203884720|language=en}}</ref> [[File:Laika ac Pyongyang (7968444776).jpg|thumb|Isang mural na may imahe ni Kim Il-sung sa Pyongyang, kasama ang [[martilyo]], [[kaligrapiya|pang-kaligrapiyang pinsel]], at [[karit (isang kamay)|karit]] (ang simbolo ng [[Partido ng Mga Manggagawa ng Korea]])]] Ayon kay Hwang Jang-yop, ang pangalawang pinakamataas na antas na Hilagang Koreanong tumakas, ang bansa ay lubusang pinamumunuan ng nag-iisang ideolohiya ng "Dakilang Pinuno". Dagdag pa niya na noong panahon ng Di-Stalinisasyon sa Unyong Sobyet, nang mabuwag ang kulto ng pagkatao ni Stalin noong 1956, ang kulto ng pagkatao ni Kim ay sinimulang pinuna ng mga Hilagang Koreanong nag-aaral sa Unyong Sobyet. Nang bumalik sila sa Hilagang Korea ay “napapailalim sa masinsinang interogasyon na tumagal ng ilang buwan" at "ang mga nakitang hindi bababa sa kahina-hinala ay pinatay nang palihim".<ref>{{cite web|url=http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |title=The Problems of Human Rights in North Korea |author=Hwang Jang-yop |publisher=Columbia Law School |year=2006 |access-date=January 22, 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104210611/http://www2.law.columbia.edu/course_00S_L9436_001/North%20Korea%20materials/hwang%20jang3.html |archive-date=January 4, 2013 }}</ref> Ayon sa mga opisyal na [[talambuhay]], si Kim Il-sung ay nagmula sa isang mahabang angkan ng mga pinuno at ang opisyal na modernong [[kasaysayan]] ng Hilagang Korea ay nakatuon sa kanyang buhay at mga aktibidad. Siya ay kinikilala na halos nag-iisang tumalo sa mga [[Hapones]] sa pagtatapos ng pananakop sa [[Korea]], kung saan binabalewala ang tulong ng mga [[Sobyet]] at [[Amerikano]] at sa muling pagtatayo ng bansa pagkatapos ng Digmaang Koreano. Sa kabuuan ng kanyang buhay ay pinagkalooban siya ng mga titulo tulad ng "Araw", "Dakilang Tagapangulo", "Makalangit na Pinuno" at marami pang iba, pati na rin ang mga parangal tulad ng "Dalawahang Bayaning Gintong Medalya". Ang mga titulo at parangal na ito ay kadalasang ibinibigay niya sa kanyang sarili at ang pagsasagawa na ito ay inulit ng kanyang anak. Ang [[Koreanong Sentral na Ahensiyang Pambalita]] ay patuloy na nag-uulat sa mga titulo na ipinagkaloob kay Kim Il-sung ng mga pinuno sa iba't-ibang bansa kabilang sina [[Mao Zedong]] ng [[Tsina]], [[Fidel Castro]] ng [[Cuba]], at [[Jimmy Carter]] ng [[Estados Unidos]]. <ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |first=Bruce |last=Cumings |title=Korea's Place in the Sun: A Modern History |url=https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc |url-access=registration |publisher=W W Norton & Co |location=United States |year=1997 |page=[https://archive.org/details/koreasplaceinsun00bruc/page/160 160] |isbn=0-393-04011-9 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |title=Humankind Awards Many Titles to Kim Il Sung |publisher=Korean Central News Agency |date=April 3, 2012 |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201134244/http://www.kcna.co.jp/item/2012/201204/news03/20120403-27ee.html |archive-date=February 1, 2014 }}</ref><ref>{{harvnb|Suh|1988|p=320}}</ref> [[File:Image of Kim Il-sung.jpg|thumb|Larawan ni Kim sa isang [[Pistang Arirang]]]] Lahat ng mga pangunahing publikasyon kagaya ng mga [[pahayagan]] at [[aklat-aralin]] ay dapat mayroong kasamang "mga salita ng tagubilin" mula kay Kim Il-sung. Bukod pa rito, ang kanyang pangalan ay dapat na nakasulat bilang isang salita sa isang linya, hindi ito maaaring hatiin sa dalawang bahagi kung may pagkakasira sa pahina o ang linya ng text ay maubusan ng silid (halimbawa: Kim Il-sung, hindi Kim Il -...sung).<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{cite web |url=http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |title=The Bewildering Cult of Kim |publisher=New Focus International |date=May 27, 2013 |access-date=May 27, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407074839/http://newfocusintl.com/bewildering-cult-of-kim/?fb_source=pubv1 |archive-date=April 7, 2014 |df=mdy-all }}</ref> [[File:Sinpyong Lake, North Korea (2921982738).jpg|thumb|Isang Hilagang Koreanong [[propaganda|propagandang]] poster na inilalarawan si Kim Il-sung (kaliwa) at ng kanyang anak na si [[Kim Jong-il]] (kanan) sa [[Bundok Paektu]]]] Ang mga batang Hilagang Koreano ay tinuruan sa paaralan na sila ay pinakain, binihisan at inaalagaan sa lahat ng aspeto ng "biyaya ng Tagapangulo". Ang mga malalaking [[mababang paaralan]] sa bansa ay may nakalaan na silid para sa mga panayam na partikular na tumatalakay kay Kim Il-sung (kilala bilang Surian ng Pananaliksik ni Kim Il-sung). Ang mga silid na ito ay inaalagaang mabuti, gawa sa mga materyales na matataas ang kalidad, at may modelo ng kanyang lugar ng kapanganakan. Ang laki ng mga larawan niya na sa mga pampublikong gusali ay inaayos upang maging kasukat sa laki ng gusaling pinagbibidahan ng mga ito. Ang kanyang lugar ng kapanganakan ay naging isang lugar ng [[pamamakay]]. Sumulat si [[Kang Chol-hwan]], isang tumakas mula sa Hilagang Korea, tungkol sa kanyang pagkabata roon: "Sa aking mga pambatang mata at sa lahat ng aking mga kaibigan, sina Kim Il-sung at Kim Jong-il ay mga walang kapintasang nilalang, hindi dinungisan ng anumang baseng gawain ng tao. Kumbinsido ako noon, tulad naming lahat, na ni isa sa kanila ay hindi umihi o dumumi. Sino ang makakaisip ng ganoong mga bagay sa mga [[diyos]]?"<ref>{{cite web|url=http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |title=Kim Il-sung (1912~1994) |publisher=KBS World Radio |access-date=March 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130319020430/http://world.kbs.co.kr/english/event/nkorea_nuclear/general_04a.htm |archive-date=March 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Demick|2009|pp=120–123}}</ref><ref>{{cite web|url=http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |title=Nothing to Envy Excerpt |first=Barbara |last=Demick |publisher=Nothingtoenvy.com |access-date=January 8, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105210450/http://nothingtoenvy.com/nothing-to-envy-excerpt/ |archive-date=November 5, 2012 }}</ref><ref>Chol-hwan Kang and Pierre Rigoulot (2005). ''The Aquariums of Pyongyang: Ten Years in the North Korean Gulag'', Basic Books, p. 3. {{ISBN|0-465-01104-7}}.</ref> [[File:Visitors Paying Their Respects To Kim Il-Sung.jpg|thumb|200px|Orihinal na rebulto ni Kim Il-sung sa [[Burol ng Mansu]] (1972-2012)]] Sa kanyang talambuhay na [[Kasama sa Siglo]], sinabi ni Kim Il-sung ang isang anekdota na kinasasangkutan ng kanyang ama at lolo na nagbibigay ng katwiran para sa uri na pagtatanghal ng mga pinuno ng Hilagang Korea. Sinasabi ng talambuhay na bilang isang batang mag-aaral, ang ama ni Kim Il-sung ay madalas na ipinapadala ng [[alak]] para sa isa niyang guro na madalas uminom, hanggang sa isang araw ay nakita ng kanyang ama ang kanyang lasing na guro na nahulog sa isang kanal na una ang kanyang ulo. Ito ay humantong sa isang paghaharap kung saan pinahiya ng batang mag-aaral ang nahihiyang guro hanggang sa tuluyang isinuko ng guro ang pag-iinom ng ulak. Iginuhit ng lolo ni Kim Il-sung ang moral ng kuwentong ito: "Kung ang mga mag-aaral ay sumilip sa pansariling buhay ng kanilang guro nang madalas, mawawala ang kanilang paghanga sa kanya; dapat bigyan ng guro ang kanyang mga mag-aaral ng matatag na paniniwala na ang kanilang guro ay hindi kumakain o umiihi; saka lamang niyang maipapanatili ang kanyang awtoridad sa paaralan; kaya dapat gumawa ang isang guro ng screen at tumira sa likod nito."<ref>{{cite book|author=Kim Il-sung|date=1992|title=With the Century|volume=1|at=Chapter 3.2.|url=http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm|access-date=2014-08-28 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20140828045348/http://ndfsk.dyndns.org/kuguk8/rem/rem-1.htm |archive-date=2014-08-28 }}. Note that the version of ''With the Century'' available at the official North Korean government web site (https://web.archive.org/web/20051231095503/http://www.korea-dpr.com/articles-ng/biography-kimilsung.htm) includes the anecdote and the grandfather's moral, but omits the detail about the necessity of screening eating/urinating from pupils.</ref></blockquote> [[File:Kimilsungia1.JPG|thumb|200px|Litrato ng isang [[Kimilsungia]]]] Ang [[mananalambuhay]] na si Dae-Sook Suh ay nagsabi: "Ang laki ng paglalangis ay madalas na humahanggan sa [[panatisismo]]. Ang kanyang larawan ay ipinapakita muna bago ang pambansang [[watawat]] at pambansang [[sagisag]]; ang [[Awit ni Heneral Kim Il-sung]] ay tinutugtog bago ang [[Aegukka|pambansang awit]]; ang pinakamahusay na [[surian]] ng mas mataas na pag-aaral ay ipinangalan sa kanya; ang pinakamataas na paaralan ng partido ay ipinangalan din sa kanya; at may mga [[kanta]], [[tula]], [[sanaysay]], [[kwento]], at kahit [[bulaklak]] na ipinangalan sa kanya."<ref>{{harvnb|Suh|1988|p=316}}</ref> [[File:North Korea (5015886634).jpg|thumb|200px|Isang [[kalendaryong Juche]] para sa Juche 99]] Ang [[Araw ng Araw]] ay isang taunang pampublikong [[holiday]] sa Hilagang Korea na ipinagdidiriwang sa Abril 15, ang anibersaryo ng kapanganakan ni Kim. Ito ang pinakamahalagang pambansang holiday sa bansa, at itinuturing na katumbas ng [[Pasko]] sa Hilagang Korea. Ang kaarawan ni Kim, na naging opisyal na holiday mula noong 1968, ay pinangalan muli na ""Araw ng Araw" noong Hulyo 8, 1997, tatlong taon pagkatapos ng kanyang kamatayan. Ginugunita ang holiday ng mga Hilagang Koreano sa pamamagitan ng pagbisita sa mga lokasyon na may kaugnayan sa buhay ng pinuno, tulad ng libu-libong mga estatwa na nakakalat sa buong bansa, o sa Mangyongdae, ang lugar ng kanyang kapanganakan sa Pyongyang, ang kabisera ng bansa. Ang mga pinakamahalagang pagdiriwang ay nagaganap sa kabisera, kabilang ang mga pagbisita sa [[Palasyong Kumsusan ng Araw]], kung saan nakahimlay ang katawan ni Kim, at ang [[Maringal na Bantayog sa Burol ng Mansu]], na nagtatampok ng napakataas na rebulto ng pinuno.<ref>{{Cite book| chapter = Birthday of Kim Il-sung| publisher = Omnigraphics| via = TheFreeDictionary.com| title = Holidays, Festivals, and Celebrations of the World Dictionary| edition = Fourth| date = 2010| access-date = 3 May 2015| chapter-url = http://encyclopedia2.thefreedictionary.com/Birthday+of+Kim+Il-Sung}}</ref><ref>{{Cite web| title = Korean defectors recall 'Day of the Sun'| author = Calum MacLeod| others = Contributing: Jueyoung Song, Duck Hwa Hong| work = USA Today| date = 26 April 2013| access-date = 6 April 2015| url = https://www.usatoday.com/story/news/world/2013/04/15/north-korea-defectors/2085161/}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|access-date=3 May 2015|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220|via= Google Books}}</ref> Ang [[Kimilsungia]] ay isang [[orkidyas]] na ipinangalan kay Kim Il-sung ng unang pangulo ng [[Indonesia]] na si [[Sukarno]]. Ipinangalan ito sa kanya noong 1965 sa isa niyang pagbisita sa [[Mga Botanikal na Hardin ng Bogor]] sa [[Bogor]], [[Indonesia]]. Ayon sa isang talumpati ni Kim Jong-il noong 2005, nais ni Sukarno at ng direktor ng hardin na pangalanan ang bulaklak kay Kim Il-sung. Tumanggi si Kim, ngunit iginiit ni Sukarno, "Hindi. Nagbigay ka ng mga napakalaking serbisyo sa sangkatauhan, kaya karapat-dapat ka ng mataas na karangalan." Sa loob ng bansa, ang Kimilsungia at [[Kimjongilia]] ay ginagamit sa pag-idolo sa pamumuno ng [[dinastiyang Kim]].<ref>{{cite news|url=https://news.yahoo.com/no-bombs-just-blooms-north-korean-flower-show-092149306.html |title=No bombs, just blooms at North Korean flower show |author=Sebastien Berger |newspaper=[[Yahoo! News]] |date=April 13, 2018 |access-date=July 23, 2020 }}</ref> <ref>{{cite web|url=http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |title=Flowers and North Korea |author=David R Arnott |publisher=NBC News |date=April 6, 2011 |access-date=July 25, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130526083536/http://photoblog.nbcnews.com/_news/2011/04/06/6417291-flowers-and-north-korea?lite |archive-date=May 26, 2013 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Angélil |first1=Marc |last2=Hehl |first2=Rainer |title=Collectivize: Essays on the Political Economy of Territory, Vol. 2 |year=2013 |publisher=Ruby Press |location=Berlin |isbn=978-3-944074-03-0 |page=99}}</ref> Nang mamatay si Kim Il-sung noong 1994, idineklara ni Kim Jong-il ang isang pambansang panahon ng pagluluksa sa loob ng tatlong taon. Ang mga napatunayang lumabag sa mga tuntunin sa pagluluksa (tulad ng pag-inom) ay pinarusahan. Pagkatapos ng kanyang kamatayan siya ay nirebisa ang [[saligang batas]]. Ang posisyon ng pangulo ay ibinuwag at idineklara si Kim bilang ang "Walang Hangganang Pangulo". Ang pambungad ng Saligang Batas ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea na sinusugan noong Setyembre 5, 1998 ay nagbabasa: “Sa ilalim ng pamumuno ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea, ang Demokratikong Republikang Bayan ng Korea at ang mga Koreano ay bibigyan ng mataas na pagpapahalaga ang dakilang pinuno na si Kasamang Kim Il-sung bilang ang walang hanggang Pangulo ng Republika…” Nang namatay si Kim Il-sung, lubos na pinalawak ni Kim Jong-il ang kulto ng pagkatao sa bansa.<ref>{{cite web|url=http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |title=Kim Jong Il publicly mourned by thousandsg |publisher=CBS News |date=December 21, 2011 |access-date=August 31, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019141409/http://www.cbsnews.com/8301-202_162-57346034/kim-jong-il-publicly-mourned-by-thousands/ |archive-date=October 19, 2013 }}</ref><ref>{{harvnb|Martin|2006|p=508}}</ref><ref>[[s:Constitution of North Korea (1972, rev. 1998)|Constitution of North Korea (1972)]] Wikisource</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |title=Kim Jong-Il: Leader of North Korea who deepened the cult of personality in his country following the death of his father |author=David McNeill |newspaper=The Independent |date=December 20, 2011 |access-date=February 14, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214172856/http://www.independent.co.uk/news/obituaries/kim-jongil-leader-of-north-korea-who-deepened-the-cult-of-personality-in-his-country-following-the-death-of-his-father-6279399.html |archive-date=December 14, 2013 }}</ref> Noong ikatlong anibersaryo ni Kim Il-sung noong 1997 ay ipinakilala rin ang [[kalendaryong Juche]], isang kalendaryo kung saan nagsisimula sa taon ng pagkasilang si Kim Il-sung noong 1912 (Juche 1). Ang kalendaryo ay sinimulang ipatupad noong Setyembre 9, 1997, ang [[Araw ng Pagkatatag ng Republika]]. Sa petsang iyon, ang mga [[pahayagan]], mga ahensya ng [[balita]], mga istasyon ng [[radyo]], [[pampublikong sasakyan]], at mga [[sertipiko]] ng kapanganakan ay nagsimulang gumamit ng kalendaryong Juche. Ginagamit lang ang [[kalendaryong Griyego]] para sa mga taon bago ang 1912. Ang taong 2021 ay tumutugma sa Juche 110 (walang taon 0).<ref>{{cite web|url=http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |title=North Korea celebrates 'Juche 101' |author=Ben Piven |publisher=Al Jazeera |date=April 10, 2012 |access-date=August 22, 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130523235040/http://www.aljazeera.com/indepth/features/2012/04/2012410111258757121.html |archive-date=May 23, 2013 }}</ref><ref>{{cite book|first=Hy-Sang |last=Lee |title=North Korea: A Strange Socialist Fortress |url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |access-date=August 22, 2013 |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2001 |page=220 |isbn=9780275969172 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111115031/http://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220 |archive-date=January 11, 2014 }}</ref><ref>{{cite book|author=Andrew Logie|title=The Answers: North Korea: How do you solve a problem like North Korea?|url=https://books.google.com/books?id=6e2IAAAAQBAJ&pg=PA57|date=17 September 2012|publisher=Marshall Cavendish International Asia Pte Ltd|isbn=978-981-4398-90-9|pages=57}}</ref><ref>{{cite book|author=Hy-Sang Lee|title=North Korea: A Strange Socialist Fortress|url=https://books.google.com/books?id=6Rx8Q_cxqvkC&pg=PA220|year=2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96917-2|page=220}}</ref><ref>{{Cite web | title = Juche era available in Korea | agency = KCNA | date = 10 September 1997 | access-date = 15 August 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150603005609/http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | url = http://www.kcna.co.jp/item/1997/9709/news9/10.htm | archive-date= 3 June 2015 }}</ref> Mayroong higit 500 na mga estatwa ni Kim sa Hilagang Korea, katulad ng mga estatwa at monumento na inilagay ng mga pinuno ng Silangang Bloc bilang parangal sa kanilang mga sarili. Ang mga pinakatanyag ay nasa [[Pamantasang Kim Il-sung]], Istadyum ni Kim Il-sung, Burol ng Mansudae, Tulay ni Kim Il-sung, at ang Walang Kamatayang Rebulto ni Kim Il-sung. Ang ilang mga estatwa ay inulat na nawasak ng mga bomba at graffiti ng mga dissidenteng Hilagang Koreano. Ang mga monumentong ''Yong Saeng'' ("walang hangganang buhay") ay itinayo sa buong bansa, bawat isa ay inialay sa yumaong "Walang Hangganang Pinuno".<ref>{{cite book|last=Portal|first=Jane|title=Art under control in North Korea|url=https://archive.org/details/artundercontroli0000port|publisher=Reaktion Books|year=2005|page=[https://archive.org/details/artundercontroli0000port/page/82 82]|isbn=978-1-86189-236-2}}</ref><ref>{{cite web |url=http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |work=The Chosun Ilbo |title=N.Korean Dynasty's Authority Challenged |date=13 February 2012 |access-date=9 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120929195034/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2012/02/13/2012021301372.html |archive-date=29 September 2012 }}</ref><ref name="Controversy Stirs over Kim Monument at PUST (NK Daily)">{{cite web|url=http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222|title=Controversy Stirs Over Kim Monument at PUST|work=Daily NK|archive-url=https://web.archive.org/web/20100412062252/http://www.dailynk.com/english/read.php?cataId=nk01500&num=6222 |archive-date=12 April 2010|access-date=24 April 2010}}</ref> ==Pansariling Buhay== [[File:Fahey DSCF3023 (6074798813).jpg|thumb|Litrato ni Kim Il-sung kasama si [[Kim Jong-suk]] at nang kanilang dalawang anak na si [[Kim Jong-il]] at [[Kim Kyong-hui]]]] Dalawang beses nag-asawa si Kim Il-sung. Ang kanyang unang asawa, si [[Kim Jong-suk]] (1917–1949), ay nagkaroon ng tatlong anak sa kanya, dalawang anak na lalaki at isang anak na babae. Si [[Kim Jong-il]] (1941-2011), ang kanyang panganay na anak, ang naging kahalili niya sa Hilagang Korea, samakatuwid ginawa siyang ikalawang kataas-taasang pinuno ng bansa. Si [[Kim Man-il]] (1944-1947), ang kanyang ikalawang anak ay sinasabing namatay sa palanguyan sa kanyang tinitirhang mansyon noong 1940s dahil sa aksidente sa paglangoy (ngunit sinasabi rin na namatay siya dahil nahulog siya sa isang [[balon]]). Si [[Kim Kyong-hui]] (1946-kasalukuyan) ang kasalukuyang Kalihim para sa Organisasyon ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea. Ang kanyang asawa na si [[Jang Song-thaek]] ay pinatay noong Disyembre 2013 sa Pyongyang matapos kasuhan ng pagtataksil at korapsyon. Namatay si Kim Jong-suk noong 1949 habang nanganganak ng isang batang babae na patay nang lumabas.<ref>None of the sources appear to be entirely authoritative, and many show a bias towards or opposed to the Kim regime. {{Cite web|title=Kim Family |date=25 September 2009 |publisher=North Korea Leadership Watch |url=https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150717111813/https://nkleadershipwatch.wordpress.com/kim-family/ |archivedate=17 July 2015 |url-status=live}} gives a date of July 1947. Sources such as {{Cite book|author=Behnke, Alison |year=2008 |title=Kim Jong Il's North Korea |edition=first |location=Minneapolis, Minnesota |publisher=Twenty-First Century Books |page=45 |isbn=978-0-8225-7282-4 |url=https://books.google.com/books?id=1FaXAgAAQBAJ}} give a generic 1947. While sources like {{Cite book|year=2002|title=North Korea: General Secretary Kim Jong-il Handbook |location=Washington, D.C. |publisher=International Business Publications|page=38 |isbn=978-0-7397-6344-5 |url=https://books.google.com/books?id=baRrfmjDnbYC}} give a generic 1948.</ref><ref>{{Cite news|author=Chung Byoung-sun|date=22 August 2002|title=Sergeyevna Remembers Kim Jong Il|newspaper=Chosunilbo|url=http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20021124073259/http://english.chosun.com/w21data/html/news/200208/200208220040.html|archivedate=24 November 2002|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-25359939|title=North Korean leader's uncle 'executed over corruption'|date=12 December 2013|publisher=BBC|access-date=12 December 2013}}</ref> Nag-asawa ulit si Kim noong 1952 kay [[Kim Song-ae]] (1924–2014). Nagkaroon sila ng tatlong anak, isang anak na babae at dalawang anak na lalaki. Ang kanyang unang anak ay si [[Kim Kyong-jin]] (1951-kasalukuyan), na nagpakasal kay [[Kim Kwang-sop]], ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Austria]] hanggang sa kanyang pagretiro. Ang kanyang ikatlong anak na si [[Kim Pyong-il]] (1954-kasalukuyan) ang naging embahador ng Hilagang Korea sa [[Unggarya]], [[Bulgarya]], [[Pinlandiya]], [[Polonya]], at sa [[Republikang Tseko]]. Ang kanyang ikatlong anak ay si [[Kim Yong-il]] (1955-2000) na isang [[inhinyero]] na nagtrabaho sa mga programang [[nukleyar]] ng Hilagang Korea at sa gitna at silangang [[Europa]]. Namatay siya dahil sa [[sirosis]] sa [[atay]] noong 2000. <ref>https://www.nknews.org/2019/12/kim-kwang-sop-north-korean-ambassador-to-austria-since-1993-wraps-up-posting/</ref><ref>http://www.nkleadershipwatch.org/leadership-biographies/kim-yong-il-kim-yong-il/</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|title=Kim Pyong Il, long-time North Korean ambassador in Europe, returns home &#124; NK News|date=8 November 2019|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=1 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200501192209/https://www.nknews.org/2019/11/kim-pyong-il-long-time-north-korean-ambassador-in-europe-returns-home/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|title=North Korea appoints new ambassador to Czech Republic &#124; NK News|date=30 January 2020|website=NK News - North Korea News|access-date=23 April 2020|archive-date=26 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200426202055/https://www.nknews.org/2020/01/north-korea-appoints-new-ambassador-to-czech-republic/|url-status=live}}</ref> ==Mga Titulo== Maraming hinawakan si Kim na titulo at posisyon sa kanyang buhay. Sa kabila ng kanyang pagkamatay noong 1994, siya ay kasalukuyang Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea at Walang Hangganang Pangulo ng Republika. Kapag binabanggit siya sa Hilagang Koreanong [[midya]] at mga [[pahayagan]] ay karaniwan siyang tinutukoy bilang "Dakilang Pinunong Kasamang Kim Il-sung" o "Pinuno". Kapag ang kanyang pangalan ay sinusulat, ito ay palaging binibigyang-diin ng isang espesyal na [[ponte|ponteng]] bold o malaki. Halimbawa ay: "Dakilang Pinunong Kasamang '''Kim Il-sung''' ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea" or "Dakilang Pinunong Kasamang <big>Kim Il-sung</big> ay ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Layunin ng Juche, ang Tagapagtatag ng Sosyalistang Korea".<ref>{{Cite web|title=위대한 수령 김일성동지는 주체의 사회주의위업의 개척자, 사회주의조선의 시조이시다|url=http://www.uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820|url-status=dead|access-date=2021-12-04|archive-date=2022-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220702034457/http://uriminzokkiri.com/index.php?ptype=cgisas&mtype=view&no=1194820}}</ref> ===Mga Kasalukuyang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) ![[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] ! Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |공화국의 영원한 주석 | align="center" |''Gonghwagug-ŭi Yŏngwŏnhan Ch'usǒk'' | align="center" | Walang Hangganang Pangulo ng Republika |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 대원수 | align="center" |''Chosŏn-Minjujuŭi-Inmin-Gonghwaguk Taewŏnsu'' | align="center" | Pinakamataas na Mariskal ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea |} ===Mga Nakaraang Hawak na Titulo at Posisyon=== {| class="wikitable" ![[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] !Panunungkulan |- ! colspan="3" |Partido |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |24 Hunyo 1949 - 12 Oktubre 1966 |- | align="center" |조선로동당 중앙위원회 총비서 | align="center" |Pangkalahatang Kalihim ng Sentral Komite ng Partido ng Mga Manggagawa ng Korea | align="center" |12 Oktubre 1966 - 8 Hulyo 1994 |- ! colspan="3" |Estado |- | align="center" |내각 총리 | align="center" |Premiyer ng Gabinete ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |9 Setyembre 1948 – 28 Disyembre 1972 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국의 주석 | align="center" |Pangulo ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 8 Hulyo 1994 |- | align="center" |조선민주주의인민공화국 국방위원회 위원장 | align="center" |Tagapangulo ng Komisyon ng Tanggulang Pambansa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea | align="center" |28 Disyembre 1972 – 9 Abril 1993 |- ! colspan="3" |Hukbo |- | align="center" |조선인민군 최고사령관 | align="center" |Kataas-taasang Kumander ng Koreanong Hukbong Bayan | align="center" |4 Hulyo 1950 - 24 Disyembre 1991 |} ===Mga Pinalaganap na Titulo=== {| class="wikitable" !width=300| [[Chosŏn'gŭl]] ([[Hanja]]) !width=300| [[Romanisasyon|Romanisasyong]] [[McCune–Reischauer]] !width=300| Pagsasalin sa [[wikang Filipino|Filipino]] |- | align="center" |수령님 | align="center" |''Suryŏngnim'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |경애하는 수령님 | align="center" |''Kyŏngaehanŭn Suryŏngnim'' | align="center" |Iginagalang na Pinuno |- | align="center" |어버이 수령님 | align="center" |''Ŏbŏi Suryŏngnim'' | align="center" |Makaamang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령님 | align="center" |''Widaehan Suryŏngnim'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |위대한 수령 | align="center" |''Widaehan Suryŏng'' | align="center" |Dakilang Pinuno |- | align="center" |수령 | align="center" |''Suryŏng'' | align="center" |Pinuno |- | align="center" |민족의 태양 | align="center" |''Minjog-ŭi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Bansa |- | align="center" |주석님 | align="center" |''Ch'usŏngnim'' | align="center" |Pangulo |- | align="center" |20세기의 태양 | align="center" |''Isipsegi-ǔi T'aeyang'' | align="center" |Araw ng Ika-20 Siglo |- | align="center" |주체조선의 영원한 수령 | align="center" |''Chuch'e-Ch'osŏn-ŭi Yŏngwŏnhan Suryŏng'' | align="center" |Walang Hangganang Pinuno ng Juche Korea |} ==Bibliograpiya== [[File:North Korea (5015250703).jpg|thumb|225px|right|Mga kasulatan nina Kim Il-sung at Kim Jong-il sa isang lokal na librerya sa Hilagang Korea.]] Ayon sa mga sangguniang pampamahalaan, umaabot ang mga gawa ni Kim Il-sung sa humigit-kumulang 10,800 talumpati, ulat, aklat, tratado at iba pang uri ng sulat. Mula 1980, halos 60 sa kanila ang itinuring na partikular at mahalaga ng mga dayuhang tagamasid. Nililimbag ang mga akda ni Kim sa kay daming koleksyon. Kabilang dito ang 100-tomong ''Kumpletong mga Gawa ni Kim Il-sung'', 50-tomong ''Kinolektang mga Gawa'', at 15-tomong ''Piniling mga Gawa''; ang pinakaunang gawa sa ''Pinalaking Edisyon ng Kumpletong Koleksyon'' ay mula Oktubre 1926. Sa Hilagang Korea, nilalathala ang mga ito ng Palimbagan ng Partido Manggagawa ng Korea, ngunit ang mga prenteng organisasyon sa Hapon ay naglilimbag din ng mga edisyong di-opisyal sa wikang Koreano. Sinasabi ng pang-estadong propaganda na naglathala ang mga palimbagan sa 110 bansa ng mga gawa ni Kim Il-sung, at nagsalin ng mga ito sa 60 wika. Nang pumanaw si Kim, lumawak ang mga koleksyon ng kanyang mga gawa sa mga di-praktikal na laki na umabot ito sa punto na kahit ang ''Piniling mga Gawa'' ay naging "napakahaba at magastos para magamit sa pangkatang pag-aaral, ang tanging uring nadama ng rehimen na ligtas sa paghikayat" at ang ''Kinolektang mga Gawa'' "na hindi angkop sa anumang layuning pampropaganda maliban sa akayin ang mga manghang mag-aaral sa nakaraan". Sa paglaganap ng kuryente at oras sa paglibang, ang mga napakalaking koleksyong ito ay nawalan ng katanyagan. Lahat ng gawa bago bumalik si Kim sa Korea noong Setyembre 1945 ay itinuturing na di-makasaysayan. Walang maaasahang tala ng mga ito mula sa kanilang sinasabing panahon at nagsimula lamang silang lumitaw noong dekada 1970. Makikita sa nilalaman ng mga ito na isinulat sila upang suportahan ang pampolitikang pananaw sa Hilagang Korea, at ang istilo nila'y kay Kim sa kanyang mga sumunod na taon. Isang halimbawa nito ay ang ''Sa Pag-oorganisa at Pagtaguyod ng Sandatahang Pakikibaka Laban sa Imperyalismong Hapones'' mula petsang Disyembre 1931 na tumatalakay sa mga di-kilalang welga ng uring manggagawa sa Korea na malayo sa kinaroroonan ni Kim sa Manchuria at malamang na hindi alam ng isang bata at walang pinag-aralang gerilya dahil sa sensura ng Hapon. Isa pang instansya nito ay ang ''Proklamasyon'' ng petsang 1 Hunyo 1937, na nagsasaad na sapilitang binabalangkas ng Hapon ang mga Koreano upang salakayin ang Tsina at sumali sa Ikalawang Digmaang Pandaigdig, samantalang hindi ito naganap hanggang Hulyo 1937 at Disyembre 1941 ayon sa pagkakabanggit. Gayunpaman, may pagkakahawig ang mga ito sa istilo ng kanyang pagkakasulat. Totoo rin ito sa kanyang mga huling gawa, kung saan may iilang tila'y pantasmang isinulat para sa kanya. Iniuugnay ni Suh Dae-sook ang kakulangan ng pantasmang manunulat sa makikilalang istilo ng pagsulat na patuloy na lumago at sa reyalidad na ang iilan sa kanyang mga tauhan ay tumagal sa politika nang hindi naipasailalim sa pagpupurga. Paminsan-minsan ay nagbibigay si Kim ng mga tala sa mga paksang teknikal, ngunit parehong nanggagaling sa kanya ang mga teksto at patakaran. Marami sa kanyang sumunod na akda ay dumaan sa edisyon sa mga kasunod na publikasyon upang tumugma sa sitwasyong pampulitika, kadalasa'y sa pamamagitan ng pag-aalis ng mga banggit sa papel ng Unyong Sobyetiko at Tsina sa maagang politika ng Hilagang Korea at pagtanggal ng mga pangalan ng mga pinurgang opisyal. ==Gantimpala at Dekorasyon== Ayon sa estado ng Hilagang Korea, iginawad ng bansa kay Kim ang "titulo ng Bayani ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea nang tatlong beses, ang titulo ng Bayani ng Paggawa ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea, 26 na orden at 3 na medalya". Bilang karagdagan, ipinagkaloob sa kanya ng mga bansa at dayuhang organisasyon ang 74 na orden at 152 na medalya. ===Pambansang Karangalan=== {| class="wikitable" style="text-align:left;" |- ! colspan=2 width="450px" | Gantimpalang Natanggap mula sa {{flagicon|North Korea}} [[Hilagang Korea]] |- | [[File:DPRK Hero of Labour ribbon.gif|80px|border]] | Bayani ng Paggawa (iginawad noong 7 Setyembre 1958) |- | [[File:DPRK Medal for Agricultural Merits.png|80px|border]] | Medalya ng mga Meritong Agrikultural |- | [[File:DPRK Medal of Military Service Honor.png|80px|border]] | Medalya ng Dangal ng Lingkod Militar |- | [[File:DPRK ribbon bar - Hero of the Republic V2.svg|80px|border]] | Bayani ng Republika (tatlong beses) |- | [[File:FreedomAndIndependence1Ribbon.jpg|80px|border]] | Orden ng Kalayaan at Kasarinlan (Ika-1 Uri, iginawad ng dalawang beses) |- | [[File:PRK Order of the National Flag - 1st Class BAR.png|80px]] | Orden ng Pambansang Watawat (Ika-1 Uri na may kadenang panleeg, iginawad ng anim na beses) |- | [[File:DPRK 20th Anniversary Order.png|80px|border]] | Pangunitang Orden ng Pagtatatag ng Demokratikong Republikang Bayan ng Korea (iginawad ng dalawang beses) |- |[[File:DPRK Commemorative Order 60th Year Anniversary Of the Fatherland Liberation War Victory.png|80px|border]] | Pangunitang Orden "Ika-60 Anibersaryo ng Tagumpay sa Digmaang Mapagpalaya ng Amang Bayan" (postumong iginawad) |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Talababa== * {{Cite book |last=Stokesbury |first=James L. |url=https://openlibrary.org/books/OL2216174M/A_short_history_of_the_Korean_War |title=A short history of the Korean War |date=1990 |publisher=Quill |isbn=978-0-688-09513-0 |location=New York|language=en}} *{{Cite book |last=Barnouin |first=Barbara |title=Zhou Enlai: a political life |last2=Yu |first2=Chang geng |date=2006 |publisher=Chinese University Press |isbn=978-962-996-280-7 |location=Hong Kong}} rmvqx2c5550l71nkncj039qgywptimt 0 237233 2221780 2167099 2026-08-26T16:55:00Z Patrick Cristiano 48624 medyo luma na ang larawan 2221780 wikitext text/x-wiki {{BLP sources|date=Enero 2015}} {{Infobox person | name = Liza Soberano | image = Liza Soberano in 2026.jpg | caption = Soberano noong 2026 | birth_name = Hope Elizabeth Hanley Soberano | birth_date = {{birth date and age|1998|1|4}} | birth_place = [[Santa Clara, California|Santa Clara]], [[California]], [[Estados Unidos]] | nationality = [[Pilipinong Amerikano|Pilipino-Amerikano]] | occupation = [[Aktres]], [[Modelo]] | known_for = Pagganap bilang si Maria Agnes Calay sa [[Forevermore (TV series)|Forevermore]]<br> Serena Marchesa sa [[Dolce Amore]] | years_active = 2011–kasalukuyan | agent = [[Ogie Diaz]] (2011–2022) [[Star Magic]] (2013–2022) Careless Music Manila (2022–2024) WILD (2024–kasalukuyan) | height = {{height|ft=5|in=6}}<ref>{{Cite web |title=Archive copy |url=http://starmagic.abs-cbn.com/talents/profile/liza--soberano.html |access-date=2015-03-08 |archive-date=2015-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402061309/http://starmagic.abs-cbn.com/talents/profile/liza--soberano.html |url-status=dead }}</ref> | website = [http://www.instagram.com/lizasoberano Official Instagram] }} Si '''Hope Elizabeth Hanley Soberano'''<ref>{{Cite web |url=http://www.abs-cbnnews.com/image/entertainment/04/04/15/phylbert-and-rodel-18-celebs-and-their-real-names-15 |title=Archive copy |access-date=2015-04-05 |archive-date=2015-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150407073702/http://www.abs-cbnnews.com/image/entertainment/04/04/15/phylbert-and-rodel-18-celebs-and-their-real-names-15 |url-status=dead }}</ref>(ipinanganak noong Enero 4, 1998), na mas kilala sa pangalang '''Liza Soberano''', ay isang [[Pilipinong Amerikano|Pilipino at Amerikano]] na [[aktres]] at [[modelo]]. Siya ay kasapi ng [[Star Magic]] Circle 2013. Siya ay higit na nakilala sa kanyang pagganap bilang '''Agnes Calay''' sa serye na ''[[Forevermore (TV series)|Forevermore]]''.<ref name="Forevermore High Ratings">{{cite web|title=Forevermore High Ratings|url=http://entertainment.abs-cbn.com/tv/shows/forevermore/show-updates/2014/11/12/forevermore-rules-nationwide-tv-ratings-hits-all-time-high-rating-of-302}}</ref> == Kontrobersiya at Pelikula sa Hollywood == Makalipas ang ilang taon bilang isa sa mga pangunahing artista ng ABS-CBN, hindi na nag-renew ng kontrata si Liza Soberano sa nasabing network, gayundin sa kanyang longtime manager na si [[Ogie Diaz]]. Sa halip, lumipat siya sa ilalim ng care ni [[James Reid]] at ng kanyang talent management agency na Careless Music na kaniyang nilisan rin kinalaunan.<ref>{{Cite web |last=Evangelista |first=Jessica Ann |title=Liza Soberano’s exit from Careless officially announced |url=https://entertainment.inquirer.net/576628/liza-soberanos-exit-from-careless-officially-announced |access-date=2025-07-02 |language=en-US}}</ref> Ang desisyong ito ay naging usap-usapan sa media at social media na tinawag ang aktres na "ungrateful"<ref>{{Cite web |last=Bonoan |first=Reggee |title=Liza Soberano basag na basag sa mga bashers dahil sa inilabas na vlog: ‘Kung hindi siya maganda hindi naman yan sisikat!’ |url=https://bandera.inquirer.net/341173/liza-soberano-basag-na-basag-sa-mga-bashers-dahil-sa-inilabas-na-vlog-kung-hindi-siya-maganda-hindi-naman-yan-sisikat |access-date=2025-07-02 |language=en-US}}</ref>, partikular nang ilahad ni Soberano sa isang panayam na nais niyang makalaya mula sa “boxed-in at love-team image” na matagal niyang ginampanan sa local showbiz. Tumugon naman si Ogie Diaz sa mga pahayag ni Soberano, at tiniyak na suportado niya ang aktres sa bagong direksyong tinatahak nito, pero ilan sa executive ay hindi nagustuhan ang pahayag ng aktres.<ref>{{Cite web |date=2023-02-28 |title=&apos;Hiyang hiya naman ako&apos;: ABS-CBN execs throw shade amid Liza Soberano&apos;s &apos;life update&apos; |url=https://www.philstar.com/entertainment/2023/02/28/2248253/hiyang-hiya-naman-ako-abs-cbn-execs-throw-shade-amid-liza-soberanos-life-update |access-date=2025-07-02 |website=www.philstar.com |language=en-US}}</ref> Noong 2024, opisyal na pumasok si Soberano sa Hollywood sa pamamagitan ng kanyang pagganap sa pelikulang Lisa Frankenstein, isang dark comedy na idinirehe ni Zelda Williams, anak ng yumaong aktor na si Robin Williams. Sa pelikulang ito, gumanap si Soberano bilang Taffy, isang supporting character na nagpakita ng kanyang versatility bilang artista sa isang bagong genre.<ref>{{Cite web |last=Kang |first=Kristine |title=Liza Soberano debuts in Hollywood with 'Lisa Frankenstein' |url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/liza-soberano-debuts-in-hollywood-with-lisa-frankenstein/109544/ |access-date=2025-07-02 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Ang Lisa Frankenstein ay naging isang cult hit, at binigyang-pansin ng mga banyagang kritiko ang natural na presence ni Soberano sa screen. Nagsilbi itong panimula ng kanyang karera sa Hollywood, at nagpapahiwatig ng posibleng pag-usbong ng mas marami pang internasyonal na proyekto sa kanyang hinaharap.<ref>{{Cite web |title=Liza Soberano's 'Lisa Frankenstein' performance gets lauded by American film critics {{!}} GMA News Online |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/896917/liza-soberano-s-lisa-frankenstein-performance-gets-lauded-by-american-film-critics/story/?amp |access-date=2025-07-02 |website=www.gmanetwork.com}}</ref> ==Pilmograpiya== ===Mga serye=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width=90% |- ! Taon !! Pamagat !! Pagganap !! Estasyon ng TV !! Impormasyon !! Sanggunian |- | 2011 | ''[[Wansapanataym|Wansapanatym: Mac Ulit-Ulit]]'' | Mac | rowspan=11|[[ABS-CBN]] | ''Season 1, Episode 55'' | |- | rowspan=2|2012 | ''[[Kung Ako'y Iiwan Mo]]'' | Claire Raymundo | {{n/a}} | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya]]: [[List of Maalaala Mo Kaya episodes|Singsing]]'' | young Gladys | ''Season 20, Episode 8'' | |- | rowspan=4|2013 | ''[[Got to Believe]]'' | Alexa "Alex" Rodrigo | {{n/a}} | |- | ''[[Wansapanataym|Wansapanatym: Flores De Yayo]]'' | Dahlia | ''Season 1, Episode 134'' | |- | ''[[Maalaala Mo Kaya]]: [[List of Maalaala Mo Kaya episodes|Box]]'' | Una | ''Season 21, Episode 130'' | <ref>[http://www.pep.ph/guide/tv/11983/ella-cruz-will-star-with-diego-loyzaga-and-khalil-ramos-in-mmk Ella Cruz will star with Diego Loyzaga and Khalil Ramos in MMK] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230423142147/https://www.pep.ph/guide/tv/11983/ella-cruz-will-star-with-diego-loyzaga-and-khalil-ramos-in-mmk |date=2023-04-23 }}. ''Pep''. Retrieved 2013-05-30.</ref> |- | ''[[Luv U]]'' | Pia | ''Guest cast'' | |- | 2014 | ''[[Maalaala Mo Kaya]]: [[List of Maalaala Mo Kaya episodes|Orasan]]'' | Aileen | ''Season 21, Episode 168'' | |- | 2014-2015 | ''[[:en:Forevermore (TV series)|Forevermore]]'' | Maria Agnes Calay | {{n/a}} | |- | 2016; 2021 (re-run) | ''[[Dolce Amore]]'' | Serena Marchesa/Monica Urtola | {{n/a}} | <ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date=Oktubre 11, 2014 |title=Enrique and Liza in ‘Forevermore’ |url=http://www.manilatimes.net/enrique-liza-forevermore/133549/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021004916/http://www.manilatimes.net/enrique-liza-forevermore/133549/ |archive-date=Oktubre 21, 2014 |website= |publisher=Manilatimes |accessdate=Oktubre 22, 2014}}</ref><ref>{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |date= |title=SNEAK PEEK: Enrique Gil, Liza Soberano in 'Forevermore' |url=http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/29/14/sneak-peek-enrique-gil-liza-soberano-forevermore |website= |publisher=ABS-CBNnews.com |accessdate=Oktubre 22, 2014 |archive-date=Hulyo 2, 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150702023831/http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/08/29/14/sneak-peek-enrique-gil-liza-soberano-forevermore |url-status=dead }}</ref> |- | 2018 | ''[[:en:Bagani (TV series)|Bagani]]'' | Ganda | {{n/a}} | |} ===Mga pelikula=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width="90%" |- ! Taon !! Pamagat !! Pagganap !! Studyo !! Impormasyon !! Sanggunian |- | rowspan=2|2013 | ''[[:en:Must Be... Love | Must Be Love]]'' | Angel Gomez | rowspan=2|[[Star Cinema]] | {{n/a}} | |- | ''[[:en:She's the One (2013 film)|She's the One]]'' | Gillian | {{n/a}} | |- | 2015 | ''[[Just the Way You Are]]'' | Sophia Taylor | [[Star Cinema]] | ''movie adaptation of a [[Wattpad]] story'' | <ref>[http://starcinema.abs-cbn.com/latest-news/enrique-gil-liza-soberano-star-in-the-bet Enrique Gil, Liza Soberano star in ‘The Bet’]. ''Star Cinema''. Retrieved 2014-06-25.</ref><ref>[http://starcinema.abs-cbn.com/latest-news/liza-soberano-likes-it-super-fast Liza Soberano likes it 'super fast']. ''Star Cinema''. Retrieved 2014-07-10.</ref><ref>[http://starcinema.abs-cbn.com/latest-news/snapshots-liza-soberano-janella-salvador-sign-contract-with-star-cinema Liza Soberano, Janella Salvador sign contract with Star Cinema]. ''Star Cinema''. Retrieved 2014-07-04.</ref> |- |2017 |''[[My Ex and Whys]]'' |Cali Ferrer |[[Star Cinema]] | | |- |} ===Mga palabas=== {| class="wikitable" style="text-align:center" width=90% |- ! Taon !! Pamagat !! Estasyon ng TV !! Impormasyon !! Sanggunian |- | 2013–present | ''[[ASAP Natin 'To |ASAP]]'' | [[ABS-CBN]] | ''Co-host, Performer'' | |} ==Mga parangal at nominasyon== {| class="wikitable" style="text-align:center" width=90% ! Taon !! Parangal !! Kategorya !! Pagganap !! Resulta !! Sanggunian |- | rowspan=1|2013 |''[[PMPC Star Awards For TV 2013|27th PMPC Star Awards For Television]]'' | Best Female New TV Personality | ''Kung Ako'y Iiwan Mo'' | {{nom}} | |- | rowspan=2|2014 |''[[PMPC Star Awards For Movie 2014|30th PMPC Star Awards For Movie]]'' | New Movie Actress Of The Year | Must Be... Love | {{nom}} | |- | ''[[ASAP Pop Viewers' Choice Awards]]'' | Pop Female Cutie | ''Herself'' | {{nom}} | <ref>[http://www.abs-cbnnews.com/entertainment/10/05/14/nominees-asap-pop-viewers-choice-revealed "Nominees for ASAP Pop Viewers' Choice revealed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215174907/https://news.abs-cbn.com/entertainment/10/05/14/nominees-asap-pop-viewers-choice-revealed |date=2018-12-15 }}. ABS-CBN News. Retrieved 2014-12-04.</ref> |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Soberano, Liza}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1998]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Amerikano]] {{stub|Artista|Pilipinas|Estados Unidos}} 9wrosfnoww6mibiw2jp5o88rbvs5lhh 0 280671 2221802 2220611 2026-08-27T03:39:47Z Bluemask 20 (via JWB) 2221802 wikitext text/x-wiki Ang '''1999 sa Pilipinas''' ay ang mga detalye ng mga pangyayari sa tala na nangyari sa Pilipinas noong taong 1999. == Mga Nanunungkulan == * '''[[President of the Philippines|Pangulo]]:''' [[Joseph Estrada]] ([[Nationalist People's Coalition|NPC]]) * '''[[Vice President of the Philippines|Pangalawang Pangulo]]:''' [[Gloria Macapagal-Arroyo]] ([[Lakas-CMD|Lakas]]) * [[Senate of the Philippines|'''Pangulo ng Mataas na Kapulungan (Senado)''']]''':''' [[Marcelo Fernan]] (hanggang Hunyo 28); [[Blas Ople]] (mula Hunyo 29) * '''[[House of Representatives of the Philippines|Ispiker ng Mababang Kapulungan (Kapulungan ng mga Kinatawan)]]:''' [[Manny Villar]] * '''[[Kataas-taasang Hukuman ng Pilipinas|Punong Mahistrado]]:''' [[Hilario Davide Jr.]] * '''[[Philippine Congress|Kongreso]]:''' [[Ika-11 na Kongreso ng Pilipinas|Ika-11 na Kongreso]] ==Palakasan== * [[Enero 21]] – Nakuha ni Dr. J Ana Water Dispenser ang korona ng 1999 Ika-2 Yakult PBL Centennial Cup, at naging unang titulo na nanalo sa torneo, tinalo ang Tanduay Gold Rhum Masters, tatlong laro laban sa dalawa. * [[Hunyo 6]] – Nakuha ng [[Formula Shell Zoom Masters]] ang korona ng [[1999 PBA Kopa ng Lahat-Pilipino]], at naging ika-10 koponan na nanalo sa pinakaprestihiyosong torneo ng liga, tinalo ang [[Tanduay Rhum Masters]], apat na laro laban sa dalawa, para sa kanilang ikaapat na kampeonato at inulit bilang magkasunod na kampeon. * [[Hulyo 1]] – Kinoronahan ang Welcoat House Paints bilang kampeon ng 1999 Yakult-PBL Challenge Cup matapos makuha ang 80-74 na tagumpay laban sa Inuming pang-enerhiya ng Red Bull sa Game 4 para sa titulo sa [[Koliseo ng Makati]] * [[Agosto 7]]–[[Agosto 15|15]] – Ang mga kalahok sa ika-20 [[Palaro ng Timog Silangang Asya]] ng [[Pilipinas]] ay ginanap sa [[Bandar Seri Begawan]], [[Brunei Darussalam]]. Pumangalawa ito sa ranggo, na may kabuuang medalya na 87.<ref>[http://www.olympic.ph/pdf/SEAGamesMedallists.pdf Mga Resulta ng 1999 Southeast Asian Games] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120226022737/http://www.olympic.ph/pdf/SEAGamesMedallists.pdf |date=2012-02-26 }}</ref> * [[Setyembre 15]] – Napanalunan ng [[San Miguel Beermen]] ang kanilang ika-12 sunod-sunod na titulo sa PBA at tinalo ang [[Formula Shell Zoom Masters]]. Nanalo ang Beermen ng dalawang sunod-sunod na panalo sa titulo at napanalunan ang kanilang unang kampeonato sa loob ng limang taon. * [[Oktubre 7]] - Nakuha ng [[Mga Berdeng Mamamana ng Pamantasang De La Salle]] ang kanilang unang magkasunod na kampeonato laban sa [[UST Growling Tigers]] sa ika-62 season ng [[Pampamantasang Asosyasyong Atletiko ng Pilipinas|PAAP]]. * [[Oktubre 31]]–[[Nobyembre 6]] – Ang Lungsod ng Cebu ang nag-host ng [[1999 IPSC Handgun World Shoot]] XII. * [[Nobyembre 7]]–[[Nobyembre 21|21]] – Ang Iloilo at Bacolod ang nag-host ng [[1999 AFC Women's Championship]] ay ginanap mula Nobyembre 7 hanggang 21, 1999 sa Pilipinas. * [[Disyembre 8]] – Dinaig ng [[Manila Metrostars]] ang [[Cebu Gems]], 101–83 sa Game Six, sa harap ng mga manonood sa Mail & More Sports Complex sa San Andres at kinoronahan ang kanilang sarili bilang 1999 MBA national champions. * [[Disyembre 12]] – Nakuha ng [[San Miguel Beermen]] ang kanilang pangalawang sunod na titulo ngayong season sa pamamagitan ng 4–2 na tagumpay sa serye laban sa [[Alaska Milkmen]]. Napanalunan ng Beermen ang kanilang ika-13 korona sa PBA at ngayon ay ang pinakamatagumpay na ballclub, kapantay ng sikat na Crispa Redmanizers sa pinakamaraming titulo. == Kaganapan == ===Enero=== * [[Enero]] – Umabot sa pinakamababang antas ang diplomatikong ugnayang pang-diplomatiko sa pagitan ng [[Palau]] at ng [[Pilipinas]] kung saan nagbabanta si Pangulong [[Kuniwo Nakamura]] ng Palau na puputulin ang [[ugnayang Palau–Pilipinas|ugnayang diplomatiko]] sa pagitan ng kanyang bansa at ng Pilipinas dahil sa paulit-ulit na pagtawid ng mga mangingisdang Pilipino sa EEZ ng Palau.<ref>[https://www.oneocean.org/overseas/feb99/coastal_alert.html SA IBABAW NG DAGAT - Ang Online Magazine para sa Sustainable Seas]. Oneocean.org. Kinuha noong 2013-09-01.</ref><ref>{{cite book|title=Palau Country Review|year=2013|publisher=CountryWatch Incorporated|page=48|url=http://connection.ebscohost.com/c/articles/87832541}}</ref> * [[Enero 6]] – Isang higanteng alon ang humampas sa pantalan ng [[Sitangkai, Tawi-Tawi]], na nagdulot ng pinsala sa mga ari-arian at naiulat na pagkamatay ng 18 katao.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/01/ht/ht000642.htm "Higanteng alon, 18 ang namatay sa Tawi-Tawi"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 01-10-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Enero 19]] – Sa isang prusisyon ng fluvial sa [[Lumban, Laguna]], isang karosa ang tumama sa kable ng kuryente na kalaunan ay nahulog, na naging sanhi ng pagkakuryente o pagkalunod ng mga deboto na nakasakay habang tumatalon sila sa ilog; 13 ang kumpirmadong patay, ang iba ay naiulat na nawawala.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011120.htm "Trahedya sa Laguna: 13 patay sa aksidente sa prusisyon ng fluvial"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250125033543/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011120.htm |date=2025-01-25 }} PHNO. 01-20-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[http://www.aparchive.com/metadata/youtube/69433485746825f4ff24d127bec02cce "Philippines: 13 katao ang namatay sa aksidente sa bangka"] [[Associated Press|AP Archive]]. 01-19-1999. Nakuha noong 03-30-2022.</ref> * [[Enero 20]] – Isang pampasaherong bus ang nahulog sa bangin matapos lumagpas sa isang matalim na kurba sa [[Naguilian Road]] sa [[Sablan, Benguet]], na ikinamatay ng 22 katao.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011126.htm "Baguio minibus fall into bangin, 22 killed"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250223154953/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011126.htm |date=2025-02-23 }} PHNO. 01-22-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[https://apnews.com/article/db13b78de32fdaa6c2c42685d694edcc "Philippines Bus Accident Kills 22"] [[Associated Press|AP News]]. 01-21-1999.<br />[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/259708.stm "Bumagsak ang bus sa Pilipinas, 22 ang namatay"] [[BBC News]]. 01-21-1999.<br />[https://www.sunstar.com.ph/article/210837/evangelista-p-noy-orders-probe-of-sablan-killer-bus-mishap "Evangelista: Iniutos ni P-Noy ang imbestigasyon sa aksidente sa bus na kinasangkutan ng Sablan"] [[SunStar]]. 08-21-2010.<br /><br />Para sa mga timeline ng mga kaugnay na aksidente:<br />[https://www.philstar.com/opinyon/2010/08/21/604273/kakila-kilabot-na-bus-accident/ (Opinyon) "Kakila-kilabot na aksidente sa bus"] (sa Tagalog) [[Philstar.com]]. 08-21-2010.<br />[https://opinion.inquirer.net/16377/life-and-death/ (Opinyon) "Buhay at kamatayan"] [[Inquirer.net]]. 11-01-2011. (Tandaan na ang artikulong ito ay nagkamali sa pag-ulat na ang aksidente sa Benguet ay naganap noong "Hunyo 20, 1999".) <br /><br />Lahat ay nakuha noong 03-17-2022.</ref> ===Pebrero=== * [[Pebrero 5]] – Ang bilanggo ng panggagahasa na si [[Leo Echegaray]] ay binitay sa pamamagitan ng [[nakamamatay na iniksyon]] sa [[Bagong Bilangguan ng Bilibid]] sa [[Muntinlupa]]; naging [[Parusang Kapital sa Pilipinas|ang unang Pilipinong pinatawan ng sentensya]] simula noong huling pampublikong pagbitay sa bansa noong 1976 at ang pagbabalik ng [[parusang kamatayan]] noong 1993; siya rin ang unang pagbitay gamit ang pamamaraang iyon. Bago ito, noong Enero 19, inalis ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang Temporary Restraining Order na inisyu noong Enero 4, ang araw ng kanyang inaasahang pagbitay, habang isinusumite sa kanila ng mga kinatawan ang kanilang resolusyon, na naipasa rin nang araw ding iyon, na pumapabor sa Batas sa Parusa ng Kamatayan (Batas Republika 7659).<ref name="xLE">Para sa mga pangyayari bago ang pagbitay:<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl001184.htm "Huling pag-asa ni Echegaray: Espesyal na sesyon ng Korte Suprema bukas"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 01-03-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl001185.htm "Pinigilan ng Korte Suprema ang pagbitay kay Echegaray"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 01-04-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011115.htm "Pabor ang mayorya ng Kongreso sa parusang kamatayan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219042006/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011115.htm |date=2025-12-19 }} 01-19-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011117.htm "Parusang kamatayan: Nagdesisyon ang Korte Suprema ngayon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219041515/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011117.htm |date=2025-12-19 }} 01-19-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011118.htm "Binawi ng Korte Suprema ang TRO ni Echegaray"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219041457/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011118.htm |date=2025-12-19 }} 01-19-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011119.htm "Patayin na si Echegaray ngayon -- Erap"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219045549/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011119.htm |date=2025-12-19 }} 01-20-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011129.htm "Pagbitay kay Echegaray: 3 PM, Pebrero 5"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219214606/http://www.newsflash.org/1999/01/hl/hl011129.htm |date=2025-12-19 }} 01-23-1999.<br><br>Para sa pagbitay kay Echegaray:<br>[http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011154.htm "Naputol ang hotline ng palasyo-death chamber"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219044929/http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011154.htm |date=2025-12-19 }} 02-05-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011155.htm "Idineklarang patay si Leo Echegaray noong 3:19 PM"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219044936/http://www.newsflash.org/1999/02/hl/hl011155.htm |date=2025-12-19 }} 02-05-1999.<br><br>Lahat ng artikulo ay mula sa Philippine Headline News Online (PHNO); Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>Para sa mga pangyayari bago ang pagbitay:<br />[https://www.irishtimes.com/news/rapist-wins-court-stay-on-death-penalty-1.142758 "Nanalo ang rapist sa pagpapaliban ng korte sa parusang kamatayan"] [[The Irish Times]]. 01-05-1999.<br />[https://web.archive.org/web/20210924014328/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/99/0122/nat1.html "Ang Dilemma ng Parusa ng Kamatayan"] [[Asiaweek]]. Enero 1999.<br />[https://www.amnesty.org/es/wp-content/uploads/2022/02/asa350061999en.pdf "Pilipinas: Karagdagang impormasyon tungkol sa nalalapit na pagbitay: Leo Echegaray" (PDF)] [[Amnesty International]]. 01-22-1999.<br /><br />Para sa pagbitay kay Echegaray:<br />[https://web.archive.org/web/20150501120440/http://edition.cnn.com/WORLD/asiapcf/9902/05/philippines.execution.02/ "Pilipinas, binitay ang unang bilanggo sa loob ng 23 taon"] [[CNN]]. 02-05-1999. Nakuha noong 04-12-2021.<br />[https://www.irishtimes.com/news/rapist-executed-by-lethal-injection-in-manila-1.149719 "Rapista, pinatay sa pamamagitan ng lethal injection sa Maynila"] The Irish Times. 02-06-1999.<br />[https://apnews.com/article/0df135efd2d0fd224abef5329e150f7d "Pilipinas, Binitay ang Isang Batang Rapist"] [[Associated Press|AP News]]. 02-05-1999.<br />[https://www.wired.com/1999/02/filipino-executed/ "Pilipino, pinatay"] [[Wired (magazine)|Wired]]. 02-05-1999.<br />[https://www.theguardian.com/world/1999/feb/06/philippines "Namatay ang rapist habang ibinalik ng Maynila ang pagbitay"] [[The Guardian]]. 02-06-1999.<br /><br />Para sa mga detalye ng kaso:<br />[https://elibrary.judiciary.gov.ph/thebookshelf/showdocs/1/36499 "G.R. No. 132601"] [[Korte Suprema ng Pilipinas|E-Library ng Korte Suprema]]. 10-12-1998.<br />[https://dailyguardian.com.ph/a-heinous-crime-the-leo-echegaray-story/ (Opinyon) "Isang Karumal-dumal na krimen: Ang kwento ni Leo Echegaray"] [[Daily Guardian (Iloilo)|Daily Guardian]]. 08-11-2020.<br /><br />Nabanggit din ang pangyayari sa artikulo:<br />[https://newsinfo.inquirer.net/785954/in-the-know-death-penalty "In the know: Death penalty"] [[Inquirer.net]]. 05-17-2016. Nakuha noong 04-12-2021.<br />[https://newsinfo.inquirer.net/1146785/the-death-penalty-debate-comedic-episode-studies-show-risks "The death penalty debate: Comedic episode, studies show risks"] Inquirer.net. 07-26-2019.<br /><br />Mga Video:<br />"Pilipinas: Batang rapist na si Echegaray, binitay" ([http://www.aparchive.com/metadata/PHILIPPINES-CHILD-RAPIST-ECHEGARAY-EXECUTED/f4c22dfd0275dba7716bb01d9dddb174 Bahagi 1], [http://www.aparchive.com/metadata/youtube/9ab0688e322baa947293871085702f26 Bahagi 2], [http://www.aparchive.com/metadata/youtube/3e24fef6a0a2c7e2c4b121d6c0dfe837 Bahagi 3], [http://www.aparchive.com/metadata/youtube/bda87fa08d8f248143f8aa672d56cec6 Bahagi V]) AP Archive.<br />[https://reuters.screenocean.com/record/983300 "Pilipinas: Ang nahatulang rapist na batang si Leo Echegaray ay nakatakdang bitayon sa pamamagitan ng lethal injection, ang unang pagbitay sa Pilipinas sa loob ng 23 taon"] [[Reuters]].<br />[https://reuters.screenocean.com/record/990028 "Pilipinas: Ang nahatulang rapist na batang si Leo Echegaray ay inilibing sa Pilipinas"] Reuters.<br /><br />Maliban kung iba ang nakasaad, lahat ay nakuha noong 03-30-2022.</ref><ref>"#Journeyto30" ni Epi Fabonan III, [[Philstar.com]]: (1999) [https://www.philstar.com/headlines/2016/04/30/157] === Marso === * [[Marso 14]] – Tinanggihan ng mga botante ng munisipalidad ng [[Ilagan]], sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ang batas sa pagiging lungsod sa ilalim ng Republic Act 8474 na naglalayong gawing isang lungsod na bahagi ang bayan.<nowiki><ref></nowiki>{{Cite web |date=Pebrero 2, 1998 |title=REPUBLIC ACT NO. 8474 - ISANG BATAS NA NAGPAPAGAWA NG MUNISIPALIDAD NG ILAGAN SA ISANG KOMPONENTENG LUNGSOD NG LALAWIGAN NG ISABELA NA KIKILANLANG LUNGSOD NG ILAGAN |url=https://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181241/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html |archive-date=2007-09-30 |access-date=Oktubre 21, 2021 |website=ChanRobles Law Firm}}</ref> ===Marso=== * [[Marso 14]] – Tinanggihan ng mga botante ng munisipalidad ng [[Ilagan]], sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ang batas sa pagiging lungsod sa ilalim ng Republic Act 8474 na naglalayong gawing isang lungsod na bahagi ang bayan.<ref>{{Cite web|date=Pebrero 2, 1998|title=REPUBLIC ACT NO. 8474 - ISANG BATAS NA NAGPAPAGAWA NG MUNISIPALIDAD NG ILAGAN SA ISANG KOMPONENTENG LUNGSOD NG LALAWIGAN NG ISABELA NA KIKILANLANG LUNGSOD NG ILAGAN|url=https://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html|url-status=live|access-date=Oktubre 21, 2021|website=ChanRobles Law Firm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930181241/http://www.chanrobles.com/republicacts/republicactno8474.html |archive-date=2007-09-30 }}</ref> ===Abril=== * [[Abril 15]] – Isang pagsabog ng bomba sa [[Isla ng Batan, Albay|Isla ng Batan]], [[Rapu-Rapu, Albay]] ang naiulat na ikinamatay ng hindi bababa sa 13 at ikinasugat ng mahigit 70 iba pa.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/04/hl/hl011279.htm "Binabomba ang sayaw ng pista sa Albay, 13 patay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219040859/http://www.newsflash.org/1999/04/hl/hl011279.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 04-16-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Mayo=== * [[Mayo 26]] – Ipinroklama si [[Miriam Quiambao]] bilang 1st runner-up sa gabi ng patimpalak na [[Miss Universe 1999]] na ginanap sa Chaguaramas Convention Centre, [[Chaguaramas, Trinidad|Chaguaramas]], [[Trinidad and Tobago]]. * [[Mayo 27]] – Ang bagong [[Kasunduan sa Pagbisita sa mga Puwersa]] (KPP) kasama ang [[Estados Unidos]] ay [[Kasunduan sa Pagbisita sa mga Puwersa (Philippines – Estados Unidos)|pinatibay]] ng [[Senado ng Pilipinas|Senado]], na nagbabalik sa presensya ng militar ng Amerika sa bansa. * [[Mayo 29]] – Ang [[Manhunt International]] World Finals (1999) ay ginanap sa [[Maynila]], [[Pilipinas]]. Humigit-kumulang 43 kalahok ang lumaban sa edisyong ito. ===Hunyo=== * [[Hunyo 22]] – Bigla at maikling pumutok ang [[Bulkang Mayon]] sa [[Albay]], na nagbuga ng abo na umaabot sa taas na 7 hanggang 10 kilometro; naiulat ang mga pag-ulan ng abo sa [[Camalig, Albay|Camalig]]; walang nasawi.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/06/hl/hl011401.htm "Muling sumabog ang 'perpektong kono' ng Mayon"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 06-23-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/06/hl/hl011402.htm "Sumabog ang Bulkang Mayon, lumikas ang mga residente"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219041458/http://www.newsflash.org/1999/06/hl/hl011402.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 06-23-1999.<br>Lahat ay nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Agosto=== * [[Agosto 3]] – Hindi bababa sa 58 katao ang namatay at daan-daang bahay ang natabunan ng [[Pagguho ng lupa sa subdibisyon ng Cherry Hills|isang napakalaking Pagguho ng lupa sa subdibisyon ng Cherry Hills]] sa [[Antipolo]], Rizal, na dulot ng malalakas na pag-ulan na dala ng [[Bagyong Olga (1999)|Bagyong Olga (Ising)]].<ref>{{cite web|url=http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/ndrb/Cherry%20Hills%20Landslide.html|title=Landslide sa Cherry Hills Subdivision (Agosto 02, 1999)|date=2000|work=[[Philippine Atmospheric, Geophysical and Astronomical Services Administration]]|publisher=Kidlat|access-date=Pebrero 29, 2012|archive-date=Disyembre 11, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211182838/http://kidlat.pagasa.dost.gov.ph/ndrb/Cherry%20Hills%20Landslide.html|url-status=dead}}</ref><ref>[http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011481.htm "Daan-daang bahay sa gilid ng burol ng Antipolo ang gumuho, marami ang namatay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251221022703/http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011481.htm |date=2025-12-21 }} PHNO. 08-04-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[https://www.rappler.com/newsbreak/iq/212440-list-deadly-landslides-philippines/ "LIST: Mga nakamamatay na pagguho ng lupa sa Pilipinas"] [[Rappler]]. 09-22-2018. Nakuha noong 03-30-2022. * [[Agosto 11]] – Isang opisyal ng pulisya at apat na iba pa, na pawang sangkot sa pagpatay noong 1996 sa dating hepe ng [[Grupo ng Intelihensiya at Seguridad ng Metrocom|GISM]] at dating Gobernador ng [[Ilocos Norte]] na si Rolando Abadilla, ay hinatulan ng [[Lungsod ng Quezon]] [[Hukuman Pangrehiyon ng Paglilitis]], dalawa pa ang pinawalang-sala. Noong 2008, babawasan ng [[Hukuman ng Apelasyon ng Pilipinas|Hukuman ng Apelasyon]] ang sentensyang kamatayan, na orihinal na ibinigay sa kanila, sa [[reclusión perpetua]]; pagtitibayin ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang hatol noong 2010.<nowiki><ref></nowiki>[http://www.newsflash.org/1999/08/ht/ht000865.htm "Kamatayan para sa mga pumatay sa gobernador ng Ilocos Norte"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 08-12-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>[https://newsinfo.inquirer.net/813468/timeline-abadilla-5 "TIMELINE: Abadilla 5"] [[Inquirer.net]]. 09-07-2016.<br />[http://www.humanrights.asia/news/forwarded-news/AHRC-FAT-034-2016/ "Pilipinas: Ang pangmatagalang legal na pamana ni Lenido Lumanog"] [[Asian Human Rights Commission]]. 10-09-2016.<br />Lahat ay nakuha noong 04-04-2022.</ref><ref>[http://www.humanrights.asia/resources/journals-magazines/article2/1001-2/appendix-case-analysis-supreme-courts-rulings-on-vizconde-and-abadilla-cases-are-contradictory/ "Apendise: Pagsusuri ng kaso: Ang mga desisyon ng Korte Suprema sa mga kaso nina Vizconde at Abadilla ay magkasalungat"] [[Asian Human Rights Commission]]. Disyembre 21, 2010. Nakuha noong Oktubre 8, 2021.</ref> * Kalagitnaan ng [[Agosto]] hanggang unang bahagi ng [[Setyembre]] – Animnapu't walong residente ang misteryosong namatay sa [[Clark Freeport Zone|Clark]], [[Pampanga]]. Noong Oktubre, iniulat ng isang task force na ang mga pagkamatay ay sanhi ng tone-toneladang nakalalasong basura na inabandona sa [[Clark Air Base|ang dating US air base]].<ref>[http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000902.htm "Imbestigasyon sa 68 pagkamatay sa Clark dahil sa nakalalasong basura -- Osmena"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316193937/http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000902.htm |date=2022-03-16 }} PHNO. 09-18-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/10/ht/ht000927.htm "Ang bilang ng mga namatay sa nakalalasong basura sa Clark ay umabot na sa 68"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250412204118/http://www.newsflash.org/1999/10/ht/ht000927.htm |date=2025-04-12 }} PHNO. 10-11-1999.<br>Lahat ay nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Agosto 20]] – Pinangunahan ng dating pangulong [[Corazon Aquino]] at ni Cardinal [[Jaime Sin]] ang isang rally sa [[Ayala Avenue]] sa [[Makati]] laban sa Constitutional Correction for Development, ang bersyon ni Pangulong Estrada ng [[Repormang Konstitusyonal sa Pilipinas|pagbabago ng charter]].<ref>{{cite news |date=Pebrero 29, 2008 |title=Mga nakaraang malalaking rally laban sa charter change |url=https://www.gmanetwork.com/news/topstories/content/82834/past-major-rallies-vs-charter-change/story/ |work=[[GMA News]] |location= |publisher= |access-date=Hulyo 4, 2026}}</ref> * [[Agosto 26]] – Isang armadong engkwentro sa pagitan ng mga sundalo ng [[Hukbong Katihan ng Pilipinas]] at ng mga puwersa ng [[Moro Islamic Liberation Front]] (MILF) sa [[Tipo-Tipo, Basilan]] ang ikinamatay ng hindi bababa sa 47 gerilya.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011533.htm "47 rebeldeng MILF, 2 sundalo ang patay sa sagupaan sa Basilan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219064641/http://www.newsflash.org/1999/08/hl/hl011533.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 08-28-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Setyembre=== * [[Setyembre 15]] – Isang landslide, na dulot ng malakas na ulan, ang natabunan ang isang van na may sakay na 18 katao sa kahabaan ng [[Kennon Road]] sa [[Tuba, Benguet]], na ikinamatay ng 17 sa kanila.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000900.htm "Natabunan ng landlide si Kennon ng van; 17 patay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219050448/http://www.newsflash.org/1999/09/ht/ht000900.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 09-16-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Setyembre 16]] – Pinagbigyan ng [[Korte Suprema ng Pilipinas|Korte Suprema]] ang isang petisyon na nagdedeklara sa Republic Act 8528 na labag sa konstitusyon na nag-amyenda sa ilang seksyon ng Republic Act 7720, na binabanggit ang kawalan ng [[plebisito]]. Kaya, ang lungsod na bumubuo sa [[Santiago, Isabela|Santiago]] sa lalawigan ng [[Isabela (lalawigan)|Isabela]] ay ibinalik sa isang malayang lungsod na bumubuo sa lungsod.<ref>[https://lawphil.net/judjuris/juri1999/oct1999/gr_133064_1999.html "G.R. No. 133064"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921235146/https://lawphil.net/judjuris/juri1999/oct1999/gr_133064_1999.html |date=2022-09-21 }} Ang Proyektong LawPhil. Setyembre 16, 1999. Nakuha noong Hulyo 30, 2022.</ref>{{efn|Naganap ang pangyayari noong Setyembre 16 batay sa mga talaan ng korte. May isa pang sanggunian na nagsasaad ng petsa na kasing huli ng Disyembre 29; gayunpaman, ang impormasyong ito ay sumasalungat sa nauna.<ref>[https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf "Makasaysayang pag-unlad ng Lalawigan ng Isabela"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260305145541/https://provinceofisabela.ph/images/2018/History_of_Isabela/1-History%20of%20Isabela.pdf |date=2026-03-05 }} (PDF) Lalawigan ng Isabela. Nakuha noong Hulyo 27, 2022.</ref>}} ===Oktubre=== * [[Oktubre 23]] – Isang plebisito ang ginanap para likhain ang lungsod ng [[Novaliches]] ngunit ang panukala ay tinanggihan ng mga botante.<ref>{{Cite news|last=Samonte|first=Severino|date=Setyembre 12, 2020|title=Pagtaas ng bilang ng mga lungsod sa PH mula 60 noong 1987 patungong 146 noong 2020 traced|work=Philippine News Agency|url=https://www.pna.gov.ph/articles/1115219|access-date=Oktubre 22, 2021}}</ref> * [[Oktubre 31]] – Isang overloaded na jeepney ang bumagsak sa bangin sa [[Itogon, Benguet]], na ikinamatay ng 21 pasahero sa 34 na sakay nito.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/hl/hl011691.htm "Nahulog sa bangin ang isang dyipni na may sobrang karga, 21 ang patay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220316192938/http://www.newsflash.org/1999/11/hl/hl011691.htm |date=2022-03-16 }} PHNO. 11-02-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> ===Nobyembre=== * [[Nobyembre 4]] – Isang bus ang nahulog sa bangin sa [[Atok, Benguet]], na ikinamatay ng hindi bababa sa 19 na katao.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000954.htm "Isa na namang bangin sa trahedya ng bus sa Benguet ang ikinamatay ng 19"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250223162408/http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000954.htm |date=2025-02-23 }} PHNO. 11-05-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Nobyembre 18]] – Hindi bababa sa 32 ang namatay sa magkakahiwalay na sagupaan sa pagitan ng mga rebeldeng [[Moro Islamic Liberation Front|MILF]] at mga tropa ng gobyerno sa mga probinsya ng [[Lanao del Sur]] at [[Maguindanao]], isang araw matapos ang kanilang deklarasyon ng tigil-putukan.<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000968.htm "Mga paglabag sa tigil-putukan: 32 ang namatay sa mga sagupaan sa Mindanao"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251219045703/http://www.newsflash.org/1999/11/ht/ht000968.htm |date=2025-12-19 }} PHNO. 11-19-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref> * [[Nobyembre 27]]–[[Nobyembre 28|28]] – Ang pulong ng [[ASEAN Summit|Impormal na Summit ng ASEAN]] ay ginanap sa [[Maynila]].<ref>[http://www.newsflash.org/1999/11/hl/hl011733.htm "1999 ASEAN Summit sa Maynila ngayong linggo"]{{Dead link|date=Pebrero 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} PHNO. 11-23-1999. Nakuha noong 03-16-2022.</ref><ref>{{cite web |title=3rd Informal Summit, Maynila, 27-28 Nobyembre 1999 |url=https://asean.org/speechandstatement/3rd-informal-summit-manila-27-28-november-1999/ |website=asean.org |publisher=ASEAN Secretariat |access-date=18 Marso 2022}}</ref> ===Disyembre=== * [[Disyembre 7]] – [[Paglipad 100 ng Espiritung Asyano]] ay bumagsak sa gilid ng bundok sa pagitan ng mga munisipalidad ng [[Kasibu, Nueva Vizcaya|Kasibu]], [[Nueva Vizcaya]] at [[Cabarroguis, Quirino|Cabarroguis]], [[Quirino]], namatay. * [[Disyembre 10]]–[[Disyembre 11|11]] – Isang malaking pagkawala ng kuryente ang tumama sa buong [[Luzon]] magdamag, sanhi ng pagsalakay ng tinatayang 50 tonelada ng higanteng [[dikya]] sa [[Istasyon ng Kuryente ng Sual|isang planta ng pagbuo]] sa [[Sual, Pangasinan]].<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/560070.stm "Jellyfish blamed for Philippines blackout"] [[BBC News]]. 12-11-1999.<br>[http://www.newsflash.org/1999/12/ht/ht000992.htm "Damihang dikya sa Pangasinan ang nagdulot ng blackout sa Luzon"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250822235649/http://www.newsflash.org/1999/12/ht/ht000992.htm |date=2025-08-22 }} PHNO. 12-12-1999.<br>[https://web.archive.org/web/20110129155557/http://edition.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/magazine/99/1224/biz.philippines.gas.html "Mula sa Karagatan: Umaasa ang Maynila na mabawasan ang mga singil sa kuryente sa pamamagitan ng deregulasyon - at gas sa laot"] [[Asiaweek]] isyu ng 12-24-1999.<br>[https://www.wsws.org/en/articles/2000/01/phil-j07.html "Limampung trak na puno ng dikya ang nagpapakita ng isang magulo at magulo na kapaligirang pampulitika sa Pilipinas"] [[World Socialist Web Site]]. 01-07-2000.<br><br>Nabanggit din ang pangyayari sa mga artikulo:<br>[http://www.greenspun.com/bboard/q-and-a-fetch-msg.tcl?msg_id=003xic "Pagkawala ng kuryente sa Luzon, Metro Manila Dahil sa pagkaputol ng mga linya ng NPC"] Greenspun.com. 10-21-2000.<br>[https://www.philstar.com/headlines/2000/10/22/88555/napocor-full-power-restored/ "Napocor: Naibalik na ang buong kuryente"] PHNO. 10-22-2000.<br>[https://www.philstar.com/headlines/2001/11/06/139134/no-sabotage-what-caused-blackout/ "Walang sabotahe, pero ano ang sanhi ng blackout?"] [[Philstar.com]]. 11-06-2001.<br><br>Lahat ay nakuha noong 03-17-2022.</ref> * [[Disyembre 12]] – Isang [[lindol sa Luzon noong 1999|magnitude 6.8 na lindol]] ang tumama sa ilang bahagi ng [[Luzon]], kung saan ang episentro ay malapit sa [[Lingayen, Pangasinan]]; naiulat na ikinamatay ng 6 na katao.<ref>[https://reliefweb.int/report/philippines/philippines-earthquake-ocha-situation-report-no-2 "Philippines - Lindol OCHA Sitwation Report No. 2"] [[ReliefWeb]]. 12-13-1999. Nakuha noong 03-17-2022.</ref> * [[Disyembre 15]] – Ang Metro Rail Transit Line 3 (MRT 3) ay binuksan sa publiko na may mga operasyon na tumatakbo sa 16.9-kilometrong ruta mula North Avenue sa [[Lungsod ng Quezon]] hanggang Taft Avenue sa [[Lungsod ng Pasay]]. * [[Disyembre 18]]: ** Ang [[Malolos]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Bulacan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng Batas Republika 8754. ** Ang [[Tuguegarao, Cagayan|Tuguegarao]] ay naging isang lungsod na bahagi ng lalawigan ng [[Cagayan]] sa pamamagitan ng pagpapatibay ng Batas Republika 8755.<ref>{{Cite web|title=Profile ng Lungsod|url=https://tuguegaraocity.gov.ph/city-profile/153|url-status=live|access-date=Pebrero 16, 2022|website=Pamahalaan ng Lungsod ng Tuguegarao|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215180628/https://tuguegaraocity.gov.ph/city-profile/153 |archive-date=2022-02-15 }}</ref><ref>"Mga Milestone ng Linggong Ito" [[Inquirer.net]].<br>([https://newsinfo.inquirer.net/854473/this-weeks-festivals-4 Mula 12-18-2016 hanggang 12-24-2016]) Nakuha noong Enero 31, 2018.<br>([https://newsinfo.inquirer.net/1063596/this-weeks-milestones-dec-16-22-2018 Mula 12-16-2018 hanggang 12-22-2018]) Nakuha noong Enero 15, 2019.</ref> == Kapanganakan == * [[Enero 7]] – Johannes Rissler, aktor at modelo * [[Enero 8]] – [[Kelvin Miranda]], aktor * [[Enero 12]] – Niel Murillo, miyembro [[BoybandPH]] * [[Enero 25]] – [[Ysabel Ortega]], aktres * [[Pebrero 1]] – [[Carlo San Juan]], aktor at modelo * [[Marso 2]] – Zach Guerrero, modelo * [[Marso 20]] – Eya Laure, volleyball player * [[Marso 21]] – [[Buboy Villar]], aktor * [[Abril 1]] – [[Jairus Aquino]], aktor * [[Abril 3]] – [[Emman Nimedez]], vlogger at online sensation (namatay noong [[2020 sa Pilipinas|2020]]) * [[Abril 5]] – [[Sharlene San Pedro]], aktres * [[Abril 20]] – Celine Domingo, manlalaro ng balibol * [[Abril 21]] – [[Loisa Andalio]], aktres at mananayaw * [[Mayo 1]] ** [[Kisses Delavin]], aktres at modelo ** [[Elyson de Dios]] – aktor * [[Mayo 14]] – [[Francis Magundayao]], aktor * [[Mayo 17]] – Radson Flores, aktor * [[Agosto 23]] – [[Herlene Budol]], aktres at modelo * [[Setyembre 18]] – Jeremy Glinoga, aktor at mang-aawit * [[Oktubre 5]] – [[Pauline Mendoza]], aktres at mang-aawit * [[Oktubre 8]] – Sophia Senoron, aktres at mang-aawit * [[Oktubre 13]] – Yong Muhajil, aktor * [[Oktubre 14]] – Chelsea Manalo, beauty queen * [[Oktubre 18]] – Abed Green, aktor * [[Oktubre 23]] – Joseph Andre Garcia, actor * [[Nobyembre 8]] – Jennifer Nierva, volleyball player * [[Nobyembre 9]] – [[Kim De Leon]], aktor * [[Nobyembre 20]] – Kimson Tan, aktor * [[Nobyembre 25]] – [[Heaven Peralejo]], actress * [[Disyembre 5]] – Julia Buencamino, aktres (d. [[2015]]) * [[Disyembre 16]] – Anicka Castañeda, manlalaro ng putbol * [[Disyembre 20]] – [[Migo Adecer]], aktor at mang-aawit == Kamatayan == * [[Mayo 20]] – [[Carlos Quirino]], historyador (ipinanganak 1910) * [[Hunyo 29]] – Eugenio Lopez Jr., negosyante (ipinanganak 1928) * [[Hulyo 11]] – [[Marcelo Fernan]], abogado at pulitiko (ipinanganak 1926) * [[Hulyo 25]] – [[Raul Manglapus]], pulitiko (ipinanganak 1918) * [[Setyembre 15]] – Renato Constantino, historyador (ipinanganak 1919) * [[Nobyembre 28]] – [[N.V.M. Gonzalez]], manunulat (ipinanganak 1915) * [[Disyembre 24]] – Antonio Raquiza, pulitiko at abogado (ipinanganak 1908) ==Sanggunian== {{reflist}} {{Taon sa Pilipinas}}{{Stub|Taon}} [[Kategorya:1999]] 2vdf8v8jpty3xn673gju37ts5mjanvf 0 294646 2221849 2169986 2026-08-27T08:35:17Z Ivan P. Clarin 84769 2221849 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Klea Pineda | image = Klea Pineda at Love Laban Pride Festival 2026.jpg | caption = Klea Pineda | birth_name = Klea Ching Pineda | birth_date = {{birth date and age|1999|3|19|df=yes}} | birth_place = [[Caloocan]], [[Pilipinas]] | nationality = [[Pilipino]] | known_for = [[Magkaagaw|Clarisse Santos-Almonte]]<br>Gwen | occupation = [[Aktres]], TV komersyal | years_active = [[2015]]–[[2021]] | agent = [[GMA Artist Center]] ([[2015]]-[[2021]])<br>[[Sparkle]] ([[2021]]-kasalukuyan) | height = {{height|m=1.76}} | partner = Katrice Keirulf ({{small|2023–2025}}) | website = {{Instagram|kleapineda}} }} '''Klea Ching Pineda''', ay (ipinanganak noong {{birth date and age|1999|3|19|df=yes}} sa [[Caloocan]]), ay isang aktres at modelo mula sa Pilipinas, Siya ang intinanghal na "Ultimate Female Survivor" ng [[StarStruck (season 6)]]. kasama si [[Migo Adecer]] taong 2015. Tanyag siya sa kanyang ginampanang role bilang si "Clarisse Santos-Almonte" sa [[Magkaagaw]] (2019).<ref>https://www.gmanetwork.com/artistcenter/talents/593/klea-pineda</ref> ==Pilmograpiya== ===Telebisyon=== {| class = "wikitable" style = "font-size: 100%;" |- ! Taon !! Pamagat !! Ginampanan !! Himpilan |- | 2023 || ''AraBella'' || Gwendolyn V. Abad || rowspan="12"| [[GMA Network]] |- | 2019 - 2021 || ''[[Magkaagaw]]'' || Clarisse Santos-Almonte |- | rowspan="3"| 2018 || ''[[Sirkus]]'' || Sefira |- | ''[[The One That Got Away]]'' || Julie |- | ''[[Wagas|Wagas: The Lucky Charm: The Ace Capistrano & Jhoana Duran Love Story]]'' || Jhoana |- | 2017 || ''[[Meant to Be]]'' || Flo |- | rowspan="5"| 2016 || ''[[Encantadia (seryeng pantelebisyon)|Encantadia, 2016]]'' || Muyak |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Pikot In Love]]'' || Malou |- | ''[[Maynila (teleserye)|Maynila: Back To Basics]]'' || Jammy |- | ''[[Magpakailanman|Magpakailanman: Zumba Dancing Boy: Balang]]'' || Danica "Nica" Domo |- | ''[[Maynila|Maynila: Lovely Revenge]]'' || Kristel |- | 2015 || ''[[StarStruck (season 6)|StarStruck, 6]]'' || Ultimate Female Survivor |} ==Tingnan rin== ===Mga aktor=== * [[Andre Paras]] * [[Jak Roberto]] * [[Jeric Gonzales]] * [[Migo Adecer]] ==Talasangunian== {{reflist}} {{usbong|Artista|Pilipinas}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1999]] [[Kategorya:Mga Pilipino]] [[Kategorya:Mga Tagalog]] [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:LGBT mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga personalidad sa telebisyon]] 6w9awwbvfsmxloi56fetsc6ys8tzcfb 0 298002 2221808 2167401 2026-08-27T03:50:25Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221808 wikitext text/x-wiki {{Infobox Olympic games|2018|Summer|Youth Olympics| | image = Emblema Buenos Aires 2018 youth olympic games v2.svg | host_city = [[Buenos Aires]], Arhentina | motto = ''Feel the future''<br />([[Spanish language|Spanish]]: ''Viví el futuro'')<ref name="mottobuenosaires2018.com">{{cite web|title=“Viví el futuro”, el lema de Buenos Aires 2018|url=https://www.buenosaires2018.com/es/noticias/vivi-el-futuro-el-lema-de-buenos-aires-2018|website=buenosaires2018.com|publisher=buenosaires2018.com|accessdate=9 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180409235836/https://www.buenosaires2018.com/es/noticias/vivi-el-futuro-el-lema-de-buenos-aires-2018|archive-date=9 April 2018|language=Spanish}}</ref> | nations = 206 | athletes = 3,997 | events = 239 in 32 sports | opening = 6 October | closing = 18 October | opened_by = [[Pangulo ng Arhentina|Pangulong]] [[Mauricio Macri]] | closed_by = [[Pangulo ng Pandaigdigang Lupong Olimpiko|Pangulo ng IOC]] [[Thomas Bach]] | cauldron = [[Santiago Lange]]<br> and [[Paula Pareto]] | stadium = [[Parque Polideportivo Roca]] | website = [https://www.buenosaires2018.com/ buenosaires2018.com] | summer_prev = [[Palarong Olimpiko ng Kabataan sa Tag-init 2014|Nanjing 2014]] | summer_next = [[Palarong Olimpiko ng Kabataan sa Tag-init 2026|''Dakar 2026'']] | winter_prev = [[Palarong Olimpiko ng Kabataan sa Taglamig 2016|Lillehammer 2016]] | winter_next = [[Palarong Olimpiko ng Kabataan sa Taglamig 2020|Lausanne 2020]] }} {{2018 Summer Youth Olympics}} Ang '''Palarong Olimpiko ng Kabataan sa Tag-init 2018''' ({{lang-es|Juegos Olímpicos de la Juventud de 2018}}), na opisyal na kilala bilang '''III Palarong Olimpiko ng Kabataan sa Tag-init''', at karaniwang kilala bilang '''Buenos Aires 2018''', ay isang pang-internasyonal na palakasan, pang-kultura, at pang-edukasyon na kaganapan na ginanap sa Buenos Aires. Ang Argentina sa pagitan ng 6 at 18 Oktubre 2018. Sila ang unang Youth Olympic Games na ginanap sa labas ng Eurasia, at ang unang Summer Games na ginanap sa labas ng Asia at ang unang gaganapin sa Western at Southern [[hemispheres]]. Ito ang ikalawang Palarong olimpiko na ginanap sa Timog Amerika pagkatapos ng [[Palarong Olimpiko sa Tag-init 2016]] sa [[Rio de Janeiro]], Brazil, at ito rin ang huling Palarong Olimpiko ng Kabataan sa Tag-init sa ilalim ng IOC presidency ni [[Thomas Bach]] dahil ang kasunod na Summer Youth Olympics noong 2022 ay ipinagpaliban sa 2026 bilang resulta ng pandaigdigang [[COVID-19 pandemic]]. ==Tignan din== *[[Palarong Pan Amerikano 1951]] *[[Palaro ng Timog Amerika 2006]] *[[125th IOC Session]] *[[133rd IOC Session]] ==References== {{Reflist}} ==External links== {{commonscat}} *[https://www.buenosaires2018.com/ Official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181004051141/https://www.buenosaires2018.com/ |date=4 Oktubre 2018 }} *[https://twitter.com/BuenosAires2018/ Buenos Aires 2018 Official Twitter account] *[https://www.facebook.com/buenosaires2018/ Buenos Aires 2018 Official Facebook site] {{S-start}} {{s-bef | before = [[2014 Summer Youth Olympics|Nanjing]] }} {{s-ttl | title = Summer [[Youth Olympic Games]] <br />Buenos Aires|years=''III Youth Olympiad'' (2018)}} {{s-aft | after = [[2026 Summer Youth Olympics|Dakar]]}} {{S-end}} {{Youth Olympic Games}} {{Events at the 2018 Summer Youth Olympics}} {{Nations at the 2018 Summer Youth Olympics|nocat=true}} {{Portal bar|Olympics|Argentina}} [[Category:2018 Summer Youth Olympics| ]] [[Category:Multi-sport events in Argentina]] [[Category:Youth Olympic Games by year]] [[Category:Olympic Games in Argentina]] [[Category:Youth sport in Argentina]] [[Category:Argentina at the Youth Olympics]] [[Category:Sports competitions in Buenos Aires|2018]] [[Category:2018 in multi-sport events|Summer Youth Olympics]] [[Category:2010s in Buenos Aires|Summer Youth Olympics]] [[Category:2018 in Argentine sport|Summer Youth Olympics]] [[Category:International sports competitions hosted by Argentina]] [[Category:2018 in youth sport|Summer Youth Olympics]] [[Category:October 2018 sports events in South America|Summer Youth Olympics]] ext90g2f9pfv3id9fsw0g298ocbniu4 0 301938 2221761 2221700 2026-08-26T12:35:36Z InternetArchiveBot 113521 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 2221761 wikitext text/x-wiki Ang sumusunod ay talaan ng mga [[comune]] ng Lalawigan ng [[Lalawigan ng Ancona|Ancona]], [[Marche]], sa [[Italya]]. {{Wikidata list|sparql= SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q747074 . ?item wdt:P131 wd:Q16114 . } |columns=P635:ISTAT,label/it:Comune,P2046:Lawak,P1082:Populasyon |section= |min_section= |sort=P635 |links=text |thumb= |autolist= |references=all |summary=itemnumber }} {| class='wikitable sortable' ! ISTAT ! Comune ! Lawak ! Populasyon |- | 042001 | Agugliano | 21.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4799<ref name="ref_204c1ab4d1a0f46b14b968d13f576127fa86a9e41d1d0ba263037aad950e7ebb">{{Cite web |url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |title=Archive copy |access-date=2020-10-03 |archive-date=2019-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190630220127/http://demo.istat.it/pop2018/index3.html |url-status=dead }}</ref> |- | 042002 | Ancona | 124.84 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 98356<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042003 | Arcevia | 128.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4231<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042004 | Barbara | 11.04 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1271<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042005 | Belvedere Ostrense | 29.45 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2093<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042006 | Camerano | 20 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 7084<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042007 | Camerata Picena | 11.89 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2486<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042008 | Castelbellino | 6.05 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4919<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042010 | Castelfidardo | 33.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 18419<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042011 | Castelleone di Suasa | 15.92 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1542<ref name="ref_bec4adcf2cd30585ec09316adfc23e7d8417379dd3598c38143d1f74b8522776">https://demo.istat.it/app/?i=POS&l=it</ref> |- | 042012 | Castelplanio | 15.32 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3531<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042013 | Cerreto d'Esi | 16.91 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3374<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042014 | Chiaravalle | 17.6 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 14289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042015 | Corinaldo | 49.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4767<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042016 | Cupramontana | 27.4 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4364<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042017 | Fabriano | 272.08 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 28918<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042018 | Falconara Marittima | 25.82 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 25530<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042019 | Filottrano | 71.2 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 8917<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042020 | Genga | 73.16 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1682<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042021 | Jesi | 108.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 39137<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042022 | Loreto | 17.9 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 12899<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042023 | Maiolati Spontini | 21.49 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 5986<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042024 | Mergo | 7.28 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5">https://www.istat.it/it/archivio/156224</ref> | 996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042025 | Monsano | 14.66 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3289<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042026 | Montecarotto | 24.39 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1836<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042027 | Montemarciano | 22.31 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 9762<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042029 | Monte Roberto | 13.51 kilometro kuwadrado<br/>13.57 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3027<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042030 | Monte San Vito | 21.81 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6704<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042031 | Morro d'Alba | 19.46 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1798<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042032 | Numana | 10.94 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3741<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042033 | Offagna | 10.63 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2047<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042034 | Osimo | 106.74 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 34687<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042035 | Ostra | 47.25 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6282<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042036 | Ostra Vetere | 30.02 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3110<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042037 | Poggio San Marcello | 13.36 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 672<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042038 | Polverigi | 24.98 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4582<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042040 | Rosora | 9.41 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1818<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042041 | San Marcello | 25.78 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 1996<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042042 | San Paolo di Jesi | 10.11 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 894<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042043 | Santa Maria Nuova | 18.29 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3942<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042044 | Sassoferrato | 137.23 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 6841<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042045 | Senigallia | 117.77 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 43863<ref name="ref_aa8afab87dbbab39c6dd94127b193dec575be4ca25f33708513d65a8dc0489b5">https://demo.istat.it/app/?i=P02&l=it</ref> |- | 042046 | Serra de' Conti | 24.54 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 3559<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042047 | Serra San Quirico | 49.33 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2540<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042048 | Sirolo | 16.68 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 4097<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |- | 042049 | Staffolo | 27.5 kilometro kuwadrado<ref name="ref_9437f1d6c0387314824b069620917f9c3c0a7419ec1d92d4ba16f78323dd2dc5"/> | 2087<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427">https://demo.istat.it/?l=it</ref> |- | 042050 | Trecastelli | 38.66 kilometro kuwadrado | 7500<ref name="ref_1b601241dd90af30ab3d4acde8c4e9b3a69aa82cd06985501807e9221d46f427"/> |} ---- &sum; 47 items. {{Wikidata list end}} == Sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga lalawigan ng Italya|Ancona]] ka5bk4txhszm2ays8hcu4328h7jahp4 0 307890 2221799 1861367 2026-08-27T02:54:11Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 2221799 wikitext text/x-wiki {{Infobox Catholic apparition |name = Ina ng Mabuting Pangyayari ng Palanyag <br> <small>''Nuestra Señora del Buen Suceso de Palanyag''<small> |image = ParañaqueCathedraljf0072 09.JPG |alt = |location = [[Parañaque]], [[Pilipinas]] |feast = 10 Agosto |date = 1580 |type = Estatwa ng kahoy |approval = September 8, 2000 by [[Pope John Paul II]] |shrine = Diocesan Shrine of Nuestra Señora del Buen Suceso de Palanyag ([[Cathedral Parish of St. Andrew]], [[Parañaque]], [[Philippines]]) |attributes = Holding the [[infant Jesus]] |patronage = Lungsod at Diyosesis ng [[Parañaque]] }} Ang '''Ina ng Mabuting Pangyayari ng Palanyag''' ay ang pangalan ng estatwa ni Maria at ng batang Jesus na nakalagak sa Katedral ng San Andres sa Lungsod ng [[Parañaque]], sa Pilipinas. == Kasaysayan == Ang kasaysayan ng Ina ng Mabuting Pangyayari ng Palanyag ay batay sa mga sinulat ni Reb. Pdre. Nicolás de San Pedro, O.S.A., ang vicar ng Parokya ni San Andres (ngayon ay Katedral at Parokya ni San Andres), na isinulat noong 1700. Ang mga Paring Agustino ay nagdala ng imahen mula sa [[Espanya]] noong 1580 bilang regalo mula sa Hari sa mga Pilipinong nagpa binyag sa Katolisismo. Ang mga Agustino ay nanatili sa Palanyag (ngayon ay Parañaque) at itinatag ang Parokya ni San Andres sa taong iyon. Ang imahe ay naiwang hindi nagalaw at natakpan ng alikabok hanggang sa makita ito ni Catig, isang mahirap na taga-Don Galo at tinanong ang sakristan kung maaari niyang maiuwi ang estatwa. Ang sakristan ay napilitan at ito's inilagak ni Catig sa kanyang tahanan, sinisindi ang mga kandila sa karangalan nito. Nang namamatay si Catig , ang kanyang mga kapitbahay ay tumawag kay Reb. Pdre. Juan de Guevarra, O.S.A. upang mangasiwa ng huling basbas. Nang mabasbasan si Catig, nakita ni Pdre. De Guevarra ang estatwa na nakatayo malapit sa kama at tinanong kung maaari niya itong bilhin sa halagang PHP 24 (tandaan: ang piso ay mas mataas ang halaga sa Panahon ng Espanya). Sa simula ay tumanggi si Catig, ngunit pagkatapos ay nagbago ang kanyang isip, at napagtanto na ito ay igagalang ng mga tao. Kinuha ni Pdre. De Guevarra ang estatwa at inilagay sa kanyang sariling silid matapos mamatay si Catig. Ayon kay Pdre De Guevarra, nakita niya ang imahe na naglalabas ng isang mahiwagang ilaw at narinig ang maluwalhating mga himno, at napagtanto niya na ang imahe ay mapaghimala. Iniulat agad ni Pdre. De Guevarra ang milagro Kay Reb. Pdre. Alonzo de Mentrida, O.S.A. == Paglalagak == Nang marinig ang ulat ni Pdre. Guevarra, iniutos ni Pdre de Mentrida na ilipat ang imahen sa simbahan ni San Andres. Noong Agosto 10, 1625, isang prusisyon ang ginanap, at ang imahen ay nailagak sa dambana. Hindi alam kung ano ang tatawagan sa imahe ng [[Maria|Birheng Maria]], Tinanong ni Pdre. Alonzo ang iba pang mga prayle na isulat ang pangalan ng lahat ng mga tanyag na pamagat ng Mahal na Ina sa [[Europa]] sa mga piraso ng papel at ilagay ito sa isang urong. Isang batang bata ang hiniling na dukutin ang pangalan at sa anim na magkakasunod na beses, ang pamagat na "Buen Suceso" ay napili, kaya pinangalanan nila ang imahe tulad nito. Ang Arsobispo ng Maynila na si Obispo Miguel García Serrano at mga opisyal ng kolonya na nakabase sa Maynila ay dumating at iginalang ang imahen. Si Arsobispo Serrano ay kinikilalang nagtatag ng nobena at muling pagtatayo ng dambana. Matapos ang muling pagtatayo, isa pang kapistahan ang ipinagdiriwang noong Pebrero 22, 1626 na dinaluhan ng mga bayan at mga mula sa mga kalapit na lalawigan. == Kanonikal na Pagkokorona == Ang imahen ay binigyan ng isang atas ng Kanonikal na Pagkokorona ni Papa Juan Pablo II noong 8 Setyembre 2000. Dumalo ang dating Bise Presidente [[Gloria Macapagal-Arroyo]] sa pormal na kaganapan. Ang Ina Mabuting Pangyayari ay patrona ng Diosesis ng Parañaque kasama si Apostol Andres, na kung saan inilagay ang katedral. Noong Setyembre 8, 2010, isang opisyal na kopya gawa ng sikat na artista ng santero na si Tom Joven ay binendisyunan ni Monsignor Manuel Gabriel sa isang Misa. == Kapistahan == Ipinagdiriwang ng Katedral at Parokya ni San Andres ang kanyang kapistahan sa Agosto 10. Noong Panahon ng mga Espanyol, maraming mga petsa ng kapistahan na pinarangalan kay "Nana Ciso," na tinawag sa kanya ng mga taga-bayan, tulad ng Pebrero 22 (ang unang kapistahan ni Nana Ciso, na naaprubahan ng Archdiocese ng Manila sa araw ding iyon, taon 1626), buwan ng Mayo at Oktubre, at Disyembre 1 (mula 1892 hanggang sa natapos ang Ikalawang Digmaang Pandaigdigan ipinagdiriwang ang kanyang kapistahan noong Disyembre 1 kasunod ng patron ng parokya kapistahan, San Andres Apostol, noong nakaraang araw, Nobyembre 30). Mula sa pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdigan hanggang 2004, ipinagdiriwang ito noong Nobyembre 29, ngunit mula noong 2005, sinusunod ito sa Agosto 10 upang gunitain ang paglalagak sa imahen noong 1625 at ito ang naging opisyal na araw ng kapistahan. [[Kategorya:Lungsod ng Parañaque]] e1vignbzm66le4j0rq8o83f2th0zks5 0 308430 2221800 2218203 2026-08-27T02:54:22Z Aubreyjanev 159817 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 2221800 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Kudeta sa Myanmar ng 2021 | partof = Panloob na alitan at krisis sa politika sa Myanmar | image = [[File:Aung San Suu Kyi & Min Aung Hlaing collage.jpg|300px]] | image_size = 300px | alt = | caption = Ang pinatalsik na Tagapayo ng Estado ng Myanmar na si Aung San Suu Kyi (kaliwa), at ang pasimuno ng kudeta na si Min Aung Hlaing (kanan) | date = 1 Pebrero 2021 | place = Myanmar | result = Matagumpay ang kudeta ng militar * Katapusan ng pamamahalang sibilyan at pagpataw ng pamamahalang militar * Kinulong at pinatapon sina Win Myint at [[Aung San Suu Kyi]] * Dalawampu't apat na ministro at diputado ang napatalsik<ref name="bbc1">{{cite news|date=1 Pebrero 2021|title=Myanmar coup: Aung San Suu Kyi detained as military seizes control|language=en-GB|work=[[BBC News]]|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|access-date=1 Pebrero 2021|archive-date=31 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131232954/https://www.bbc.com/news/world-asia-55882489|url-status=live|language=en}}</ref> * Pinawalang-bisa ang resulta ng pangkalahatang halalan ng 2020, tumawag ng bagong eleksyon<ref name="NPR"/><ref name="The Diplomat"/> * Pinigilan ang panunumpa ng mga kasapi ng Asembliya ng Unyon * Idineklera ang isang estado ng emerhensiya sa loob ng isang taon * Nanungkulan si Min Aung Hlaing bilang Tagapangulo ng Konseho ng Pamamahala ng Estado * Panunungkulan ni Myint Swe bilang Umaktong Pangulo ng Myanmar * Nabuo ang bagong gabinete * Naitatag ang bagong namamahalang ehekutibong katawan, ang Konseho ng Pamamahalang Estado * Paglaganap ng mga protesta sa Myanmar ng 2021 at mga pagpupunyagi ng sibilyang pakikipaglaban | combatant1 = {{flagdeco|Myanmar}} Pamahalaan ng Myanmar | combatant2 = {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} Tatmadaw | commander1 = {{flagdeco|Myanmar}} Win Myint<br>(Pangulo ng Myanmar)<br>{{flagdeco|Myanmar}} [[Aung San Suu Kyi]]<br>(Tagapayo ng Estado ng Myanmar) | commander2 = {{flagicon image|Flag of the Ministry of Defense (Myanmar).svg}} Min Aung Hlaing<br>(Punong Kumander ng Tatmadaw)<br>{{flagdeco|Myanmar}} Myint Swe<br>(Pangalawang-Pangulo ng Myanmar) }} {{Contains special characters|Burmese}} Nagsimula ang isang '''[[kudeta]] sa [[Myanmar]]''' noong umaga ng Pebrero 1, 2021, nang napatalsik ang mga [[demokrasya|demokratikong]] nahalal na kasapi ng namumunong partido ng bansa, ang Pambansang Liga para sa Demokrasya, ng Tatmadaw—militar ng Myanmar—na nagkaroon ng kapangyarihan sa pamamagitan ng isang estratokrasiya. Nagproklema ang Tatmadaw ng isang taon na estado ng emerhensiya at dineklera ang paglipat ng kapangyarihan sa Pinunong Kumander ng Serbisyong Depensa na si [[Min Aung Hlaing]]. Dineklerang inbalido ang resulta ng pangkalahatang halalan noong Nobyembre 2020 at sinaad ang intensyon na ganapin ang isang bagong eleksyon sa katapusan ng estado ng emerhensiya kahit na nalulugod ang karamihan ng sambayanang Myanmar sa kinalabasan ng eleksyon.<ref name="NPR">{{cite web |last1=Chappell |first1=Bill |last2=Diaz |first2=Jaclyn |title=Myanmar Coup: With Aung San Suu Kyi Detained, Military Takes Over Government |url=https://www.npr.org/2021/02/01/962758188/myanmar-coup-military-detains-aung-san-suu-kyi-plans-new-election-in-2022 |website=NPR |access-date=8 Pebrero 2021 |date=1 Pebrero 2021 |archive-date=8 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208000452/https://www.npr.org/2021/02/01/962758188/myanmar-coup-military-detains-aung-san-suu-kyi-plans-new-election-in-2022 |url-status=live | language=en }}</ref><ref name="The Diplomat">{{cite web |last1=Strangio |first1=Sebastian |title=Protests, Anger Spreading Rapidly in the Wake of Myanmar Coup |url=https://thediplomat.com/2021/02/protests-anger-spreading-rapidly-in-the-wake-of-myanmar-coup/ |website=The Diplomat |access-date=8 Pebrero 2021 |date=8 Pebrero 2021 |archive-date=8 Pebrero 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210208065928/https://thediplomat.com/2021/02/protests-anger-spreading-rapidly-in-the-wake-of-myanmar-coup/ |url-status=live|language=en }}</ref> Naganap ang kudeta isang araw bago ang nakatakdang panunumpa sa Parliyamento ng Myanmar ng mga nahalal na kasapi nito noong eleksyon 2020, sa gayong paraan, pinipigil ito na maganap.<ref>{{cite web|url=https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|title=Myanmar military seizes power, detains elected leader Aung San Suu Kyi|agency=Reuters|date=1 Pebrero 2021|website=news.trust.org|access-date=1 Pebrero 2021|archive-date=1 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201053645/https://news.trust.org/item/20210201014444-5u7cm|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|title=Myanmar gov't declares 1-year state of emergency: President's Office|editor=huaxia|date=1 Pebrero 2021|website=xinhuanet|access-date=1 Pebrero 2021|archive-date=1 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201102057/http://www.xinhuanet.com/english/2021-02/01/c_139712581.htm|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite web|title=Myanmar Leader Aung San Suu Kyi, Others Detained by Military|url=https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|date=1 Pebrero 2021|website=voanews.com|publisher=VOA (Voice of America)|access-date=1 Pebrero 2021|archive-date=3 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203131316/https://www.voanews.com/east-asia-pacific/myanmar-leader-aung-san-suu-kyi-others-detained-military|url-status=live|language=en}}</ref> Nakulong ang Pangulong Win Myint at Tagapayo ng Estado na si [[Aung San Suu Kyi]], kasama ang mga ministro, ang kanilang diputatdo at kasapi ng Parliyamento.<ref name=":0">{{cite news|last=Beech|first=Hannah|date=31 Enero 2021|title=Myanmar's Leader, Daw Aung San Suu Kyi, Is Detained Amid Coup|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|access-date=31 Enero 2021|issn=0362-4331|archive-date=31 Enero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210131235036/https://www.nytimes.com/2021/01/31/world/asia/myanmar-coup-suu-kyi.html|url-status=live|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last1=Mahtani|first1=Shibani|author2=Kyaw Ye Lynn|title=Myanmar military seizes power in coup after detaining Aung San Suu Kyi|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|date=1 Pebrero 2021|access-date=1 Pebrero 2021|work=The Washington Post|archive-date=1 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210201182106/https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/myanmar-aung-sun-suu-kyi-arrest/2021/01/31/c780ce6a-6419-11eb-886d-5264d4ceb46d_story.html|url-status=live|language=en}}</ref> Noong Pebrero 3, 2021, sinampahan si Win Myint ng paglabag sa mga patnubay sa kampanya at restriksyon sa [[pandemya ng COVID-19]] sa ilalim ng seksyon 25 ng Batas ng Pamamahala ng [[Likas na sakuna|Likas na Sakuna]]. Sinampahan si Aung San Suu Kyi ng paglabag sa mga batas emerhensiya ng [[COVID-19]] at para sa iligal na pag-angkat at paggamit ng mga kagamitang [[radyo]] at [[komunikasyon]], partikular ang anim na kagamitang ICOM mula sa kanyang pangkat seguridad at isang walkie-talkie, na pinaghihigpitan sa Myanmar at kailangan ng permiso mula sa mga ahensyang may kaugnayan sa militar bago ito makuha.<ref>{{Cite news|last1=Myat Thura|first1=|last2=Min Wathan|date=3 Pebrero 2021|title=Myanmar State Counsellor and President charged, detained for 2 more weeks|language=en-UK|work=Myanmar Times|url=https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html|url-status=live|access-date=4 Pebrero 2021|archive-date=4 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204191912/https://www.mmtimes.com/news/myanmar-state-counsellor-and-president-charged-detained-2-more-weeks.html|language=en}}</ref> Pareho silang kinulong bago maumpisahan ang paglilitis sa loob ng dalawang linggo.<ref>{{Cite news|last=Adange|first=Christy|date=4 Pebrero 2021|title=Myanmar Coup: Aung San Suu Kyi charged with military for "transceiver and handshake"|language=en-NZ|work=Eminetra|url=https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/|url-status=live|access-date=4 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217063650/https://eminetra.co.nz/myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-charged-with-military-for-transceiver-and-handshake/165536/|archive-date=17 Pebrero 2021}}</ref><ref>{{Cite news|last=Quint|first=The|date=4 Pebrero 2021|title=Days After Coup, Aung San Suu Kyi Charged for Breaching Import Law|language=en-IN|work=The Quint|url=https://www.thequint.com/news/world/days-after-coup-aung-san-suu-kyi-charged-for-breaching-import-law|access-date=4 Pebrero 2021|archive-date=4 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210204045614/https://www.thequint.com/news/world/days-after-coup-aung-san-suu-kyi-charged-for-breaching-import-law|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|last=Solomon|first=Feliz|date=3 Pebrero 2021|title=After Myanmar Coup, Aung San Suu Kyi Accused of Illegally Importing Walkie Talkies|language=en-US|work=Eminetra|url=https://www.wsj.com/articles/after-myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-accused-of-illegally-importing-walkie-talkies-11612361563|access-date=4 Pebrero 2021|issn=0099-9660|archive-date=3 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210203182100/https://www.wsj.com/articles/after-myanmar-coup-aung-san-suu-kyi-accused-of-illegally-importing-walkie-talkies-11612361563|url-status=live}}</ref> Nagkaroon ng karagdagang kriminal na kaso si Suu Kyi sa paglabag ng Batas ng Pambansang Sakuna noong Pebrero 16,<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56074429|title=Myanmar coup: Aung San Suu Kyi faces new charge amid protests|work=BBC News|date=16 Pebrero 2021|access-date=17 Pebrero 2020|archive-date=15 Pebrero 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210215220440/https://www.bbc.com/news/world-asia-56074429|url-status=live|language=en}}</ref> at karagdagang dalawa pang kaso para sa paglabag sa mga batas ng komunikasyon at isa pang kaso sa hangarin na pukawin ang publikong kaguluhan noong Marso 1 at isa pa sa paglabag sa batas ng opisyal na mga lihim noong Abril 1.<ref>{{cite news |last1=Regan |first1=Helen |last2=Harileta |first2=Sarita |title=Myanmar's Aung San Suu Kyi charged with violating state secrets as wireless internet shutdown begins |url=https://edition.cnn.com/2021/04/02/asia/myanmar-suu-kyi-charge-internet-intl-hnk/index.html |access-date=2 Abril 2021 |agency=[[CNN]] |date=2 Abril 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite web|date=1 Marso 2021|title=Aung San Suu Kyi hit with two new criminal charges|url=https://www.frontiermyanmar.net/en/aung-san-suu-kyi-hit-with-two-new-criminal-charges/|access-date=7 March 2021|website=Frontier Myanmar|language=en-US|archive-date=1 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210301110625/https://www.frontiermyanmar.net/en/aung-san-suu-kyi-hit-with-two-new-criminal-charges/|url-status=live}}</ref> {{As of|2021|4|12}}, hindi bababa sa 707 sibilyan, kabilang ang mga bata, ang napatay ng puwersang militar o pulis at hindi bababa sa 3,070 tao ang nakulong.<ref>{{cite web|url=https://www.un.org/press/en/2021/db210412.doc.htm|title=Daily Press Briefing by the Office of the Spokesperson for the Secretary-General|publisher=United Nations|date=12 Abril 2021|language=en|website=un.org}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2021/03/1088822|title=Myanmar: 'Significant action' needed by Security Council to prevent 'bloodbath'|publisher=United Nations News|date=31 Marso 2021|website=UN News|language=en|access-date=5 Mayo 2021|archive-date=2 Abril 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210402160847/https://news.un.org/en/story/2021/03/1088822|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|date=28 Marso 2021|title=Daily Briefing in Relation to the Military Coup|url=https://aappb.org/?p=13901|url-status=dead|access-date=28 Marso 2021|website=Assistance Association for Political Prisoners|language=en|archive-date=27 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210327211906/https://aappb.org/?p=13901}}</ref> Tatlong prominenteng kasapi ng Pambansang Liga para sa Demokrasya ang namatay habang nasa kustodiya ng pulis noong Marso 2021.<ref>{{Cite web |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-56312147 |title=Myanmar coup: Party official dies in custody after security raids |access-date=7 Marso 2021 |archive-date=7 Marso 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307130252/https://www.bbc.com/news/world-asia-56312147 |url-status=live |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/APAC/idUSKBN2B005P?il=0|title=Second Myanmar official dies after arrest, junta steps up media crackdown|date=9 Marso 2021|url-status=live|access-date=10 Marso 2021|archive-date=17 Marso 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317031629/https://www.reuters.com/article/APAC/idUSKBN2B005P?il=0|language=en}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Kudeta]] hseyr5b9cg186tpthoxlukihe51v55k 0 310388 2221784 1859707 2026-08-26T21:17:47Z Dostojewskij 53020 + Kategorya:Ipinanganak noong 1987 2221784 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Blake Lively | image = Cannes 090 (27830786580).jpg | caption = Si Lively sa [[Festival Film Cannes 2016]] | birth_name = Blake Ellender Brown | birth_date = {{birth date and age|1987|08|25}} | birth_place = [[Los Angeles]], [[California]], U.S.<!--As per WP:LINKDIRECT and Template:infobox person, birthplace indicates city, state, then country. No need to spell out "United States; 'U.S.' is fine.--> | occupation = Aktres | years_active = 1998–sekarang | spouse = {{marriage|[[Ryan Reynolds]]|2012}} | children = 2 | relatives = }} Si '''Blake Lively''' (ipinanganak bilang '''Blake Ellender Brown''' noong Agosto 25, 1987) ay isang artista sa Amerika na sumikat sa kanyang pangunahing mga pelikula tulad ng ''Accepted'', ''The Sisterhood of the Traveling Pants'', at ang pelikulang ''The Shallows'' (2016) bilang pangunahing tauhan bilang Nancy. Ipinanganak siya sa Tarzana, California. Mayroon siyang karera sa pelikula mula pa noong 1998. {{DEFAULTSORT:Lively, Blake}} [[Kategorya:Ipinanganak noong 1987]] ni58exd5h7zt0m8zppii0723w3705sc 0 316511 2221774 2200859 2026-08-26T13:44:01Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221774 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] 8gh6iaxtyoxjcpwbgyynlk3b4tlbv1q 0 316512 2221770 2201340 2026-08-26T13:43:16Z EmausBot 20162 Robot: Kinukumpuni ang nagkadalawang pagpapapunta sa [[Indibiduwalismo]] 2221770 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Indibiduwalismo]] __FORCETOC__ ewqrhfl587wz1vl47xfnvswobx8rse8 0 326470 2221848 2199466 2026-08-27T08:30:07Z Jun.nexus 165761 2221848 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{unreferenced|date=Disyembre 2023}} {{MOS|date=Disyembre 2023}} {{cleanup|date=Disyembre 2023|reason=Kailangan ayusin ang pagkakasulat at balarila. Kailangang isalin din ang mga banyagang salita. }} }} '''Pananaliksik ng keyword''' ay isang [[kasanayan]]g ginagamit ng mga propesyonal sa [[search engine optimization]] (SEO) upang mahanap at suriin ang mga [[query]] sa paghahanap na ipinapasok ng mga user sa mga [[search engine]] kapag naghahanap ng mga [[produkto]], [[serbisyo]] o pangkalahatang [[impormasyon]]. Ang mga keyword ay nauugnay sa mga query sa paghahanap. == Kahalagahan ng pananaliksik == === Pananaliksik ng keyword === Ang layunin ng pananaliksik sa keyword ay bumuo, na may mahusay na katumpakan at paggunita, ng malaking bilang ng mga termino na lubos na nauugnay ngunit hindi halata sa isang ibinigay na input na keyword. Ang proseso ng pagsasaliksik ng keyword ay nagsasangkot ng brainstorming at paggamit ng mga tool sa pagsasaliksik ng keyword, ang mga sikat na [[MOZ]], [[Semrush]], at [[Google Trends]]. Upang makamit ang pinakamahusay na mga resulta ng SEO, mahalagang i-optimize ang nilalaman ng iyong website at mga backlink para sa mga pinakanauugnay na keyword. Ang isang mahusay na kasanayan ay ang maghanap ng mga nauugnay na keyword na may mababang kumpetisyon at mayroon pa ring maraming paghahanap. Ginagawa nitong mas madali upang makamit ang mas mataas na ranggo sa search engine, na kadalasang nagreresulta sa mas maraming trapiko sa web at, sa isip, mga conversion. Ang downside ng kasanayang ito ay ang site ay na-optimize para sa mga alternatibong keyword sa halip na ang pangunahing keyword; Ang mga nangungunang keyword ay maaaring napakahirap i-rank dahil sa mataas na kumpetisyon. May tatlong mahahalagang konsepto na dapat tandaan kapag gumagawa ng keyword research. Ang magagandang keyword ay malapit na nauugnay sa paksa ng website. Karamihan sa mga search engine ay gumagamit ng isang panloob na sistema ng kalidad upang suriin ang kaugnayan ng isang website na may kaugnayan sa mga potensyal na keyword, ang isang hindi naaangkop na keyword ay malamang na hindi maganda ang ranggo para sa isang website. Ang magagandang keyword na lubos na mapagkumpitensya ay mas malamang na magranggo sa tuktok. Ang mga keyword na walang buwanang paghahanap ay pinaniniwalaang nakakabuo ng kaunti o walang trapiko at samakatuwid ay walang gaanong halaga ng SEO. Dapat na iwasan ang pagpupuno ng keyword sa isang website. ===Mga uri ng keyword=== *''Mga keyword ng maikling buntot'' — ang pinakahinahanap na mga keyword at ang rate ng conversion ay nasa pagitan ng 15-20%. Hindi naglalaman ang mga ito ng mga partikular na detalye at may mas kaunting mga salita (1-2 salita)<ref>{{Cite web |title=What are Short-Tail Keywords? How to Find Them? |url=https://ahrefs.com/seo/glossary/short-tail-keywords |access-date=2026-03-23 |website=Ahrefs |language=en}}</ref>. Nakakakuha sila ng maraming trapiko sa paghahanap ngunit may mas mababang rate ng conversion. Halimbawa: Ang "Pagbili ng sapatos" ay isang maikling terminong keyword. *''Long tail na mga keyword'' — ang rate ng conversion ay nasa pagitan ng 70-80%. Naglalaman ang mga ito ng mas tiyak na mga detalye at may mas mahabang bilang ng salita (2-5 salita). Nakakakuha sila ng mas kaunting trapiko sa paghahanap ngunit may mas mataas na rate ng conversion. Halimbawa: "Bumili ng breathable na running shoes" ay isang long tail keyword. ===Mga kaso ng pananaliksik=== Ang isang napakasikat at napakakumpetensyang keyword sa search engine ng Google ay "kumita". Mayroon itong 4,860,000,000 resulta ng paghahanap, na nangangahulugang mayroong bilyun-bilyong website na tumutugma o nakikipagkumpitensya para sa keyword na iyon. Ang pagsasaliksik ng keyword ay nagsisimula sa paghahanap ng lahat ng posibleng kumbinasyon ng salita na may kaugnayan sa keyword na "mga kita". Halimbawa, ang keyword na "kumikita" ay may mas kaunting mga resulta ng paghahanap, 116,000,000 lamang, ngunit may parehong kahulugan sa "kumikita." Ang isa pang paraan ay ang maging mas tiyak tungkol sa keyword sa pamamagitan ng pagdaragdag ng mga karagdagang filter. Halimbawa, ang keyword na "kumita ng pera online mula sa bahay sa Canada" ay hindi gaanong mapagkumpitensya sa buong mundo at samakatuwid ay mas madaling i-ranggo. Bukod pa rito, ang mga keyword ay mayroon ding iba't ibang layunin (impormasyon, pag-navigate, komersyal, at transaksyonal) na maaaring makaimpluwensya kung nais ng isang marketer na i-target ang keyword na iyon. Mayroong ilang mga tool (parehong libre at komersyal) na magagamit para sa pananaliksik at pagsusuri ng keyword. Ang isang epektibong diskarte sa pag-optimize ng search engine ay nangangailangan ng aktibong pagsubaybay sa mga ranggo ng keyword gamit ang mga espesyal na tool at analytics (mga detalyadong paglalarawan). Nagbibigay ang mga tool na ito ng detalyadong impormasyon sa kung paano nauugnay ang mga napiling keyword sa query sa paghahanap ng user, na nagbibigay-daan sa iyong maiangkop ang iyong nilalaman at patuloy na pagbutihin ang iyong diskarte sa visibility ng search engine. ==Keyword sa pagsusuri ng teksto== Ang mga keyword sa pagsusuri ng teksto (kabilang ang pagbubuo ng isang index sa mga search engine) ay partikular na mahalaga, sa pangkalahatan ay nauunawaan, may kakayahang at nagsasaad na mga salita sa isang teksto para sa isang partikular na kultura, isang hanay nito ay maaaring magbigay ng mataas na antas ng paglalarawan ng nilalaman nito para sa mambabasa , na nagbibigay ng compact presentation at storage ng kahulugan nito sa memorya. Ang mga keyword (KS) ay nailalarawan sa pamamagitan ng katotohanan na: - ay ang pinakakaraniwang (madalas) na mga pangalan, na nagsasaad ng katangian ng isang bagay, estado o aksyon; - ay kinakatawan ng makabuluhang bokabularyo, medyo pangkalahatan sa kanilang mga semantika (average na antas ng abstraction), istilong neutral, hindi evaluative; - konektado sa bawat isa sa pamamagitan ng isang network ng mga koneksyon sa semantiko, mga intersection ng mga kahulugan; - higit sa kalahati ng mga salita sa core ng thematic na bahagi ay binubuo ng mga keyword, at ang pinakamababang hanay ng CS ay lumalapit sa invariant na nilalaman kapag ang mga ito ay lohikal na iniutos; - ang isang set ng CS ay binubuo ng 5-15 o 8-10 na salita, na tumutugma sa dami ng RAM ng tao; - kung ang CS ay masyadong madalas na inuulit sa teksto, maaaring ituring ito ng mga search engine bilang spam at hindi ipakita ang mapagkukunang ito sa mga resulta ng paghahanap; - isang set ng CS ang tumutukoy sa mga konteksto ng mga salita na may pinakamataas na predictability. === Mga sanggunian === * [https://idevpage.com/ iDevpage] Retrieved 10 April 2025 [[Kategorya:Pananaliksik]] gw2226llfiszkf1njq9ysr4q0a0v1wh 0 332659 2221836 2208934 2026-08-27T06:17:11Z ~2026-36671-42 165756 /* Radyo */ 2221836 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = St. Jude Thaddeus Institute of Technology |native_name = SJTIT |image_name = |image_size = |caption = |latin_name = |motto = |mottoeng = |established = 1977 |closed = |type = [[:en:Private university|Pribado]] |affiliation = |endowment = |officer_in_charge = |chairman = |chancellor = |vice-president = |superintendent = |provost = |vice_chancellor = |rector = |principal = |president = George M. Salabao |director = |head_label = |head = |faculty = |staff = |students = |undergrad = |postgrad = |doctoral = |other = |city = [[Lungsod ng Surigao]] |province = [[Surigao del Norte]] |country = [[Pilipinas]] |coordinates = {{coord|9.78676|N|125.49816|E|dim:30_region:PH_type:edu|format=dms|display=inline,title}} |pushpin_map = Mindanao mainland#Philippines |pushpin_map_caption = Location in Mindanao##Location in the Philippines |color = |campus = |former_names = |free_label = |free = |sports = |colors = Green {{Color box|green|border=silver}} |colours = |nickname = SJTIT |mascot = |athletics = |affiliations = |website = {{url|sjtit.edu.ph}} |alumni_website = |forum_site = |logo = |footnotes = }} Ang '''St. Jude Thaddeus Institute of Technology''' ay isang pribadong kolehiyo sa [[Surigao del Norte]]. Ang pangunahing kampus nito ay matatagpuan sa kahabaan ng Borromeo St., Brgy Taft., [[Lungsod ng Surigao]].<ref>[https://www.edukasyon.ph/schools/st-jude-thaddeus-institute-of-technology St. Jude Thaddeus Institute of Technology | Edukasyon]{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://caraga.deped.gov.ph/wp-content/uploads/2019/07/RM-288.pdf |title=DepED Caraga |access-date=2025-01-15 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902000726/https://caraga.deped.gov.ph/wp-content/uploads/2019/07/RM-288.pdf |url-status=dead }}</ref> == Mga programa at kurso == === Kolehiyo === * Bachelor of Arts in Broadcasting Broadcasting * Bachelor of Elementary Education English * Bachelor of Secondary Education English * Bachelor of Science in Business Administration * Bachelor of Science in Criminology * Bachelor of Science in Customs Administration === Mataas na Paaralan === * Accountancy, Business, and Management (ABM) * General Academic Strand (GAS) * Humanities at Social Sciences (HUMSS) * Science, Technology, Engineering, at Mathematics (STEM) == Pagsasahimpapawid == Nagpapatakbo din ang SJTIT ng mga himpilan ng radyo at TV sa Mindanao at Kabisayaan sa ilalim ng pangalan nito.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8031.php Republic Act No. 8031]</ref><ref>[https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/St.-Jude-Thaddeus-Institute-of-Technology.jpg KBP Members]{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === Radyo === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | Infinite Radio Surigao | DXSJ | 93.3 MHz | [[Lungsod ng Surigao]] |- | Infinite Radio Claver | DXUS | 99.3 MHz | [[Claver, Surigao del Norte|Claver]] |- | Infinite Radio San Francisco | DXOJ | 100.1 MHz | [[San Francisco, Agusan del Sur|San Francisco]] |- | Infinite Radio Butuan | [[DXKA]] | 90.1 MHz | [[Butuan]] |- | Infinite Radio Tandag | DXOW | 90.1 MHz | [[Tandag]] |- | Infinite Radio Bislig | DXEE | 100.1 MHz | [[Bislig]] |- | Infinite Radio Panabo | DXOD | 96.1 MHz | [[Panabo]] |- | Infinite Radio Mati | [[DXEV]] | 107.9 MHz | [[Mati, Davao Oriental|Mati]] |- | Infinite Radio Heneral Santos | DXRG | 96.7 MHz | [[Heneral Santos]] |- | Radyo Sincero Koronadal | rowspan=2 {{N/A}} | 102.9 MHz | [[Koronadal]] |- | Infinite Radio Isulan ! DXQC | 93.3 MHz | [[Isulan]] |- | Infinite Radio Kidapawan | DXSY | 100.7 MHz | [[Kidapawan]] |- | Infinite Radio Alamada | {{N/A}} | 100.9 MHz | [[Alamada]] |- | Infinite Radio Valencia | DXVC | 91.3 MHz | [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] |- | Infinite Radio Sugbongcogon | {{N/A}} | 100.3 MHz | [[Sugbongcogon]] |- | Infinite Radio Dipolog | DXEW | 98.1 MHz | [[Dipolog]] |- | Infinite Radio Aurora | {{N/A}} | 88.1 MHz | [[Aurora, Zamboanga del Sur|Aurora]] |- | Infinite Radio Ipil | DXIP | 94.3 MHz | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] |- | Infinite Radio Calbayog | [[DYIP]] | 92.1 MHz | [[Calbayog]] |- | Infinite Radio Villaba | DYDV | 94.9 MHz | [[Villaba]] |- | Infinite Radio Bohol | DYAU | 92.9 MHz | [[Jagna, Bohol|Jagna]] |- | Infinite Radio Batangas | [[DWKV]] | 102.3 MHz | [[Lipa, Batangas|Lipa]] |- |} === Telebisyon === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Channel ! Lakas ! Lokasyon ! Uri |- | TV 12 | DXSJ-TV | TV-12 | 1&nbsp;kW | [[Lungsod ng Surigao]] | Independent. Kaanib dati ng [[ABS-CBN Corporation]]. |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://sjtit.edu.ph}} * {{Facebook|judeanST}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] gunle35ozk4tpqs6ppmpr8gus4ninds 2221837 2221836 2026-08-27T06:18:37Z ~2026-36671-42 165756 /* Radyo */ 2221837 wikitext text/x-wiki {{Infobox university |name = St. Jude Thaddeus Institute of Technology |native_name = SJTIT |image_name = |image_size = |caption = |latin_name = |motto = |mottoeng = |established = 1977 |closed = |type = [[:en:Private university|Pribado]] |affiliation = |endowment = |officer_in_charge = |chairman = |chancellor = |vice-president = |superintendent = |provost = |vice_chancellor = |rector = |principal = |president = George M. Salabao |director = |head_label = |head = |faculty = |staff = |students = |undergrad = |postgrad = |doctoral = |other = |city = [[Lungsod ng Surigao]] |province = [[Surigao del Norte]] |country = [[Pilipinas]] |coordinates = {{coord|9.78676|N|125.49816|E|dim:30_region:PH_type:edu|format=dms|display=inline,title}} |pushpin_map = Mindanao mainland#Philippines |pushpin_map_caption = Location in Mindanao##Location in the Philippines |color = |campus = |former_names = |free_label = |free = |sports = |colors = Green {{Color box|green|border=silver}} |colours = |nickname = SJTIT |mascot = |athletics = |affiliations = |website = {{url|sjtit.edu.ph}} |alumni_website = |forum_site = |logo = |footnotes = }} Ang '''St. Jude Thaddeus Institute of Technology''' ay isang pribadong kolehiyo sa [[Surigao del Norte]]. Ang pangunahing kampus nito ay matatagpuan sa kahabaan ng Borromeo St., Brgy Taft., [[Lungsod ng Surigao]].<ref>[https://www.edukasyon.ph/schools/st-jude-thaddeus-institute-of-technology St. Jude Thaddeus Institute of Technology | Edukasyon]{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://caraga.deped.gov.ph/wp-content/uploads/2019/07/RM-288.pdf |title=DepED Caraga |access-date=2025-01-15 |archive-date=2022-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220902000726/https://caraga.deped.gov.ph/wp-content/uploads/2019/07/RM-288.pdf |url-status=dead }}</ref> == Mga programa at kurso == === Kolehiyo === * Bachelor of Arts in Broadcasting Broadcasting * Bachelor of Elementary Education English * Bachelor of Secondary Education English * Bachelor of Science in Business Administration * Bachelor of Science in Criminology * Bachelor of Science in Customs Administration === Mataas na Paaralan === * Accountancy, Business, and Management (ABM) * General Academic Strand (GAS) * Humanities at Social Sciences (HUMSS) * Science, Technology, Engineering, at Mathematics (STEM) == Pagsasahimpapawid == Nagpapatakbo din ang SJTIT ng mga himpilan ng radyo at TV sa Mindanao at Kabisayaan sa ilalim ng pangalan nito.<ref>[https://thecorpusjuris.com/legislative/republic-acts/ra-no-8031.php Republic Act No. 8031]</ref><ref>[https://www.kbp.org.ph/wp-content/uploads/2019/02/St.-Jude-Thaddeus-Institute-of-Technology.jpg KBP Members]{{Dead link|date=Enero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web |date=February 14, 2023 |title=NTC FM Stations (as of June 2022) via FOI website |url=https://storage.googleapis.com/request-attachments/xjhIVh0Pwai6us4v0UxPy42nuKvyym0X7MVYR25p6A4Yojr216srrwGDkTv6qhT7zwMd8IoKsIPTCoL31zkF0FDBGKRY0xCCTn52/FM%20STATIONS%20June%202022.pdf |website=foi.gov.ph}}</ref> === Radyo === {| class="wikitable" |- ! Branding ! Callsign ! Frequency ! Location |- | Infinite Radio Surigao | DXSJ | 93.3 MHz | [[Lungsod ng Surigao]] |- | Infinite Radio Claver | DXUS | 99.3 MHz | [[Claver, Surigao del Norte|Claver]] |- | Infinite Radio San Francisco | DXOJ | 100.1 MHz | [[San Francisco, Agusan del Sur|San Francisco]] |- | Infinite Radio Butuan | [[DXKA]] | 90.1 MHz | [[Butuan]] |- | Infinite Radio Tandag | DXOW | 90.1 MHz | [[Tandag]] |- | Infinite Radio Bislig | DXEE | 100.1 MHz | [[Bislig]] |- | Infinite Radio Panabo | DXOD | 96.1 MHz | [[Panabo]] |- | Infinite Radio Mati | [[DXEV]] | 107.9 MHz | [[Mati, Davao Oriental|Mati]] |- | Infinite Radio Heneral Santos | DXRG | 96.7 MHz | [[Heneral Santos]] |- | Radyo Sincero Koronadal | rowspan=2 {{N/A}} | 102.9 MHz | [[Koronadal]] |- | Infinite Radio Isulan | DXQC | 93.3 MHz | [[Isulan]] |- | Infinite Radio Kidapawan | DXSY | 100.7 MHz | [[Kidapawan]] |- | Infinite Radio Alamada | {{N/A}} | 100.9 MHz | [[Alamada]] |- | Infinite Radio Valencia | DXVC | 91.3 MHz | [[Valencia, Bukidnon|Valencia]] |- | Infinite Radio Sugbongcogon | {{N/A}} | 100.3 MHz | [[Sugbongcogon]] |- | Infinite Radio Dipolog | DXEW | 98.1 MHz | [[Dipolog]] |- | Infinite Radio Aurora | {{N/A}} | 88.1 MHz | [[Aurora, Zamboanga del Sur|Aurora]] |- | Infinite Radio Ipil | DXIP | 94.3 MHz | [[Ipil, Zamboanga Sibugay|Ipil]] |- | Infinite Radio Calbayog | [[DYIP]] | 92.1 MHz | [[Calbayog]] |- | Infinite Radio Villaba | DYDV | 94.9 MHz | [[Villaba]] |- | Infinite Radio Bohol | DYAU | 92.9 MHz | [[Jagna, Bohol|Jagna]] |- | Infinite Radio Batangas | [[DWKV]] | 102.3 MHz | [[Lipa, Batangas|Lipa]] |- |} === Telebisyon === {| class="wikitable" |- ! Pangalan ! Callsign ! Channel ! Lakas ! Lokasyon ! Uri |- | TV 12 | DXSJ-TV | TV-12 | 1&nbsp;kW | [[Lungsod ng Surigao]] | Independent. Kaanib dati ng [[ABS-CBN Corporation]]. |- |} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Mga panlabas na link == * {{Official website|http://sjtit.edu.ph}} * {{Facebook|judeanST}} [[Kategorya:Mga koordinado sa Wikidata]] [[Kategorya:Unibersidad at kolehiyo sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga kompanyang pagsasahimpapawid ng Pilipinas]] nvr4lo1q13n6mwq7tbnm9tl8mjtlfrd 0 333056 2221809 2176963 2026-08-27T03:50:38Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221809 wikitext text/x-wiki &nbsp; {{Short description|Estado ng Myanmar}} {{For|sa administratibon dibisyon ng [[Imperyong Britaniko]]|Dibisyon ng Arakan}} {{Multiple issues|{{POV|date=Pebrero 2025}} {{More citations needed|date=Pebrero 2025}}}}{{Infobox settlement|name=Estado ng Rakhine|native_name=ရခိုင်ပြည်နယ်|native_name_lang=|other_name=Estado ng Arakan|settlement_type=[[Administrative divisions of Burma|Estado]]|translit_lang1=[[MLC Transcription System|Myanma]]|translit_lang1_type1=[[Wikang Rakhine|Rakhine]]|translit_lang1_info1={{lang|rki-Latn|Rakhai Pray Nay}}|translit_lang1_type2=[[Wikang Birmano|Birmano]]|translit_lang1_info2={{lang|my-Latn|ra.hkuing: prany nai}}|image_skyline=Ngapali beach and surrounding area, Rakhine State 07.jpg|image_caption=Baybayin ng Ngapali sa Estado ng Rakhine|image_flag=Flag of Rakhine.svg|image_seal=Rakhinelogo.jpg|image_map=Rakhine State in Myanmar.svg|mapsize=200px|map_caption=Lokasyon ng Estado ng Rakhine sa Myanmar (Burma)|pushpin_map=<!-- Myanmar -->|coordinates={{coord|19|30|N|94|0|E|region:MM-16_type:adm1st|display=inline,title}}|subdivision_type=Bansa|subdivision_name={{flag|Myanmar}}|subdivision_type1=Rehiyon|subdivision_name1=Ibaba|established_title=Bago maging Estado|established_date=[[Dibisyon ng Arakan]]|established_title1=ipinangalan muli bilang Estado ng Arakan|established_date1=3 Enero 1974|established_title2=ipinangalan muli bilang Estado ng Rakhine|established_date2=18 Hunyo 1989|seat_type=Kabisera|seat=[[Sittwe]]|leader_party=|leader_title=[[Chief Ministers of States and Regions of Myanmar|Hepeng Ministro]]|leader_name=[[Colonel Htein Lin|Htein Lin]]|leader_title1=Gabinete|leader_name1=[[Pamahalaan ng Estado ng Rakhine]]|leader_title3=Hudikatura|leader_name3=Mataas na Korte ng Estado ng Rakhine|unit_pref=Metric<!-- or US or UK -->|area_total_km2=36778.0|area_rank=ika-8|elevation_max_m=1851|elevation_max_point=[[Kema Taung]]|population_total=3,188,807<ref name="census-2014">{{cite book|title=Census Report|publisher=Ministry of Immigration and Population|location=Naypyitaw|date=May 2015|series=The 2014 Myanmar Population and Housing Census|volume=2|page=17|url=https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view|access-date=11 July 2015|archive-date=7 May 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507224807/https://drive.google.com/file/d/0B067GBtstE5TeUlIVjRjSjVzWlk/view|url-status=live}}</ref>|population_as_of=[[Senso ng Myanmar ng 2014|2014]]|population_density_km2=auto|population_rank=ika-8|population_demonym=|demographics_type1=Mga demograpiko|demographics1_title1=Mga etnikong grupo|timezone1=[[Pamantayang Oras ng Myanmar|MMT]]|utc_offset1=+06:30|iso_code=MM-16|leader_title2=Lehislatura|leader_name2=[[Hluttaw ng Estado ng Rakhine]]|demographics1_info1=[[Taong Rakhine|Arakanese]] (Rakhine), [[Taong Bamar |Bamars]] (Burmes), [[Taong Rohingya |Rohingya]], [[Kamein|Kamein]], [[Taong Zomi |Chin]], [[Taong Mro (Awa Khami)|Mro]], Khami, That, [[Taong Marma |Marmas]], [[Taong Daingnet |Daingnet]] (Chakmas), [[Taong Bengali]], [[Barua (Bangladesh)|Maramagyi]] at [[Mga etnikong grupo ng Myanmar|iba pa]]|demographics1_title2=Mga Relihiyon <br/> (2024 estimate)|demographics1_info2={{plainlist| * 76.7% [[Budismong Theravada|Budismo]] * 21.1% [[Islam]] * 1.6% [[Kristiyanismo]] * 0.4% [[Hinduismo]] * 0.1% [[Animismo]] }}|blank_name_sec2=[[Talatuntunan ng Kaunlarang Pantao|HDI]] (2017)|blank_info_sec2=0.520<ref name="GlobalDataLab">{{Cite web|url=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|title=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|website=hdi.globaldatalab.org|language=en|access-date=13 September 2018|archive-date=23 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180923120638/https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|url-status=live}}</ref><br/>{{color|#900|low}} · [[List of administrative divisions of Myanmar by Human Development Index|ika-13]]|website={{url|rakhinestate.gov.mm}}}}Ang '''Estado ng Rakhine''' (/rəˈkaɪn/ i; Rakhine at Burmes:<templatestyles src="Script/styles_myanmar.css" />ရခိုင်ပြည်နယ်; [[MLC Transcription System|MLCTS]]: ra.hkuing pranynai, {{Small|pagkakabigkas sa Rakhine}} [ɹəkʰàiɰ̃ pɹènè], na dating kilala bilang '''Estado ng Arakan''', ay isang estado sa [[Myanmar|Myanmar (Burma)]]. Matatagpuan sa kanlurang baybayin, hinahanggan ito ng [[Estado ng Chin]] sa hilaga, Rehiyon ng Magway, Rehiyon ng Bago at Rehiyon ng Ayeyarwady sa silangan, [[Look ng Bengal]] sa kanluran at ang Dibisyon ng Chattogram ng [[Bangladesh]] sa hilagang kanluran. Ang Mga Bundok ng Arakan o Rakhine Yoma ay naghiwalay ng Estado ng Rakhine mula sa Gitnang Burma mula sa hilaga hanggang timog. Sa baybayin ng Estado ng Rakhine ay may ilang pulong may katamtamang laki tulad ng Ramree, Cheduba at [[Myingun]]. Ang Estado ng Rakhine ay may lawak na {{Convert|36762|km2}} at ang kabisera nito ay Sittwe (dating Akyab).<ref>{{Cite web |title=Rakhine State Map |url=http://www.themimu.info/docs/MIMU696v01_110707_Planning%20Map%20for%20Rakhine%20State_Eng.pdf |access-date=31 July 2015 |publisher=Themimu.info }}{{Dead link|date=Pebrero 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Mga pangalan == Ang estado ay kilala sa kasaysayan bilang '''Arakan''' sa Ingles hanggang sa pinagtibay ng gobyerno ng Burmes ang pangalang Ingles na '''Rakhine''' noong 1990. == Kasaysayan == [[Talaksan:Silver_coin_of_king_Nitichandra_Arakan_Brahmi_legend_NITI_in_front_Shrivatasa_symbol_reverse_8th_century_CE.jpg|thumb| Pilak na barya ng haring [[Nitichandra]], Arakan. Alamat ng Brahmi l "NITI" sa harap, simbolo ng Shrivatasa sa likod. ika-8 siglo CE.]] Ang kasaysayan ng rehiyon ng Estado ng Arakan (pinangalanan ngayon na Rakhine) ay maaaring mahati sa 7 bahagi. Ang unang apat na dibisyon at ang mga panahon ay nakabatay sa lokasyon ng sentro ng kapangyarihan ng mga pangunahing pulitika sa hilagang rehiyon ng Rakhine, lalo na sa tabi ng Ilog Kaladan. Kaya, ang kasaysayan ay nahahati sa Dhanyawadi, Waithali, Laymro at Mrauk U. Ang Mrauk U ay nasakop ng Dinastiyang Konbaung ng Burma noong 1784–85, pagkatapos nito ay naging bahagi ang Rakhine ng Konbaung na kaharian ng Burma. Noong 1824, sumiklab ang unang digmaang Anglo-Burmes at noong 1826, ang Rakhine (kasama ang Tanintharyi ) ay ibinigay sa [[Kompanya sa Silangang Indiya|Britanyang Kompanya sa Silangang Indiya]] bilang reparasyon sa digmaan ng mga Burmes. Kaya naging bahagi ng lalawigan ng Burma sa Britanyang Indiya ang Rakhine. Noong 1948, ang Burma ay binigyan ng kalayaan at ang Rakhine ay naging bahagi ng bagong malayang estado. === Malayang kaharian === Simula noong ika-5 siglo, ang mga Pyu at Kanyan ng mga taong Tibeto-Birmano ay nagsimulang lumipat pakanluran, tumawid sa mga Bundok ng Arakan at nanirahan sa kasalukuyang Estaado ng Rakhine. <ref>{{Citation |last=Charney |first=Michael W. |title=Religion and Migration in Rakhine |date=2021-08-31 |url=https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-414 |work=Oxford Research Encyclopedia of Asian History |archive-url=https://web.archive.org/web/20220911080446/https://oxfordre.com/asianhistory/view/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-414 |publisher=Oxford University Press |language=en |doi=10.1093/acrefore/9780190277727.013.414 |isbn=978-0-19-027772-7 |access-date=2022-09-11 |archive-date=11 September 2022}}</ref> <ref name=":20">{{Cite journal |last=Ware |first=Anthony |last2=Laoutides |first2=Costas |date=2018-10-01 |title=Rakhine–Burman Narratives: 'Independence', 'Unity', 'Infiltration' |url=https://academic.oup.com/book/32301/chapter/268523789 |url-status=live |language=en |publisher=Oxford University Press |doi=10.1093/oso/9780190928865.003.0004 |isbn=978-0-19-092886-5 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922052645/https://academic.oup.com/book/32301/chapter/268523789 |archive-date=22 September 2022 |access-date=22 September 2022}}</ref> Noong ika-12 siglo, pinagsama-sama nila ang kontrol sa rehiyon, naging isang tributary na estado ng Imperyo ng Pagan hanggang sa ika-13 siglo. <ref name=":21">{{Citation |last=Druce |first=Stephen C. |title=Myanmar's Unwanted Ethnic Minority: A History and Analysis of the Robanyas Crisis |date=2020 |url=http://link.springer.com/10.1007/978-981-32-9570-4_2 |work=Managing Conflicts in a Globalizing ASEAN |pages=17–46 |editor-last=Oishi |editor-first=Mikio |place=Singapore |publisher=Springer Singapore |language=en |doi=10.1007/978-981-32-9570-4_2 |isbn=978-981-329-569-8 |access-date=2022-09-13}}</ref> <ref name=":20" /> Sa paglipas ng panahon, ang mga Tibetano na ito na hinaluan ng mga Indo-Aryano ay bumuo ng isang natatanging kultural na pagkakakilanlan, sa kalaunan ay naging mga taong Rakhine (kilala rin bilang ang Arakanese). <ref name=":20" /> <ref name=":21" /> Ayon sa alamat ng Arakanese, ang unang naitalang kaharian ay itinatag ng sakya clan ng Buddha na mga sinaunang Hindu na Indo-Aryan, na nakasentro sa hilagang bayan ng Dhanyawadi, ay bumangon noong ika-34 na siglo BCE at tumagal hanggang 327 CE. Ang mga dokumento at inskripsiyon ng Rakhine ay nagsasaad na ang sikat na imahe ng Mahamuni Buddha ay inihagis sa Dhanyawady noong mga 554 BCE nang bumisita ang Buddha sa kaharian. Matapos ang pagbagsak ng Dhanyawadi noong ika-4 na siglo CE, ang sentro ng kapangyarihan ay lumipat sa isang bagong dinastiya na nakabase sa bayan ng Waithali. Ang kaharian ng Waithali ay namuno sa mga rehiyon ng Arakan mula sa kalagitnaan ng ika-4 na siglo hanggang 818 CE. Ang panahon ay nakikita bilang ang klasikal na panahon ng kultura, arkitektura at Budismo ng Arakan, dahil ang panahon ng Waithali ay nag-iwan ng higit pang mga arkeolohiyang labi kaysa sa sumunod nito. Isang bagong dinastiya ang umusbong sa apat na bayan sa tabi ng Ilog Lemyo habang ang Waithali ay humina sa impluwensya, at nagpasimula sa panahon ng Lemro, kung saan apat na pangunahing bayan ang nagsilbing sunud-sunod na mga kabisera.{{Fact|date=June 2015}} Matapos ang bahagyang dominasyon nito ng Islamikong [[Sultanato ng Delhi]] at Sultanato ng Bengal, ang huling Kaharian ng Mrauk U ay itinatag noong 1429 ni Min Saw Mon. Ito ay nakikita ng mga Arakanese bilang ginintuang panahon ng kanilang kasaysayan, dahil ang Mrauk U ay nagsilbing mahalagang komersyal na daungan at base ng kapangyarihan sa rehiyon ng Bay of Bengal at kasangkot sa malawak na kalakalang pandagat kasama ang Arabia at Europa.&nbsp;Bahagi nito, kasama ang [[Chittagong|Chattogram]] ng Bengal Subah, ay kalaunan ay nasakop ng Mughal Emperor Aurangzeb . Ang bansa ay patuloy na humina mula sa ika-18 siglo pataas pagkatapos nitong mawala sa [[Imperyong Mughal|Mughal Empire]] . Ang panloob na kawalang-tatag, paghihimagsik at pagpapatalsik sa mga hari ay karaniwan. Ang Portuges, sa panahon ng kanilang kadakilaan sa Asya, ay nakakuha ng pansamantalang pagtatatag sa Arakan. <ref name="Phayre1841">{{Cite book |last=Arthur P. Phayre |url=https://books.google.com/books?id=TPBeAAAAcAAJ&pg=PA688 |title=Account of Arakan |year=1841 |page=688}}</ref> <ref name="Subrahmanyam2012">{{Cite book |last=Sanjay Subrahmanyam |url=https://books.google.com/books?id=-DZciX6WxgUC&pg=PT179 |title=The Portuguese Empire in Asia, 1500-1700: A Political and Economic History |date=30 April 2012 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-0-470-67291-4 |page=179}}</ref> <ref name="LachKley1993">{{Cite book |last=Donald F. Lach |url=https://books.google.com/books?id=vk04ZSIZDAEC&pg=PA143 |title=Asia in the Making of Europe: A Century of Advance : Book 1 : Trade, Missions, Literature |last2=Edwin J. Van Kley |date=15 June 1993 |publisher=University of Chicago Press |isbn=978-0-226-46753-5 |page=143}}</ref> === Pamamahala ng Burmes === Noong 2 Enero 1785, bumagsak ang panloob na nahahati na kaharian sa mga sumasalakay na pwersa ng dinastiyang Konbaung. Ang Imahe ng Mahamuni ay kinuha ng mga puwersang Burmes bilang pagnanakaw sa digmaan. Kaya, ang isang ekspansyonistang Burma ay nagkaroon ng direktang pakikipag-ugnayan sa teritoryo sa mga teritoryo ng Kompanyang Britaniko ng Silangang Indiyas, na nagtakda ng yugto para sa hinaharap na pagsiklab ng poot. Ang iba't ibang mga isyung geopolitical ang nagbunga ng Unang Digmaang Anglo-Burmes (1824–26). Dahil ang imahe ng Mahamuni ay kinuha bilang war loot ng Burmes, sa pagkakataong ito ang malaking kampana ng templo ay kinuha ng mga hukbo ng Panguluhan at iginawad sa isang Indian na sundalo, si Bhim Singh, isang Risaldar sa 2nd Battalion ng Bengal Army, para sa kanyang katapangan. Ang naka-inscribe na malaking kampana ay naka-install pa rin sa isang templo sa village Nadrai malapit sa bayan ng Kasganj sa kasalukuyang Kanshiram Nagar District ng [[Uttar Pradesh]] India. Sa Treaty of Yandabo (1826), na nagwakas sa labanan, ibinigay ng Burma ang Arakan kasama ng Tanintharyi (Tenasserim) sa British India. Ginawa ng British ang Akyab (ngayon ay Sittwe) na kabisera ng Arakan. Nang maglaon, ang Arakan ay naging bahagi ng lalawigan ng Burma ng [[Britanikong Raj]], at pagkatapos ay bahagi ng Britanikong Burma nang ang Burma ay ginawang isang hiwalay na kolonya ng korona. Ang Arakan ay administratibong nahahati sa tatlong distrito kasama ang mga tradisyonal na dibisyon noong panahon ng Mrauk U. === Pamamahalang Britaniko === Ang Rakhine ang sentro ng maraming insurhensiya na lumaban sa pamamahala ng Britanya, lalo na sa pamumuno ng mga monghe na sina U Ottama at [[U Seinda]] . Noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, ang Rakhine ay binigyan ng awtonomiya sa ilalim ng pananakop ng mga Hapones sa Burma at binigyan pa ng sarili nitong hukbo na kilala bilang Tanggulang Puwersa ng Arakan. Sila ay pumunta sa mga kaalyado at tumalikod sa mga Hapon noong unang bahagi ng 1945. Ang Rakhine (Arakan) ay ang lugar ng maraming labanan noong Ikalawang Digmaang Pandaigdig, lalo na ang Kampaya sa Arakan 1942–43 at ang Labanan sa Pulo ng Ramree . [[Talaksan:Laung_Bwann_Brauk_pagoda.jpg|thumb| Pagoda ng Laung Bwann Brauk]] Noong 1948, ang Rakhine ay naging isang dibisyon sa loob ng Union of Burma, at ang tatlong distrito ay naging Dibisyon ng Arakan. Mula noong 1950s, nagkaroon ng lumalagong kilusan para sa paghihiwalay at pagpapanumbalik ng kalayaan ng Arakan. Sa isang bahagi upang mapawi ang damdaming ito, noong 1974, ang sosyalistang gobyerno sa ilalim ni Heneral [[Ne Win]] ay bumuo ng "Estado ng Rakhine" mula sa Dibisyon ng Arakan na nagbibigay ng hindi bababa sa nominal na pagkilala sa rehiyonal na mayorya ng mga taong Rakhine . === 2010 pataas (pagkatapos ng konstitusyon ng 2008 ) === Mula 2010, ang Estado ng Rakhine ay may dalawang punong ministro: sina Hla Maung Tin at Major General Maung Maung Ohn. Si Hla Maung Tin (Enero 2011 – Hunyo 20, 2014) ay isang nahalal na miyembro ng Hluttaw ng Estado ng Rakhine na kumakatawan sa USDP mula sa Kabayanan ng Ann noong pangkalahatang halalan ng 2010. Nagbitiw siya sa puwesto pagkatapos ng paulit-ulit na matinding inter-communal na pagtatalo sa pagitan ng mga Muslim at mga etnikong grupo ng Rakhine noong 2012–14. Noong 2014, pinalitan siya ni Major General Maung Maung Ohn (30 June 2014 – kasalukuyan). Si Ohn ay Deputy Minister for Border Affairs at pinuno ng Emergency Coordination Center ng Estado ng Rakhine bago siya pinangalanang maging isang hinirang-militar na miyembro ng Hluttaw ng Estado ng Rakhine ng Komisyon ng Halalan noong 21 Hunyo 2014. Ang kanyang pagtasan bilang Punong Ministro ay pormal na ginawa noong 30 Hunyo 2014 kahit na sinalungat ito ng Pambansang partido ng Arakan. === Mga riot sa Estado ng Rakhine ng 2012 === Ang mga riot sa Estado ng Rakhine ng 2012 ay isang serye ng mga salungatan sa pagitan ng mga Muslim na Rohingya at mga Budistang Rakhine na karamihan sa Estado ng Rakhine. Bago ang mga kaguluhan, may malawak at mahigpit na pinanghahawakang takot na umiikot sa mga Budistang Rakhine (na malaking mayorya) na sila ay malapit nang maging minorya sa kanilang estadong ninuno. <ref>{{Cite web |date=22 October 2014 |title=Myanmar: The Politics of Rakhine State |url=https://icg-prod.s3.amazonaws.com/myanmar-the-politics-of-rakhine-state.pdf |website=International Crisis Group |page=14}}</ref> Sa wakas ay dumating ang mga kaguluhan pagkatapos ng mga linggo ng mga pagtatalo ng sekta kabilang ang pagkamatay ng sampung Birmanong Muslim ng mga taga-Rakhine at pagpatay ng isang Rakhine ng mga Rohingya. <ref>{{Cite news |date=8 June 2012 |title=Four killed as Rohingya Muslims riot in Myanmar: government |work=Reuters |url=https://www.reuters.com/article/us-myanmar-violence-idUSBRE85714E20120608 |url-status=live |access-date=9 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019125758/http://www.reuters.com/article/2012/06/08/us-myanmar-violence-idUSBRE85714E20120608 |archive-date=19 October 2015}}</ref> <ref name="PhilInquirer">{{Cite news |last=Lauras |first=Didier |date=15 September 2012 |title=Myanmar stung by global censure over unrest |work=Agence France-Presse in the Philippine Daily Inquirer |url=http://newsinfo.inquirer.net/271174/myanmar-stung-by-global-censure-over-unrest |url-status=live |access-date=15 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916154752/http://newsinfo.inquirer.net/271174/myanmar-stung-by-global-censure-over-unrest |archive-date=16 September 2012}}</ref> Mula sa magkabilang panig, ang buong nayon ay "nawasak". <ref name="PhilInquirer" /> <ref>{{Cite news |date=7 June 2013 |title=One year on: Displacement in Rakhine state, Myanmar |work=UNHCR |url=http://www.unhcr.org/51b1af0b6.html |url-status=live |access-date=31 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150713220144/http://www.unhcr.org/51b1af0b6.html |archive-date=13 July 2015}}</ref> Ayon sa mga awtoridad ng Burmes, ang karahasan, sa pagitan ng etnikong Budistang Rakhine at Muslim na Rohingya, ay nag-iwan ng 78 kataong patay, 87 ang nasugatan, at hanggang 140,000 katao ang nawalan ng tirahan. <ref name="dvb_hindstorm" /> <ref name="UN News">{{Cite news |date=29 June 2012 |title=UN refugee agency redeploys staff to address humanitarian needs in Myanmar |work=UN News |url=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=42356 |url-status=live |access-date=29 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130617053620/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=42356 |archive-date=17 June 2013}}</ref> Tumugon ang gobyerno sa pamamagitan ng pagpapataw ng mga curfew at sa pamamagitan ng pag-deploy ng mga tropa sa rehiyon. Noong 10 Hunyo 2012, idineklara ang estado ng emerhensiya sa Rakhine, na nagpapahintulot sa militar na lumahok sa pangangasiwa ng rehiyon. <ref>{{Cite web |last=Linn Htet |date=11 June 2012 |title=အေရးေပၚအေျခအေန ေၾကညာခ်က္ ႏုိင္ငံေရးသမားမ်ား ေထာက္ခံ |url=http://burma.irrawaddy.org/archives/11901 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120613191556/http://burma.irrawaddy.org/archives/11901 |archive-date=13 June 2012 |access-date=11 June 2012 |publisher=The Irrawaddy}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Keane |first=Fergal |author-link=Fergal Keane |date=11 June 2012 |title=Old tensions bubble in Burma |work=BBC News |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18402678 |url-status=live |access-date=11 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181031230707/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18402678 |archive-date=31 October 2018}}</ref> inakusahan ng mga NGO ng Rohingya sa ibang bansa ay inakusahan ang hukbo ng Burmes at pulisya ng pagpunterya sa mga Muslim na Rohingya sa pamamagitan ng pag-aresto at paglahok sa karahasan. <ref name="dvb_hindstorm">{{Cite news |last=Hindstorm |first=Hanna |date=28 June 2012 |title=Burmese authorities targeting Rohingyas, UK parliament told |agency=[[Democratic Voice of Burma]] |url=http://www.dvb.no/news/burmese-authorities-targeting-rohingyas-uk-parliament-told/22676 |url-status=dead |access-date=9 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180925033559/http://www.dvb.no/news/burmese-authorities-targeting-rohingyas-uk-parliament-told/22676 |archive-date=25 September 2018}}</ref> Gayunpaman, ang isang malalim na pananaliksik na isinagawa ng International Crisis Group ay nagpapakita na ang parehong mga komunidad ay nagpapasalamat sa proteksyon na ibinigay ng militar. <ref>{{Cite web |date=22 April 2014 |title=Myanmar's Military: Back to the Barracks? |url=http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/south-east-asia/burma-myanmar/b143-myanmar-s-military-back-to-the-barracks.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150217063304/http://www.crisisgroup.org/~/media/Files/asia/south-east-asia/burma-myanmar/b143-myanmar-s-military-back-to-the-barracks.pdf |archive-date=17 February 2015 |access-date=17 February 2015 |publisher=The International Crisis Group}}</ref> Ang ilang organisasyon ng mga monghe ay gumawa ng mga hakbang upang harangan ang tulong mula sa mga NGO na tumutulong sa mga Rohingya. <ref name="ti_hindstorm">{{Cite news |last=Hindstorm |first=Hanna |date=25 July 2012 |title=Burma's monks call for Muslim community to be shunned |work=[[The Independent]] |location=London |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/burmas-monks-call-for-muslim-community-to-be-shunned-7973317.html |url-status=live |access-date=25 July 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627021851/http://www.independent.co.uk/news/world/asia/burmas-monks-call-for-muslim-community-to-be-shunned-7973317.html |archive-date=27 June 2015}}</ref> Noong Hulyo 2012, hindi isinama ng Pamahalaan ng Burmes ang grupong minoryang Rohingya sa census—na inuri bilang [[Kawalan ng estado|mga walang estadong]] Muslim na Bengali mula sa Bangladesh mula noong 1982. <ref>{{Cite news |date=1 August 2012 |title=Rohingyas are not citizens: Myanmar minister |work=The Hindu |location=Chennai, India |url=http://www.thehindu.com/news/international/article3703383.ece |url-status=live |access-date=8 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160107231250/http://www.thehindu.com/news/international/article3703383.ece |archive-date=7 January 2016}}</ref> Humigit-kumulang 140,000 na Rohingya sa Burma ang nananatiling nakakulong sa mga kampo ng IDP. <ref name="AP Rohingya">{{Cite news |date=6 November 2013 |title=US Holocaust Museum highlights plight of Myanmar's downtrodden Rohingya Muslims |agency=Associated Press |url=https://www.foxnews.com/us/us-holocaust-museum-highlights-plight-of-myanmars-downtrodden-rohingya-muslims |url-status=live |access-date=8 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151019125757/http://www.foxnews.com/us/2013/11/06/us-holocaust-museum-highlights-plight-myanmar-downtrodden-rohingya-muslims/ |archive-date=19 October 2015}}</ref> Inilarawan ng opisyal ng [[Nagkakaisang Bansa]] at Human Rights Watch ang pag-uusig sa Rohingya bilang Pag-tanggal ng etnikong grupo . <ref>{{Cite news |date=24 November 2016 |title=Myanmar wants ethnic cleansing of Rohingya – UN official |work=BBC News |url=https://www.bbc.com/news/world-asia-38091816 |url-status=live |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210420072701/https://www.bbc.com/news/world-asia-38091816 |archive-date=20 April 2021}}</ref> <ref name="HRW2">{{Cite web |date=22 April 2013 |title=Crimes Against Humanity and Ethnic Cleansing of Rohingya Muslims in Burma's Arakan State |url=https://www.hrw.org/node/114882 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150627152258/http://www.hrw.org/node/114882 |archive-date=27 June 2015 |access-date=25 May 2019 |publisher=[[Human Rights Watch]]}}</ref> Iniulat ng envoy ng karapatang pantao ng UN sa Myanmar "ang mahabang kasaysayan ng diskriminasyon at pag-uusig laban sa komunidad ng Rohingya... ay maaaring katumbas ng mga krimen laban sa sangkatauhan ", at nagkaroon ng mga babala tungkol sa isang lumaganap na [[pagpatay ng lahi]] . <ref>{{Cite news |last=Ibrahim |first=Azeem |date=11 October 2016 |title=The Rohingya Are At The Brink Of Mass Genocide |work=The Huffington Post |url=https://www.huffingtonpost.com/azeem-ibrahim/the-rohingya-are-at-the-b_b_12445526.html}}</ref> Naniniwala si [[Yanghee Lee]], ang natatanging imbestigador ng UN sa Myanmar, na gustong paalisin ng bansa ang buong populasyon ng Rohingya. <ref>{{Cite news |date=14 March 2017 |title=Burmese government accused of trying to 'expel' all Rohingya Muslims |work=The Independent |url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/burma-rohingya-muslims-government-trying-to-expel-un-warning-a7629716.html |url-status=live |access-date=25 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170913075000/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/burma-rohingya-muslims-government-trying-to-expel-un-warning-a7629716.html |archive-date=13 September 2017}}</ref> === Muling pagkabuhay ng armadong tunggalian (2016–kasalukuyan) === {{Historical populations|1973|1,712,838|1983|2,045,559|2014|3,188,807}} Noong Disyembre 2024, ang junta ng Konseho ng Pangangasiwa ng Estado ay matatag na nagtataglay lamang ng Kabayanan ng Sittwe, Kabayanan ng Kyaukpyu, at Kabayanan ng Munaung . Ang natitirang bahagi ng Estado ng Rakhine ay maaaring kontrolado ng Hukbo ng Arakan ,o mabigat na pinagtatalunan. === Pampulitika na panunupil ng gobyerno ng Myanmar === [[Talaksan:Rohingya_refugees_entering_Bangladesh_after_being_driven_out_of_Myanmar,_2017.JPG|thumb| Ang mga refugee ng Rohingya na pumapasok sa Bangladesh matapos itaboy sa Estado ng Rakhine, 2017]] Tumanggi ang pamahalaan ng NLD na ibahagi ang kapangyarihan sa ehekutibo sa antas ng estado matapos na manalo ang Pambansang Partido ng Arakan ng mayorya ng mga boto sa Estado ng Rakhine sa halalan noong 2015. Ang Arakanese ay paulit-ulit na nagreklamo na ang kanilang mga panukala sa parlyamento ay madalas na tinatanggihan o hindi natutugunan. <ref>{{Cite web |date=11 January 2019 |title=Opinion &#124; What Does the Arakan Army Bring to Rakhine State? |url=https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/arakan-army-bring-rakhine-state.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190128235850/https://www.irrawaddy.com/opinion/guest-column/arakan-army-bring-rakhine-state.html |archive-date=28 January 2019 |access-date=30 January 2019 |website=The Irrawaddy}}</ref> <ref>{{Cite web |date=15 March 2018 |title=Hluttaw struggles to find voice on Rakhine |url=https://www.frontiermyanmar.net/en/hluttaw-struggles-to-find-voice-on-rakhine/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200921034037/https://www.frontiermyanmar.net/en/hluttaw-struggles-to-find-voice-on-rakhine/ |archive-date=21 September 2020 |access-date=28 August 2020}}</ref> Noong 16 Enero 2018, libu-libong residente ng Mrauk U ang nagsagawa ng protesta matapos ipagbawal ng mga opisyal ang isang pang-alaala na kaganapan upang markahan ang ika-233 anibersaryo ng pagtatapos ng kaharian ng Mrauk U. Pinaputukan ng mga lokal na pulis ang mga tao, na ikinamatay ng pito at nasugatan ang 12. Dalawang tagapagsalita ng kaganapan-Aye Maung, isang kilalang politiko ng Rakhine, ay kinasuhan sa ilalim ng seksyon 17(1) ng Unlawful Associations Act at Seksyon 121 at 505 ng Kodigo Penal, na may kaugnayan sa mataas na pagtataksil at pag-uudyok at si Wai Hun Aung, isang aktibistang nakabatay sa Sittwe, ay sinampahan ng mga kasong paninirang-puri. Ang walong kabataang Rakhine na nasugatan sa protesta ay ikinulong at kinasuhan sa ilalim ng ika-6 na aArtikulo (ika-1) dahil sa umano'y pagsira ng ari-arian ng pamahalaan at pampublikong asset. <ref>{{Cite web |date=2 August 2018 |title=Court to Hear Arguments from Both Sides in Trial of 8 Injured Arakanese Protesters on Aug. 13 |url=https://www.irrawaddy.com/news/court-hear-arguments-sides-trial-8-injured-arakanese-protesters-aug-13.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190125011445/https://www.irrawaddy.com/news/court-hear-arguments-sides-trial-8-injured-arakanese-protesters-aug-13.html |archive-date=25 January 2019 |access-date=30 January 2019 |website=The Irrawaddy}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Myanmar's Rakhine State to Form Inquiry Panel on Mrauk U Crackdown |url=https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmars-rakhine-state-to-form-inquiry-panel-on-mrauk-u-crackdown-01262018162306.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130110709/https://www.rfa.org/english/news/myanmar/myanmars-rakhine-state-to-form-inquiry-panel-on-mrauk-u-crackdown-01262018162306.html |archive-date=30 January 2019 |access-date=30 January 2019 |website=Radio Free Asia}}</ref> Noong 2017, tinanggihan ng State Counselor na si Aung San Suu Kyi at ng Tatmadaw ang pambansang antas ng dayalogong politikal, na isang mandatoryong hakbang ng Nationwide Ceasefire Agreement (NCA), kung saan tinatalakay ng mga regional stakeholder ang mga mungkahi sa malakihang pampublikong konsultasyon, na ang mga resulta ay ibinabahagi ng mga kinatawan sa Union Peace Conference o ika-21 Siglong Panglong, na gaganapin sa Estado ng Rakhine. Noong Pebrero 2017, iminungkahi ng Partidong Mapagpalaya ng Arakan. —na isa sa walong NCA signatorya—na magsagawa ng ethnic-based national-level political dialogue sa Estado ng Rakhine, ngunit tinanggihan ni Aung San Suu Kyi ang kahilingan, at sinabing hindi pa handa ang ALP. Ang ALP ay gumawa ng mga kinakailangang paghahanda at nagsumite ng mga liham nang tatlong beses upang humiling ng pag-apruba sa pagdaraos ng diyalogo, ngunit hindi tumugon ang gobyerno, at sa Joint Implementation Coordination Meeting (JICM) ay muling tinanggihan [[Aung San Suu Kyi|ni Aung San Suu Kyi]] ang kahilingan, na binanggit ang mga sensitibong isyu na kinasasangkutan ng mga Rohingya Muslim sa Estado ng Rakhine. <ref>{{Cite web |date=27 April 2017 |title=Daw Aung San Suu Kyi Rejects National-level Political Dialogue in Rakhine State |url=https://www.irrawaddy.com/news/burma/daw-aung-san-suu-kyi-rejects-national-level-political-dialogue-arakan-state.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130110533/https://www.irrawaddy.com/news/burma/daw-aung-san-suu-kyi-rejects-national-level-political-dialogue-arakan-state.html |archive-date=30 January 2019 |access-date=30 January 2019 |website=The Irrawaddy}}</ref> <ref>{{Cite web |date=21 March 2018 |title=Rakhine Leaders Abolish Political Dialogue Panel, Citing Govt Interference |url=https://www.irrawaddy.com/news/rakhine-leaders-abolish-political-dialogue-panel-citing-govt-interference.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130082928/https://www.irrawaddy.com/news/rakhine-leaders-abolish-political-dialogue-panel-citing-govt-interference.html |archive-date=30 January 2019 |access-date=30 January 2019 |website=The Irrawaddy}}</ref> Ang [[Union Election Committee|Komite ng Halalan ng Kaisahan]] (UEC) ay nag-anunsyo noong 16 Oktubre 2020 na ang Pangkabuuhang halalan sa Myanmar ng 2020 ay hindi gaganapin sa mga kabayanan ng Pauktaw, Ponnagyun, Rathedaung, Buthidaung, Maung Daw, Kyauktaw, Minbya, Myebon, Mrauk U ; dalawang quarters at 52 village tracts sa loob ng Kabayanan ng Kyaukphyu, tatlong quarters at 29 village tracts sa loob ng Kabayanan ng Ann, apat na quarters sa loob ng Kabayanan ng Sittwe, at sampung quarters at 52 mga village tract sa loob ng Kabayanan ng Toungup . Nanindigan ang UEC na ang pagdaraos ng malaya at patas na halalan ay hindi magiging posible sa mga bayan dahil sa patuloy na karahasan. Maliban sa Kabayanan ng Toungup , ang mga etnikong partido ng Rakhine ay higit na nangingibabaw sa mga kabayanan na ito. Ang Partido ng Kaunlaran ng mga Nasyonalidad ng Rakhine (RNDP) at Pambansang Partido ng Arakan (ANP) ay nanalo ng mayorya ng mga puwesto sa mga kabayanan na ito noong mga pangkabuuhang halalan ng 2010 at 2015 . Tinatayang 1.2 milyong tao sa Estado ng Rakhine ang nawalan ng kanilang mga karapatan sa pagboto.{{Fact|date=July 2021}}<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This claim needs references to reliable sources. (July 2021)">kailangan ng pagsipi</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === Pagpatay ng internet ng 2019 === == Demograpiko == {{Historical populations|1973|1,712,838|1983|2,045,559|2014|3,188,807}} Ang Estado ng Rakhine (dating kilala bilang Lalawigan ng Arakan), tulad ng maraming bahagi ng Burma, ay may magkakaibang etnikong populasyon. Ang mga opisyal na numero ng Burmes ay nagsasaad ng populasyon ng Estado ng Arakan bilang 3,118,963. <ref name="popres">{{Cite book |url=http://countryoffice.unfpa.org/myanmar/drive/SummmaryoftheProvisionalResults.pdf |title=Summary of the Provisional Results |date=August 2014 |publisher=Ministry of Immigration and Population |archive-url=https://web.archive.org/web/20140903142929/http://countryoffice.unfpa.org/myanmar/drive/SummmaryoftheProvisionalResults.pdf |archive-date=3 September 2014 |url-status=dead |df=dmy-all}}</ref> [[Talaksan:Jake_Taw_Village_from_Above.jpg|thumb| Thandwe, Estado ng Rakhine]] Ang etnikong Rakhine ang bumubuo sa karamihan, na sinusundan ng malaking populasyon ng mga Muslim na Rohingya. <ref>{{Cite web |title=Rakhine people who speak Sittwe Dialect |url=http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131019150410/http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=13207 |archive-date=19 October 2013 |access-date=22 July 2010}}</ref> <ref>{{Cite web |title=Rakhine people who speak Rang-bre Dialect |url=http://www.joshuaproject.net/languages.php?rol3=ybd |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427132630/https://www.joshuaproject.net/languages.php?rol3=ybd |archive-date=27 April 2011 |access-date=22 July 2010}}</ref> Ang Rakhine ay naninirahan pangunahin sa mga lambak sa mababang lupain gayundin sa mga pulo ng Ramree at Manaung (Cheduba). Ang ilang iba pang mga etnikong minorya tulad ng [[Thet people|Thet]], Kamein, Chin, Mro, Chakma, Khami, Daingnet, Bengali Hindu at Maramagri ay naninirahan pangunahin sa maburol na mga rehiyon ng estado. Ayon sa istatistika ng Komite ng State Sangha Maha Nayaka noong 2016, 12,943 Buddhist monghe ang nakarehistro sa Estado ng Rakhine, na binubuo ng 2.4% ng kabuuang [[Sangha]] membership ng Myanmar, na kinabibilangan ng parehong baguhan na samanera at ganap na inorden na bhikkhu. <ref name="mahana">{{Cite web |date=2016 |title=The Account of Wazo Monks and Nuns in 1377 (2016 year) |url=http://www.mahana.org.mm/en/religious-affairs/the-account-of-wazo-monks-and-nuns-in-1377-2016-year/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210127201644/http://www.mahana.org.mm/en/religious-affairs/the-account-of-wazo-monks-and-nuns-in-1377-2016-year/ |archive-date=27 January 2021 |access-date=2021-01-19 |website=[[State Sangha Maha Nayaka Committee]] |language=en-US}}</ref> Ang karamihan ng mga monghe ay nabibilang sa Thudhamma Nikaya (88.9%), na sinusundan ng Shwegyin Nikaya (3.9%), kasama ang natitirang mga monghe na kabilang sa iba pang maliliit na orden ng monastic . <ref name="mahana" /> 534 na thilashin ang nakarehistro sa Estado ng Rakhine State, na binubuo ng 0.9% ng kabuuang komunidad ng thilashin ng Myanmar. <ref name="mahana" /> Ang Rakhine ay tradisyonal na [[Budismong Theravada|Budistang Theravada]]. Ayon sa senso ng 1983, 98.63% ng Rakhine sa Estado ng Rakhine ay Budista at isa pang 1.19% ay Muslim. Ang Chin ay ang ika-3 pinakamalaking pangkat etniko, na nag-aambag ng 4% ng populasyon sa 1983 Census. Noong panahong iyon, sa 64,404 na Chin sa Rakhine, 55.76% ay Budista at 33.79% ay Animista. Binubuo ng mga Muslim ang higit sa 80–96% ng populasyon malapit sa hangganan ng [[Bangladesh]] at ang mga baybaying lugar. Ayon sa senso ng 1983, 99.82% ng Rohingya, 99.24% ng "Ibang dayuhan", 89.20% ng "Halo-halong lahi ", 85.50% ng Indiyano at 67.51% ng "Pakistano" sa Estado ng Rakhine ay Muslim. <ref name="dop.gov.mm" /> == Mga dibisyong administratibo == [[Talaksan:Map_of_Rakhine_(Arakan)_State_in_Myanmar.png|thumb|450x450px| Mapa ng Estado ng Rakhine ]] Ang Estado ng Rakhine ay binubuo ng pitong distrito, tulad ng nasa ibaba, na nagpapakita ng mga lugar at opisyal na tinantyang populasyon noong 2002: * Maungdaw (3,538&nbsp;km ² ; 763,844 tao) * Sittwe (12,504&nbsp;km ² ; 1,099,568 katao) * Mrauk-U (kamakailang nilikha mula sa Distrito ng Sittwe) * Kyaukpyu (9,984&nbsp;km ² ; 458,244 katao) * Ann (NA&nbsp;km ² ; mga tao sa NA) * Taunup (NA&nbsp;km ² ; mga tao sa NA) * Thandwe (10,753&nbsp;km ² ; 296,736 katao) * Kabuuang Estado ng Rakhine 36,778&nbsp;km ² ; 2,915,000 katao Kung pinagsama ito, ang mga distritong ito ay may kabuuang 17 na kabayanan at 1,164 mga village-tract. Ang Sittwe ay ang kabisera ng estado. == Transportasyon == Ilang kalsada ang tumatawid sa Mga Bundok ng Arakan mula sa gitnang Burma hanggang Estado ng Rakhine. Ang tatlong Lansangang-bayan na ginagawa ay ang Ann hanggang Munbra ( Minbya sa pagbigkas ng Birmano) na kalsada sa gitnang Rakhine, ang Toungup hanggang [[Pamtaung]] na kalsada sa timog gitnang Rakhine, <ref name="RS-Map" /> at ang Gwa hanggang Ngathaingchaung na kalsada sa malayong katimugang Rakhine. <ref name="RS-Map" /> <ref>Köllner, Helmut and Bruns, Axel (1998) ''Myanmar (Burma): an up-to-date travel guide'' Nelles Verlag, Munich, Germany, p. 224, {{ISBN|3-88618-415-3}}</ref> Ang paglalakbay sa himpapawid ay ang karaniwang paraan ng paglalakbay mula [[Yangon]] at Mandalay patungong Sittwe at Ngapali, ang sikat na liwaliwa sa baybayin. Noong 1996 lamang ginawa ang isang lansangang bayan mula sa Sittwe hanggang sa pangkalupaan. Ang estado ay wala pa ring linya ng tren (bagaman ang Myanmar Railways ay nag-anunsyo ng 480-km na pagdagdag ng riles sa Sittwe mula Pathein sa pamamagitan ng Ponnagyun-Kyauttaw-Mrauk U-Minbya-Ann). <ref name="rail">{{Cite news |date=19 February 2009 |title=Myanmar to construct first railroad to link western state |publisher=Xinhua News |url=http://www.tmcnet.com/usubmit/2009/02/19/3998164.htm |url-status=live |access-date=28 February 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429082809/http://www.tmcnet.com/usubmit/2009/02/19/3998164.htm |archive-date=29 April 2011}}</ref> [[Talaksan:Clock_tower,_main_road_and_central_market_14.jpg|thumb| Paliparan ng Sittwe]] Ang mga paliparan sa Estado ng Rakhine ay: * Paliparan ng Sittwe * Paliparan ng Kyaukpyu * Paliparan ng Thandwe * Paliparan ng Ann * Paliparan ng Manaung Sa pamumuhunan ng Tsina, isang malalim na daungan ang itinayo sa Kyaukphyu upang mapadali ang transportasyon ng likas na gas at krudo mula sa Karagatang Indiyano patungo sa Tsina nang hindi dumadaan sa [[Kipot ng Malaka]]. <ref>{{Cite web |title=Account Suspended |url=http://burmacentredelhi.org/cgi-sys/suspendedpage.cgi |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314124729/http://burmacentredelhi.org/news/17-china-burma/351-kyaukphyu-deep-sea-port-project-and-highways-to-be-built-in-burma-by-china.html |archive-date=14 March 2012 |website=burmacentredelhi.org}}</ref> Ang mga ilog na kapaki-pakinabang para sa transportasyon sa Rakhine ay: * Ilog Naf * Ilog Kaladan * Ilog Lemro * Ilog Mayu [[Talaksan:Hilltop_Buddha_at_the_southern_end_of_Jade_Taw_bay_29.jpg|thumb| Baybayin ng Ngapali, Estado ng Rakhine]] == Ekonomiya == Ang Rakhine ay isa sa pinakamahirap na estado sa Myanmar. <ref name="veconomist">{{Cite news |date=19 October 2017 |title=The flow of Rohingya refugees into Bangladesh shows no sign of abating |work=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2017/10/daily-chart-13 |url-status=live |access-date=24 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171024041543/https://www.economist.com/blogs/graphicdetail/2017/10/daily-chart-13 |archive-date=24 October 2017}}</ref> Mahigit 69% ng populasyon ang nabubuhay sa kahirapan. <ref>{{Cite news |date=14 September 2017 |title=Aung San Suu Kyi's ideas about curbing attacks on Rohingyas won't work |work=[[The Economist]] |url=https://www.economist.com/news/asia/21729015-development-cannot-occur-without-end-violence-not-other-way-round-aung-san-suu-kyis |url-status=live |access-date=16 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170915234206/https://www.economist.com/news/asia/21729015-development-cannot-occur-without-end-violence-not-other-way-round-aung-san-suu-kyis |archive-date=15 September 2017}}</ref> Palay ang pangunahing pananim sa rehiyon, na sumasakop ng humigit-kumulang 85% ng kabuuang lupang pang-agrikultura. Mahalaga rin ang mga taniman ng [[Buko|niyog]] at [[Sasa|nipa]] . Ang pangingisda ay isang pangunahing industriya, na ang karamihan sa mga huli ay dinadala sa [[Yangon]], ngunit ang ilan ay iniluluwas din. Ang mga produktong gawa sa kahoy tulad ng troso, kawayan at panggatong na kahoy ay kinukuha mula sa mga bundok. Ang maliit na halaga ng mababang uri ng krudo ay nagagawa mula sa primitibo, mababaw, hukay-kamay na mga balon, ngunit mayroon pang hindi pa natutuklasang kakayahan para sa produksyon ng petrolyo at likas na gas. Unti-unting nauunlad ang turismo. Ang mga guho ng sinaunang maharlikang bayan na Mrauk U at ang mga resort ng baybayin ng Ngapali ay ang mga pangunahing atraksyon para sa mga dayuhang bisita, ngunit ang mga pasilidad ay primitive pa rin, at ang imprastraktura ng transportasyon ay hindi pa ganap. [[Talaksan:Haridaung-Mrauk_U-Aussicht-12-Pagoden_im_Dunst-gje.jpg|thumb| Mrauk U]] Habang ang karamihan sa mga lugar sa Myanmar ay may talamak na kakulangan sa kuryente, sa mga rural na estado tulad ng Rakhine mas malaki ang problema. Noong 2009, ang pagggamit ng kuryente ng isang estado na 3 milyong tao ay 30 [[Watt|MW]], o 1.8% ng kabuuang kapasidad ng henerasyon ng bansa. <ref name="xn">{{Cite news |date=7 December 2009 |title=Myanmar Adds More Hydropower Plants in Western State |publisher=Xinhua News |url=http://en.chinagate.cn/features/new_energy/2009-12/07/content_19020928.htm |url-status=live |access-date=8 December 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110427133219/http://en.chinagate.cn/features/new_energy/2009-12/07/content_19020928.htm |archive-date=27 April 2011}}</ref> Noong Disyembre 2009, nagdagdag ang pamahalaang militar ng tatlo pang hydropower na plantasyon, Saidin, Thahtay Chaung at Laymromyit, sa halagang mahigit US$800&nbsp;milyon. Ang tatlong planta na magkasama ay maaaring makagawa ng 687 mga megawatt, na may sobrang kuryente na ipinamahagi sa ibang mga estado at dibisyon. <ref name="xn" /> Bukod pa rito, noong Nobyembre 2024, isinasaad ng mga ulat na mahigit 2 milyong tao sa Estado ng Rakhine ang nasa panganib ng taggutom dahil sa pagbaba ng produksyon ng pagkain at patuloy na mga salungatan. Kung walang agarang aksyon, hinuhulaan na 95% ng populasyon ay babalik sa estado ng kaligtasan ng buhay. <ref>{{Cite web |title=Myanmar's war-torn Rakhine faces famine with 2 million people at risk, UN says |url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/myanmars-war-torn-rakhine-faces-famine-with-2-million-people-risk-un-says-2024-11-08/ |website=[[Reuters]]}}</ref> == Edukasyon == Ang mga pagkakataong pang-edukasyon sa Myanmar ay lubhang limitado sa labas ng mga pangunahing lungsod ng [[Yangon]] at Mandalay . Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong paaralan sa estado sa taong akademiko 2013 hanggang 2014. <ref name="cso-edu">{{Cite web |title=United Nations Statistic Department for data for Myanmar |url=http://devinfo.org/myanmar/libraries/aspx/Home.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150205092120/http://devinfo.org/myanmar/libraries/aspx/Home.aspx |archive-date=5 February 2015 |access-date=15 January 2015 |publisher=Education Statistical Year Book, 2013_2014}}</ref> [[Talaksan:Sittwe_University_(1).jpg|thumb| Unibersidad ng Sittwe]] {| class="wikitable" ! style="width:100px;" |AY 2013–2014 ! style="width:100px;" | Mababa ! style="width:100px;" | Gitna ! style="width:100px;" | Mataas |- | Mga paaralan | 2,515 | 137 | 69 |- | Mga guro | 11,045 | 2,909 | 1,337 |- | Mga mag-aaral | 370,431 | 100,566 | 26,671 |} Ang [[Sittwe University|Unibersidad ng Sittwe]] ay ang pangunahing unibersidad ng estado. == Pangangalaga sa kalusugan == Ang pangkalahatang kalagayan ng pangangalagang pangkalusugan sa Myanmar ay mahirap. Ang pamahalaang militar ay gumagastos kahit saan mula 0.5% hanggang 3% ng GDP ng bansa sa pangangalagang pangkalusugan, na patuloy na isa pinakamababa sa mundo. <ref>{{Cite news |date=17 January 2007 |title=PPI: Almost Half of All World Health Spending is in the United States |url=http://www.ppionline.org/ppi_ci.cfm?knlgAreaID=108&subsecID=900003&contentID=254167 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20080205231908/http://www.ppionline.org/ppi_ci.cfm?knlgAreaID=108&subsecID=900003&contentID=254167 |archive-date=5 February 2008}}</ref> <ref>{{Cite news |last=Yasmin Anwar |date=28 June 2007 |title=Burma junta faulted for rampant diseases |publisher=UC Berkeley News |url=http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2007/06/28_Burma.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120702123259/http://www.berkeley.edu/news/media/releases/2007/06/28_Burma.shtml |archive-date=2 July 2012}}</ref> Bagama't ang pangangalagang pangkalusugan ay libre, sa katotohanan, ang mga pasyente ay kailangang magbayad para sa gamot at paggamot, kahit na sa mga pampublikong klinika at ospital. Ang mga pampublikong ospital ay kulang sa marami sa mga pangunahing pasilidad at kagamitan. Sa pangkalahatan, ang imprastraktura ng pangangalagang pangkalusugan sa labas ng [[Yangon]] at Mandalay ay lubhang mahirap ngunit mas malala sa malalayong lugar tulad ng Estado ng Rakhine. Ang buong Estado ng Rakhine ay may mas kaunting mga kama ng hospital kaysa sa Karaniwang Ospital ng Yangon. Ang sumusunod ay isang buod ng sistema ng pampublikong pangangalaga sa kalusugan sa estado. <ref name="cso-hosp">{{Cite web |title=Hospitals and Dispensaries by State and Division |url=http://www.etrademyanmar.com/STATS/s0413.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430032618/http://www.etrademyanmar.com/STATS/s0413.htm |archive-date=30 April 2011 |access-date=19 April 2009 |publisher=Myanmar Central Statistical Organization}}</ref> {| class="wikitable sortable" ! style="width:300px;" |2002–2003 ! style="width:100px;" | # Mga ospital ! style="width:100px;" | # Mga kama |- | Mga espesyalistang ospital | 0 | 0 |- | Mga pangkalahatang ospital na may mga serbisyong espesyalista | 1 | 200 |- | Mga pangkalahatang ospital | 16 | 553 |- | Mga klinikang pangkalusugan | 24 | 384 |- class="sortbottom" | '''Kabuuan''' | '''41''' | '''1,137''' |} == Tingnan din == * [[Talaan ng mga Hari ng Arakan]] * [[Kampanya sa Arakan 1942-1943]] (para sa kampanya ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig) * [[Museo ng Kalinangan ng Estado ng Rakhine]] == Mga sanggunian == {{reflist}} == Karagdagang pagbabasa == * Collis, Maurice (1943), ''The Land of the Great Image: Being Experiences of Friar Manrique in Arakan'' (US publication 1958, Alfred A. Knopf ). {{Geographic Location|Centre={{flag|Estado ng Rakhine}}|North={{flag|Estado ng Chin}}|Northeast=|East={{flag|Rehiyon ng Magway}}<br>{{flag|Rehiyon ng Bago}}|Southeast={{flag|Rehiyon ng Ayeyarwady}}|South=|Southwest=''[[Look ng Bengal]]''|West=|Northwest=[[Dibisyon ng Chittagong]], {{flag|Bangladesh}}}}{{Estado ng Rakhine|collapse}} {{Mga Dibisyong Administratibo ng Myanmar}} {{Authority control}} [[Kategorya:Pages with unreviewed translations]] [[Kategorya:Myanmar]] [[Kategorya:Heograpiya ng Myanmar]] fsxjepiln6c85zsbgyvo2op0iw60n8s 0 333867 2221851 2163608 2026-08-27T08:37:03Z Allyriana000 119761 2221851 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Aurora Pijuan|image=Aurora Pijuan (1971).jpg|caption=Si Pijuan noong 1971|birth_name=Aurora McKenney Pijuan|birth_date={{Birth date and age|1949|11|11|df=y}}|birth_place=[[Bacolod]], [[Pilipinas]]|height=5 ft 8 in|eye_color=Kayumanggi|hair_color=Itim|occupation=Pilantropo, modelo|title=[[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas International 1970]]<br>[[Miss International 1970]]|competitions=[[Binibining Pilipinas|Binibining Pilipinas 1970]]<br>(Nagwagi – Binibining Pilipinas International 1970)<br>[[Miss International 1970]]<br>(Nagwagi)|children=2 (kabilang si [[TJ Manotoc|TJ]])|domestic_partner=|image_size=200px}} Si '''Maria''' '''Aurora McKenney Pijuan''' (ipinanganak noong 11 Nobyembre 1949) ay isang Pilipinong pilantropo, modelo at beauty queen na kinoronahang [[Miss International|Miss International 1970]]. == Maagang buhay at pag-aaral == Ipinanganak si Maria Aurora McKenney Pijuan noong 11 Nobyembre 1949 sa Bacolod sa mga magulang na sina Marcelo Pijuan, may-ari ng isang plantasyon ng asukal, at Lucielle Mckenney. Siya ay isa sa labindalawang magkakapatid.<ref name=":0" /><ref>{{Cite news |date=7 Hunyo 1966 |title="Eat plenty" her motto |language=en |pages=6 |work=The Sydney Morning Herald |url=https://books.google.com.ph/books?id=Oa8RAAAAIBAJ&lpg=PA6&dq=Aurora%20Pijuan%20bacolod&pg=PA6#v=onepage&q=Aurora%20Pijuan%20bacolod&f=false |access-date=17 Abril 2025 |via=Google Books}}</ref> Natanggap ni Pijuan ang kaniyang maagang edukasyon sa [[Kolehiyo ng Santa Eskolastika|Kolehiyo ng Santa Eskolastika Bacolod]] sa Bacolod at kinalaunan ay ipinagpatuloy ang kaniyang pag-aaral sa kolehiyo sa Maryknoll College sa Maynila.<ref name=":0">{{Cite web |last=Dolor |first=Danny |date=9 Disyembre 2018 |title=Aurora Pijuan as ramp model |url=https://www.philstar.com/entertainment/2018/12/09/1875329/aurora-pijuan-ramp-model |access-date=17 Abril 2025 |website=[[Philippine Star]] |language=en}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == Isang produkto ng 1970 [[Binibining Pilipinas]] [[Patimpalak ng kagandahan|beauty pageant]], ipinadala si Aurora sa [[Osaka]], Hapon upang makipagkumpetensya, at kalaunan ay nanalo, bilang [[Miss International|Miss International 1970]] . Ang kaniyang tagumpay ay naging daan sa Pilipinas upang maging unang bansa na nanalo ng magkasunod na dalawang beses. == Personal na buhay == Kalaunan ay nagpakasal si Pijuan sa manlalaro ng golp at ''basketball coach'' na si [[Tommy Manotoc]]. Ang mag-asawa ay may dalawang anak na sina Mavis at Tomas Jr. ("TJ"). Nakakuha ng diborsiyo si Manotoc mula kay Pijuan sa [[Republikang Dominikano]] at pinakasalan [[Imee Marcos|si Imee Marcos]], anak ng noo'y presidente ng Pilipinas [[Ferdinand Marcos|na si Ferdinand Marcos]], noong 4 Disyembre 1981.<ref>{{Cite news |last=Hollie |first=Pamela G. |date=10 Pebrero 1982 |title=Marcos son-in-law issues an apology |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1982/02/10/world/marcos-son-in-law-issues-an-apology.html |access-date=17 Abril 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=3 Enero 1982 |title=Around the World; Philippine Police Search For Missing Athlete |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1982/01/03/world/around-the-world-philippine-police-search-for-missing-athlete.html |access-date=17 Abril 2025}}</ref><ref>{{Cite news |date=2 Enero 1982 |title=Man who eloped with Marcos daughter lost |language=en |work=The Age |url=https://news.google.com/newspapers?id=a0wQAAAAIBAJ&sjid=ZpQDAAAAIBAJ&pg=1856,292662 |access-date=17 Abril 2025 |via=Google News Archive}}</ref> Noong [[Halalang pang-Batasang Pambansa ng Pilipinas, 1984|Halalang pang-Batasang Pambansa ng Pilipinas noong 1984]], nabigo siyang manalo ng puwesto bilang ''assemblyman'' sa Regular Batasang Pambansa na kumakatawan sa [[Makati]].<ref>{{Cite news |date=6 Mayo 1984 |title=In Philippines, two candidates, one name |language=en |work=The New York Times |url=https://www.nytimes.com/1984/05/06/world/in-philippines-two-candidates-one-name.html |access-date=17 Abril 2025}}</ref><ref>{{Cite news |last=Quinn-Judge |first=Paul |date=11 Hunyo 1984 |title=Two Daley-like mayors 'hold the fort' in Manila |language=en |work=The Christian Science Monitor |url=https://www.csmonitor.com/1984/0611/061138.html |access-date=17 Abril 2025}}</ref> Si Pijuan ay kasalukuyang aktibong miyembro ng kilusang Gawad Kalinga sa mga kanayunan ng Pilipinas. == Mga sanggunian == <references /> [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Ipinanganak noong 1949]] [[Kategorya:Miss International]] [[Kategorya:Binibining Pilipinas]] pfar028klhgk2egmbrcu6x45r8eifks 0 334389 2221805 2162747 2026-08-27T03:48:00Z Bluemask 20 (via JWB) 2221805 wikitext text/x-wiki {{Taxobox|name=''Nelumbo lutea''|status=|image=Nelumbo lutea1mandj98.jpg|image_caption=|domain=|regnum=[[Plantae]]|divisio=[[Tracheophyta]]|classis=[[Magnoliopsida]]|ordo=[[Proteales (plantae)|Proteales]]|familia=[[Nelumbonaceae]]|genus=[[Nelumbo]]|species='''Nelumbo lutea'''|binomial=Nelumbo lutea|binomial_authority=[[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]|range_map=|range_map_caption=|image2=|image2_caption=|synonyms=''Nymphaea pentapetalum'' <small>[[Thomas Walter botaniker |Walter]]</small><br>''Nelumbo pentapetala'' <small>([[Thomas Walter botaniker |Walter]]) [[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]</small><br>''Nelumbo pentapetala'' <small>([[Thomas Walter botaniker |Walter]]) [[Merritt Lyndon Fernald|Fernald]]</small><br>''Nelumbium pentapetalum'' <small>([[Thomas Walter botaniker |Walter]]) [[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]</small><br>''Nelumbium luteum'' <small>[[Carl Ludwig von Willdenow|Willd.]]</small>}}'''Nelumbo lutea''' o ''Bayno'' sa Filipino ay isang uri ng halamang namumulaklak na kabilang sa pamilya '''Nelumbonaceae'''. Ilan sa mga karaniwang pangalan nito ay '''American lotus''', '''yellow lotus''', '''water-chinquapin''', at '''volée'''. Ito ay likas na matatagpuan sa '''Hilagang Amerika'''. Ang pang-agham na pangalan nito na '''Nelumbo lutea Willd.''' ang kasalukuyang kinikilalang pangalan para sa halamang ito, na dati ring tinawag sa mga lumang pangalan tulad ng '''Nelumbium luteum''' at '''Nelumbo pentapetala''', bukod sa iba pa.<ref name="COL">{{Cite web |last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed) |date=2014 |title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist. |url=https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11769823 |access-date=26 Mayo 2014 |publisher=Species 2000: Reading, UK.}}</ref> <ref name="source">{{Cite web |title=(Canada);http://siit.conabio.gob.mx (Mexico) ITIS Global: The Integrated Taxonomic Information System |url=http://www.itis.gov;http/ |url-status= |archive-url=https://web.archive.org/web/20170429125543/http://www.itis.gov;http/ |archive-date=2017-04-29 |access-date=2014-10-24}}</ref> == Mga sanggunian == <references> <ref name="COL">{{cite web|url=https://catalogueoflife.org/annual-checklist/2014/details/species/id/11769823|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist.|author=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed)|date=2014|publisher=Species 2000: Reading, UK.|accessdate=26 Mayo 2014}}</ref> <references group="Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V. (ed) (2014). &quot;Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2014 Annual Checklist" /> {{uncategorized}} ev67papolfjxx7koxfc4v8x87uxas8h 0 335023 2221769 2221617 2026-08-26T13:39:36Z Allyriana000 119761 2221769 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=111|placements=40|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Maldibas|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Armenya|Ekwador|Honduras|Madagaskar|Moldabya|Rumanya|Suriname|Tunisya}}|returns={{hlist|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kosobo|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref name=":4">{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810023622/https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212155621/https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/|archive-date=12 Pebrero 2026}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625015803/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml|archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260808205632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms|archive-date=8 Agosto 2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730153747/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Amelie Moore si Carly Wilson bilang kinatawan ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802070809/https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html?__cf_chl_rt_tk=rQTW07NExfMnyzW6QjABBtFjoE116wXa6eveyC3RmSc-1785654489-1.0.1.1-EVYFl0V9GcwvWJ9Qx5JfpOn9NiQtATPFNGTbTwMbZJU|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref><ref /> Pinalitan ni Blair Isufi si Marigona Musshabani bilang kinatawan ng Kosobo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810072918/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Maldibas, Mosambik, at Pakistan.<ref name=":5">{{Cite web |last=Aden |first=Nuri |date=6 Agosto 2026 |title=Snit Tewoldemedhin: The woman taking Eritrea to Miss World for the first time |url=https://www.trtafrika.com/english/article/3bd3979e2c3c |access-date=10 Agosto 2026 |website=TRT Afrika |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Kapuluang Turkss at Caicos na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]];<ref>{{cite news|last=Akeyo|first=Millicent|date=30 Hulyo 2026|title=Miss World 2026: Malawi replaces beauty queen Chisi with minister's daughter|url=https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|url-status=live|website=TRT Afrika|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806053457/https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Kapuluang Cook at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810041040/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bahamas na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042554/https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Monika Harutjunjan ng Armenya dahil sa malubhang kondisyon sa kalusugan ng kaniyang ina.<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=The reigning Miss World and a group of beauties arrive in Quang Ninh. |url=https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042839/https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=en |via=Vietnam.vn}}</ref> Bumitiw si Samantha Quenedit ng Ekwador dahil sa suliraning pangkalusugan. Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiisler |first=Eliise |date=5 Hulyo 2026 |title=VIDEO {{!}} Missid Õllesummeril: Carolina vallutas Egiptuse lava, Henelit ootab ees Vietnam |trans-title=VIDEO {{!}} Misses at the Beer Festival: Carolina conquered the Egyptian stage, Henel awaits Vietnam (3) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714213513/https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-date=14 Hulyo 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Vare sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Bumitiw rin si Nadiratou Afolabi ng Togo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Jean |date=15 Disyembre 2024 |title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou : "Ce qui a fait la différence entre moi et les autres candidates, c'était le …" |trans-title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou: "What made the difference between me and the other candidates was the…" |url=https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031624/https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=YOP L-FRII |language=fr}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Honduras, Madagaskar, Moldabya, Rumanya, Suriname, at Tunisya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2026''' | |- |1st runner-up | |- |2nd runner-up | |- |3rd runner-up | |- |Top 6 | |- |Top 12 | |- |Top 20 | |- |Top 40 | * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Suil Anyelina Pagán<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=20 Agosto 2026 |title=Miss World Sports Challenge: Suil Anyelina Pagán Secures Top 40 Spot |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820012936/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=20 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |} == Mga ''Challenge Event'' == === Hamon sa Palakasan === Naganap ang ''pangwakas'' ng Hamon sa Palakasan noong 19 Agosto 2026 sa [[Haiphong]] kung saan ang dalawampu't-apat na kandidata ang napili mula sa karerang 1.25 km para lumahok sa huling ''round''.<ref name="TT1408">{{cite news|title=Over 100 Miss World 2026 contestants begin week-long journey in Vietnam|url=https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|date=14 Agosto 2026|access-date=18 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814143926/https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|archive-date=14 Agosto 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2026 |title=[PRNewswire] Miss World 2026 at Dragon Ocean Do Son Elevates Vietnam |url=https://en.yna.co.kr/view/RPR20260819008200353?section=press-release/index |access-date=19 Agosto 2026 |website=Yonhap News Agency |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 40. Nagwagi si Suil Anyelina Pagán ng Porto Riko sa hamong ito.<ref name=":02">{{Cite web |last=Ngan|first=Kim|date=19 Agosto 2026|title=Lộ diện mỹ nhân đầu tiên vào Top 40 Miss World 2026|trans-title=The first beauty queen to make it into the Top 40 of Miss World 2026 has been revealed|url=https://phunuvietnam.vn/lo-dien-my-nhan-dau-tien-vao-top-40-miss-world-2026-238260819202534137.htm|access-date=19 Agosto 2026|website=Báo Phụ nữ Việt Nam|language=vi}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|PUR}} '''Porto Riko''' – '''Suil Anyelina Pagán<ref name=":02" />''' |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore<ref name=":02" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis<ref name=":02" /> |- |Top 24<ref name=":02" /> | * {{flagicon|ALB}} Albanya – Alba Tirtja * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagdeco|ESA}} El Salvador – Andrea Rivas * {{flagicon|SLO}} Eslobenya – Amadea Zupan * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|MKD}} Hilagang Masedonya – Eva Velichkovska * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Cassandra García * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PAR}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Kiia Huutoniemi * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |} === Hamong ''Head-to-Head'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong ''Head-to-Head'' noong 22 at 24 Agosto 2026 sa Khanh Hoa Children’s Palace sa Nha Trang kung saan ipinakilala ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga sarili at nagbigay ng mga talumpati tungkol sa kanilang mga proyekto. Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang nagtunggali sa ikalawang bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=|first=|date=24 Agosto 2026|title=WATCH: Asia Rose Simpson makes the case for sport and dance with passionate speech at Miss World 2026|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/999636/asia-rose-simpson-makes-the-case-for-sport-and-dance-with-passionate-speech-at-miss-world-202/story/|access-date=26 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Agosto 2026 |title=Miss World PH Asia Rose Simpson tops head-to-head challenge for Asia & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137540/miss-world-ph-asia-rose-simpson-tops-head-to-head-challenge-for-asia-oceania/story |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4<ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=25 Agosto 2026 |title=PH's Asia Rose Simpson now in Top 40 of Miss World 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/176186-asia-rose-simpson-now-in-top-40-miss-world-2026? |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|ZAF}} '''Timog Aprika''' – '''Romanda Hombir''' |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|PHI}} '''Pilipinas''' – '''[[Asia Rose Simpson]]''' |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|GER}} '''Alemanya''' – '''Julia Kühnle''' |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * '''{{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago''' – '''Georgia-Lee Gill''' |- | rowspan="4" |Top 20<ref name="h2h">{{Cite web |last=Prima|first=Berkat|date=25 Agosto 2026|title=Hasil Lengkap Head to Head Challenge Miss World 2026|trans-title=Complete Result of Miss World 2026 Head to Head Challenge|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-head-to-head-challenge-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-ql0fbj|access-date=26 Agosto 2026|website=IDN Times|language=id}}</ref> | style="vertical-align:middle;" |Aprika | * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] – Adah Mushibi |- | style="vertical-align:middle;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|MDV}} Maldibas – Mariyam Eema Mohamed * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Min-seo Cha |- | style="vertical-align:middle;" |Europa | * {{flagicon|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|WAL}} Gales – Helena Hawke * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- | style="vertical-align:middle;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil |} === Hamon sa Talento === === Hamong ''Top Model'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong Top Model noong 18 Agosto 2026 sa Dragon Beach Square, [[Haiphong]], kasabay ng ''Vietnam Beauty Fashion Fest XVI'' kung saan nirampa ng lahat ng 111 kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Biyetnames.<ref name="TT1408" /><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=17 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 queens take runway for ‘The Green World’ |url=https://tribune.net.ph/2026/08/17/miss-world-2026-queens-take-runway-for-the-green-world |access-date=18 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Agosto 2026 |title=PH’s Miss World bet walks with broken shoe at ‘Top Model’ event |url=https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819093720/https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa unang bahagi ng hamon, animnapung pinalista ang lalahok sa ikalawang bahagi ng hamong Top Model na magaganap sa 28 Agosto 2026 sa Nha Trang kung saan irarampa ng animnapung pinalista ang mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref>{{cite news|title=PH's Asia Rose Simpson advances to finals of Miss World's Top Model competition|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|url-status=live|website=[[ABS-CBN]]|date=21 Agosto 2026|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821124643/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" | rowspan="4" |'''Mga nagwagi''' |Aprika | |- style="background:gold;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:gold;" |Europa | |- style="background:gold;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 60<ref>{{cite news|last=Fernando|first=Jefferson|date=21 Agosto 2026|title=Asia Rose Simpson advances to Miss World Top Model Top 60|url=https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|url-status=live|website=Daily Tribune|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821123546/https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Fatima Koné * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas<ref>{{Cite news |last=Gaoswediwe |first=Ndingililo |date=20 Agosto 2026 |title=Botswana: Thomas Makes Winning Team |language=en |work=Botswana Daily News |url=https://allafrica.com/stories/202608200346.html |access-date=24 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824025514/https://allafrica.com/stories/202608200346.html |archive-date=24 Agosto 2026 |via=AllAfrica}}</ref> * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|GUI}} Guniya – Saran Keita * {{flagdeco|CMR}} Kamerun – Noura Njikam * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MRI}} Mawrisyo – Shreeya Bokhoree * {{flagicon|MOZ}} Mosambik – Arcenia Quehá * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|SEN}} Senegal – Fatima Diop<ref>{{Cite web |last=Kassa Bouassa |first=Yann Russe |date=21 Agosto 2026 |title=Miss Monde 2026 : le Sénégal qualifié pour la finale du Top model challenge |trans-title=Miss World 2026: Senegal qualifies for the Top Model Challenge final |url=https://www.quoideneuf.info/article/20260821120500-miss-monde-2026-le-senegal-qualifie-pour-la-finale-du-top-model-challenge |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> * {{Flagicon|Zimbabwe}} Simbabwe – Brunette Makanyiso * {{flagicon|SOM}} Somalya – Foziya Abdullahi Garad * {{flagicon|TZA}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn * {{flagdeco|JPN}} Hapon – Yui Kawana * {{flagicon|IND}} Indiya – Nikita Porwal * {{flagicon|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{flagicon|CAM}} Kambodya – Leakena In * {{Flagicon|Laos}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Han Theint Theint Aung * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson advances to Miss World 2026 ‘Top Model’ finals |url=https://entertainment.inquirer.net/681173/phs-asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-2026-top-model-finals |access-date=21 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Sıla Saraydemir |- |Europa | * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagicon|ITA}} Italya – Lucrezia Mangilli * {{flagdeco|KOS}} Kosobo – Blair Isufi * {{flagdeco|MLT}} Malta – Nicole Spiteri * {{flagicon|Montenegro}} Montenegro – Maša Vukićević * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot * {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko – Linda Górecká * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{flagicon|BRA}} Brasil – Gabriela Botelho * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|CAN}} Kanada – Angelina Fan * {{flagicon|CAY}} Kapuluang Cayman – Kristianna Gordon * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PER}} Peru – Josiane Sciotti * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández |} == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730220414/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715051056/https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807032018/https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025|archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705031545/https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/|archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122317/https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/|archive-date=14 Abril 2026}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206111351/https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|archive-date=6 Disyembre 2025|trans-title=Miss Falcón wins Miss World Venezuela 2025.}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620055023/https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731084436/https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722034637/https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418220844/https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/|archive-date=18 Abril 2026}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419025255/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}}<ref name=":5" /> |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060845/https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114132027/https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630|archive-date=14 Enero 2026}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713210732/https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610084647/https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511205741/https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728125432/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720225030/https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163044/https://www.radioguinee.com/fr/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected|archive-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810071343/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000359/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605063709/https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/|archive-date=5 Hunyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709130123/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Oricon News |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022110750/https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724182958/https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/|archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423195748/https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagdeco|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Amelie|Moore|nolink=1}}<ref /> |18 |[[:en:Ballyclare|Ballyclare]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Eva Velichkovska Crowned Miss World North Macedonia 2026|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|website=Fermina|date=30 Hulyo 2026|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154746/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Nikita Porwal crowned Femina Miss India World 2024|url=https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|website=Prameya|date=8 Oktubre 2025|access-date=10 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411191656/https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105212939/https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025|archive-date=5 Enero 2026}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423204325/https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Tairi |first=Teitimoana |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Cook Islands Tiare Henry-Anguna heads to Miss World in Vietnam |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810082558/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Musalieva|first=Aidana|date=5 Agosto 2026|title=25-year-old Saadat Asylbekova to represent Kyrgyzstan at Miss World 2026|url=https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|url-status=live|website=24.KG|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806153816/https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co|archive-url=https://web.archive.org/web/20260510053152/https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/|archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Blair|Isufi|nolink=1}} |27 |Fier |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713230054/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154806/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en|archive-date=18 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806232001/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426124239/https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded|archive-date=26 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2026 |title=Miss World Maldives 2026 Mariyam Eema Mohamed Makes History as the First-Ever Miss World Maldives |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-maldives-2026-mariyam-eema-mohamed-makes-history-as-the-first-ever-miss-world-maldives/articleshow/155324622.cms |access-date=10 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411012515/https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kharroubi |first=Hajar |date=9 Agosto 2026 |title=Moroccan Miss World 2026 candidate Chirihan Chergui on her preparations, Moroccan heritage and Doors Open project |url=https://en.le360.ma/lifestyle/moroccan-miss-world-2026-candidate-chirihan-chergui-on-her-preparations-moroccan-heritage-and-doors_5YVP2HGC3VERHKNGUAAGFF7XFM/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=Le 360 Anglais |language=en}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712064320/https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026|archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714050133/https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429042457/https://ikon.mn/n/3i1p|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802094630/https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MOZ}} [[Mosambik]] |{{sortname|Arcenia |Quehá|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2026 |title=24 African women, 24 stories: Meet Ghana’s Rumzia and the queens taking Africa to Miss World 2026 |url=https://www.pulse.com.gh/story/miss-world-2026-ghana-rumzia-sule-2026082215273299779 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> |– |Sofala |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731161503/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713174853/https://nbcnews.na/node/114863|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714030908/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025|trans-title=Miss World Netherlands, Beauty with a Purpose at Castle de Wittenburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415085704/https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617155346/https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/|archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Ayelén |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |trans-title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |url=https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809174539/https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |26 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709162953/https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810091333/https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805020155/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/|archive-date=5 Agosto 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704113917/https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/|archive-date=4 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420172236/https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/|archive-date=20 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20260408113311/https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702|archive-date=8 Abril 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2026 |title=Dr. Adah Mushibi Was Crowned Miss World Zambia 2026 |url=https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514130042/https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-date=14 Mayo 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715045033/https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722070003/https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=10 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061955/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms|archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713152046/https://www.themorning.lk/articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065515/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722152500/https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=9 Marso 2026 |title=Nhan sắc đối thủ của Bảo Ngọc gây tranh cãi |trans-title=The beauty of Bao Ngoc's rival sparks controversy |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421104231/https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-date=21 Abril 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810095539/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716034956/https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html|archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100223/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720231227/https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100837/https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430093750/https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7|archive-date=30 Abril 2026}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] dtf9cs5gwhjjg55yr3en0ovny2gqkmy 2221853 2221769 2026-08-27T09:06:58Z Allyriana000 119761 2221853 wikitext text/x-wiki {{Infobox beauty pageant|name=Miss World 2026|image=|caption=|venue=[[Nha Trang]], Biyetnam|date=5 Setyembre 2026|broadcaster=|presenters=|entrants=111|placements=40|debuts={{Hlist|Eritreya|French Guiana|Maldibas|Mosambik|Pakistan}}|withdrawals={{Hlist|Armenya|Ekwador|Honduras|Madagaskar|Moldabya|Rumanya|Suriname|Tunisya}}|returns={{hlist|Bahamas|Guinea-Bissau|Kapuluang Cook|Kosobo|Laos|Malawi|Maruekos|Noruwega|Tansaniya|Timog Korea}}|before=[[Miss World 2025|2025]]|next=[[Miss World 2027|2027]]}} Ang '''Miss World 2026''' ang magiging ika-73 edisyon ng [[Miss World]] pageant, na gaganapin sa [[Nha Trang]], Biyetnam sa 5 Setyembre 2026.<ref name=":0">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World 2026 for the first time |language=en |website=Voice of Vietnam |url=https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326224111/https://english.vov.vn/en/culture/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-the-first-time-post1278752.vov |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kokoronahan ni [[Suchata Chuangsri]] ng Taylandiya ang kaniyang kahalili sa pagtatapos ng kompetisyon. == Kaligiran == === Lokasyon at petsa ng kompetisyon === Noong 25 Marso 2026, inihayag ng Miss World Organization sa kanilang ''account'' sa ''[[Instagram]]'' na magaganap ang edisyong ito sa Biyetnam.<ref name=":0" /><ref name=":3">{{cite news |date=26 Marso 2026 |title=Miss World 2026 pageant to be held in Vietnam |language=en |website=[[ABS-CBN]] |url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326222537/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/3/26/miss-world-2026-pageant-to-be-held-in-vietnam-1205 |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Kinumpirma rin ni Hoàng Nhật Nam, direktor ng Miss World Vietnam, na mangunguna ang Biyetnam sa edisyong ito.<ref name=":4">{{cite news |last=Tieu |first=Tan |date=26 Marso 2026 |title=Vietnam to host Miss World pageant for the first time |language=en |website=Sài Gòn Giải Phóng |url=https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260326225920/https://en.sggp.org.vn/vietnam-to-host-miss-world-pageant-for-the-first-time-post124913.html |archive-date=26 Marso 2026}}</ref> Noong 29 Marso, inanunsyo ng tagapangulo at CEO ng Miss World Organization na si Julia Morley kasama si Miss World 2025 [[Suchata Chuangsri]] sa kasagsagan ng Miss World Vietnam 2025 sa [[Lungsod Ho Chi Minh]],<ref>{{cite news|last=Tan|first=Cao|date=25 Marso 2026|title=Vietnam set to host Miss World for the first time|url=https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|url-status=live|website=VnExpress|access-date=23 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326223051/https://e.vnexpress.net/news/life/arts/vietnam-set-to-host-miss-world-for-the-first-time-5055039.html|archive-date=26 Marso 2026|language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoai|first=Phương|date=26 Marso 2026|title=Vietnam to host Miss World 2026 for first time|url=https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|access-date=23 Hulyo 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326093320/https://news.tuoitre.vn/vietnam-to-host-miss-world-2026-for-first-time-103260326154217121.htm|archive-date=26 Marso 2026}}</ref> na magaganap ang kompetisyon mula 9 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{cite web|title=Miss World Celebrates its 75th Anniversary in Vietnam from August 9 to September 5|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|url-status=live|website=Miss World|date=29 March 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000858/https://www.missworld.com/news/miss-world-celebrates-its-75th-anniversary-in-vietnam-from-august-9-to-september-5|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref><ref>{{cite news|date=30 March 2026 |title=Miss World Vietnam 2025 Final: Phan Phuong Oanh crowned the winner |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260330000611/https://www.vietnam.vn/en/chung-ket-miss-world-vietnam-2025-nguoi-dep-phan-phuong-oanh-dang-quang|archivedate=30 March 2026|accessdate=30 March 2026}}</ref> Noong 14 Mayo 2026, nilagdaan ang kasunduan sa pangunguna kasama ang mga unang lokasyon ng kompetisyon sa Biyetnam, kabilang ang [[Haiphong]] at [[Vũng Tàu]].<ref>{{cite news|date=14 Mayo 2026 |title=Over 130 contestants will participate in Miss World 2026 in Vietnam |language=en |website=Vietnam.vn |url=https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam |access-date=28 Hulyo 2026|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515013521/https://www.vietnam.vn/en/hon-130-nguoi-dep-se-tham-gia-hoa-hau-the-gioi-2026-tai-viet-nam|archive-date=15 Mayo 2026}}</ref> Nakatakdang manguna ang Nha Trang para sa huling linggo ng mga gawain at sa pinal na kompetisyon mula 23 Agosto hanggang 5 Setyembre 2026.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=4 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 begins Vietnam journey across three host cities |url=https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html |access-date=4 Agosto 2026 |website=VietNamNet |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810023622/https://vietnamnet.vn/en/miss-world-2026-begins-vietnam-journey-across-three-host-cities-2541792.html|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> === Pagpili ng mga kandidata === ==== Mga pagpalit ==== Pinalitan ni Miss World Nepal 2025 Luna Luitel si Miss World Nepal Ashma Kumari KC bilang kandidata ng Nepal dahil sa lumagpas na sa panunungkulan ni Kumari ang petsa ng kompetisyon.<ref>{{cite news|last=Dhakal|first=Rishika|date=3 Agosto 2024|title=Ashma Kumari KC crowned Miss Nepal 2024|url=https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|url-status=live|website=The Kathmandu Post|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20240803162852/https://kathmandupost.com/national/2024/08/03/ashma-kumari-crowned-miss-nepal-2024|archive-date=3 Agosto 2024|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=30 Agosto 2025 |title=Who is Luna Luitel, the winner of Miss Nepal World 2025? |url=https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Nepal News |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260212155621/https://english.nepalnews.com/s/entertainment-lifestyle/who-is-luna-luitel-the-winner-of-miss-nepal-world-2025/|archive-date=12 Pebrero 2026}}</ref> Pinalitan ni Yifei Dong si Rongfei Gan bilang kinatawan ng Tsina dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last= |date=30 Disyembre 2024 |title=第73届世界小姐中国区总冠军诞生 中国地质大学研究生：网友称美的有气质！ |trans-title=The champion of the 73rd Miss World China was born. A graduate student from China University of Geosciences: Netizens said she is beautiful and has great temperament! |url=https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Sina|archive-url=https://web.archive.org/web/20260625015803/https://finance.sina.com.cn/tech/roll/2024-12-30/doc-ineceyfc1498477.shtml|archive-date=25 Hunyo 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Dong Yifei Set to Represent China at the 75th Anniversary edition of Miss World |language=en |website=Fermina India |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061123/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/dong-yifei-set-to-represent-china-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world/amp_articleshow/154823989.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Annaëlle Ibo si Lauryane Nestor Dilo bilang kinatawan ng Guadalupe sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{cite news|title=Lauryane Nestor Dilo, candidate à Miss Monde|trans-title=Lauryane Nestor Dilo, Miss World candidate|url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|url-status=live|website=France-Antilles|language=fr|date=8 Disyembre 2025|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251230090617/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/lauryane-nestor-dilo-candidate-a-miss-monde-1060616.php|archive-date=30 Disyembre 2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Miss World Guadeloupe 2026 Crowned|url=https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|url-status=live|website=Miss World|date=20 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260625015746/https://www.missworld.com/news/miss-world-guadeloupe-2026-crowned|archivedate=25 June 2026|accessdate=21 May 2026}}</ref> Pinalitan ni Leakena In si Miss World Cambodia 2026 Soriya Khorn bilang kinatawan ng Kambodya sa personal na kadahilanan.<ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=20 Oktubre 2025|title=ស្ងាត់ៗ តារាស្ពតពាណិជ្ជកម្ម ខន សូរិយា ក្លាយជាម្ចាស់មកុដ Miss World Cambodia 2026|trans-title=Quietly, commercial star Khon Soriya becomes the winner of the Miss World Cambodia 2026 crown|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|archive-url=https://web.archive.org/web/20251020113838/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1007111|archive-date=20 Oktubre 2025}}</ref><ref>{{cite news|last=Sotheavy|first=Chan|date=21 Enero 2026|title=វិតកម្សាន្ដខន សូរិយា ត្រូវដើរចេញពីតំណែងតំណាងជាតិ នៃកម្មវិធី Miss World 2026 (មានវីដេអូ)|trans-title=Vitakhamsankon Soriya to step down from her position as the national representative of Miss World 2026 (with video)|url=https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|url-status=live|website=Kampuchea Thmey Daily|language=km|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260121112254/https://www.kampucheathmey.com/entertainment/1055240|archive-date=21 Enero 2026}}</ref> Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World America 2026 na si Mary Sickler upang kumatawan sa Estados Unidos, matapos mapagdesisyunan ni Miss World America 2026 Jade Glab na ipagliban ang edisyong ito at lumahok na lamang sa Miss World 2027 dahil sa personal na dahilan.<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=14 Hulyo 2026 |title=Jade Glab Wins Miss World America 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms |access-date=19 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260808205632/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/jade-glab-wins-miss-world-america-2026/articleshow/155090865.cms|archive-date=8 Agosto 2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=23 Hulyo 2026 |title=Mary Sickler to Represent the United States at the 75th Anniversary Edition of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms |access-date=23 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730153747/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/mary-sickler-to-represent-the-united-states-at-the-75th-anniversary-edition-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155158082.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> Pinalitan ni Amelie Moore si Carly Wilson bilang kinatawan ng Hilagang Irlanda dahil sa suliraning pangkalusugan.<ref>{{Cite web |last=McLaughlin |first=Sophie |date=3 Hunyo 2025 |title=Carly Wilson crowned as Miss Northern Ireland 2025 |url=https://www.belfastlive.co.uk/whats-on/be/gallery/miss-northern-ireland-2025-named-31771078 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Belfast Live |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Doyle|first=Louise|date=1 Agosto 2026|title='I must prioritise my health': Miss Northern Ireland withdraws from Miss World|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html|website=Belfast Telegraph|access-date=4 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802070809/https://www.belfasttelegraph.co.uk/area/down/i-must-prioritise-my-health-miss-northern-ireland-withdraws-from-miss-world/a/159494486.html?__cf_chl_rt_tk=rQTW07NExfMnyzW6QjABBtFjoE116wXa6eveyC3RmSc-1785654489-1.0.1.1-EVYFl0V9GcwvWJ9Qx5JfpOn9NiQtATPFNGTbTwMbZJU|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref><ref /> Pinalitan ni Blair Isufi si Marigona Musshabani bilang kinatawan ng Kosobo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Marigona Musshabani Crowned Miss World Kosovo 2026, Set to Represent Kosovo in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810072918/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/marigona-musshabani-crowned-miss-world-kosovo-2026-set-to-represent-kosovo-in-vietnam/articleshow/155192764.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> ==== Mga unang pagsali, pagbalik, at pag-urong sa kompetisyon ==== Lalahok sa unang pagkakataon ang mga bansang Eritreya, French Guiana, Maldibas, Mosambik, at Pakistan.<ref name=":5">{{Cite web |last=Aden |first=Nuri |date=6 Agosto 2026 |title=Snit Tewoldemedhin: The woman taking Eritrea to Miss World for the first time |url=https://www.trtafrika.com/english/article/3bd3979e2c3c |access-date=10 Agosto 2026 |website=TRT Afrika |language=en}}</ref><ref>{{cite news|last=Prima|first=Berkat|date=10 Hunyo 2026|editor=Muhammad Tarmizi Murdianto|title=Guyana Prancis Bakal Kirimkan Wakil Perdana di Miss World 2026|trans-title=French Guiana Will Send Its First Vice-President to Miss World 2026|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|url-status=live|website=IDN Times|language=id|access-date=22 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610180222/https://www.idntimes.com/men/ladies/guyana-prancis-siap-kirimkan-wakil-perdana-di-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-tk2v60|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> Babalik sa edisyong ito ang mga bansang Kapuluang Turkss at Caicos na huling sumali noong [[Miss World 2004|2004]]; Malawi na huling sumali noong [[Miss World 2012|2012]];<ref>{{cite news|last=Akeyo|first=Millicent|date=30 Hulyo 2026|title=Miss World 2026: Malawi replaces beauty queen Chisi with minister's daughter|url=https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|url-status=live|website=TRT Afrika|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806053457/https://www.trtafrika.com/english/article/8360625f5cc4|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> Kosobo na huling sumali noong [[Miss World 2014|2014]]; Kapuluang Cook at Laos na huling sumali noong [[Miss World 2019|2019]];<ref name="HACMCI">{{cite news |last=Etches |first=Melina |date=4 Nobyembre 2025 |title=Henry-Anguna crowned Miss Cook Islands 2025 |website=Radio New Zealand |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251219065209/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/577773/henry-anguna-crowned-miss-cook-islands-2025 |archive-date=19 Disyembre 2025 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 Hulyo 2026 |title=Miss World Cook Islands 2026 Tiarē Henry-Anguna Empowers Young Women Through the Ei Katu Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810041040/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cook-islands-2026-tiar-henry-anguna-empowers-young-women-through-the-ei-katu-project/articleshow/154958937.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bahamas na huling sumali noong [[Miss World 2021|2021]];<ref name=":2" /><ref>{{Cite web |date=9 Hulyo 2026 |title=Miss World Bahamas 2026 Marechan Burrows Inspires Young Minds Through Her Beauty With a Purpose Initiative |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-the-bahamas-2026-marechan-burrows-inspires-young-minds-through-her-beauty-with-a-purpose-initiative/articleshow/155021634.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> at Guniya-Bissaw, Maruekos, Noruwega, Tansaniya, at Timog Korea na huling sumali noong [[Miss World 2023|2023]].<ref>{{Cite web |date=2 Mayo 2026 |title=From Dar es Salaam to the runway: Latricia Ian's journey as Miss World Tanzania |url=https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/ |access-date=4 Agosto 2026 |website=Weekend Argus |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042554/https://weekendargus.co.za/entertainment/2026-05-02-from-dar-es-salaam-to-the-runway-latricia-ians-journey-as-miss-world-tanzania/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> Bumitiw si Monika Harutjunjan ng Armenya dahil sa malubhang kondisyon sa kalusugan ng kaniyang ina.<ref>{{cite news |date=9 Pebrero 2026 |title=Չեխահայ Մոնիկա Հարությունյանը «Հայաստանի գեղեցկուհի» 2026 ազգային մրցույթի հաղթող |language=hy |trans-title=Czech-Armenian Monika Harutjunjanova is the winner of the "Miss Armenia 2026" national contest |website=Orer |url=https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |url-status=live |access-date=6 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260209183755/https://orer.eu/hy/2026/02/09/monika-harutuinian-2026-miss-armenia/ |archive-date=9 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref><ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=The reigning Miss World and a group of beauties arrive in Quang Ninh. |url=https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810042839/https://www.vietnam.vn/en/duong-kim-hoa-hau-the-gioi-va-dan-nguoi-dep-toi-quang-ninh |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=en |via=Vietnam.vn}}</ref> Bumitiw si Samantha Quenedit ng Ekwador dahil sa suliraning pangkalusugan. Iniluklok ang ''first runner-up'' ng Miss World Estonia 2025 na si Henel Vare upang kumatawan sa kaniyang bansa matapos bumitiw ang orihinal na nagwagi na si Mari-Ann Rõuk upang pagtuunan-pansin ang kaniyang pag-aaral.<ref>{{Cite news |author=Külm |first=Ülo |date=17 Agosto 2025 |title=FOTOD: tema ongi uus Miss World Estonia 2025! |language=Estonian |trans-title=PHOTOS: She is the new Miss World Estonia 2025! |website=Nelli Teataja |url=https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |access-date=10 Setyembre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250817173439/https://www.nelli.ee/fotod-tema-ongi-uus-miss-world-estonia-2025 |archive-date=17 Agosto 2025}}</ref><ref>{{cite web |date=16 Pebrero 2026 |title=Henel Vare Confirmed as Miss World Estonia 2025 |url=https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260301193803/https://www.missworld.com/news/henel-vare-confirmed-as-miss-world-estonia-2025 |archive-date=1 Marso 2026 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Tiisler |first=Eliise |date=5 Hulyo 2026 |title=VIDEO {{!}} Missid Õllesummeril: Carolina vallutas Egiptuse lava, Henelit ootab ees Vietnam |trans-title=VIDEO {{!}} Misses at the Beer Festival: Carolina conquered the Egyptian stage, Henel awaits Vietnam (3) |url=https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260714213513/https://www.ohtuleht.ee/melu/1161637/video-missid-ollesummeril-carolina-vallutas-egiptuse-lava-henelit-ootab-ees-vietnam |archive-date=14 Hulyo 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Õhtuleht |language=Estonian}}</ref> Gayunpaman, bumitiw rin si Vare sa kompetisyon dahil sa hindi isiniwalat na dahilan. Bumitiw rin si Nadiratou Afolabi ng Togo dahil sa hindi isiniwalat na dahilan.<ref>{{Cite web |last=A. |first=Jean |date=15 Disyembre 2024 |title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou : "Ce qui a fait la différence entre moi et les autres candidates, c'était le …" |trans-title=Miss Togo 2025 Afolabi Nadiratou: "What made the difference between me and the other candidates was the…" |url=https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810031624/https://yop.l-frii.com/miss-togo-2025-afolabi-nadiratou-ce-qui-a-fait-la-difference-entre-moi-et-les-autres-candidates-cetait-le |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=YOP L-FRII |language=fr}}</ref> Bumitiw ang mga bansang Honduras, Madagaskar, Moldabya, Rumanya, Suriname, at Tunisya matapos na mabigo ang kanilang mga organisasyong pambansa na magdaos ng kompetisyong pambansa o magtalaga ng kandidata.<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Miss World: Madagascar Committee Skips 2026 Edition |url=https://livemada.com/news/1353/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=L'Express de Madagascar |language=en |via=LiveMada}}</ref> Dapat sanang lalahok sa unang pagkakataon ang Butan sa edisyong ito, ngunit hindi ito natuloy matapos ang pagpapaliban ng Miss Bhutan 2026.<ref>{{cite news|title=Miss Bhutan returns, winner to represent Bhutan in Miss World|url=https://www.bbs.bt/235857/|url-status=live|website=Bhutan Broadcasting Service|date=27 Nobyembre 2025|access-date=4 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20251130140643/https://www.bbs.bt/235857/|archive-date=30 Nobyembre 2025|language=en}}</ref> == Mga resulta == === Mga pagkakalagay === {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- |'''Miss World 2026''' | |- |1st runner-up | |- |2nd runner-up | |- |3rd runner-up | |- |Top 6 | |- |Top 12 | |- |Top 20 | |- |Top 40 | * {{flagicon|PUR}} Porto Riko – Suil Anyelina Pagán<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=20 Agosto 2026 |title=Miss World Sports Challenge: Suil Anyelina Pagán Secures Top 40 Spot |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-url=https://web.archive.org/web/20260820012936/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-sports-challenge-suil-anyelina-pagn-secures-top-40-spot/articleshow/155790573.cms |archive-date=20 Agosto 2026 |access-date=20 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |} == Mga ''Challenge Event'' == === Hamon sa Palakasan === Naganap ang ''pangwakas'' ng Hamon sa Palakasan noong 19 Agosto 2026 sa [[Haiphong]] kung saan ang dalawampu't-apat na kandidata ang napili mula sa karerang 1.25 km para lumahok sa huling ''round''.<ref name="TT1408">{{cite news|title=Over 100 Miss World 2026 contestants begin week-long journey in Vietnam|url=https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|url-status=live|website=Tuổi Trẻ|date=14 Agosto 2026|access-date=18 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260814143926/https://news.tuoitre.vn/over-100-miss-world-2026-contestants-begin-week-long-journey-in-vietnam-103260814114720526.htm|archive-date=14 Agosto 2026|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=19 Agosto 2026 |title=[PRNewswire] Miss World 2026 at Dragon Ocean Do Son Elevates Vietnam |url=https://en.yna.co.kr/view/RPR20260819008200353?section=press-release/index |access-date=19 Agosto 2026 |website=Yonhap News Agency |language=en}}</ref> Ang kandidatang magwawagi ay pakusang makakapasok sa Top 40. Nagwagi si Suil Anyelina Pagán ng Porto Riko sa hamong ito.<ref name=":02">{{Cite web |last=Ngan|first=Kim|date=19 Agosto 2026|title=Lộ diện mỹ nhân đầu tiên vào Top 40 Miss World 2026|trans-title=The first beauty queen to make it into the Top 40 of Miss World 2026 has been revealed|url=https://phunuvietnam.vn/lo-dien-my-nhan-dau-tien-vao-top-40-miss-world-2026-238260819202534137.htm|access-date=19 Agosto 2026|website=Báo Phụ nữ Việt Nam|language=vi}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamon sa Palakasan. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" !Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | * {{flagicon|PUR}} '''Porto Riko''' – '''Suil Anyelina Pagán<ref name=":02" />''' |- |1st runner-up | * {{flagdeco|NIR}} Hilagang Irlanda – Amelie Moore<ref name=":02" /> |- |2nd runner-up | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis<ref name=":02" /> |- |Top 24<ref name=":02" /> | * {{flagicon|ALB}} Albanya – Alba Tirtja * {{flagicon|GER}} Alemanya – Julia Kühnle * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagdeco|ESA}} El Salvador – Andrea Rivas * {{flagicon|SLO}} Eslobenya – Amadea Zupan * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|MKD}} Hilagang Masedonya – Eva Velichkovska * {{flagicon|ENG}} Inglatera – Grace Richardson * {{flagicon|IRL}} Irlanda – Caoimhe Kenny * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MEX}} Mehiko – Cassandra García * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PAR}} Paragway – Ayelén Pérez * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]] * {{flagicon|FIN}} Pinlandiya – Kiia Huutoniemi * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi |} === Hamong ''Head-to-Head'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong ''Head-to-Head'' noong 22 at 24 Agosto 2026 sa Khanh Hoa Children’s Palace sa Nha Trang kung saan ipinakilala ng lahat ng mga kandidata ang kanilang mga sarili at nagbigay ng mga talumpati tungkol sa kanilang mga proyekto. Limang kandidata na napili mula sa bawat rehiyong kontinental ang nagtunggali sa ikalawang bahagi, kung saan tinukoy ang apat na nagwagi mula sa mga rehiyong kontinental na pakusang makakapasok sa Top 40.<ref>{{Cite web |last=|first=|date=24 Agosto 2026|title=WATCH: Asia Rose Simpson makes the case for sport and dance with passionate speech at Miss World 2026|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/999636/asia-rose-simpson-makes-the-case-for-sport-and-dance-with-passionate-speech-at-miss-world-202/story/|access-date=26 Agosto 2026|website=[[GMA News Online]]|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=25 Agosto 2026 |title=Miss World PH Asia Rose Simpson tops head-to-head challenge for Asia & Oceania |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/news/137540/miss-world-ph-asia-rose-simpson-tops-head-to-head-challenge-for-asia-oceania/story |access-date=26 Agosto 2026 |website=GMA Lifestyle |language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 20 matapos magwagi sa Hamong ''Head-to-Head''. * {{Color box|lightgray|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Head-to-Head''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" |'''Nagwagi''' | | |- style="background:lightgray;" | rowspan="4" |Top 4<ref>{{Cite web |last=Baltasar |first=Cecile |date=25 Agosto 2026 |title=PH's Asia Rose Simpson now in Top 40 of Miss World 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/176186-asia-rose-simpson-now-in-top-40-miss-world-2026? |access-date=26 Agosto 2026 |website=Philstar Life |language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|ZAF}} '''Timog Aprika''' – '''Romanda Hombir''' |- style="background:lightgray;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|PHI}} '''Pilipinas''' – '''[[Asia Rose Simpson]]''' |- style="background:lightgray;" |Europa | * {{flagicon|GER}} '''Alemanya''' – '''Julia Kühnle''' |- style="background:lightgray;" |Kaamerikahan at Karibe | * '''{{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago''' – '''Georgia-Lee Gill''' |- | rowspan="4" |Top 20<ref name="h2h">{{Cite web |last=Prima|first=Berkat|date=25 Agosto 2026|title=Hasil Lengkap Head to Head Challenge Miss World 2026|trans-title=Complete Result of Miss World 2026 Head to Head Challenge|url=https://www.idntimes.com/men/ladies/hasil-lengkap-head-to-head-challenge-miss-world-2026-c1c2-01-l8vsm-ql0fbj|access-date=26 Agosto 2026|website=IDN Times|language=id}}</ref> | style="vertical-align:middle;" |Aprika | * {{flagicon|ERI}} Eritreya – Snit Tewoldemedhin * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] – Adah Mushibi |- | style="vertical-align:middle;" |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Lê Nguyễn * {{flagdeco|COK}} Kapuluang Cook – Tiarē Henry-Anguna * {{flagicon|MDV}} Maldibas – Mariyam Eema Mohamed * {{flagicon|KOR}} Timog Korea – Min-seo Cha |- | style="vertical-align:middle;" |Europa | * {{flagicon|SCO}} Eskosya – Eilidh MacDonald * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagicon|WAL}} Gales – Helena Hawke * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne |- | style="vertical-align:middle;" |Kaamerikahan at Karibe | * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil |} === Hamon sa Talento === === Hamong ''Top Model'' === Naganap ang unang bahagi ng hamong Top Model noong 18 Agosto 2026 sa Dragon Beach Square, [[Haiphong]], kasabay ng ''Vietnam Beauty Fashion Fest XVI'' kung saan nirampa ng lahat ng 111 kandidata ang mga disenyo na gawa ng mga taga-disenyong Biyetnames.<ref name="TT1408" /><ref>{{Cite web |last=Tribune |first=Daily |date=17 Agosto 2026 |title=Miss World 2026 queens take runway for ‘The Green World’ |url=https://tribune.net.ph/2026/08/17/miss-world-2026-queens-take-runway-for-the-green-world |access-date=18 Agosto 2026 |website=Daily Tribune |language=en-PH}}</ref><ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=19 Agosto 2026 |title=PH’s Miss World bet walks with broken shoe at ‘Top Model’ event |url=https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-url=https://web.archive.org/web/20260819093720/https://entertainment.inquirer.net/680991/phs-miss-world-bet-walks-with-broken-shoe-at-top-model-event |archive-date=19 Agosto 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Mula sa unang bahagi ng hamon, animnapung pinalista ang lalahok sa ikalawang bahagi ng hamong Top Model na magaganap sa 28 Agosto 2026 sa Nha Trang kung saan irarampa ng animnapung pinalista ang mga disenyo mula sa mga lokal na taga-disenyo ng kanilang bansang kinakatawan.<ref>{{cite news|title=PH's Asia Rose Simpson advances to finals of Miss World's Top Model competition|url=https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|url-status=live|website=[[ABS-CBN]]|date=21 Agosto 2026|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821124643/https://www.abs-cbn.com/lifestyle/pageants-beauty-queens/2026/8/21/ph-s-asia-rose-simpson-advances-to-finals-of-miss-world-s-top-model-competition-1422|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> * {{Color box|gold|border=darkgray}} Nakapasok sa Top 40 sa pamamagitan ng Hamong ''Top Model''. {| class="wikitable sortable" style="font-size:95%;" ! colspan="2" |Pagkakalagay !Kandidata |- style="background:gold;" | rowspan="4" |'''Mga nagwagi''' |Aprika | |- style="background:gold;" |Asya at Oseaniya | |- style="background:gold;" |Europa | |- style="background:gold;" |Kaamerikahan at Karibe | |- | rowspan="4" |Top 60<ref>{{cite news|last=Fernando|first=Jefferson|date=21 Agosto 2026|title=Asia Rose Simpson advances to Miss World Top Model Top 60|url=https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|url-status=live|website=Daily Tribune|access-date=24 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260821123546/https://tribune.net.ph/2026/08/21/asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-top-model-top-60|archive-date=21 Agosto 2026|language=en}}</ref> |Aprika | * {{flagicon|CIV}} Baybaying Garing – Fatima Koné * {{flagicon|BOT}} Botswana – Ruth Thomas<ref>{{Cite news |last=Gaoswediwe |first=Ndingililo |date=20 Agosto 2026 |title=Botswana: Thomas Makes Winning Team |language=en |work=Botswana Daily News |url=https://allafrica.com/stories/202608200346.html |access-date=24 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260824025514/https://allafrica.com/stories/202608200346.html |archive-date=24 Agosto 2026 |via=AllAfrica}}</ref> * {{flagdeco|GHA}} Gana – Rumzia Sule * {{flagdeco|GNQ}} Gineang Ekwatoriyal – María de los Ángeles Ndong * {{flagicon|GUI}} Guniya – Saran Keita * {{flagdeco|CMR}} Kamerun – Noura Njikam * {{Flagicon|KEN}} Kenya – Trizah Muhenje Akala * {{flagicon|MRI}} Mawrisyo – Shreeya Bokhoree * {{flagicon|MOZ}} Mosambik – Arcenia Quehá * {{flagicon|NGR}} Niherya – Tamunosoye Karibi-George * {{flagicon|SEN}} Senegal – Fatima Diop<ref>{{Cite web |last=Kassa Bouassa |first=Yann Russe |date=21 Agosto 2026 |title=Miss Monde 2026 : le Sénégal qualifié pour la finale du Top model challenge |trans-title=Miss World 2026: Senegal qualifies for the Top Model Challenge final |url=https://www.quoideneuf.info/article/20260821120500-miss-monde-2026-le-senegal-qualifie-pour-la-finale-du-top-model-challenge |access-date=24 Agosto 2026 |website=Quoideneuf |language=fr}}</ref> * {{Flagicon|Zimbabwe}} Simbabwe – Brunette Makanyiso * {{flagicon|SOM}} Somalya – Foziya Abdullahi Garad * {{flagicon|TZA}} Tansaniya – Latricia Ian Sawe * {{flagicon|ZAF}} Timog Aprika – Romanda Hombir |- |Asya at Oseaniya | * {{flagicon|AUS}} Australya – Olivija Spanovskis * {{flagicon|VIE}} Biyetnam – Bảo Ngọc Nguyễn * {{flagdeco|JPN}} Hapon – Yui Kawana * {{flagicon|IND}} Indiya – Nikita Porwal * {{flagicon|INA}} Indonesya – Audrey Bianca Callista * {{flagicon|CAM}} Kambodya – Leakena In * {{Flagicon|Laos}} Laos – Mongkoutphet Harnsana * {{flagdeco|MYS}} Malaysia – Taanusiya Chetty * {{flagicon|MYA}} Myanmar – Han Theint Theint Aung * {{flagicon|PHI}} Pilipinas – [[Asia Rose Simpson]]<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=21 Agosto 2026 |title=PH’s Asia Rose Simpson advances to Miss World 2026 ‘Top Model’ finals |url=https://entertainment.inquirer.net/681173/phs-asia-rose-simpson-advances-to-miss-world-2026-top-model-finals |access-date=21 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> * {{flagicon|SRI}} Sri Lanka – Prathibha Liyanarachchi * {{flagicon|THA}} Taylandiya – Kanteera Techaphattanakul * {{flagicon|CHN}} Tsina – Yifei Dong * {{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] – Sıla Saraydemir |- |Europa | * {{flagicon|BEL}} Belhika – Olga Lombardo * {{flagicon|DEN}} Dinamarka – Josephine Bøttger * {{flagicon|SPA}} Espanya – Elisabeth Reynés * {{flagdeco|GIB}} Hibraltar – Julia Horne * {{flagicon|ITA}} Italya – Lucrezia Mangilli * {{flagdeco|KOS}} Kosobo – Blair Isufi * {{flagdeco|MLT}} Malta – Nicole Spiteri * {{flagicon|Montenegro}} Montenegro – Maša Vukićević * {{flagicon|NED}} Olanda – Charlotte Boonstra * {{flagicon|POL}} Polonya – Maja Todd * {{flagicon|POR}} Portugal – Vitória Babinetchi * {{flagicon|FRA}} Pransiya – Indira Ampiot * {{flagicon|CZE}} Republikang Tseko – Linda Górecká * {{flagicon|UKR}} Ukranya – Valeriia Lisovska |- |Kaamerikahan at Karibe | * {{Flagicon|ARG}} Arhentina – Alina Akselrad * {{flagicon|BAH}} Bahamas – Marechan Burrows * {{flagicon|VEN}} Beneswela – Mística Núñez * {{flagicon|BRA}} Brasil – Gabriela Botelho * {{flagicon|BOL}} Bulibya – Vanessa Kraljevic * {{flagicon|CUR}} Curaçao – Lishantely Jennie * {{flagicon|USA}} Estados Unidos – Mary Sickler * {{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} French Guiana – Audrey Ho-Wen-Tsaï * {{flagicon|CAN}} Kanada – Angelina Fan * {{flagicon|CAY}} Kapuluang Cayman – Kristianna Gordon * {{flagicon|COL}} Kolombya – Andrea Romero * {{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} Martinika – Laurence Fibleuil * {{flagicon|PAN}} Panama – Madeline Miller * {{flagicon|PER}} Peru – Josiane Sciotti * {{flagicon|DOM}} Republikang Dominikano – Joheirry Mola * {{flagicon|TTO}} Trinidad at Tobago – Georgia-Lee Gill * {{flagicon|CHI}} Tsile – Ignacia Fernández |} == Mga kandidata == Ang mga sumusunod ay mga kumpirmadong kalahok:<ref>{{cite news|last=Solis|first=Velnera|date=14 Mayo 2026|title=Miss World 2026: Date, Venue, Contestants and Everything Yoo Need to Know|url=https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|url-status=live|website=Zambian Face|access-date=4 Agosto 2026|archive-date=15 Mayo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260515012239/https://zambianface.com/fashion-beauty/miss-world-2026/|language=en}}</ref> {| class="sortable wikitable" style="font-size:95%" !Bansa/Teritoryo !Kandidata !Edad{{efn|Mga edad sa panahon ng kompetisyon|group=A}} !Bayan |- |{{flagicon|ALB}} [[Albanya]] |{{sortname|Alba|Tirtja|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bảo Ngọc's rivals at Miss World have emerged |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-post1849660.tpo |url-status=live |access-date=28 Hunyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608082221/https://tienphong.vn/vu-tau-hoa-dam-xe-tai-o-ha-noi-cuc-csgt-de-nghi-xem-xet-trach-nhiem-cua-tai-xe-o-to-post1849670.tpo |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |25 |[[Tirana]] |- |{{flagicon|GER}} [[Alemanya]] |{{sortname|Julia |Kühnle|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=16 Hulyo 2026 |title=Julia Kühnle Crowned Miss World Germany 2026 Ahead of Miss World in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260730220414/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/julia-khnle-crowned-miss-world-germany-2026-ahead-of-miss-world-in-vietnam/articleshow/155112134.cms|archive-date=30 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Berlin]] |- |{{Flagicon|ARG}} [[Arhentina]] |{{sortname|Alina|Akselrad|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=Alina Akselrad representará a Argentina en la competencia de Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Alina Akselrad will represent Argentina in the Miss World 2026 competition |website=Córdoba Interior Informa |url=https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260513041450/https://cordobainteriorinforma.com/2025/12/27/alina-akselrad-representara-a-argentina-en-la-competencia-de-miss-mundo-2026/ |archive-date=13 May 2026}}</ref> |27 |Córdoba |- |{{flagicon|AUS}} [[Australya]] |{{sortname|Olivija|Spanovskis|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Rifai |date=12 Enero 2026 |title=7 Potret Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Curi Atensi! |language=id |trans-title=7 Portraits of Miss World Australia 2026 Olivija Spanovskis, Stealing Attention! |website=IDN Times |editor=Kurniawan |editor-first=Wahyu |url=https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260206192814/https://www.idntimes.com/men/ladies/potret-miss-world-australia-2026-olivija-spanovskis-curi-atensi-c1c2-01-9mwsv-xsplqs |archive-date=6 Pebrero 2026 |accessdate=}}</ref> |25 |[[Adelaide]] |- |{{flagicon|BAH}} [[Bahamas]] |{{sortname|Marechan|Burrows|nolink=1}}<ref name=":2">{{cite news |date=26 Marso 2025 |title=Miss World The Bahamas introduced |language=en |website=The Nassau Guardian |url=https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260328023048/https://www.thenassauguardian.com/multimedia/video_gallery/miss-world-the-bahamas-introduced/video_5913ce5c-ff42-54b4-94f1-7784588cc06d.html |archive-date=28 Marso 2026 |accessdate=}}</ref> |27 |[[Nassau]] |- |{{flagicon|BAN}} [[Bangladesh|Bangglades]] |{{sortname|Samanzar|Sayeed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=|date=11 Hulyo 2026|title=কে হলেন এবারের মিস ওয়ার্ল্ড বাংলাদেশ|trans-title=Who is this year's Miss World Bangladesh?|url=https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|access-date=12 Hulyo 2026|website=Channel 24|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715051056/https://www.channel24bd.tv/entertainment/article/336770/%E0%A6%95%E0%A7%87-%E0%A6%B9%E0%A6%B2%E0%A7%87%E0%A6%A8-%E0%A6%8F%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%87%E0%A6%B0-%E0%A6%AE%E0%A6%BF%E0%A6%B8-%E0%A6%93%E0%A7%9F%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%B2%E0%A7%8D%E0%A6%A1-%E0%A6%AC%E0%A6%BE%E0%A6%82%E0%A6%B2%E0%A6%BE%E0%A6%A6%E0%A7%87%E0%A6%B6|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dhaka]] |- |{{flagicon|CIV}} [[Côte d'Ivoire|Baybaying Garing]] |{{sortname|Fatima|Koné|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=29 Hunyo 2025 |title=Beauté: Koné Fatima élue Miss Côte d’Ivoire 2025 |trans-title=Beauty: Koné Fatima elected Miss Côte d’Ivoire 2025 |url=https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025 |access-date=29 Hunyo 2025 |website=Linfodrome |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20250807032018/https://www.linfodrome.com/culture/110869-beaute-kone-fatima-elue-miss-cote-d-ivoire-2025|archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> |23 |Azaguié |- |{{flagicon|BEL}} [[Belhika]] |{{sortname|Olga|Lombardo|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Clapson |first=Colin |date=23 Pebrero 2026 |title=22-year-old student Olga Lombardo is new Miss Belgium |url=https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/ |access-date=5 Hulyo 2026 |website=VRT NWS |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260705031545/https://www.vrt.be/vrtnws/en/2026/02/23/22-year-old-student-olga-lombardo-is-new-miss-belgium/|archive-date=5 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Leuven |- |{{flagicon|BIZ}} [[Belize|Belis]] |{{sortname|Faith|Edgar|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Keme-Palacio |first=Benita |date=17 Hunyo 2025 |title=Faith Edgar Crowned Miss World Belize 2025 |url=https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/ |access-date=9 Hulyo 2025 |website=Greater Belize Media |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260414122317/https://www.greaterbelize.com/faith-edgar-crowned-miss-world-belize-2025/|archive-date=14 Abril 2026}}</ref> |24 |San Pedro |- |{{flagicon|VEN}} [[Venezuela|Beneswela]] |{{sortname|Mística|Núñez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |first= |date=12 Nobyembre 2025 |title=Miss Falcón gana el Miss World Venezuela 2025 |url=https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|access-date=13 Nobyembre 2025 |website=Primicia|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20251206111351/https://primicia.com.ve/placeres/miss-falcon-gana-el-miss-world-venezuela-2025/|archive-date=6 Disyembre 2025|trans-title=Miss Falcón wins Miss World Venezuela 2025.}}</ref> |24 |Punto Fijo |- |{{flagicon|VIE}} [[Vietnam|Biyetnam]] |{{sortname|Bảo Ngọc|Nguyễn|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Agosto 2025 |title=Hoa hậu Bảo Ngọc thi Miss World |language=vi |trans-title=Miss Bảo Ngọc competes in Miss World |website=VnExpress |url=https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html |access-date=10 Setyembre 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20260620055023/https://vnexpress.net/hoa-hau-bao-ngoc-thi-miss-world-4924166.html|archive-date=20 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Cần Thơ |- |{{flagicon|BIH}} [[Bosniya at Herzegovina|Bosnya at Hersegobina]] |{{sortname|Lana|Jahić|nolink=1}}<ref>{{cite web |date=27 Hunyo 2026 |title=Tuzlanka Lana Jahić je nova Miss Bosne i Hercegovine |trans-title=Lana Jahić from Tuzla is the new Miss Bosnia and Herzegovina |url=https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628051312/https://radiosarajevo.ba/magazin/showbiz/tuzlanka-lana-jahic-nova-miss-bosne-i-hercegovine/642737 |archive-date=28 Hunyo 2026 |access-date=5 Hulyo 2026 |website=Radio Sarajavo |language=bs}}</ref> |18 |Tuzla |- |{{flagicon|BOT}} [[Botswana]] |{{sortname|Ruth|Thomas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kgamanyane |first=Nnasaretha |date=25 March 2025 |title=Thomas prophecy on winning Miss Botswana comes to pass |url=https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news |access-date=9 May 2025 |website=Mmegi Online |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731084436/https://www.mmegi.bw/lifestyle/thomas-prophecy-on-winning-miss-botswana-comes-to-pass/news|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Masunga |- |{{flagicon|BRA}} [[Brazil|Brasil]] |{{sortname|Gabriela|Botelho|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Nicolau |first=André |date=1 Pebrero 2026 |title=Gabriela Botelho, representante de Sergipe, é eleita Miss Brasil Mundo 2026 |language=pt-BR |trans-title=Gabriela Botelho, representing Sergipe, is elected Miss Brazil World 2026 |website=CNN Brasil |url=https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260202040947/https://www.cnnbrasil.com.br/lifestyle/gabriela-botelho-representante-de-sergipe-e-eleita-miss-brasil-mundo-2026/ |archive-date=2 Pebrero 2026}}</ref> |25 |Belo Horizonte |- |{{flagicon|BGR}} [[Bulgarya]] |{{sortname|Tsevetelina |Lozanova|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Цветелина Лозанова е новата "Мис Свят България 2026" |trans-title=Tsvetelina Lozanova is the new Miss World Bulgaria 2026 |url=https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058 |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Bulgaria Dnes |language=bg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722034637/https://www.bgdnes.bg/shou/article/23254058|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Sofia]] |- |{{flagicon|BOL}} [[Bolivia|Bulibya]] |{{sortname|Vanessa|Kraljevic|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Ruiz |first=Melvy |date=28 Hunyo 2025 |title=La cruceña Vanessa Kraljevic es la nueva Miss Bolivia Mundo 2025 |trans-title=Vanessa Kraljevic from Santa Cruz is the new Miss Bolivia World 2025 |url=https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Eju.tv |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260418220844/https://eju.tv/2025/06/la-crucena-vanessa-kraljevic-es-la-nueva-miss-bolivia-mundo-2025/|archive-date=18 Abril 2026}}</ref> |23 |[[Santa Cruz de la Sierra]] |- |{{flagicon|CUR}} [[Curaçao]] |{{sortname|Lishantely|Jennie|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=16 Disyembre 2025 |title=Lishantely Jennie koroná komo Miss World Curaçao |language=pap |trans-title=Lishantely Jennie was crowned as Miss World Curaçao |website=extra.cw |url=https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260125094420/https://extra.cw/lishantely-jennie-korona-komo-miss-world-curacao/ |archive-date=25 Enero 2026}}</ref> |18 |Willemstad |- |{{flagicon|DEN}} [[Dinamarka]] |{{sortname|Josephine|Bøttger|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Lam |first=Duy |date=26 Abril 2026 |title=Lộ diện thêm nhiều người đẹp đến Việt Nam thi Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=More beauties revealed to be coming to Vietnam to compete in Miss World |website=Tiền Phong |url=https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260427012148/https://tienphong.vn/lo-dien-them-nhieu-nguoi-dep-den-viet-nam-thi-hoa-hau-the-gioi-post1838810.tpo |archive-date=27 Abril 2026}}</ref> |24 |Hillerød |- |{{flagdeco|ESA}} [[:en:Miss_El_Salvador|El Salvador]] |{{sortname|Andrea|Rivas|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Palacios |first=Marcella |date=1 Oktubre 2025 |title=Adriana Rivas, Miss Usulután, es la nueva Miss World El Salvador 2025/26 |trans-title=Adriana Rivas, Miss Usulután, is the new Miss World El Salvador 2025/26 |url=https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Diario de Hoy|archive-url=https://web.archive.org/web/20260419025255/https://www.elsalvador.com/entretenimiento/escena/miss-mundo-2025-usulutan/1244878/2025/|archive-date=19 Abril 2026}}</ref> |23 |[[:en:Usulután|Usulután]] |- |{{flagicon|ERI}} [[Eritrea|Eritreya]] |{{sortname|Snit |Tewoldemedhin|nolink=1}}<ref name=":5" /> |26 |[[Asmara]] |- |{{flagicon|SCO}} [[Scotland|Eskosya]] |{{sortname|Eilidh|MacDonald|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Peddi |first=Sarah |date=24 Nobyembre 2025 |title=Miss Scotland 2025 winner revealed as stunning Glasgow beauty takes crown just before age cut-off |language=en |website=The Scottish Sun |url=https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810060845/https://www.thescottishsun.co.uk/tvandshowbiz/15606953/miss-scotland-winner-eilidh-macdonald-glasgow-crown/|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Glasgow]] |- |{{flagicon|SLO}} [[Eslobenya]] |{{sortname|Amadea|Zupan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=13 Enero 2025 |title=Nova Miss Slovenije je postala Amadea Zupan iz Sežane |trans-title=Amadea Zupan from Sežana became the new Miss Slovenia |url=https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novice Svet24 |language=sl|archive-url=https://web.archive.org/web/20260114132027/https://svet24.si/novice/kultura/miss-slovenije-2025-zmagovalka-1393630|archive-date=14 Enero 2026}}</ref> |26 |Sežana |- |{{flagicon|SPA}} [[Espanya]] |{{sortname|Elisabeth|Reynés|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=19 Abril 2026 |title=Elisabeth Reynés, proclamada Miss World Spain 2026, será la representante de España en Miss Mundo |language=es |trans-title=Elisabeth Reynés, proclaimed Miss World Spain 2026, will be Spain's representative at Miss World |website=El Mundo |url=https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713210732/https://www.elmundo.es/loc/famosos/2026/04/19/69e4ca01e9cf4a6f358b4579.html|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Mallorca]] |- |{{flagicon|USA}} [[Estados Unidos]] |{{sortname|Mary|Sickler|nolink=1}}<ref name=":1" /> |23 |[[Las Vegas]] |- |{{Flagicon|Ethiopia}} [[Ethiopia|Etiyopiya]] |{{sortname|Ruth|Yirgalem|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=23 Abril 2026 |title=The Enduring Legacy of Miss World from London to Vietnam |language=en |website=Pulse of Africa |url=https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628062603/https://pulseofafrica.info/entertainment/216?lang=en |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |21 |[[Adis Abeba]] |- |{{Flagicon image|Flag of French Guiana.svg}} [[French Guiana]] |{{sortname|Audrey|Ho-Wen-Tsaï|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Hunyo 2026 |title=Audrey Ho Wen Tsai représentera la Guyane au concours Miss World, une « première historique » pour le territoire |language=fr |trans-title=Audrey Ho Wen Tsai will represent French Guiana at the Miss World competition, a "historic first" for the territory |work=Outremers360 |url=https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260610084647/https://outremers360.com/bassin-atlantique-appli/audrey-ho-wen-tsai-representera-la-guyane-au-concours-miss-world-une-premiere-historique-pour-le-territoire|archive-date=10 Hunyo 2026}}</ref> |20 |[[:en:Kourou|Kourou]] |- |{{flagicon|WAL}} [[Wales|Gales]] |{{sortname|Helena|Hawke|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Owens |first=David |date=5 Mayo 2025 |title=Student nurse is crowned Miss Wales 2025 |url=https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Nation Cymru |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260511205741/https://nation.cymru/culture/student-nurse-is-crowned-miss-wales-2025/|archive-date=11 Mayo 2026}}</ref> |20 |Caerleon |- |{{flagdeco|GHA}} [[Ghana|Gana]] |{{sortname|Rumzia |Sule|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Rumzia Sule Wins Miss World Ghana 2026, Set to Represent Her Country at the 75th Miss World Festival |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms |access-date=27 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260728125432/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/rumzia-sule-wins-miss-ghana-2026-set-to-represent-ghana-at-the-75th-miss-world-festival/articleshow/155141182.cms|archive-date=28 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Accra]] |- |{{flagdeco|GNQ}} [[Gineang Ekwatoriyal]] |{{sortname|María de los Ángeles|Ndong|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Nkene |first=Gabriel Ebang Oyono |date=9 Setyembre 2025 |title=Conozca a todas las ganadoras del certamen Miss Guinea Ecuatorial 2024 |language=es |trans-title=Meet all the winners of the Miss Equatorial Guinea 2024 pageant |website=Ahora Equatorial Guinea |url=https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |url-status=live |access-date=1 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250804214509/https://ahoraeg.com/cultura/2024/09/09/conozca-a-todas-las-ganadoras-del-certamen-miss-guinea-ecuatorial-2024/ |archive-date=4 Agosto 2025}}</ref> |25 |[[Malabo]] |- |{{Flagicon|GRC}} [[Gresya]] |{{sortname|Mikaela|Kasari|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=27 Disyembre 2025 |title=73ος Διαγωνισμός Ομορφιάς: Star Hellas 2025 η Μικαέλα Κάσαρι – Λάμψη στο Fantasia Live |language=el |trans-title=73rd Beauty Contest: Star Hellas 2025 Mikaela Kasari – Shine at Fantasia Live |website=Showbiz TV |url=https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720225030/https://showbiz-tv.gr/lifestyle/81884/73os-diagonismos-omorfias-star-hellas-2025-i/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |19 |[[Atenas]] |- |{{flagicon|GLP|local}} [[Guadalupe (Pransya)|Guadalupe]] |{{sortname|Annaëlle|Ibo|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=28 Mayo 2026 |title=Annaelle Ibo représentera la Guadeloupe à Miss Monde 2026 |language=fr |trans-title=Annaelle Ibo will represent Guadeloupe at Miss World 2026 |website=France-Antilles |url=https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260529111751/https://www.guadeloupe.franceantilles.fr/actualite/culture/annaelle-ibo-representera-la-guadeloupe-a-miss-monde-2026-1080445.php |archive-date=29 Mayo 2026}}</ref> |24 |Metz |- |{{flagicon|GUI}} [[Guinea|Guniya]] |{{sortname|Saran|Keita|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Hulyo 2026 |title=Miss World Guinea 2026: Saran Keita selected |url=https://www.radioguinee.com/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected |access-date=24 Hulyo 2026 |website=Radio Guinée |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260723163044/https://www.radioguinee.com/fr/article/arts-heritage/miss-world-guinea-2026-saran-keita-selected|archive-date=23 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Kankan |- |{{flagicon|GBS}} [[Guinea-Bissau|Guniya-Bissaw]] |{{sortname|Hernânia |Nantote|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=31 Hulyo 2026 |title=Hernânia Nantote Crowned Miss World Guinea-Bissau 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810071343/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/hernnia-nantote-crowned-miss-world-guinea-bissau-2026/articleshow/155224200.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Bissau|Bissaw]] |- |{{flagicon|GUA}} [[Guatemala|Guwatemala]] |{{sortname|Andrea|Ortíz|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Guzmán |first=María Alejandra |date=1 Hunyo 2025 |title=Miss Guatemala Contest 2025: ¿Quiénes son las seis ganadoras que representarán a Guatemala en certámenes internacionales? |trans-title=Miss Guatemala Contest 2025: Who are the six winners who will represent Guatemala in international pageants? |url=https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Prensa Libre |language=es-GT|archive-url=https://web.archive.org/web/20260807000359/https://www.prensalibre.com/vida/escenario/miss-guatemala-contest-2025-quienes-son-las-seis-ganadoras-que-representaran-a-guatemala-en-certamenes-internacionales/|archive-date=7 Agosto 2026}}</ref> |20 |Chiquimula |- |{{Flagicon|Guyana}} [[Guyana]] |{{sortname|Kelcia|Nelson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Mayo 2026 |title=Kelcia Nelson crowned Miss World Guyana 2026 |language=en |website=Newsroom Guyana |url=https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260605063709/https://newsroom.gy/2026/05/26/kelcia-nelson-crowned-miss-world-guyana-2026/|archive-date=5 Hunyo 2026}}</ref> |27 |Linden |- |{{flagicon|JAM}} [[Jamaica|Hamayka]] |{{sortname|Nevaeh|Allen|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Enero 2026 |title=Nevaeh Allen is the new Miss Jamaica World |language=en |website=The Gleaner |url=https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709130123/https://jamaica-gleaner.com/article/entertainment/20260126/nevaeh-allen-new-miss-jamaica-world|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |19 |Linstead |- |{{flagdeco|JPN}} [[Hapon]] |{{sortname|Yui|Kawana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=22 Oktubre 2025 |title=『ミス・ワールド』日本代表に川名祐衣さん、憧れの存在は上戸彩 「刑事ものに出たい」 |trans-title=Yui Kawana is Japan's representative for Miss World, and her idol is Aya Ueto: "I want to be in a detective show" |url=https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/ |access-date=14 Nobyembre 2025 |website=Oricon News |language=ja |archive-url=https://web.archive.org/web/20251022110750/https://www.oricon.co.jp/news/2414030/full/|archive-date=22 Oktubre 2025}}</ref> |24 |[[Tokyo]] |- |{{flagicon|HAI}} [[Haiti|Hayti]] |{{sortname|Marie Kemlyne|Félix|nolink=1}}<ref>{{cite web |last=Cerisier |first=Angella Laurancya |date=9 Hunyo 2026 |title=« ZOOMONS » sur Miss World Haïti 2026 : « Beauty with a Purpose »… ou « j’ai pas de connexion en fait » ! |trans-title="ZOOMONS" on Miss World Haiti 2026: "Beauty with a Purpose"... or "I don't actually have a connection!" |url=https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/ |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Belinde Magzaine |language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20260724182958/https://belidemag.net/culture/zoomons-sur-miss-world-haiti-2026-beauty-with-a-purpose-ou-jai-pas-de-connexion-en-fait/|archive-date=24 Hulyo 2026}}</ref> |25 |Jérémie |- |{{flagdeco|GIB}} [[Gibraltar|Hibraltar]] |{{sortname|Julia|Horne|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Agosto 2025 |title=New Miss Gibraltar looks ahead to a busy year |url=https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025 |access-date=10 Setyembre 2025 |website=Gibraltar Broadcasting Corporation |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423195748/https://www.gbc.gi/news/julia-horne-wins-miss-gibraltar-2025|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Gibraltar|Hibraltar]] |- |{{flagdeco|NIR}} [[Hilagang Irlanda]] |{{sortname|Amelie|Moore|nolink=1}}<ref /> |18 |[[:en:Ballyclare|Ballyclare]] |- |{{flagicon|MKD}} [[Hilagang Masedonya]] |{{sortname|Eva |Velickovska|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Eva Velichkovska Crowned Miss World North Macedonia 2026|url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|website=Fermina|date=30 Hulyo 2026|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154746/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/eva-velichkovska-crowned-miss-world-north-macedonia-2026/articleshow/155219258.cms|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |20 |[[Skopje]] |- |{{flagicon|IND}} [[Indiya]] |{{sortname|Nikita|Porwal|nolink=1}}<ref>{{cite news|title=Nikita Porwal crowned Femina Miss India World 2024|url=https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|website=Prameya|date=8 Oktubre 2025|access-date=10 Agosto 2026|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411191656/https://www.prameyanews.com/nikita-porwal-crowned-femina-miss-india-world-2024|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |24 |Ujjain |- |{{flagicon|INA}} [[Indonesia|Indonesya]] |{{sortname|Audrey Bianca|Callista|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sukardi |first=Muhammad |date=9 Hulyo 2025 |title=Profil Audrey Bianca, Pemenang Miss Indonesia 2025 |trans-title=Profile of Audrey Bianca, Winner of Miss Indonesia 2025 |url=https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=iNews |language=id|archive-url=https://web.archive.org/web/20260105212939/https://www.inews.id/lifestyle/seleb/profil-audrey-bianca-pemenang-miss-indonesia-2025|archive-date=5 Enero 2026}}</ref> |22 |[[Jakarta]] |- |{{flagicon|ENG}} [[Inglatera]] |{{sortname|Grace|Richardson|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Billson |first=Chantelle |date=24 Nobyembre 2025 |title='Powerful and proud' student makes history as first out gay Miss England |language=en |website=PinkNews |url=https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251124113009/https://www.thepinknews.com/2025/11/24/powerful-and-proud-student-makes-history-as-first-out-gay-miss-england/ |archive-date=24 Nobyembre 2025}}</ref> |19 |[[Leicester]] |- |{{flagicon|IRL}} [[Republika ng Irlanda|Irlanda]] |{{sortname|Caoimhe|Kenny|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Barr |first=Caoimhinn |date=16 Hunyo 2025 |title=Former Inishowen schoolgirl crowned Miss Ireland 2025 |language=en |website=Donegal Live |url=https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |url-status=live |access-date=10 Hulyo 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250616160846/https://www.donegallive.ie/news/home/1826756/former-inishowen-schoolgirl-crowned-miss-ireland-2025.html |archive-date=16 Hunyo 2025}}</ref> |25 |[[Dublin]] |- |{{flagicon|ITA}} [[Italya]] |{{sortname|Lucrezia|Mangilli|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=18 Hunyo 2024 |title=Chi è Lucrezia Mangilli, la nuova Miss Mondo Italia 2024 |trans-title=Who is Lucrezia Mangilli, the new Miss World Italy 2024 |url=https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Il Giornale |language=it|archive-url=https://web.archive.org/web/20260423204325/https://www.ilgiornale.it/news/personaggi/chi-lucrezia-mangilli-nuova-miss-mondo-italia-2024-2335831.html|archive-date=23 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Udine]] |- |{{flagicon|CAM}} [[Kambodya]] |{{sortname|Leakena|In|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hulyo 2026 |title=Miss World Cambodia 2026 Leakena In Empowers Vulnerable Children and Young Women Through Beauty With a Purpose |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-cambodia-2026-leakena-in-empowers-vulnerable-children-and-young-women-through-beauty-with-a-purpose/articleshow/155212758.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |24 |[[Nom Pen]] |- |{{flagdeco|CMR}} [[Cameroon|Kamerun]] |{{sortname|Noura|Njikam|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Mbassi |first=Jean |date=28 Hunyo 2024 |title=Miss Cameroun 2024 : Noura Raïssa Njikam remporte la couronne |trans-title=Miss Cameroon 2024: Noura Raïssa Njikam wins the crown |url=https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20241108231921/https://www.lebledparle.com/miss-cameroun-2024-noura-raissa-njikam-sur-le-toit-du-cameroun/ |archive-date=8 Nobyembre 2024 |access-date=29 Hunyo 2024 |website=Le Bled Parle |language=fr-FR}}</ref> |25 |[[Yaoundé]] |- |{{flagicon|CAN}} [[Canada|Kanada]] |{{sortname|Angelina|Fan|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=26 Agosto 2024 |title=2024年第三届加拿大中国高校校友网球公开赛成功举办 |language=zh-Hans |trans-title=The 3rd Canada Chinese University Alumni Tennis Open 2024 was successfully held |website=Easyca.ca |url=https://easyca.ca/archives/409461 |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250807031614/https://easyca.ca/archives/409461 |archive-date=7 Agosto 2025}}</ref> | 24 | [[Toronto]] |- |{{flagicon|CAY}} [[Kapuluang Kayman|Kapuluang Cayman]] |{{sortname|Kristianna|Gordon|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Khôi |first=Minh |date=28 Marso 2026 |title=Điều đặc biệt của mỹ nhân Cayman thi Miss World 2026 |language=vi |trans-title=The Special Features of the Cayman Beauty Queen Competing in Miss World 2026 |website=Saostar |url=https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260329091136/https://www.saostar.vn/nguoi-mau-hoa-hau/dieu-dac-biet-cua-my-nhan-cayman-thi-miss-world-2026-202603281126245696.html |archive-date=29 Marso 2026}}</ref> |21 |West Bay |- |{{flagdeco|COK}} [[Kapuluang Cook]] |{{sortname|Tiarē|Henry-Anguna|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Tairi |first=Teitimoana |date=10 Agosto 2026 |title=Miss Cook Islands Tiare Henry-Anguna heads to Miss World in Vietnam |url=https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-url=https://web.archive.org/web/20260810082558/https://www.rnz.co.nz/news/pacific/950594/miss-cook-islands-tiare-henry-anguna-heads-to-miss-world-in-vietnam |archive-date=10 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Radio New Zealand |language=en-nz}}</ref> |23 |Titikaveka |- |{{flagicon|KAZ}} [[Kasakistan]] |{{sortname|Bagym|Baltabaeva|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Disyembre 2024 |title="Қазақстан аруы - 2024" байқауының жеңімпазы анықталды (фото) |trans-title=The winner of the "Miss Kazakhstan - 2024" contest has been announced |url=https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241207013424/https://kaz.nur.kz/lady/2196852-qazaqstan-aruy-2024-baiqauynyng-zhengimpazy-anyqtaldy/ |archive-date=7 Disyembre 2024 |access-date=14 Pebrero 2025 |website=Nur.kz |language=kk}}</ref> |23 |Oskemen |- |{{Flagicon|KEN}} [[Kenya]] |{{sortname|Trizah Muhenje|Akala|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Wangu |first=Mariam |date=20 Disyembre 2025 |title=Ivy Trizah Muhenje crowned Miss World Kenya 2026: A new Queen, A new era |language=en |website=TV47 Digital |url=https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260118163138/https://www.tv47.digital/ivy-trizah-muhenje-crowned-miss-world-kenya-2026-a-new-queen-a-new-era-130331/ |archive-date=18 Enero 2026}}</ref> |24 |[[Nairobi]] |- |{{Flagicon|KGZ}} [[Kyrgyzstan|Kirgistan]] |{{sortname|Saadat |Asylbekova|nolink=1}}<ref>{{cite news|last=Musalieva|first=Aidana|date=5 Agosto 2026|title=25-year-old Saadat Asylbekova to represent Kyrgyzstan at Miss World 2026|url=https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|url-status=live|website=24.KG|access-date=10 Agosto 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806153816/https://24.kg/english/384162_25-year-old_Saadat_Asylbekova_to_represent_Kyrgyzstan_at_Miss_World_2026/|archive-date=6 Agosto 2026|language=en}}</ref> |26 |[[Biskek]] |- |{{flagicon|COL}} [[Colombia|Kolombya]] |{{sortname|Andrea|Romero|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Morales |first=Carolina |date=6 Agosto 2024 |title=Quién es Andrea Romero, la nueva Miss Mundo Colombia 2024: tiene una anécdota con Iván Duque |trans-title=Who is Andrea Romero, the new Miss World Colombia 2024? She has an anecdote with Iván Duque |url=https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Diario AS |language=es-co|archive-url=https://web.archive.org/web/20260510053152/https://colombia.as.com/actualidad/quien-es-andrea-romero-la-nueva-miss-mundo-colombia-2024-tiene-una-anecdota-con-ivan-duque-n/|archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |19 |[[Atlántico (Colombia)|Atlántico]] |- |{{flagdeco|KOS}} [[Kosovo|Kosobo]] |{{sortname|Blair|Isufi|nolink=1}} |27 |Fier |- |{{Flagicon|Croatia}} [[Croatia|Kroasya]] |{{sortname|Ema Helena|Vičar|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=29 Oktubre 2025 |title=Ema Helena (23) je nova Miss Hrvatske |language=hr |trans-title=Ema Helena (23) is the new Miss Croatia |website=Index.hr |url=https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |url-status=live |access-date=8 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251029205303/https://www.index.hr/clanak.aspx?id=2725361 |archive-date=29 Oktubre 2025}}</ref> |23 |[[Zagreb]] |- |{{Flagicon|Laos}} [[Laos]] |{{sortname|Mongkoutphet|Harnsana|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=3 Hulyo 2026 |title=Miss World Laos Is Preserving Traditional Weaving Through Her Beauty With a Purpose Project |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713230054/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-laos-is-preserving-traditional-weaving-through-her-beauty-with-a-purpose-project/articleshow/154913211.cms|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Salavan |- |{{flagicon|LAT}} [[Letonya]] |{{sortname|Milana |Smolara|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=28 Hulyo 2026 |title=Milana Smolara Crowned Miss World Latvia 2026, Set to Represent Latvia in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806154806/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/milana-smolara-crowned-miss-world-latvia-2026-set-to-represent-latvia-in-vietnam/articleshow/155192791.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |27 |[[Riga]] |- |{{Flagicon|Lebanon}} [[Lebanon|Libano]] |{{sortname|Perla|Harb|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Oktubre 2025 |title=Perla Harb wins Miss Lebanon 2025 crown in star-studded ceremony |url=https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en |access-date=21 Oktubre 2025 |website=Lebanese Broadcasting Corporation International |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20251118012117/https://www.lbcgroup.tv/news/lebanon-news/882325/perla-harb-wins-miss-lebanon-2025-crown-in-star-studded-ceremony/en|archive-date=18 Nobyembre 2025}}</ref> |22 |Al-Maamriyah |- |{{flagdeco|MWI}} [[Malawi]] |{{sortname|Ireen |Navicha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hulyo 2026 |title=Ireen Navicha to Represent Malawi at Miss World 2026 in Vietnam |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260806232001/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/ireen-navicha-to-represent-malawi-at-miss-world-2026-in-vietnam/articleshow/155151785.cms|archive-date=6 Agosto 2026}}</ref> |20 |[[Lilongwe]] |- |{{flagdeco|MYS}} [[Malaysia]] |{{sortname|Taanusiya|Chetty|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Sokial |first=Sandra |date=4 Disyembre 2024 |title=Taanusiya Chetty wins Miss World Malaysia 2024 |url=https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded |access-date=10 Hulyo 2025 |website=The Star |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426124239/https://www.thestar.com.my/news/nation/2024/12/04/taanusiya-chetty-wins-miss-world-malaysia-2024#goog_rewarded|archive-date=26 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Kuala Lumpur]] |- |{{flagicon|MDV}} [[Maldives|Maldibas]] |{{sortname|Mariyam |Mohamed|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=6 Agosto 2026 |title=Miss World Maldives 2026 Mariyam Eema Mohamed Makes History as the First-Ever Miss World Maldives |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-maldives-2026-mariyam-eema-mohamed-makes-history-as-the-first-ever-miss-world-maldives/articleshow/155324622.cms |access-date=10 Agosto 2026 |website=Femina |language=en}}</ref> |23 |[[Malé]] |- |{{flagdeco|MLT}} [[Malta]] |{{sortname|Nicole|Spiteri|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=4 Hulyo 2024 |title=Nicole Spiteri wins Miss World Malta contest |url=https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/ |access-date=10 Hulyo 2025 |website=TVM News |language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20260411012515/https://tvmnews.mt/en/news/nicole-spiteri-wins-miss-world-malta-contest/|archive-date=11 Abril 2026}}</ref> |23 |Marsa |- |{{Flagicon image|Flag-of-Martinique.svg}} [[Martinika]] |{{sortname|Laurence|Fibleuil|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Pinel-Fereol |first=Peggy |date=14 Hunyo 2026 |title=Miss Martinique 2026 : Maureen-Alycia Lucea-Merlin représentera la Martinique à Miss France 2027 |language=fr |trans-title=Miss Martinique 2026: Maureen-Alycia Lucea-Merlin will represent Martinique at Miss France 2027 |website=Outre-mer La 1ère |url=https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260614055134/https://la1ere.franceinfo.fr/martinique/miss-martinique-2026-maureen-alycia-lucea-merlin-representera-la-martinique-a-miss-france-2027-1710355.html |archive-date=14 Hunyo 2026}}</ref> |24 |Le Robert |- |{{flagicon|MAR}} [[Maruekos]] |{{sortname|Chirihan|Chergui|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kharroubi |first=Hajar |date=9 Agosto 2026 |title=Moroccan Miss World 2026 candidate Chirihan Chergui on her preparations, Moroccan heritage and Doors Open project |url=https://en.le360.ma/lifestyle/moroccan-miss-world-2026-candidate-chirihan-chergui-on-her-preparations-moroccan-heritage-and-doors_5YVP2HGC3VERHKNGUAAGFF7XFM/ |access-date=10 Agosto 2026 |website=Le 360 Anglais |language=en}}</ref> |20 |[[Casablanca]] |- |{{flagicon|MRI}} [[Mauritius|Mawrisyo]] |{{sortname|Shreeya|Bokhoree|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Mungur |first=Nathalie Marion |date=25 Abril 2025 |title=Shreeya Bokhoree élue Miss World Mauritius 2026 |language=fr |trans-title=Shreeya Bokhoree elected Miss World Mauritius 2026 |website=Le Défi Media Group |url=https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260712064320/https://defimedia.info/shreeya-bokhoree-elue-miss-world-mauritius-2026|archive-date=12 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Grand Port |- |{{flagicon|MEX}} [[Mehiko]] |{{sortname|Cassandra|García|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Naranjo López |first=Itzel |date=30 Nobyembre 2025 |title=¿Quién es Cassandra García Olea, Miss México 2025? Competirá en Miss Mundo 2026 |language=es |trans-title=Who is Cassandra García Olea, Miss Mexico 2025? She will compete in Miss World 2026 |website=SDP Noticias |url=https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714050133/https://www.sdpnoticias.com/espectaculos/famosos/quien-es-cassandra-garcia-olea-miss-mexico-2025-competira-en-miss-mundo-2026/|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |23 |Emiliano Zapata |- |{{flagicon|MGL}} [[Mongolya]] |{{sortname|Enkhtuul|Bayarsaikhan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last= |date=24 Setyembre 2025 |title=“Miss World Mongolia-2026” фестивалийн үндэсний ялагчаар Б.Энхтуул шалгарлаа |url=https://ikon.mn/n/3i1p |access-date=25 Setyembre 2025 |website=Ikon.mn |language=mn|archive-url=https://web.archive.org/web/20260429042457/https://ikon.mn/n/3i1p|archive-date=29 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ulan Bator]] |- |{{flagicon|Montenegro}} [[Montenegro]] |{{sortname|Maša|Vukićević|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=29 Abril 2026 |title=Maša Vukićević sa Cetinja predstavlja Crnu Goru na Izboru za miss svijeta |language=bs |trans-title=Maša Vukićević from Cetinje represents Montenegro at the Miss World Pageant |website=Cafe del Montenegro |url=https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260802094630/https://www.cdm.me/zabava/showbiz/masa-vukicevic-sa-cetinja-predstavlja-crnu-goru-na-izboru-za-miss-svijeta/|archive-date=2 Agosto 2026}}</ref> |21 |Cetinje |- |{{flagicon|MOZ}} [[Mosambik]] |{{sortname|Arcenia |Quehá|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Agosto 2026 |title=24 African women, 24 stories: Meet Ghana’s Rumzia and the queens taking Africa to Miss World 2026 |url=https://www.pulse.com.gh/story/miss-world-2026-ghana-rumzia-sule-2026082215273299779 |access-date=24 Agosto 2026 |website=Pulse Ghana |language=en}}</ref> |21 |Sofala |- |{{flagicon|MYA}} [[Myanmar]] |{{sortname|Han Theint Theint |Aung|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=13 Hulyo 2026 |title=Han Theint Theint Aung Wins Miss World Myanmar 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260731161503/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/han-theint-theint-aung-wins-miss-world-myanmar-2026/articleshow/155090800.cms|archive-date=31 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Yangon]] |- |{{flagicon|Namibia}} [[Namibia|Namibya]] |{{sortname|Elly|Aron|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Nghifindaka |first=Lucia |date=2 Pebrero 2026 |title=Elly Aron crowned Miss NGO Namibia 2026 |language=en |website=Namibian Broadcasting Corporation |url=https://nbcnews.na/node/114863 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713174853/https://nbcnews.na/node/114863|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |20 |Ohangwena |- |{{NPL}} |{{sortname|Luna|Luitel|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Sanskriti Pokharel |date=31 Agosto 2025 |title=Luna Luitel crowned Miss Nepal World 2025 |language=en |website=The Kathmandu Post |url=https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |url-status=live |access-date=21 Oktubre 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902041014/https://kathmandupost.com/art-culture/2025/08/31/luna-luitel-crowned-miss-nepal-world-2025 |archive-date=2 Setyembre 2025}}</ref> |26 |[[Katmandu]] |- |{{flagicon|NGR}} [[Nigeria|Niherya]] |{{sortname|Tamunosoye|Karibi-George|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=6 Hunyo 2026 |title=Miss Bayelsa Crowned Miss World Nigeria 2026 |language=en |website=Silverbird Group |url=https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607061949/https://silverbirdtv.com/miss-bayelsa-crowned-miss-world-nigeria-2026/ |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Port Harcourt |- |{{Flagicon|Nicaragua}} [[Nikaragwa]] |{{sortname|Belén|Cáceres|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Miss World Nicaragua Belen Cáceres Launches Her Beauty With A Purpose Project, One Smile at a Time |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714030908/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-nicaragua-belen-cceres-launches-her-beauty-with-a-purpose-project-one-smile-at-a-time/articleshow/154759256.cms|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |26 |Matagalpa |- |{{flagicon|NZL}} [[New Zealand|Nuweba Selandiya]] |{{sortname|Chloe|Robinson|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hunyo 2026 |title=Lộ diện nhiều đối thủ của Bảo Ngọc ở Hoa hậu Thế giới |language=vi |trans-title=Many of Bao Ngoc's rivals at Miss World have emerged |website=24h |url=https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260608191438/https://www.24h.com.vn/dep/lo-dien-nhieu-doi-thu-cua-bao-ngoc-o-hoa-hau-the-gioi-c78a1768414.html |archive-date=8 Hunyo 2026}}</ref> |19 |[[Auckland]] |- |{{flagicon|NED}} [[Holland|Olanda]] |{{sortname|Charlotte|Boonstra|nolink=1}}<ref>{{Cite news |author=Reitsma |first=Martin |date=7 Oktubre 2025 |title=Miss World Nederland, Beauty with A Purpose op Kasteel de Wittenburg |language=nl |website=Delft op Zondag |url=https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt |url-status=live |access-date=16 Oktubre 2025|trans-title=Miss World Netherlands, Beauty with a Purpose at Castle de Wittenburg|archive-url=https://web.archive.org/web/20260415085704/https://www.delftopzondag.nl/nieuws/algemeen/108121/miss-world-nederland-beauty-with-a-purpose-op-kasteel-de-witt|archive-date=15 Abril 2026}}</ref> |26 |[[Ang Haya]] |- |{{flagicon|PAK}} [[Pakistan]] |{{sortname|Aneeqa Jamal|Iqbal|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=15 Hulyo 2026 |title=73 سال بعد عالمی مقابلہ حسن میں پاکستان کی پہلی نمائندگی، انیقہ جمال حصہ لیں گی |language=ur |trans-title=Aniqa Jamal, Pakistan's first representation in a world beauty pageant after 73 years, will participate |website=Express News |url=https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |url-status=live |access-date=4 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260716041304/https://www.express.pk/story/2822316/aniqa-jamal-iqbal-pakistan-first-representation-at-miss-world-2822316 |archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Lahore |- |{{flagicon|PAN}} [[Panama]] |{{sortname|Madeline|Miller|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Fernández |first=Diana |date=16 Hunyo 2026 |title=La modelo Madeline Elena Miller Vergara es la nueva Miss Mundo Panamá 2026 |language=es |trans-title=Model Madeline Elena Miller Vergara is the new Miss World Panama 2026 |website=Ellas |url=https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260617155346/https://www.ellas.pa/belleza/la-modelo-madeline-elena-miller-vergara-es-la-nueva-miss-mundo-panama-2026/|archive-date=17 Hunyo 2026}}</ref> |23 |[[Lungsod ng Panama]] |- |{{flagicon|PAR}} [[Paraguay|Paragway]] |{{sortname|Ayelén |Pérez|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=9 Agosto 2026 |title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |trans-title=Ayelén Pérez viajó a Vietnam para representarnos en el Miss Mundo 2026 |url=https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20260809174539/https://www.abc.com.py/gente/2026/08/09/ayelen-perez-viajo-a-vietnam-para-representarnos-en-el-miss-mundo-2026/ |archive-date=9 Agosto 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=ABC Color |language=es}}</ref> |26 |[[Asuncion]] |- |{{flagicon|PER}} [[Peru]] |{{sortname|Josiane|Sciotti|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=1 Hulyo 2026 |title=Josiane Sciotti Wins Miss World Peru 2026 |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061836/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/josiane-sciotti-wins-miss-world-peru-2026/articleshow/154823736.cms |archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |20 |[[Lungsod ng Lima|Lima]] |- |{{flagicon|PHI}} [[Miss World Philippines|Pilipinas]] |{{Sortname|Asia Rose|Simpson}}<ref>{{Cite news |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |language=en |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260709162953/https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026|archive-date=9 Hulyo 2026}}</ref> |18 |[[Lungsod Quezon]] |- |{{flagicon|FIN}} [[Pinlandiya]] |{{sortname|Kiia|Huutoniemi|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=25 Nobyembre 2025 |title=Huutoniemi Miss World Finland voittoon |language=fi |trans-title=Huutoniemi wins Miss World Finland |website=Ähtärijärven Uutisnuotta |url=https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101071417/https://www.ahtarinjarvenuutisnuotta.net/teemat/huutoniemi-miss-world-finland-voittoon-6.177.47503.6e114f7653 |archive-date=1 Enero 2026}}</ref> |21 |Jyväskylä |- |{{flagicon|POL}} [[Polonya]] |{{sortname|Maja|Todd|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Maja Todd została Miss Polonia 2025! Co wiemy o laureatce? |trans-title=Maja Todd is Miss Polonia 2025! What do we know about the winner? |url=https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Włocławek Nasze Miasto |language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810091333/https://wloclawek.naszemiasto.pl/maja-todd-zostala-miss-polonia-2025-co-wiemy-o-laureatce/ar/c6p2-27711799|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |21 |Katowice |- |{{flagicon|PUR}} [[Puerto Rico|Porto Riko]] |{{sortname|Suil Anyelina|Pagán|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Sepúlveda Núñez |first=Bárbara |date=30 Hunyo 2026 |title=Conoce a la nueva Miss Mundo de Puerto Rico 2026: Así comienza el camino de Suil Anyelina Pagán |language=es |trans-title=Meet the new Miss World Puerto Rico 2026: This is how Suil Anyelina Pagán's journey begins |website=El Nuevo Día |url=https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260805020155/https://www.elnuevodia.com/magacin/inspiracion-liderazgo/fotogalerias/conoce-a-la-nueva-miss-mundo-de-puerto-rico-2026-asi-comienza-el-camino-de-suil-anyelina-pagan/|archive-date=5 Agosto 2026}}</ref> |21 |San Juan |- |{{flagicon|POR}} [[Portugal]] |{{sortname|Vitória|Babinetchi|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Antunes |first=Sandra Catarina |date=30 Hunyo 2026 |title=Jovem de Guimarães é a nova Miss World Portugal e vai representar o país no Vietname |language=pt |trans-title=A young woman from Guimarães is the new Miss World Portugal and will represent the country in Vietnam |website=Braga TV |url=https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260704113917/https://bragatv.pt/jovem-de-guimaraes-e-a-nova-miss-world-portugal-e-vai-representar-o-pais-no-vietname/|archive-date=4 Hulyo 2026}}</ref> |22 |Guimarães |- |{{flagicon|FRA}} [[Pransiya]] |{{sortname|Indira|Ampiot|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Litaud |first=Emmanuelle |date=18 Mayo 2026 |title=«Déterminée à porter haut les couleurs de notre pays» : Indira Ampiot représentera la France à Miss Monde |language=fr |trans-title="Determined to proudly represent our country": Indira Ampiot will represent France at Miss World |website=TV Magazine |url=https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260518100201/https://tvmag.lefigaro.fr/programme-tv/miss-france/determinee-a-porter-haut-les-couleurs-de-notre-pays-indira-ampiot-representera-la-france-a-miss-monde-20260518 |archive-date=18 Mayo 2026}}</ref> |21 |Basse-Terre |- |{{flagicon|DOM}} [[Republikang Dominikano]] |{{sortname|Joheirry|Mola|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Albuez |first=Maholi |date=12 Oktubre 2025 |title=Joheirry Mola es coronada Miss Mundo Dominicana 2025 |trans-title=Joheirry Mola is crowned Miss Mundo Dominicana 2025 |url=https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/ |access-date=16 Oktubre 2025 |website=El Nacional |language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20260420172236/https://elnacional.com.do/joheirry-mola-es-coronada-miss-mundo-dominicana/|archive-date=20 Abril 2026}}</ref> |24 |[[Santo Domingo, Republikang Dominikano|Santo Domingo]] |- |{{flagicon|CZE}} [[Republikang Tseko]] |{{sortname|Linda|Górecká|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Soukup |first=Jaroslav |date=3 Mayo 2025 |title=Vítězkou Miss Czech Republic se stala Linda Górecká |trans-title=Linda Górecká was crowned Miss Czech Republic |url=https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Novinky |language=cs|archive-url=https://web.archive.org/web/20260408113311/https://www.novinky.cz/clanek/koktejl-vitezkou-miss-czech-republic-2025-se-stala-linda-gorecka-40519702|archive-date=8 Abril 2026}}</ref> |22 |[[Praga]] |- |{{flagicon|ZAM}} [[Zambia|Sambia]] |{{sortname|Adah|Mushibi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=12 Mayo 2026 |title=Dr. Adah Mushibi Was Crowned Miss World Zambia 2026 |url=https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260514130042/https://www.missworld.com/news/dr-adah-mushibi-was-crowned-miss-world-zambia-2026 |archive-date=14 Mayo 2026 |access-date=19 Agosto 2026 |website=Miss World |language=en}}</ref> |26 |[[Lusaka]] |- |{{flagicon|SEN}} [[Senegal]] |{{sortname|Fatima |Diop|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=8 Hulyo 2026 |title=Fatoumata Diop portera les couleurs du Sénégal |language=fr |trans-title=Fatoumata Diop will represent Senegal |website=Le Soleil |url=https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260708134715/https://lesoleil.sn/actualites/arts-et-culture/fatoumata-diop-portera-les-couleurs-du-senegal/ |archive-date=8 Hulyo 2026}}</ref> |26 |[[Dakar]] |- |{{flagicon|SRB}} [[Serbia|Serbiya]] |{{sortname|Simona|Manojlović|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=8 Pebrero 2026 |title=One je ponela titulu najlepše! Simona Manojlović je nova mis Srbije! |language=bs |trans-title=She took home the title of most beautiful! Simona Manojlović is the new Miss Serbia! |website=Republika |url=https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026 |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260715045033/https://www.republika.rs/zabava/estrada/729287/mis-srbije-2026|archive-date=15 Hulyo 2026}}</ref> |21 |Novi Sad |- |{{flagicon|Sierra Leone}} [[Sierra Leone]] |{{sortname|Mariyam |Konneh|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hulyo 2026 |title=Mariyam Lorba Konneh to Represent Sierra Leone at Miss World 2026 |url=https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Sierraloaded |language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722070003/https://sierraloaded.sl/lifestyle/mariyam-lorba-konneh-competing-at-miss-world/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Freetown]] |- |{{Flagicon|Zimbabwe}} [[Zimbabwe|Simbabwe]] |{{sortname|Brunette|Makanyiso|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=7 Hunyo 2026 |title=While tension fills History was made in Harare as Miss Universe Zimbabwe crowned seven beauty queens to represent the country at some of the world's biggest pageants |language=en |website=Zimbo Live News |url=https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |url-status=live |access-date=10 Agosto 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260607055812/https://zimbolivenews.com/news/while-tension-fills-history-was-made-in-harare-as-miss-universe-zimbabwe-crowned-seven-beauty-queens-to-represent-the-country-at-some-of-the-worlds-biggest-pageants |archive-date=7 Hunyo 2026}}</ref> |26 |Chitungwiza |- |{{flagicon|SGP}} [[Singapore|Singapura]] |{{sortname|Aishwarya Nicole|Tan|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Kannan |first=Yugesh |date=16 Hulyo 2026 |title=Miss World Singapore: Aishwarya Nicole Tan's journey |url=https://www.tabla.com.sg/community/people/aishwarya-nicole-tan-selfie-girl-miss-world-singapore |access-date=28 Hulyo 2026 |website=Tabla |language=en}}</ref> |22 |[[Singapura]] |- |{{flagicon|SOM}} [[Somalia|Somalya]] |{{sortname|Foziya Abdullahi|Garad|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Singh |first=Shruthi |date=29 Hunyo 2026 |title=Foziya Abdullahi Garad Wins Miss World Somalia 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms |access-date=9 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260702061955/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/foziya-abdullahi-garad-wins-miss-world-somalia-2026/articleshow/154797612.cms|archive-date=2 Hulyo 2026}}</ref> |21 |[[Mogadishu]] |- |{{flagicon|SRI}} [[Sri Lanka]] |{{sortname|Prathibha|Liyanarachchi|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=21 Hunyo 2026 |title=In conversation with Miss World Sri Lanka 2026 Prathibha Liyanaarachchi |url=https://themorning.lk//articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Morning |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260713152046/https://www.themorning.lk/articles/51TZkbRARIpVJTf9YxNj|archive-date=13 Hulyo 2026}}</ref> |27 |[[Colombo]] |- |{{flagicon|SWE}} [[Sweden|Suwesya]] |{{sortname|Bianca|Lindström|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Singh |first=Shruthi |date=25 Hunyo 2026 |title=Maria Berit Bianca Santos Lindström Wins Miss World Sweden 2026 Crown |language=en |website=Fermina |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260628064744/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/maria-berit-bianca-santos-lindstrm-wins-miss-world-sweden-2026-crown/articleshow/154759399.cms |archive-date=28 Hunyo 2026}}</ref> |22 |[[Estokolmo]] |- |{{flagicon|TZA}} [[Tanzania|Tansaniya]] |{{sortname|Latricia Ian|Sawe|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Maricha |first=Julius |date=1 Mayo 2026 |title=Latricia Sawe: The girl who dreamt of flying, then ruled the runway |url=https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892 |access-date=9 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260714065515/https://www.thecitizen.co.tz/tanzania/magazines/latricia-sawe-the-girl-who-dreamt-of-flying-then-ruled-the-runway-5442892|archive-date=14 Hulyo 2026}}</ref> |24 |[[Dar es Salaam]] |- |{{flagicon|THA}} [[Thailand|Taylandiya]] |{{sortname|Kanteera|Techaphattanakul|nolink=1}}<ref>{{cite news |date=10 Mayo 2026 |title=งดงามทรงพลัง น้ำผึ้ง กานต์ธีรา คว้ามงมิสเวิลด์-ไทยแลนด์ 2026 พร้อมชิงมงฟ้าที่เวียดนาม ก.ย. นี้ |language=th |trans-title=Beautiful and powerful, Namphueng Kanteera wins the Miss World-Thailand 2026 crown and will compete for the Miss World title in Vietnam this September |website=Thairath |url=https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260510185219/https://www.thairath.co.th/entertain/beauty-pageant/2931854#goog_rewarded |archive-date=10 Mayo 2026}}</ref> |25 |Mae Yao |- |{{flagicon|ZAF}} [[Timog Aprika]] |{{sortname|Romanda |Hombir|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Selisho |first=Kaunda |date=21 Hulyo 2026 |title=Romanda Hombir: Meet SA's Miss World 2026 rep, proud Swati-Zulu-German heritage icon from Mpumalanga |url=https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/ |access-date=22 Hulyo 2026 |website=The Citizen |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722152500/https://www.citizen.co.za/lifestyle/romanda-hombir-meet-sas-miss-world-2026-rep-proud-swati-zulu-german-heritage-icon-from-mpumalanga/|archive-date=22 Hulyo 2026}}</ref> |27 |Mpumalanga |- |{{flagicon|KOR}} [[Timog Korea]] |{{sortname|Min-seo|Cha|nolink=1}}<ref>{{Cite web |last=Nam |first=Duy |date=9 Marso 2026 |title=Nhan sắc đối thủ của Bảo Ngọc gây tranh cãi |trans-title=The beauty of Bao Ngoc's rival sparks controversy |url=https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-url=https://web.archive.org/web/20260421104231/https://tienphong.vn/nhan-sac-doi-thu-cua-bao-ngoc-gay-tranh-cai-post1825522.tpo |archive-date=21 Abril 2026 |access-date=10 Agosto 2026 |website=Tiền Phong |language=vi}}</ref> |20 |[[Seoul]] |- |{{flagicon|South Sudan}} [[Timog Sudan]] |{{sortname|Nyandeng Kerubino|Kuanyin Bol|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=14 Hulyo 2026 |title=Nyandeng Kerubino Kuanyin Bol Officially Announced as Miss World South Sudan 2026 |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms |access-date=22 Hulyo 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810095539/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/nyandeng-kerubino-kuanyin-bol-officially-announced-as-miss-world-south-sudan-2026/articleshow/155091040.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |– |[[Juba]] |- |{{flagicon|TTO}} [[Trinidad at Tobago]] |{{sortname|Georgia-Lee|Gill|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=9 Disyembre 2025 |title=Georgia-Lee is Miss World T&T |language=en |website=Trinidad Express Newspapers |url=https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260716034956/https://trinidadexpress.com/news/local/georgia-lee-is-miss-world-t-t/article_6dc15b78-2e2c-452d-88d9-27c8121a4d3f.html|archive-date=16 Hulyo 2026}}</ref> |24 |Arima |- |{{flagicon|CHI}} [[Chile|Tsile]] |{{sortname|Ignacia|Fernández|nolink=1}}<ref>{{cite news |last=Valdez |first=Cynthia |date=10 Nobyembre 2025 |title=Ignacia Fernández, la nueva Miss Mundo Chile que ganó la corona a ritmo de death metal |language=es |trans-title=Ignacia Fernández, the new Miss World Chile who won the crown to the rhythm of death metal |website=¡Hola! |url=https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal |url-status=live |access-date=5 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251112193727/https://www.hola.com/us-es/celebrities/20251110866743/miss-mundo-chile-ganadora-corona-heavy-metal/ |archive-date=12 Nobyembre 2025}}</ref> |27 |Las Condes |- |{{flagicon|CHN}} [[Tsina]] |{{sortname|Yifei|Dong|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=5 Hulyo 2026 |title=Miss World China Dong Yifei Empowers Children in Remote Communities Through Arts Education |url=https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms |access-date=4 Agosto 2026 |website=Femina |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100223/https://www.femina.in/beauty-pageants/miss-world/miss-world-china-dong-yifei-empowers-children-in-remote-communities-through-arts-education/articleshow/154947645.cms|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |26 |[[Qiqihar]] |- |{{flagicon|TUR}} [[Turkiya]] |{{sortname|Sıla|Saraydemir|nolink=1}}<ref>{{Cite news |date=20 Disyembre 2025 |title=New Azra Akın! Who is Sıla Saraydemir, the 2025 Miss Turkey? |language=en |website=Haberler |url=https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/ |access-date=9 Hulyo 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260720231227/https://en.haberler.com/new-azra-akin-who-is-sila-saraydemir-the-2025-miss-19374446/|archive-date=20 Hulyo 2026}}</ref> |22 |[[Istanbul]] |- |{{flagicon|UGA}} [[Uganda]] |{{sortname|Elle|Muhoza|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Setyembre 2025 |title=Who is Miss Uganda 2025, Elle Trivia Muhoza? |url=https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza |access-date=25 Setyembre 2025 |website=The New Times |language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20260810100837/https://www.newtimes.co.rw/article/29907/entertainment/who-is-miss-uganda-2025-elle-trivia-muhoza|archive-date=10 Agosto 2026}}</ref> |22 |Bukomansimbi |- |{{flagicon|UKR}} [[Ukranya]] |{{sortname|Valeriia|Lisovska|nolink=1}}<ref>{{Cite news |last=Zelenetska |first=Vita |date=14 Disyembre 2025 |title=18-year-old Odesa resident Valeriia Lisovska received the crown of "Miss Ukraine - 2025" |language=en |website=Ukrainian National News |url=https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |url-status=live |access-date=9 Hulyo 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251214143950/https://unn.ua/en/news/18-year-old-odesa-resident-valeriia-lisovska-received-the-crown-of-miss-ukraine-2025 |archive-date=14 Disyembre 2025}}</ref> |18 |[[Odessa]] |- |{{flagicon|HUN}} [[Unggriya]] |{{sortname|Janka|Végvári|nolink=1}}<ref>{{Cite web |date=22 Hunyo 2025 |title=Végvári Janka lett a Miss World Hungary győztese |trans-title=Here is the beautiful winner! Janka Végvári became the winner of Miss World Hungary |url=https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7 |access-date=10 Hulyo 2025 |website=Blikk |language=hu|archive-url=https://web.archive.org/web/20260430093750/https://www.blikk.hu/galeria/miss-world-hungary-gyoztes/w2pggc7|archive-date=30 Abril 2026}}</ref> |18 |Mosonmagyaróvár |} == Mga tala == {{Notelist}} == Mga sanggunian == {{Reflist}} == Panlabas na kawing == * {{Official website|https://www.missworld.com/}} {{Miss World}} [[Kategorya:Miss World]] 8f1gpre3yc50zw9jnfkh4gl16tufnmo 0 336328 2221778 2221737 2026-08-26T15:02:33Z Ivan P. Clarin 84769 2221778 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{See also|Bagyong Obet (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Tropikal Depresyon (20W)==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = 20W 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1006 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, {{grey|Pilandok}} |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}} |- | Oktubre rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====24. Low Pressure Area==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = JMA TD 30 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * Dolphin (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|[[Super Bagyong Obet|Saudel (2618)]]}} * {{tcname active|Narra (2619)}} * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * {{tcname unused|Etau}} * {{tcname unused|Bang-Lang}} * {{tcname unused|Krovanh}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * Ada (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) * Caloy (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) * Ester | * [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) * Gardo (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) * Josie (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) * [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) * Neneng (2620) * [[Bagyong Obet (2026)|Obet]] (2618) | * {{tcname unused|Pilandok}} * {{tcname unused|Queenie}} * {{tcname unused|Rosal}} * {{tcname unused|Samuel}} * {{tcname unused|Tomas}} | * {{tcname unused|Umberto}} * {{tcname unused|Venus}} * {{tcname unused|Waldo}} * {{tcname unused|Yayang}} * {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] r9xyg119e09dqq6ufl4xxmjp1ybhtd2 2221779 2221778 2026-08-26T15:03:04Z Ivan P. Clarin 84769 /* Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026 */ 2221779 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{See also|Bagyong Obet (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Tropikal Depresyon (20W)==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = 20W 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1006 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, {{grey|Pilandok}} |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====24. Low Pressure Area==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = JMA TD 30 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * Dolphin (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|[[Super Bagyong Obet|Saudel (2618)]]}} * {{tcname active|Narra (2619)}} * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * {{tcname unused|Etau}} * {{tcname unused|Bang-Lang}} * {{tcname unused|Krovanh}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * Ada (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) * Caloy (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) * Ester | * [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) * Gardo (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) * Josie (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) * [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) * Neneng (2620) * [[Bagyong Obet (2026)|Obet]] (2618) | * {{tcname unused|Pilandok}} * {{tcname unused|Queenie}} * {{tcname unused|Rosal}} * {{tcname unused|Samuel}} * {{tcname unused|Tomas}} | * {{tcname unused|Umberto}} * {{tcname unused|Venus}} * {{tcname unused|Waldo}} * {{tcname unused|Yayang}} * {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] cmyxsjidp2kocvvee3jl9hr9cy42d6i 2221791 2221779 2026-08-27T01:51:41Z Meow 73714 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:JMA TD 30 2026 path.png]] → [[File:21W 2026 path.png]] Assigned by JTWC 2221791 wikitext text/x-wiki {{Infobox hurricane season | Track = 2026 Pacific typhoon season summary.png | Basin = WPac | Year = 2026 | First storm formed = Enero 13, 2026 | Last storm dissipated = Nagaganap | Strongest storm name = Sinlaku | Strongest storm winds = 115 | Strongest storm pressure = 905 | Average wind speed = 10 | Total depressions = 8 | Total storms = 6 | Total hurricanes = 1 | Total super = 1 total | Fatalities = 31 total | Damages = 483 | five seasons = [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2024|2024]], [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2025|2025]], '''2026''', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2027|2027]]'', ''[[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2028|2028]]'' | Atlantic season = Panahon ng bagyo sa Atlantiko ng 2026 | East Pacific season = Panahon ng bagyo sa Silangang Pasipiko ng 2026 | North Indian season = Panahon ng bagyo sa Hilagang India ng 2026 }} Ang '''Panahon ng bagyo sa pasipiko ng 2026''' ay isang paparating na kaganapan taunang siklo ng bagyong pagbubuo sa kanlurang Karagatang Pasipiko. Ang yugto ay tatakbo sa buong 2026, kahit na ang karamihan sa mga tropikal na bagyo ay karaniwang nagkakaroon sa pagitan ng Mayo at Oktubre. Ang saklaw ng akdang ito ay may-hanggan sa Karagatang Pasipiko sa hilaga ng ekwador sa pagitan ng 100°E at ika-180 meridian. Sa loob ng hilagang-kanlurang Karagatang Pasipiko, mayroong dalawang magkahiwalay na ahensya na nagtatalaga ng mga pangalan sa mga tropikal na bagyo na kadalasang maaring humantong sa isang bagyo na may dalawang pangalan. Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA ==Pangalan sa mga bagyo== Pangalanan ng Japan Meteorological Agency (JMA) ang isang bagyo kung mayroon itong 10 minutong napapanatiling bilis ng hangin na hindi bababa sa 65 km/h (40 mph) saanman sa basin. Ang Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko o sa Ingles pa ay Philippine Atmospheric, Geophysical, Astronomical Services Administration (PAGASA), ay nagtatalaga ng mga pangalan sa mga bagyo na lumilipat o nabubuo bilang isang tropikal depresyon sa Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas , kilala rin sa Ingles bilang Philippine Area of Responsibility (PAR), na matatagpuan sa pagitan ng 135°E at 115°E at sa pagitan ng 5°N–25°N, hindi alintana kung ang isang tropical cyclone ay nabigyan na o hindi ng JMA. Ang mga tropikal na depresyon na sinusubaybayan ng United States' Joint Typhoon Warning Center (JTWC) ay binibigyan ng numerong may "W" na suffix; W ibig sabihin kanluran, isang sanggunian sa kanlurang rehiyon ng Pasipiko. {{clear}} ==Mga sistema== ===Nasa loob ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====1. Bagyong Ada (''Nokaen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Enero 13 | Dissipated = Enero 22 | image = Nokaen 2026-01-17 0635Z.jpg | track = Nokaen 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 50 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====2. Bagyong Basyang (''Penha'')==== {{See also|Bagyong Basyang (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Pebrero 3 | Dissipated = Pebrero 7 | image = Penha 2026-02-05 0441Z.jpg | track = Penha 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 40 | Pressure = 1000 }} {{clear}} ====5. Bagyong Caloy (''Hagupit'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 5 | Dissipated = Mayo 15 | image = Hagupit 2026-05-08 0015Z.jpg | track = Hagupit 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 40 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====6. Bagyong Domeng (''Jangmi'')==== {{See also|Bagyong Domeng (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Mayo 26 | Dissipated = Hunyo 3 | image = JMA TD 08 2026-05-26 0428Z.jpg | track = Jangmi 2026 path.png | 10-min winds = 60 | 1-min winds = 70 | Pressure = 975 }} {{clear}} ====7. Tropikal Depresyon Ester==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 3 | Dissipated = Hunyo 6 | image = JMA TD 09 06-03-2026.jpg | track = Ester 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====8. Bagyong Francisco (''Mekkhala'')==== {{See also|Bagyong Francisco (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 18 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Mekkhala 2026-06-22 0250Z.png | track = JMA TD 11 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 125 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====9. Bagyong Gardo (''Higos'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 22 | Dissipated = Hunyo 27 | image = Higos 2026-06-25 0615Z.jpg | track = Higos 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 50 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====10. Super Bagyong Inday (''Bavi'')==== {{See also|Super Bagyong Inday}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 15 | image = BAVI H9RGB 2026-07-04 0320z cropped.png | track = Bavi 2026 path.png | 10-min winds = 100 | 1-min winds = 140 | Pressure = 925 }} {{clear}} ====11. Bagyong Henry (''Maysak'')==== {{See also|Bagyong Henry (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hunyo 30 | Dissipated = Hulyo 7 | image = Maysak 2026-07-03 0040Z.png | track = Maysak 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 996 }} {{clear}} ====12. Bagyong Josie (''Haishen'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 12 | Dissipated = Hulyo 14 | image = Haishen 2026-07-13 0430Z.jpg | track = Haishen 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====13. Bagyong Kiyapo (''Noul'')==== {{See also|Bagyong Kiyapo (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 22 | Dissipated = Hulyo 27 | image = Noul 2026-07-24 0230Z.png | track = Noul 2026 path.png | 10-min winds = 75 | 1-min winds = 85 | Pressure = 960 }} {{clear}} ====15. Bagyong Luis–Maymay (''Kujira'')==== {{See also|Bagyong Luis–Maymay}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 31 | Dissipated = kasalukuyan | image = Kujira 2026-08-05 0200Z.jpg | track = Kujira 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====19. Bagyong Neneng (''Gaenari'')==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 18 | Dissipated = kasalukuyan | image = Neneng 2026-08-19 0440Z.jpg | track = Gaenari 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1002 }} {{clear}} ====21. Super Bagyong Obet (''Saudel'')==== {{See also|Bagyong Obet (2026)}} {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 15 | Dissipated = kasalukuyan | image = Saudel 2026-08-22 2252Z.jpg | track = Saudel 2026 path.png | 10-min winds = 80 | 1-min winds = 120 | Pressure = 950 }} {{clear}} ====22. Bagyong Atsani==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 22 | Dissipated = Agosto 26 | image = Atsani 2026-08-24 0633Z.jpg | track = Atsani 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====23. Tropikal Depresyon (20W)==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 25 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = 20W 2026 path.png | Prewinds = < | 10-min winds = 30 | 1-min winds = 30 | Pressure = 1006 }} {{clear}} =====Mga bagyo sa bawat buwan ng 2026===== {| class="wikitable sortable" |- | '''[[Buwan (panahon)|Buwan]]''' | {{center|'''[[Bagyo sa Pilipinas|Bagyo]]'''}} |- | Enero || Ada |- | Pebrero || Basyang |- | Marso || rowspan="2"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Abril |- | Mayo || Caloy, Domeng |- | Hunyo || Ester, Francisco, Gardo |- | Hulyo || Henry, Inday, Josie, Kiyapo |- | Agosto || Luis-Maymay, Neneng, Obet, {{grey|Pilandok}} |- | Setyembre || {{grey|Queenie}}, {{grey|Rosal}} |- | Oktubre || rowspan="3"| <center>{{grey|N/A}}</center> |- | Nobyembre |- | Disyembre |} ===Nasa labas ng Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas=== ====3. Bagyong Nuri==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Marso 10 | Dissipated = Marso 13 | image = Nuri 2026-03-11 0404Z.jpg | track = Nuri 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 30 | Pressure = 998 }} {{clear}} ====4. Bagyong Sinlaku==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Abril 8 | Dissipated = Abril 20 | image = Sinlaku 2026-04-12 1547Z.jpg | track = Sinlaku 2026 path.png | 10-min winds = 115 | 1-min winds = 160 | Pressure = 905 }} {{clear}} ====14. Super Bagyong Dolphin==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Hulyo 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = Dolphin 2026-07-29 1920Z.jpg | track = Dolphin 2026 path.png | 10-min winds = 110 | 1-min winds = 150 | Pressure = 910 }} {{clear}} ====16. Bagyong Chan-hom==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 5 | Dissipated = Agosto 15 | image = Chan-hom 2026-08-11 0350Z.jpg | track = Chan-hom 2026 path.png | 10-min winds = 50 | 1-min winds = 50 | Pressure = 980 }} {{clear}} ====17. Bagyong Peilou==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 8{{refn|The JTWC recognises this system as a regeneration of Kujira, therefore it also has the same designation as Kujira.|group="nb"}} | Dissipated = Agosto 13 | image = Peilou 2026-08-10 0320Z.jpg | track = Peilou 2026 path.png | 10-min winds = 45 | 1-min winds = 40 | Pressure = 992 }} {{clear}} ====18. Bagyong Nangka==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 11 | Dissipated = Agosto 16 | image = Nangka 2026-08-13 0310Z.jpg | track = Nangka 2026 path.png | 10-min winds = 40 | 1-min winds = 35 | Pressure = 990 }} {{clear}} ====20. Bagyong Narra==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 17 | Dissipated = kasalukuyan | image = Narra 2026-08-22 0835Z.jpg | track = Narra 2026 path.png | 10-min winds = 35 | 1-min winds = 35 | Pressure = 994 }} {{clear}} ====24. Low Pressure Area==== {{Infobox hurricane | Basin = WPac | Formed = Agosto 26 | Dissipated = kasalukuyan | image = [[File:Temporary cyclone north.svg|120px]] | track = 21W 2026 path.png | 10-min winds = 30 | 1-min winds = | Pressure = 1006 }} {{clear}} ==Pangalan ng mga bagyo== ===Internasyonal=== Ang mga pangalan ng mga internasyonal (daigdig) na bagyo ay ipinapangalan ng mga bansang [[Hapon]] (JMA) at [[Estados Unidos]] (JTCW) sa Kanlurang [[Karagatang Pasipiko]] kung ang iba rito ay pumasok sa Philippine Area of Responsibility (PAR) ay bibigyan ng pangalan na lokal ng PAGASA na nakahanay sa alpabeto. {| style="width:100%;" | * Nokaen (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Penha]] (2602) * Nuri (2603) * Sinlaku (2604) * Hagupit (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Jangmi]] (2606) * [[Bagyong Francisco (2026)|Mekkhala]] (2607) * Higos (2608) | * [[Super Bagyong Inday|Bavi]] (2609) * [[Bagyong Henry (2026)|Maysak]] (2610) * Haishen (2611) * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Noul]] (2612) * Dolphin (2613) * [[Bagyong Luis–Maymay|Kujira]] (2614) * Chan-hom (2615) * [[Bagyong Luis–Maymay|Peilou]] (2616) | * Nangka (2617) * {{tcname active|[[Super Bagyong Obet|Saudel (2618)]]}} * {{tcname active|Narra (2619)}} * Gaenari (2620) * Atsani (2621) * {{tcname unused|Etau}} * {{tcname unused|Bang-Lang}} * {{tcname unused|Krovanh}} | * {{tcname unused|Dujuan}} * {{tcname unused|Surigae}} * {{tcname unused|Choi-wan}} * {{tcname unused|Koguma}} * {{tcname unused|Champi}} * {{tcname unused|In-fa}} * {{tcname unused|Cempaka}} * {{tcname unused|Nepartak}} |} ===Pilipinas=== {{See also|Talaan ng mga rinetirong pangalan bagyo sa Pilipinas}} Ngayong panahon, gagamit ang [[Pangasiwaan ng Pilipinas sa Serbisyong Atmosperiko, Heopisiko at Astronomiko|PAGASA]] ng sarili nitong pamamaraan ng pagbibigay ng pangalan para sa mga bagyong bubuo sa o papasok sa kanilang tinukoy sa sariling [[Sakop na Responsibilidad ng Pilipinas|sakop na responsibilidad]]. Sa panahon na ito, ginagamit ng PAGASA ang sumusunod na listahan ng mga pangalan, na huling ginamit noong [[Panahon ng bagyo sa Pasipiko ng 2022|2022]] at muling gagamitin noong 2030, na na-update na may mga pagpapalit ng mga retiradong pangalan, kung mayroon man. Ang lahat ng mga pangalan ay pareho noong 2022 maliban kay ''Ada'', ''Francisco'', ''Kiyapo'' at ''Pilandok'', na pinalitan ang mga pangalang ''[[Bagyong Agaton|Agaton]]'', ''[[Bagyong Florita (2022)|Florita]]'', ''[[Bagyong Karding|Karding]]'' at ''[[Bagyong Paeng|Paeng]]'' pagkatapos nilang magretiro. Lahat ng tatlong bagong pangalan ay ginamit sa unang pagkakataon ngayon ng panahon. {| style="width:100%;" | * Ada (2601) * [[Bagyong Basyang (2026)|Basyang]] (2602) * Caloy (2605) * [[Bagyong Domeng (2026)|Domeng]] (2606) * Ester | * [[Bagyong Francisco (2026)|Francisco]] (2607) * Gardo (2608) * [[Bagyong Henry (2026)|Henry]] (2610) * [[Super Bagyong Inday|Inday]] (2609) * Josie (2611) | * [[Bagyong Kiyapo (2026)|Kiyapo]] (2612) * [[Bagyong Luis–Maymay|Luis]] (2614) * [[Bagyong Luis–Maymay|Maymay]] (2614) * Neneng (2620) * [[Bagyong Obet (2026)|Obet]] (2618) | * {{tcname unused|Pilandok}} * {{tcname unused|Queenie}} * {{tcname unused|Rosal}} * {{tcname unused|Samuel}} * {{tcname unused|Tomas}} | * {{tcname unused|Umberto}} * {{tcname unused|Venus}} * {{tcname unused|Waldo}} * {{tcname unused|Yayang}} * {{tcname unused|Zeny}} |} <div style="text-align:center">'''Auxiliary list'''</div> {| style="width:90%;" | * {{tcname unused|Agila}} * {{tcname unused|Bagwis}} | * {{tcname unused|Chito}} * {{tcname unused|Diego}} | * {{tcname unused|Elena}} * {{tcname unused|Felino}} | * {{tcname unused|Gunding}} * {{tcname unused|Harriet}} | * {{tcname unused|Indang}} * {{tcname unused|Jessa}} |} {{clear}} ==Mga sanggunian== [[Kategorya:Bagyo sa Pasipiko]] duxtq3z4asiniac9cvr1msoucnatj8m 0 337961 2221810 2204494 2026-08-27T03:50:48Z Bluemask 20 hindi kailangan (via JWB) 2221810 wikitext text/x-wiki {{Short description|Kemikong Kenyan}} {{Infobox scientist | name = Caroline Langat Thoruwa | image = | caption = | birth_date = | fields = Kemistri, Kemistri ng mga natural na produkto, Mga Parmasyutiko | workplaces = [[Unibersidad ng Kenyatta]] | alma_mater = [[Unibersidad ng Kenyatta]] | known_for = Pananaliksik sa kimika ng mga natural na produkto; pamumuno sa STEM at inobasyon sa pananaliksik | awards = }} Si '''Caroline Langat Thoruwa''' ay isang [[kemista]] mula sa Kenya. Siya ay isang [[propesor]] ng [[kemistri]] sa [[Kenyatta University]] at ang direktor ng [[satellite campus]] nito sa Lungsod ng Nairobi.<ref>{{cite web|url=http://www.ku.ac.ke/schools/spas/index.php/faculty/faculty-profiles/89-faculty/51-prof-caroline-lang-at-thoruwa|title=Prof. Caroline Lang'at Thoruwa|website=Kenyatta University|accessdate=4 September 2016|archive-date=14 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160914183759/http://www.ku.ac.ke/schools/spas/index.php/faculty/faculty-profiles/89-faculty/51-prof-caroline-lang-at-thoruwa|url-status=dead}}</ref> Si Langat Thoruwa rin ang tagapangulo ng African Women in [[Science]] at [[Engineering]],<ref>{{cite web|url=http://www.aawse.org/index.php/about-us/awse-board|title=AWSE Board|publisher=AWSE|accessdate=4 September 2016|archive-date=11 Septiyembre 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160911230835/http://www.aawse.org/index.php/about-us/awse-board|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://nigerianpilot.com/kenyan-scientist-calls-increased-funding-biotechnology-research/|title=Kenyan scientist calls for increased funding for biotechnology research|date=26 April 2017|website=Nigerian Pilot|language=en-US|access-date=2017-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171109024504/http://nigerianpilot.com/kenyan-scientist-calls-increased-funding-biotechnology-research/|archive-date=9 November 2017|url-status=dead}}</ref> a member of the board of the International Network Women Engineers & Scientists,<ref>{{Cite news|url=http://planetearthinstitute.org.uk/african-science-heroes/|title=African science heroes - Planet Earth Institute|date=2015-12-16|work=Planet Earth Institute|access-date=2017-11-11|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112021152/http://planetearthinstitute.org.uk/african-science-heroes/|archive-date=12 November 2017|url-status=dead}}</ref> at isang miyembro ng teknikal na komite ng ACTIL Knowledge Hub.<ref>{{Cite web|url=http://actilhub.org/our-team.html|title=ACTIL Knowledge Hub|website=actilhub.org|language=en-US|access-date=2017-11-08|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107022014/http://actilhub.org/our-team.html|url-status=dead}}</ref> == Pamumuno at pakikipag-ugnayan == Si Thoruwa ay kasalukuyang nagsisilbi bilang Acting Deputy Vice‑Chancellor para sa Pananaliksik, Inobasyon at Pakikipag-ugnayan sa [[Kenyatta University]]. Noong Marso 2025, binuksan at pinangunahan niya ang isang workshop para sa mga managerial staff tungkol sa pagsasama ng agham, teknolohiya, at inobasyon (STI) sa akademiko at operasyonal na balangkas ng unibersidad, na binibigyang-diin ang pagpopondo sa pananaliksik, mga pakikipagtulungan, at ang integrasyon ng STI sa pagtuturo at pagkatuto na nakahanay sa mga pambansang layunin sa pag-unlad.<ref>{{cite web|title=Taking Charge in Mainstreaming STI for National Growth|url=https://www.nacosti.go.ke/2025/04/11/taking-charge-in-mainstreaming-sti-for-national-growth/|website=National Commission for Science, Technology and Innovation|access-date=2025-12-13}}</ref> Sinuportahan din niya ang mga palabas sa pananaliksik ng unibersidad tulad ng eksibisyon ng My Smart Farm sa [[Nairobi International Trade Fair]].<ref>{{cite web|title=Research & Innovation New|url=https://research.ku.ac.ke/wp-content/uploads/2025/06/rio_newsletter_dec_2024.pdf|access-date=2025-12-13}}</ref> Kinatawan ni Thoruwa ang Kenyatta University sa mga pakikipagtulungang kaganapan kasama ang mga organisasyong tulad ng AMPATH, na nagpapatibay ng mga pananaw sa kapasidad ng pananaliksik at epekto sa komunidad.<ref>{{cite web|title=AMPATH Leaders Share Insights with Kenyatta University|url=https://ampathkenya.org/news-blog-feed/2024/5/8/ampath-leaders-share-insights-with-kenyatta-university|website=AMPATH Kenya|access-date=2025-12-13}}</ref> Nakipag-ugnayan din siya sa mga panlabas na grupo upang isulong ang mga inisyatibo sa pagpapaunlad ng pamumuno sa mga estudyante at kawani, kabilang ang mga talakayan sa Life Ministry Kenya tungkol sa mentorship at mga programa sa pamumuno na nakabatay sa mga halaga..<ref>{{cite web|title=Can Leadership Be Taught?|url=https://www.ku.ac.ke/can-leadership-be-taught/|website=Kenyatta University|access-date=2025-12-13}}</ref> ==Mga Sanggunian== {{Reflist}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Langat Thoruwa, Caroline}} 8gwids6pq8bs2gpjcvmu61yu31lc9nm 0 338161 2221804 2206713 2026-08-27T03:46:25Z Bluemask 20 (via JWB) 2221804 wikitext text/x-wiki {{Infobox holiday |holiday_name = Araw ng Tagumpay |type = national |longtype = |image = Victory Day Parade 2005-36.jpg |caption = Victory Day celebrations in Moscow, 9 May 2005 |official_name = {{langx|ru|День Победы}} etc.<ref group="a" name="NameUkrRusetcVD"/> |nickname = |observedby = {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=Several [[post-Soviet states]]|[[Armenia]], [[Azerbaijan]], [[Belarus]], [[Georgia (country)|Georgia]], [[Kazakhstan]], [[Kyrgyzstan]], [[Russia]], [[Tajikistan]], [[Turkmenistan]], [[Uzbekistan]]}}{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal; background:transparent; text-align:left;|title=Other countries|[[Bosnia and Herzegovina]], [[Croatia]], [[Israel]], [[Mongolia]], [[Montenegro]], [[Serbia]]}} |duration = 1 day |frequency = Annual |date = 9 May |scheduling = same day each year |celebrations = |observances = |relatedto = [[Victory in Europe Day]] }} Ang '''Araw ng Tagumpay''' ay isang pagdiriwang na ginugunita ang pagwagi ng [[Unyong Sobyetiko]] laban sa [[Alemanyang Nazi]] noong 1945 sa pagwakas ng [[Dakilang Digmaang Makabayan]]. Ito ay unang pinasinayaan sa 15 republika ng Unyong Sobyet[a] kasunod ng paglagda sa German Instrument of Surrender noong gabi noong 8 Mayo 1945 (9 Mayo Moscow Time). Inihayag ng pamahalaang Sobyet ang tagumpay noong unang bahagi ng Mayo 9 pagkatapos ng seremonya ng pagpirma sa Berlin.[1] Kahit na ang opisyal na inagurasyon ay naganap noong 1945, ang holiday ay naging isang hindi araw ng paggawa noong 1965 lamang. Sa Silangang Alemanya, ang Mayo 8 ay ginunita bilang Araw ng Pagpapalaya mula 1950 hanggang 1966, at muling ipinagdiriwang noong ika-40 anibersaryo noong 1985. Noong 1967, isang istilong Sobyet na "Araw ng Tagumpay" ang ipinagdiwang noong Mayo 8. Mula noong 2002, ang estado ng Aleman ng Mecklenburg-Vorpommern ay nagdiwang ng isang araw ng paggunita na kilala bilang Araw ng Paglaya mula sa Pambansang Sosyalismo, at ang Pagtatapos ng Ikalawang Digmaang Pandaigdig.[2] Opisyal na kinilala ng Russian Federation ang Mayo 9 mula nang mabuo ito noong 1991 at itinuturing itong isang non-working holiday kahit na ito ay tumama sa isang weekend (kung saan ang anumang susunod na Lunes ay magiging isang non-working holiday). Ang holiday ay katulad na ipinagdiriwang habang ang bansa ay bahagi ng Unyong Sobyet. Karamihan sa iba pang mga bansa sa Europe ay ginugunita ang Victory in Europe Day (madalas na dinaglat sa VE Day, o V-E Day) sa 8 May, at Europe Day[b] sa 9 May bilang pambansang paggunita o mga araw ng tagumpay. ==Sanggunian== {{reflist}} {{uncategorized}} 2o20kf6g47pobku3w1tw77g7j455l7t 0 338426 2221803 2209653 2026-08-27T03:45:07Z Bluemask 20 (via JWB) 2221803 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = Alejandro II Nikolayevich<br>{{nobold|{{native name|ru|Александр II Николаевич}}<br>{{small|{{transl|ru|Aleksandr II Nikolayevich}}}}}} | image = Alexander II of Russia photo.jpg | caption = Litratong opisyal ni Alejandro II, kinuha noong 18 Mayo 1874. | succession = [[Talaksan:Coat of Arms of Russian Empire 2.jpg|30px]][[Talaksan:Imperial Monogram of Tsar Alexander II of Russia, Variant.svg|25px]]<br>Ika-12 [[Emperador ng Rusya]] | reign = 2 Marso 1855 – {{nowrap|13 Marso 1881}} | coronation = 7 Setyembre 1856 | predecessor = [[Nicolas I ng Rusya|Nicolas I]] | successor = [[Alejandro III ng Rusya|Alejandro III]] | birth_date = {{birth date|df=yes|1818|4|29}} | birth_place = [[Kremlin]], [[Mosku]], [[Imperyong Ruso]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1881|3|13|1818 |4|29}} <!-- It was 2 March Julian Calendar or 13 March new style --> | death_place = [[Winter Palace]], [[San Petersburgo]] | death_cause = [[Assassination of Alexander II of Russia|Assassination]] | burial_date = | burial_place = [[Saints Peter and Paul Cathedral, Saint Petersburg]], Russia | spouses = {{plainlist| * {{marriage|[[Maria Alexandrovna (Marie of Hesse)|Marie of Hesse and by Rhine]]|1841|1880|reason=died}} * {{marriage|[[Catherine Mikhailovna Dolgorukova]]|1880}}{{Efn|[[Morganatic marriage]].}} }} | issue = {{Collapsible list| | title = List: | [[Grand Duchess Alexandra Alexandrovna of Russia|Grand Duchess Alexandra]] | [[Nicholas Alexandrovich, Tsesarevich of Russia]] | [[Alexander III of Russia|Alexander III]] | [[Grand Duke Vladimir Alexandrovich of Russia|Grand Duke Vladimir]] | [[Grand Duke Alexei Alexandrovich of Russia|Grand Duke Alexei]] | [[Grand Duchess Maria Alexandrovna of Russia|Maria, Duchess of Saxe-Coburg and Gotha]] | [[Grand Duke Sergei Alexandrovich of Russia|Grand Duke Sergei]] | [[Grand Duke Paul Alexandrovich of Russia|Grand Duke Paul]]<br />'''Legitimized:''' | [[Prince George Yuryevsky]] | [[Princess Olga Alexandrovna Yurievskaya|Princess Olga Yurievskaya]] | Prince Boris Alexandrovich Yurievsky | [[Princess Catherine Alexandrovna Yurievskaya|Princess Catherine Yurievskaya]] }} | issue-link = #Marriages and children | issue-pipe = among others... | full name = Alexander Nikolayevich Romanov<br />({{lang|ru|Алекса́ндр Никола́евич Романов}}) | house = [[Holstein-Gottorp-Romanov]] | father = [[Nicholas I of Russia]] | mother = [[Alexandra Feodorovna (Charlotte of Prussia)|Charlotte of Prussia]] | religion = [[Russian Orthodox Church|Eastern Orthodox Christianity]] | signature = Alexander II of Russia signature.svg }} Si '''Alejandro II''' ([[Abril 29]], [[1818]] – [[Marso 13]], [[1881]]) ay Emperador ng Rusya, Hari ng Polonya, at Dakilang Duke ng Finland mula 2 Marso 1855 hanggang sa kaniyang pagpaslang noong 13 Marso 1881. Kilala rin siya bilang “Alejandro ang Tagapagpalaya” dahil sa kaniyang makasaysayang Kautusan ng Emansipasyon, na opisyal na nag-alis sa sistemang serfdom sa Rusya noong 1861. Kinoronahan siya noong 7 Setyembre 1856 bilang kahalili ng kaniyang amang si Nicolas I, at kalaunan ay hinalinhan ng kaniyang anak na si Alejandro III. Bukod sa pagpapalaya sa mga serf sa buong Imperyong Ruso, nagpatupad si Alejandro ng iba pang mga liberal na reporma. Kabilang dito ang pagpapabuti ng sistemang panghukuman, pagluluwag sa sensura ng pamamahayag, pag-aalis ng ilang legal na paghihigpit laban sa mga Hudyo, pagpawi sa parusang paghahagupit at iba pang pisikal na kaparusahan, pagtataguyod ng lokal na sariling pamahalaan, pagpapalakas ng Hukbong Katihan at Hukbong Pandagat ng Rusya, pagpapamoderno at pagpapalawak ng mga paaralan at pamantasan, at pagpapasigla sa ekonomiya sa pamamagitan ng mas malawak na pag-unlad ng iba’t ibang industriya. Gayunpaman, marami sa mga repormang ito ang sinalubong ng matinding pagtutol, at ang ilan ay nilimitahan o tuluyang binawi. Matapos ang isang tangkang pagpaslang laban sa kaniya noong 1866, unti-unti siyang lumihis tungo sa isang higit na konserbatibong tindig pampulitika. Sa larangan ng ugnayang panlabas, mas mapayapa ang kaniyang patakaran kumpara sa kaniyang ama, bagaman ipinagpatuloy pa rin niya ang pagpapalawak ng Imperyong Ruso sa Malayong Silangan, Caucasus, at Gitnang Asya. Dahil sa mga karanasan ng Digmaang Krimeano at ng tinatawag na Dakilang Laro sa Gitnang Asya, naging maingat at mapagduda siya sa Britanya. Kapansin-pansin din ang kaniyang suporta sa Estados Unidos; sinuportahan niya ang Unyon sa panahon ng Digmaang Sibil sa Amerika at nagpadala pa ng mga barkong pandigma ng Rusya sa mga daungan ng New York at San Francisco upang hadlangan ang anumang posibleng pag-atake mula sa hukbong-dagat ng mga Konpederado. Noong 1867, ipinagbili niya ang Alaska sa Estados Unidos, bahagyang dahil sa pangambang magiging mahirap itong ipagtanggol laban sa Britanya sakaling sumiklab muli ang digmaan. Upang mapanatili ang kapayapaan sa Europa, lumayo rin siya sa Pransiya matapos bumagsak ang pamumuno ni Napoleon III noong 1870 at kalaunan ay nakisali sa Liga ng Tatlong Emperador kasama ang Alemanya at Austria-Unggarya noong 1873. Sa ilalim ng kaniyang pamumuno, lumahok ang Imperyong Ruso sa Digmaang Ruso-Turko ng 1877–1878, na nagbunga ng pagkilala sa kasarinlan ng Bulgaria, Montenegro, Romania, at Serbia mula sa Imperyong Otomano. Ang kaniyang mga kampanya sa pagpapalawak sa Malayong Silangan ay nagresulta sa pagsasanib ng rehiyong Amur sa Rusya. Inaprubahan din niya ang mga planong militar sa Caucasus na humantong sa malawakang pagpapatalsik at pagpatay sa mga Circassian. Bagaman hindi siya nasiyahan sa mga naging pasya ng Kongreso ng Berlin noong 1878, tinanggap pa rin niya ang mga kasunduang napagkasunduan doon. Isa sa pinakamalalaking hamon sa loob ng kaniyang imperyo ay ang Pag-aalsang Enero sa Polonya noong 1863. Bilang tugon, inalis niya ang hiwalay na saligang batas ng Polonya at mas mahigpit itong isinama sa Imperyong Ruso. Sa mga taon bago ang kaniyang pagpaslang noong 1881, pinag-aaralan niya ang posibilidad ng karagdagang mga repormang parlamentaryo upang tugunan ang lumalakas na mga kilusang rebolusyonaryo at anarkista sa imperyo. ==Sanggunian== {{reflist}} {{uncategorized}} mz04w4y5bvy3h28b426sunxt2dbkygj 0 338836 2221781 2216399 2026-08-26T17:01:21Z Patrick Cristiano 48624 /* Mga Taga-ganap */ mas bago ang larawan 2221781 wikitext text/x-wiki {{Use mdy dates|date=March 2026}} {{Infobox film | image = <!-- Forgotten Island poster.jpeg --> | caption = Poster ng pagpapalabas sa sinehan | director = {{Plainlist| * [[Joel Crawford (director)|Joel Crawford]] * Januel Mercado }} | writer = {{Plainlist| * Joel Crawford * Januel Mercado }} | producer = Mark Swift | starring = {{Plainlist| * [[H.E.R.]] * [[Liza Soberano]] * [[Dave Franco]] * [[Jenny Slate]] * [[Manny Jacinto]] * [[Dolly de Leon]] * [[Jo Koy]] * [[Ronny Chieng]] * [[Lea Salonga]] }} | editing = <!-- DAPAT MAY KASAMANG SANGGUNIAN. TINGNAN ANG WP:CITE. --> | music = Nathan Matthew David | studio = [[DreamWorks Animation]] | distributor = [[Universal Pictures]] | released = {{Film date|2026|9|23|Pilipinas}}<br>{{Film date|2026|9|25|Estados Unidos}} | runtime = 99 minuto<ref name="f860">{{cite web | title=Forgotten Island | website=Annecy Festival | url=https://www.annecyfestival.com/en/the-festival/official-selection/special-events/forgotten-island | access-date=2026-07-03}}</ref> | country = Estados Unidos<!-- Huwag idagdag ang Pilipinas. Bagaman nakatakda ang kuwento sa Pilipinas, ang pelikula ay binubuo at ginagawa ng isang Amerikanong studio. --> | language = Ingles | budget = <!-- DAPAT MAY KASAMANG SANGGUNIAN. TINGNAN ANG WP:CITE. --> | gross = <!-- DAPAT MAY KASAMANG SANGGUNIAN. TINGNAN ANG WP:CITE. --> }} Ang '''''Forgotten Island''''' ay isang paparating na Amerikanong animadong [[Pelikulang pakikipagsapalaran|pelikulang komedya at pakikipagsapalaran]] na isinulat at idinirehe nina [[Joel Crawford (direktor)|Joel Crawford]] at Januel Mercado. Ginawa ng [[DreamWorks Animation]], tampok sa pelikula ang mga boses nina [[H.E.R.]], [[Liza Soberano]], [[Dave Franco]], [[Jenny Slate]], [[Manny Jacinto]], [[Dolly de Leon]], [[Jo Koy]], [[Ronny Chieng]], at [[Lea Salonga]]. Opisyal na inanunsyo ng DreamWorks Animation ang pelikula noong Abril 2025, kung saan sina Crawford at Mercado ang itinakdang sumulat at magdirehe nito. Humugot sila ng inspirasyon mula sa kanilang pagkakaibigan at [[Mitolohiyang Pilipino|mitolohiyang Pilipino]]. Ang mga unang kasapi ng pangkat ng mga gumaganap ay inanunsyo noong Oktubre 2025, at kinumpirma ang karagdagang pagpili ng mga gaganap sa sumunod na Marso. Ang mga unang pagpapalabas ng "work-in-progress" ng pelikula ay isinagawa sa [[CinemaCon]] 2026 at sa [[Annecy International Animation Film Festival 2026]]. Nakatakdang ipalabas ng [[Universal Pictures]] ang ''Forgotten Island'' sa Setyembre 23, 2026 sa Pilipinas. ==Banghay== Sa [[Pilipinas]] noong dekada 1990,<ref name="variety">{{Cite web |last=Tangcay |first=Jazz |date=March 25, 2026 |title='Forgotten Island' Trailer: H.E.R. and Liza Soberano Star in DreamWorks' Filipino Folklore-Inspired Animated Movie |url=https://variety.com/2026/film/news/forgotten-island-trailer-dreamworks-her-1236697699/ |access-date=March 26, 2026 |website=Variety |language=en-US}}</ref> nangako ang dalawang magkaibigang sina Jo at Raissa na mananatili silang magkaibigan habambuhay. Matapos nilang makapagtapos ng mataas na paaralan, naghahanda si Raissa na lumipat sa [[Estados Unidos]] upang mag-aral sa kolehiyo, sa paghihikayat ng kaniyang mga magulang. Dahil sa pangambang tuluyang mawala ang kanilang ugnayan, sinikap ni Jo na hikayatin siyang manatili. Gayunpaman, bigla silang nadala sa pamamagitan ng isang portal patungo sa mahiwagang daigdig ng nakalimutang pulo ng Nakali, kung saan unti-unting naglalaho ang mga alaala habang mas matagal na nananatili roon ang isang tao.<ref>{{cite news |last1=Purnell |first1=Kristofer |title=Liza Soberano, H.E.R. try to keep their memories in 'Forgotten Island' trailer |url=https://www.philstar.com/entertainment/movies/2026/03/26/2516949/liza-soberano-her-try-keep-their-memories-forgotten-island-trailer |access-date=26 March 2026 |work=The Philippine Star |date=26 March 2026}}</ref> ==Mga gumaganap na tagapagboses== * [[H.E.R.]] bilang si Jo * [[Liza Soberano]] bilang si Raissa * [[Dave Franco]] bilang si Raww, isang mabait ngunit malas na taong-[[Askal|aspin]] * [[Manny Jacinto]] bilang si Bungi, isang [[Tiyanak]] * [[Jenny Slate]] bilang si Batiba, isang [[Batibat]] * [[Lea Salonga]] bilang ang Kinatatakutang [[Manananggal]], ang pinakakinatatakutang nilalang sa pulo * [[Dolly de Leon]] bilang si Lola Fatima * Kevin McCann bilang si Mermahn, Prinsipe ng mga [[Kataw (Philippine mythology)|Kataw]] Bukod dito, sina [[Jo Koy]], [[Ronny Chieng]], Amielynn Abellera, at [[Sophia Laforteza]] ay naitalaga sa mga papel na hindi pa isiniwalat. ==Produksiyon== ===Pagbuo=== Noong Abril 2025, inanunsyo ng [[DreamWorks Animation]] na isinasagawa ang pagbuo ng isang orihinal na animadong [[Pelikulang pakikipagsapalaran|pelikulang komedya at pakikipagsapalaran]] na may pamagat na ''Forgotten Island'', na isinulat at idinirehe nina [[Joel Crawford (director)|Joel Crawford]] at Januel Mercado, at hango sa [[mitolohiyang Pilipino]].<ref>{{cite web|last=McClintock|first=Pamela|title=DreamWorks Animation Reveals New Film 'Forgotten Island', Sets Fall 2026 Release|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dreamworks-forgotten-island-movie-1236191413/|access-date=April 15, 2025|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=April 15, 2025|archive-date=April 15, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250415182236/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/dreamworks-forgotten-island-movie-1236191413/|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|last=Manalo|first=Mike|date=April 17, 2025|title=Dreamworks Unveils Filipino Animated Film 'Forgotten Island' for September 2026|url=https://thenerdsofcolor.org/2025/04/16/dreamworks-unveils-filipino-animated-film-forgotten-island-for-september-2026/|access-date=October 30, 2025|website=The Nerds of Color|language=en-US}}</ref> Humugot sina Crawford at Mercado, na magkasamang nagtrabaho sa studio mula pa noong ''[[Kung Fu Panda 2]]'' (2011), ng inspirasyon mula sa kanilang pagkakaibigan.<ref>{{Cite web |last=Gajewski |first=Ryan |date=2026-03-26 |title=H.E.R., Liza Soberano Get Emotional as Trailer for Animated 'Forgotten Island' Celebrates Filipino Culture |url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/forgotten-island-her-liza-soberano-trailer-dreamworks-1236546384/ |access-date=2026-03-26 |website=The Hollywood Reporter |language=en-US}}</ref> ===Mga Taga-ganap=== {{multiple image | total_width = 300 | image1 = H.E.R. Interview.jpg | image2 = Liza Soberano in 2026.jpg | footer = Sina [[H.E.R.]] at [[Liza Soberano]] ang nagbibigay-tinig sa pangunahing mga tauhang sina Jo at Raissa. }} Noong Oktubre 2025, inanunsyo na sina [[H.E.R.]], [[Liza Soberano]], [[Dave Franco]], [[Manny Jacinto]], [[Jenny Slate]], at [[Lea Salonga]] ay kabilang sa mga gumaganap sa pelikula.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2025/10/her-dave-franco-jenny-slate-forgotten-island-1236601661/|title=Six Heading To DreamWorks Animation's 'Forgotten Island'|last=D'Alessandro|first=Anthony|website=[[Deadline Hollywood]]|date=October 29, 2025|access-date=October 29, 2025}}</ref> Noong Marso 2026, nadagdag ang mga gumaganap na sina [[Jo Koy]], [[Dolly de Leon]], [[Ronny Chieng]], at Amielynn Abellera.<ref>{{Cite web |last=Tangcay |first=Jazz |date=March 20, 2026 |title=Dreamworks Animation's 'Forgotten Island' Adds Jo Koy, Dolly de Leon, Ronny Chieng and Amielynn Abellera (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2026/film/news/dreamworks-animation-forgotten-island-jo-koy-dolly-de-leon-1236694437/ |access-date=March 20, 2026 |website=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> ===Animasyon at disenyo=== Ang estilo ng animasyon ay katulad sa naunang pelikula ng DreamWorks na ''[[Puss in Boots: The Last Wish]]'' (2022), na idinirehe rin ni Crawford.<ref name="variety" /> Sinabi nina Mercado at Crawford na ang biswal na estilo ng pelikula ay hinango sa sining ng Pilipinas at sa [[disenyong grapiko ng dekada 1990]]. Nagbabago ang estilo ng animasyon sa buong pelikula, na pana-panahong lumilipat mula sa pangunahing makabagong computer-generated animation tungo sa animasyong 2D na may impluwensiya ng [[anime]]. Ginagamit ang mga estilisadong 2D na sekwensiyang ito sa mga pagbabalik-tanaw, na tumutukoy sa estilo ng mga seryeng anime gaya ng ''Dragon Ball Z'', ''Street Fighter'', at ''Sailor Moon'', depende sa kung aling tauhan ang naalala. Ang mga sekwensiyang ito ay inanimahan ng Snipple Animation, isang studio na nakabase sa Maynila, bilang paggunita sa kasaysayan ng mga studio sa Pilipinas na gumagawa ng outsourced na mga seryeng anime. Sa presentasyon ng pelikula sa Annecy, binigyang-diin ng mga tagalikha ng pelikula ang mga ambag ng mga Pilipinong animator, at binanggit na ang kulturang Pilipino ang nagsilbing pundasyon ng proyekto sa halip na maging isa lamang impluwensiya.<ref>{{Cite web |last=Lang |first=Jamie |date=2026-06-23 |title=DreamWorks Takes Us To ‘Forgotten Island’ In Annecy Preview |url=https://www.cartoonbrew.com/feature-film/forgotten-island-annecy-trailer-joel-crawford-januel-mercado-263470.html |access-date=2026-06-27 |website=[[Cartoon Brew]] |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |last=Goldbart |first=Max |date=2026-06-23 |title='Forgotten Island' Team Talk Filipino Culture & Casting Lea Salonga |url=https://deadline.com/2026/06/forgotten-island-team-on-filipino-culture-lea-salonga-1236964786/ |access-date=2026-06-27 |website=Deadline |language=en-US}}</ref> ===Musika=== Noong Oktubre 2025, inanunsyo na si Nathan Matthew David ang bubuo ng musika para sa pelikula.<ref>{{cite web|url=https://filmmusicreporter.com/2025/10/29/nathan-matthew-david-to-score-dreamworks-animations-forgotten-island/|title=Nathan Matthew David to Score DreamWorks Animation's 'Forgotten Island'|website=Film Music Reporter|date=October 29, 2025|access-date=December 30, 2025}}</ref> Ang soundtrack ng pelikula ay magtatampok ng mga pagtatanghal nina H.E.R., [[Bini (grupo)|Bini]], [[Lea Salonga]], [[SB19]], [[Francis Magalona]], [[Sophia Laforteza]], [[Ruby Ibarra]], at Carl Angelo.<ref>{{Cite web |last=Tangcay |first=Jazz |date=June 19, 2026 |title=H.E.R., Bini, Lea Salonga, Katseye's Sophia Laforteza Lead Dreamworks Animation's ''Forgotten Island'' Soundtrack (EXCLUSIVE) |url=https://variety.com/2026/film/news/her-bini-lea-salonga-forgotten-island-soundtrack-1236785161/ |access-date=June 19, 2026 |website=Variety |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite news |last=De Guzman |first=Alyana |date=June 20, 2026 |title=BINI, Lea Salonga, Sophia Laforteza, H.E.R. lead soundtrack for DreamWorks Animation's ‘Forgotten Island |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2026/6/20/bini-lea-salonga-sophia-laforteza-h-e-r-lead-soundtrack-for-forgotten-island-1324 |url-status= |archive-url= |archive-date= |access-date=June 20, 2026 |work=}}</ref> ==Pagpapalabas== Nakatakdang ipalabas ang ''Forgotten Island'' sa Estados Unidos sa Setyembre 25, 2026.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2025/04/dreamworks-animation-forgotten-island-release-date-1236369039/|title=DreamWorks Animation Dates 'Forgotten Island' For Fall 2026|last=D'Alessandro|first=Anthony|website=[[Deadline Hollywood]]|date=April 15, 2025|access-date=April 15, 2025|archive-date=May 27, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20250527232415/https://deadline.com/2025/04/dreamworks-animation-forgotten-island-release-date-1236369039/|url-status=live}}</ref> Isang work-in-progress cut na bersiyon ng pelikula ang ipinalabas sa [[CinemaCon]] sa [[Las Vegas]] noong Abril 15, 2026, at sa [[2026 Annecy International Animation Film Festival]] sa [[Pransiya]] noong Hunyo 24, kung saan sinalubong ito ng masigabong palakpakan.<ref>{{cite news |last=Taylor |first=Drew |title=‘Forgotten Island’ First Look: Bold and Dazzling, This Movie Is Everything DreamWorks Animation Can Be |url=https://www.thewrap.com/creative-content/movies/forgotten-island-cinemacon-sneak-preview/ |access-date=3 July 2026 |work=[[TheWrap]] |date=15 April 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Licsi |first=Ayae |title='Forgotten Island' earns five-minute standing ovation at Annecy International Animation Film Festival |url=https://philstarlife.com/geeky/953896-forgotten-island-earns-five-minute-standing-ovation-at-annecy-international-animation-film-festival |access-date=3 July 2026 |work=[[The Philippine Star]] |date=25 June 2026}}</ref> == Mga sanggunian == {{reflist}} [[Kategorya:Mga pelikulang 3D ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikulang pakikipagsapalaran at komedya ng 2026]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang animado ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikulang computer-animated ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikulang nasa wikang Ingles ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikulang pantasyang pakikipagsapalaran ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikulang pantasyang komedya ng 2026]] [[Kategorya:Mga pelikulang animadong 3D]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang 3D]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang pakikipagsapalaran at komedya]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang animadong pakikipagsapalaran]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang animadong komedya]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang animadong pantasya]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang computer-animated]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang pantasyang pakikipagsapalaran]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang pantasyang komedya]] [[Kategorya:Mga Amerikanong pelikulang pandagat]] [[Kategorya:Mga pelikulang animado tungkol sa pagkakaibigan]] [[Kategorya:Mga pelikulang animado tungkol sa mga hayop na nagsasalita]] [[Kategorya:Mga pelikulang animado na itinakda noong dekada 1990]] [[Kategorya:Mga pelikulang animado na itinakda sa Pilipinas]] [[Kategorya:Mga pelikulang animado na itinakda sa mga pulo]] [[Kategorya:Mga pelikulang animado na may impluwensiya ng anime]] [[Kategorya:Mga pelikula ng DreamWorks Animation]] [[Kategorya:Mga pelikulang pakikipagsapalaran at komedya sa wikang Ingles]] [[Kategorya:Mga pelikulang pantasyang pakikipagsapalaran sa wikang Ingles]] [[Kategorya:Mga pelikulang pantasyang komedya sa wikang Ingles]] [[Kategorya:Mga pelikula tungkol sa pagbubura at pagbabago ng alaala]] [[Kategorya:Mga pelikulang idinirehe ni Joel Crawford]] [[Kategorya:Mga pelikulang animado ng Universal Pictures]] [[Kategorya:Mga nalalapit na pelikula sa wikang Ingles]] spyrxl1kl7pvl2xbyxc73m1slp9774v 0 339083 2221782 2221746 2026-08-26T17:45:34Z チャンビンロク通り.0000 165723 /* */ Asia Rose Simpson 2221782 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Asia Rose Simpson|image=Asia Rose Simpson (3).jpg|image_size=250 × 310 pixels {{!}} 960 × 1,190 pixels {{!}} 1,920 × 2,381 pixels {{!}} 3,303 × 4,096 pixels.|caption=Asia Rose Simpson 2026|birth_name=Asia Rose Simpson|title={{Ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023|[[Miss World Philippines 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023<br>(Nagwagi)|[[Miss Teen USA 2023]]<br>(Walang pagkakalagay)|(Miss Congeniality)|[[Miss World Philippines 2026]]<br>(Nagwagi)|(Beauty With A Purpose)|[[Miss World 2026]]<br>({{abbr|TBD|To be determined}})}}|birth_date={{birth based on age as of date|18|2026|02|04}} <!-- Age 18 as of 2026/02/04 per Manila Bulletin. Reliable source needed for exact birthdate-->|education=<!-- Reliable source needed -->|birth_place=[[Hobbs, New Mexico]], Estados Unidos|occupation={{Hlist|Beauty queen}}|height=<!-- Reliable source needed -->|eye_color=<!-- Reliable source needed -->|hair_color=Kayumanggi}} Si '''Asia Rose Simpson''' (ipinanganak noong 2007 o 2008) ay isang Pilipino-Amerikanong modelo, mananayaw at beauty pageant titleholder na kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2026]]. Siya ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]]. Si Simpson ay nakoronahan din bilang Mss New Mexico Teen USA noong 2023, at naging hinirang bilang Miss Congeniality sa Miss Teen USA 2023. == Maagang buhay at karera == Ipinanganak si Simpson sa Hobbs, New Mexico, Estados Unidos, sa isang pamilya ng mga mananayaw at misyonerong Kristiyano.<ref name=":4">{{Cite web |last=Jusay |first=Annalyn S. |date=4 Pebrero 2026 |title=Christian missionary Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://mb.com.ph//2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en |archive-date=4 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260204162738/https://mb.com.ph/2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=4 Pebrero 2026 |title=Who is Asia Rose Simpson? 5 things about the new Miss World Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/975286/who-is-asia-rose-simpson-5-things-about-the-new-miss-world-philippines/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Get to know Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |url=https://entertainment.inquirer.net/651610/get-to-know-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Ang kanyang ama ay si Joseph Simpson, na isang Pilipino, at ang kaniyang ina ay si Brittany Banks, na isang Amerikano. Bilang mga misyonero, madalas maglakbay ang kaniyang pamilya noong bata pa siya.<ref name=":4" /> Dumating siya sa Pilipinas noong siya ay anim na buwan sa [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]], kung saan siya lumaki.'''<ref name=":0">{{Cite web |last=Roque |first=Nika |date=4 Pebrero 2026 |title=Quezon City's Asia Rose Simpson is Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/975221/quezon-city-s-asia-rose-simpson-is-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref>''' Kalaunan ay nanirahan ang kaniyang pamilya sa [[Maynila]] at pagkatapos ay [[Lungsod Quezon|sa Lungsod Quezon]].<ref name=":4" /> Si Simpson ay nag-aral sa bahay.<ref>{{Cite news |last=Martinez |first=Lance Joseph |date=5 Pebrero 2026 |title=10 Things About the Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://metro.style/people/2026/2/5/10-things-about-the-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson-0715 |access-date=12 Agosto 2026}}</ref> Sa edad na tatlo, sinimulan siyang turuan ng kanyang ama kung paano sumayaw. <ref name=":3"/> Noong 2016, lumabas siya sa [[Pilipinas Got Talent (season 5)|ikalimang season]] ng ''[[Pilipinas Got Talent]]'' kasama ang kanyang ama at mga kapatid bilang bahagi ng akrobatika na The Simpson Tribe, na kwalipikado para sa pagpapatalsik ng mga hurado ngunit hindi na nakapasok pa. <ref name=":2">{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |title=Get to know Asia Rose Simpson, the newly crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/685455-get-to-know-asia-rose-simpson-the-newly-crowned-miss-world-philippines-2026?page=4 |access-date=2026-02-03 |website=Philstar Life}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Miss Teen USA 2023 === Bilang kinatawan ng Hobbs, nanalo si Simpson bilang Miss New Mexico Teen USA 2023, na nagbigay-daan sa kanya upang lumahok sa Miss Teen USA 2023. <ref>{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Hobbs native named 2023 Miss New Mexico Teen USA |url=https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608000537/https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |archive-date=2023-06-08 |access-date=2026-02-03 |website=newswest9.com |language=en-US}}</ref> Sa kompetsiyon, napanalunan niya ang Miss Congeniality award ngunit hindi nakapasok sa semifinals. Ang nagwagi ay si UmaSofia Srivastava ng [[New Jersey]], na kalaunan ay bumitiw sa kaniyang pwesto.<ref name=":3"/> <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=UmaSofia Srivastava crowned Miss Teen USA |url=https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928230352/https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |archive-date=2025-09-28 |access-date=2026-02-03 |website=The American Bazaar |language=en-US}}</ref> === Miss World Philippines 2026 === Noong Abril 6, 2025, nagwagi si Simpson sa lokal na patimpalak sa Lungsod Quezon para sa Miss World Philippines 2026, na nagbigay-daan sa kaniya upang kumatawan sa lokalidad sa pambansang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2025-04-06 |title=Miss Teen USA alum is Quezon City’s bet for Miss World Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907142147/https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |archive-date=2025-09-07 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Sa edad na 18, siya ang pinakabatang kandidata sa edisyong iyon. <ref name=":4"/> <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, si Simpson ay naging semi-finalist para sa pito sa sampung fast-track challenges at nagwagi sa dalawa—Beauty with a Purpose at Miss Talent—na nagbigay-daan sa kaniya upang makapasok sa finals. <ref name=":1"/> Sa pinal na kompetisyon, siya ang itinanghal na Best in Swimsuit, kasama si Valerie West ng Ifugao.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=2026-02-04 |title=Check out the looks of newly crowned Miss World PH Asia Rose Simpson |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/fashion-beauty/26142/check-out-the-looks-of-newly-crowned-miss-world-ph-asia-rose-simpson/photo |access-date=2026-02-04 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Nagpatuloy siya sa huling ''question-and-answer round'' kung saan tinanong siya kung ang social media ay nakatulong o nakapinsala sa lipunan. Sa kanyang sagot, binigyang-diin niya ang kalusugang pangkaisipan at binanggit ang datos mula sa [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|World Health Organization]] tungkol sa pagtaas ng mga kabataang laging nakaupo upang ipaliwanag ang kahalagahan ng kanyang inisyatibo. Kinilala niya ang mga benepisyo ng social media at tinapos ang kanyang sagot sa pamamagitan ng panawagan para sa responsableng paggamit nito. <ref>{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson highlights mental health in winning answer at Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/975282/asia-rose-simpson-highlights-mental-health-in-winning-answer-at-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=2026-02-04 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng kaganapan, inanunsyo siya bilang nagwagi, kinoronahan ng kanyang hinalinhan, [[Krishnah Gravidez|si Krishnah Gravidez]] ng [[Baguio]], at naging pinakabatang may hawak ng titulo sa kasaysayan ng patimpalak. <ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://www.manilatimes.net/2026/02/04/entertainment-lifestyle/show-times/asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026/2271233 |access-date=2026-02-04 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> === Miss World 2026 === {{Pangunahin|Miss World 2026}} Si Simpson ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]] pageant sa Vietnam. <ref name=":0"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Amerikano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 4mgj0apcwb9g6zmf7q2jyaasfmshorv 2221783 2221782 2026-08-26T18:08:00Z Morkoz 163992 Kinansela ang pagbabagong 2221782 ni [[Special:Contributions/チャンビンロク通り.0000|チャンビンロク通り.0000]] ([[User talk:チャンビンロク通り.0000|Usapan]]) 2221783 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Asia Rose Simpson|image=Asia Rose Simpson in 03032026.jpg|image_size=|caption=si Simpson noong 2026|birth_name=Asia Rose Simpson|title={{Ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023|[[Miss World Philippines 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023<br>(Nagwagi)|[[Miss Teen USA 2023]]<br>(Walang pagkakalagay)|(Miss Congeniality)|[[Miss World Philippines 2026]]<br>(Nagwagi)|(Beauty With A Purpose)|[[Miss World 2026]]<br>({{abbr|TBD|To be determined}})}}|birth_date={{birth based on age as of date|18|2026|02|04}} <!-- Age 18 as of 2026/02/04 per Manila Bulletin. Reliable source needed for exact birthdate-->|education=<!-- Reliable source needed -->|birth_place=[[Hobbs, New Mexico]], Estados Unidos|occupation={{Hlist|Beauty queen}}|height=<!-- Reliable source needed -->|eye_color=<!-- Reliable source needed -->|hair_color=Kayumanggi}} Si '''Asia Rose Simpson''' (ipinanganak noong 2007 o 2008) ay isang Pilipino-Amerikanong modelo, mananayaw at beauty pageant titleholder na kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2026]]. Siya ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]]. Si Simpson ay nakoronahan din bilang Mss New Mexico Teen USA noong 2023, at naging hinirang bilang Miss Congeniality sa Miss Teen USA 2023. == Maagang buhay at karera == Ipinanganak si Simpson sa Hobbs, New Mexico, Estados Unidos, sa isang pamilya ng mga mananayaw at misyonerong Kristiyano.<ref name=":4">{{Cite web |last=Jusay |first=Annalyn S. |date=4 Pebrero 2026 |title=Christian missionary Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://mb.com.ph//2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en |archive-date=4 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260204162738/https://mb.com.ph/2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=4 Pebrero 2026 |title=Who is Asia Rose Simpson? 5 things about the new Miss World Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/975286/who-is-asia-rose-simpson-5-things-about-the-new-miss-world-philippines/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Get to know Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |url=https://entertainment.inquirer.net/651610/get-to-know-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Ang kanyang ama ay si Joseph Simpson, na isang Pilipino, at ang kaniyang ina ay si Brittany Banks, na isang Amerikano. Bilang mga misyonero, madalas maglakbay ang kaniyang pamilya noong bata pa siya.<ref name=":4" /> Dumating siya sa Pilipinas noong siya ay anim na buwan sa [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]], kung saan siya lumaki.'''<ref name=":0">{{Cite web |last=Roque |first=Nika |date=4 Pebrero 2026 |title=Quezon City's Asia Rose Simpson is Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/975221/quezon-city-s-asia-rose-simpson-is-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref>''' Kalaunan ay nanirahan ang kaniyang pamilya sa [[Maynila]] at pagkatapos ay [[Lungsod Quezon|sa Lungsod Quezon]].<ref name=":4" /> Si Simpson ay nag-aral sa bahay.<ref>{{Cite news |last=Martinez |first=Lance Joseph |date=5 Pebrero 2026 |title=10 Things About the Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://metro.style/people/2026/2/5/10-things-about-the-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson-0715 |access-date=12 Agosto 2026}}</ref> Sa edad na tatlo, sinimulan siyang turuan ng kanyang ama kung paano sumayaw. <ref name=":3"/> Noong 2016, lumabas siya sa [[Pilipinas Got Talent (season 5)|ikalimang season]] ng ''[[Pilipinas Got Talent]]'' kasama ang kanyang ama at mga kapatid bilang bahagi ng akrobatika na The Simpson Tribe, na kwalipikado para sa pagpapatalsik ng mga hurado ngunit hindi na nakapasok pa. <ref name=":2">{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |title=Get to know Asia Rose Simpson, the newly crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/685455-get-to-know-asia-rose-simpson-the-newly-crowned-miss-world-philippines-2026?page=4 |access-date=2026-02-03 |website=Philstar Life}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Miss Teen USA 2023 === Bilang kinatawan ng Hobbs, nanalo si Simpson bilang Miss New Mexico Teen USA 2023, na nagbigay-daan sa kanya upang lumahok sa Miss Teen USA 2023. <ref>{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Hobbs native named 2023 Miss New Mexico Teen USA |url=https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608000537/https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |archive-date=2023-06-08 |access-date=2026-02-03 |website=newswest9.com |language=en-US}}</ref> Sa kompetsiyon, napanalunan niya ang Miss Congeniality award ngunit hindi nakapasok sa semifinals. Ang nagwagi ay si UmaSofia Srivastava ng [[New Jersey]], na kalaunan ay bumitiw sa kaniyang pwesto.<ref name=":3"/> <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=UmaSofia Srivastava crowned Miss Teen USA |url=https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928230352/https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |archive-date=2025-09-28 |access-date=2026-02-03 |website=The American Bazaar |language=en-US}}</ref> === Miss World Philippines 2026 === Noong Abril 6, 2025, nagwagi si Simpson sa lokal na patimpalak sa Lungsod Quezon para sa Miss World Philippines 2026, na nagbigay-daan sa kaniya upang kumatawan sa lokalidad sa pambansang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2025-04-06 |title=Miss Teen USA alum is Quezon City’s bet for Miss World Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907142147/https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |archive-date=2025-09-07 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Sa edad na 18, siya ang pinakabatang kandidata sa edisyong iyon. <ref name=":4"/> <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, si Simpson ay naging semi-finalist para sa pito sa sampung fast-track challenges at nagwagi sa dalawa—Beauty with a Purpose at Miss Talent—na nagbigay-daan sa kaniya upang makapasok sa finals. <ref name=":1"/> Sa pinal na kompetisyon, siya ang itinanghal na Best in Swimsuit, kasama si Valerie West ng Ifugao.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=2026-02-04 |title=Check out the looks of newly crowned Miss World PH Asia Rose Simpson |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/fashion-beauty/26142/check-out-the-looks-of-newly-crowned-miss-world-ph-asia-rose-simpson/photo |access-date=2026-02-04 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Nagpatuloy siya sa huling ''question-and-answer round'' kung saan tinanong siya kung ang social media ay nakatulong o nakapinsala sa lipunan. Sa kanyang sagot, binigyang-diin niya ang kalusugang pangkaisipan at binanggit ang datos mula sa [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|World Health Organization]] tungkol sa pagtaas ng mga kabataang laging nakaupo upang ipaliwanag ang kahalagahan ng kanyang inisyatibo. Kinilala niya ang mga benepisyo ng social media at tinapos ang kanyang sagot sa pamamagitan ng panawagan para sa responsableng paggamit nito. <ref>{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson highlights mental health in winning answer at Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/975282/asia-rose-simpson-highlights-mental-health-in-winning-answer-at-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=2026-02-04 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng kaganapan, inanunsyo siya bilang nagwagi, kinoronahan ng kanyang hinalinhan, [[Krishnah Gravidez|si Krishnah Gravidez]] ng [[Baguio]], at naging pinakabatang may hawak ng titulo sa kasaysayan ng patimpalak. <ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://www.manilatimes.net/2026/02/04/entertainment-lifestyle/show-times/asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026/2271233 |access-date=2026-02-04 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> === Miss World 2026 === {{Pangunahin|Miss World 2026}} Si Simpson ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]] pageant sa Vietnam. <ref name=":0"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Amerikano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 7slx9y2dfudqdasotj1zdfbbhgjc2ku 2221838 2221783 2026-08-27T06:27:27Z BCA Thành Phố Thủ Đức.3333 165757 2221838 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Asia Rose Simpson|image=Asia Rose Simpson in 03032026.jpg|image_size=|caption=si Simpson noong 2026|birth_name=Asia Rose Simpson|title={{Ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023|[[Miss World Philippines 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023<br>(Nagwagi)|[[Miss Teen USA 2023]]<br>(Walang pagkakalagay)|(Miss Congeniality)|[[Miss World Philippines 2026]]<br>(Nagwagi)|(Beauty With A Purpose)|[[Miss World 2026]]<br>({{abbr|TBD|To be determined}})}}|birth_date=|education=|birth_place=[[Hobbs, New Mexico]], Estados Unidos|occupation=|height=|eye_color=|hair_color=Kayumanggi}} Si '''Asia Rose Simpson''' (ipinanganak noong 2007 o 2008) ay isang Pilipino-Amerikanong modelo, mananayaw at beauty pageant titleholder na kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2026]]. Siya ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]]. Si Simpson ay nakoronahan din bilang Mss New Mexico Teen USA noong 2023, at naging hinirang bilang Miss Congeniality sa Miss Teen USA 2023. == Maagang buhay at karera == Ipinanganak si Simpson sa Hobbs, New Mexico, Estados Unidos, sa isang pamilya ng mga mananayaw at misyonerong Kristiyano.<ref name=":4">{{Cite web |last=Jusay |first=Annalyn S. |date=4 Pebrero 2026 |title=Christian missionary Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://mb.com.ph//2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en |archive-date=4 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260204162738/https://mb.com.ph/2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=4 Pebrero 2026 |title=Who is Asia Rose Simpson? 5 things about the new Miss World Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/975286/who-is-asia-rose-simpson-5-things-about-the-new-miss-world-philippines/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Get to know Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |url=https://entertainment.inquirer.net/651610/get-to-know-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Ang kanyang ama ay si Joseph Simpson, na isang Pilipino, at ang kaniyang ina ay si Brittany Banks, na isang Amerikano. Bilang mga misyonero, madalas maglakbay ang kaniyang pamilya noong bata pa siya.<ref name=":4" /> Dumating siya sa Pilipinas noong siya ay anim na buwan sa [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]], kung saan siya lumaki.'''<ref name=":0">{{Cite web |last=Roque |first=Nika |date=4 Pebrero 2026 |title=Quezon City's Asia Rose Simpson is Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/975221/quezon-city-s-asia-rose-simpson-is-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref>''' Kalaunan ay nanirahan ang kaniyang pamilya sa [[Maynila]] at pagkatapos ay [[Lungsod Quezon|sa Lungsod Quezon]].<ref name=":4" /> Si Simpson ay nag-aral sa bahay.<ref>{{Cite news |last=Martinez |first=Lance Joseph |date=5 Pebrero 2026 |title=10 Things About the Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://metro.style/people/2026/2/5/10-things-about-the-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson-0715 |access-date=12 Agosto 2026}}</ref> Sa edad na tatlo, sinimulan siyang turuan ng kanyang ama kung paano sumayaw. <ref name=":3"/> Noong 2016, lumabas siya sa [[Pilipinas Got Talent (season 5)|ikalimang season]] ng ''[[Pilipinas Got Talent]]'' kasama ang kanyang ama at mga kapatid bilang bahagi ng akrobatika na The Simpson Tribe, na kwalipikado para sa pagpapatalsik ng mga hurado ngunit hindi na nakapasok pa. <ref name=":2">{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |title=Get to know Asia Rose Simpson, the newly crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/685455-get-to-know-asia-rose-simpson-the-newly-crowned-miss-world-philippines-2026?page=4 |access-date=2026-02-03 |website=Philstar Life}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Miss Teen USA 2023 === Bilang kinatawan ng Hobbs, nanalo si Simpson bilang Miss New Mexico Teen USA 2023, na nagbigay-daan sa kanya upang lumahok sa Miss Teen USA 2023. <ref>{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Hobbs native named 2023 Miss New Mexico Teen USA |url=https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608000537/https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |archive-date=2023-06-08 |access-date=2026-02-03 |website=newswest9.com |language=en-US}}</ref> Sa kompetsiyon, napanalunan niya ang Miss Congeniality award ngunit hindi nakapasok sa semifinals. Ang nagwagi ay si UmaSofia Srivastava ng [[New Jersey]], na kalaunan ay bumitiw sa kaniyang pwesto.<ref name=":3"/> <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=UmaSofia Srivastava crowned Miss Teen USA |url=https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928230352/https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |archive-date=2025-09-28 |access-date=2026-02-03 |website=The American Bazaar |language=en-US}}</ref> === Miss World Philippines 2026 === Noong Abril 6, 2025, nagwagi si Simpson sa lokal na patimpalak sa Lungsod Quezon para sa Miss World Philippines 2026, na nagbigay-daan sa kaniya upang kumatawan sa lokalidad sa pambansang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2025-04-06 |title=Miss Teen USA alum is Quezon City’s bet for Miss World Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907142147/https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |archive-date=2025-09-07 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Sa edad na 18, siya ang pinakabatang kandidata sa edisyong iyon. <ref name=":4"/> <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, si Simpson ay naging semi-finalist para sa pito sa sampung fast-track challenges at nagwagi sa dalawa—Beauty with a Purpose at Miss Talent—na nagbigay-daan sa kaniya upang makapasok sa finals. <ref name=":1"/> Sa pinal na kompetisyon, siya ang itinanghal na Best in Swimsuit, kasama si Valerie West ng Ifugao.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=2026-02-04 |title=Check out the looks of newly crowned Miss World PH Asia Rose Simpson |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/fashion-beauty/26142/check-out-the-looks-of-newly-crowned-miss-world-ph-asia-rose-simpson/photo |access-date=2026-02-04 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Nagpatuloy siya sa huling ''question-and-answer round'' kung saan tinanong siya kung ang social media ay nakatulong o nakapinsala sa lipunan. Sa kanyang sagot, binigyang-diin niya ang kalusugang pangkaisipan at binanggit ang datos mula sa [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|World Health Organization]] tungkol sa pagtaas ng mga kabataang laging nakaupo upang ipaliwanag ang kahalagahan ng kanyang inisyatibo. Kinilala niya ang mga benepisyo ng social media at tinapos ang kanyang sagot sa pamamagitan ng panawagan para sa responsableng paggamit nito. <ref>{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson highlights mental health in winning answer at Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/975282/asia-rose-simpson-highlights-mental-health-in-winning-answer-at-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=2026-02-04 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng kaganapan, inanunsyo siya bilang nagwagi, kinoronahan ng kanyang hinalinhan, [[Krishnah Gravidez|si Krishnah Gravidez]] ng [[Baguio]], at naging pinakabatang may hawak ng titulo sa kasaysayan ng patimpalak. <ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://www.manilatimes.net/2026/02/04/entertainment-lifestyle/show-times/asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026/2271233 |access-date=2026-02-04 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> === Miss World 2026 === {{Pangunahin|Miss World 2026}} Si Simpson ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]] pageant sa Vietnam. <ref name=":0"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Amerikano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Articles with hCards]] tviu0g0pd1cxzahemqjkpynxbl2d6rx 2221842 2221838 2026-08-27T07:40:26Z ~2026-46671-62 165760 /* */ 2221842 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Asia Rose Simpson|image=Asia Rose Simpson (2).jpg|image_size=|caption=|birth_name=Asia Rose Simpson|title={{Ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023|[[Miss World Philippines 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023<br>(Nagwagi)|[[Miss Teen USA 2023]]<br>(Walang pagkakalagay)|(Miss Congeniality)|[[Miss World Philippines 2026]]<br>(Nagwagi)|(Beauty With A Purpose)|[[Miss World 2026]]<br>({{abbr|TBD|To be determined}})}}|birth_date=|education=|birth_place=[[Hobbs, New Mexico]], Estados Unidos|occupation=|height=|eye_color=|hair_color=Kayumanggi}} Si '''Asia Rose Simpson''' (ipinanganak noong 2007 o 2008) ay isang Pilipino-Amerikanong modelo, mananayaw at beauty pageant titleholder na kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2026]]. Siya ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]]. Si Simpson ay nakoronahan din bilang Mss New Mexico Teen USA noong 2023, at naging hinirang bilang Miss Congeniality sa Miss Teen USA 2023. == Maagang buhay at karera == Ipinanganak si Simpson sa Hobbs, New Mexico, Estados Unidos, sa isang pamilya ng mga mananayaw at misyonerong Kristiyano.<ref name=":4">{{Cite web |last=Jusay |first=Annalyn S. |date=4 Pebrero 2026 |title=Christian missionary Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://mb.com.ph//2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en |archive-date=4 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260204162738/https://mb.com.ph/2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=4 Pebrero 2026 |title=Who is Asia Rose Simpson? 5 things about the new Miss World Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/975286/who-is-asia-rose-simpson-5-things-about-the-new-miss-world-philippines/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Get to know Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |url=https://entertainment.inquirer.net/651610/get-to-know-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Ang kanyang ama ay si Joseph Simpson, na isang Pilipino, at ang kaniyang ina ay si Brittany Banks, na isang Amerikano. Bilang mga misyonero, madalas maglakbay ang kaniyang pamilya noong bata pa siya.<ref name=":4" /> Dumating siya sa Pilipinas noong siya ay anim na buwan sa [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]], kung saan siya lumaki.'''<ref name=":0">{{Cite web |last=Roque |first=Nika |date=4 Pebrero 2026 |title=Quezon City's Asia Rose Simpson is Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/975221/quezon-city-s-asia-rose-simpson-is-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref>''' Kalaunan ay nanirahan ang kaniyang pamilya sa [[Maynila]] at pagkatapos ay [[Lungsod Quezon|sa Lungsod Quezon]].<ref name=":4" /> Si Simpson ay nag-aral sa bahay.<ref>{{Cite news |last=Martinez |first=Lance Joseph |date=5 Pebrero 2026 |title=10 Things About the Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://metro.style/people/2026/2/5/10-things-about-the-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson-0715 |access-date=12 Agosto 2026}}</ref> Sa edad na tatlo, sinimulan siyang turuan ng kanyang ama kung paano sumayaw. <ref name=":3"/> Noong 2016, lumabas siya sa [[Pilipinas Got Talent (season 5)|ikalimang season]] ng ''[[Pilipinas Got Talent]]'' kasama ang kanyang ama at mga kapatid bilang bahagi ng akrobatika na The Simpson Tribe, na kwalipikado para sa pagpapatalsik ng mga hurado ngunit hindi na nakapasok pa. <ref name=":2">{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |title=Get to know Asia Rose Simpson, the newly crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/685455-get-to-know-asia-rose-simpson-the-newly-crowned-miss-world-philippines-2026?page=4 |access-date=2026-02-03 |website=Philstar Life}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Miss Teen USA 2023 === Bilang kinatawan ng Hobbs, nanalo si Simpson bilang Miss New Mexico Teen USA 2023, na nagbigay-daan sa kanya upang lumahok sa Miss Teen USA 2023. <ref>{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Hobbs native named 2023 Miss New Mexico Teen USA |url=https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608000537/https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |archive-date=2023-06-08 |access-date=2026-02-03 |website=newswest9.com |language=en-US}}</ref> Sa kompetsiyon, napanalunan niya ang Miss Congeniality award ngunit hindi nakapasok sa semifinals. Ang nagwagi ay si UmaSofia Srivastava ng [[New Jersey]], na kalaunan ay bumitiw sa kaniyang pwesto.<ref name=":3"/> <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=UmaSofia Srivastava crowned Miss Teen USA |url=https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928230352/https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |archive-date=2025-09-28 |access-date=2026-02-03 |website=The American Bazaar |language=en-US}}</ref> === Miss World Philippines 2026 === Noong Abril 6, 2025, nagwagi si Simpson sa lokal na patimpalak sa Lungsod Quezon para sa Miss World Philippines 2026, na nagbigay-daan sa kaniya upang kumatawan sa lokalidad sa pambansang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2025-04-06 |title=Miss Teen USA alum is Quezon City’s bet for Miss World Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907142147/https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |archive-date=2025-09-07 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Sa edad na 18, siya ang pinakabatang kandidata sa edisyong iyon. <ref name=":4"/> <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, si Simpson ay naging semi-finalist para sa pito sa sampung fast-track challenges at nagwagi sa dalawa—Beauty with a Purpose at Miss Talent—na nagbigay-daan sa kaniya upang makapasok sa finals. <ref name=":1"/> Sa pinal na kompetisyon, siya ang itinanghal na Best in Swimsuit, kasama si Valerie West ng Ifugao.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=2026-02-04 |title=Check out the looks of newly crowned Miss World PH Asia Rose Simpson |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/fashion-beauty/26142/check-out-the-looks-of-newly-crowned-miss-world-ph-asia-rose-simpson/photo |access-date=2026-02-04 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Nagpatuloy siya sa huling ''question-and-answer round'' kung saan tinanong siya kung ang social media ay nakatulong o nakapinsala sa lipunan. Sa kanyang sagot, binigyang-diin niya ang kalusugang pangkaisipan at binanggit ang datos mula sa [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|World Health Organization]] tungkol sa pagtaas ng mga kabataang laging nakaupo upang ipaliwanag ang kahalagahan ng kanyang inisyatibo. Kinilala niya ang mga benepisyo ng social media at tinapos ang kanyang sagot sa pamamagitan ng panawagan para sa responsableng paggamit nito. <ref>{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson highlights mental health in winning answer at Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/975282/asia-rose-simpson-highlights-mental-health-in-winning-answer-at-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=2026-02-04 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng kaganapan, inanunsyo siya bilang nagwagi, kinoronahan ng kanyang hinalinhan, [[Krishnah Gravidez|si Krishnah Gravidez]] ng [[Baguio]], at naging pinakabatang may hawak ng titulo sa kasaysayan ng patimpalak. <ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://www.manilatimes.net/2026/02/04/entertainment-lifestyle/show-times/asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026/2271233 |access-date=2026-02-04 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> === Miss World 2026 === {{Pangunahin|Miss World 2026}} Si Simpson ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]] pageant sa Vietnam. <ref name=":0"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Amerikano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Articles with hCards]] 9ggd6mcx78jjdjk4mb85yu1yarxrzou 2221852 2221842 2026-08-27T09:01:00Z Allyriana000 119761 Kinansela ang pagbabagong 2221842 ni [[Special:Contributions/~2026-46671-62|~2026-46671-62]] ([[User talk:~2026-46671-62|Usapan]]) 2221852 wikitext text/x-wiki {{Infobox pageant titleholder|name=Asia Rose Simpson|image=Asia Rose Simpson in 03032026.jpg|image_size=|caption=si Simpson noong 2026|birth_name=Asia Rose Simpson|title={{Ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023|[[Miss World Philippines 2026]]}}|competitions={{ubl|Miss New Mexico Teen USA 2023<br>(Nagwagi)|[[Miss Teen USA 2023]]<br>(Walang pagkakalagay)|(Miss Congeniality)|[[Miss World Philippines 2026]]<br>(Nagwagi)|(Beauty With A Purpose)|[[Miss World 2026]]<br>({{abbr|TBD|To be determined}})}}|birth_date=|education=|birth_place=[[Hobbs, New Mexico]], Estados Unidos|occupation=|height=|eye_color=|hair_color=Kayumanggi}} Si '''Asia Rose Simpson''' (ipinanganak noong 2007 o 2008) ay isang Pilipino-Amerikanong modelo, mananayaw at beauty pageant titleholder na kinoronahan bilang [[Miss World Philippines 2026]]. Siya ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]]. Si Simpson ay nakoronahan din bilang Mss New Mexico Teen USA noong 2023, at naging hinirang bilang Miss Congeniality sa Miss Teen USA 2023. == Maagang buhay at karera == Ipinanganak si Simpson sa Hobbs, New Mexico, Estados Unidos, sa isang pamilya ng mga mananayaw at misyonerong Kristiyano.<ref name=":4">{{Cite web |last=Jusay |first=Annalyn S. |date=4 Pebrero 2026 |title=Christian missionary Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://mb.com.ph//2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Manila Bulletin]] |language=en |archive-date=4 Pebrero 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260204162738/https://mb.com.ph/2026/02/04/christian-missionary-asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026 |url-status=dead }}</ref><ref name=":3">{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=4 Pebrero 2026 |title=Who is Asia Rose Simpson? 5 things about the new Miss World Philippines |url=https://www.gmanetwork.com/news/showbiz/chikaminute/975286/who-is-asia-rose-simpson-5-things-about-the-new-miss-world-philippines/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=4 Pebrero 2026 |title=Get to know Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |url=https://entertainment.inquirer.net/651610/get-to-know-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[Philippine Daily Inquirer]] |language=en}}</ref> Ang kanyang ama ay si Joseph Simpson, na isang Pilipino, at ang kaniyang ina ay si Brittany Banks, na isang Amerikano. Bilang mga misyonero, madalas maglakbay ang kaniyang pamilya noong bata pa siya.<ref name=":4" /> Dumating siya sa Pilipinas noong siya ay anim na buwan sa [[Roxas, Capiz|Roxas]], [[Capiz]], kung saan siya lumaki.'''<ref name=":0">{{Cite web |last=Roque |first=Nika |date=4 Pebrero 2026 |title=Quezon City's Asia Rose Simpson is Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/content/975221/quezon-city-s-asia-rose-simpson-is-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=12 Agosto 2026 |website=[[GMA News Online]] |language=en}}</ref>''' Kalaunan ay nanirahan ang kaniyang pamilya sa [[Maynila]] at pagkatapos ay [[Lungsod Quezon|sa Lungsod Quezon]].<ref name=":4" /> Si Simpson ay nag-aral sa bahay.<ref>{{Cite news |last=Martinez |first=Lance Joseph |date=5 Pebrero 2026 |title=10 Things About the Miss World Philippines 2026 Asia Rose Simpson |language=en |work=[[ABS-CBN News]] |url=https://metro.style/people/2026/2/5/10-things-about-the-miss-world-philippines-2026-asia-rose-simpson-0715 |access-date=12 Agosto 2026}}</ref> Sa edad na tatlo, sinimulan siyang turuan ng kanyang ama kung paano sumayaw. <ref name=":3"/> Noong 2016, lumabas siya sa [[Pilipinas Got Talent (season 5)|ikalimang season]] ng ''[[Pilipinas Got Talent]]'' kasama ang kanyang ama at mga kapatid bilang bahagi ng akrobatika na The Simpson Tribe, na kwalipikado para sa pagpapatalsik ng mga hurado ngunit hindi na nakapasok pa. <ref name=":2">{{Cite web |last=Uson |first=Melanie |title=Get to know Asia Rose Simpson, the newly crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://philstarlife.com/celebrity/685455-get-to-know-asia-rose-simpson-the-newly-crowned-miss-world-philippines-2026?page=4 |access-date=2026-02-03 |website=Philstar Life}}</ref> == Mga paligsahan ng kagandahan == === Miss Teen USA 2023 === Bilang kinatawan ng Hobbs, nanalo si Simpson bilang Miss New Mexico Teen USA 2023, na nagbigay-daan sa kanya upang lumahok sa Miss Teen USA 2023. <ref>{{Cite web |date=2023-06-07 |title=Hobbs native named 2023 Miss New Mexico Teen USA |url=https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230608000537/https://www.newswest9.com/article/news/community/hobbs-native-named-2023-miss-new-mexico-teen-usa/513-7f34987e-4f52-42a0-a044-2ea6ac8856b2 |archive-date=2023-06-08 |access-date=2026-02-03 |website=newswest9.com |language=en-US}}</ref> Sa kompetsiyon, napanalunan niya ang Miss Congeniality award ngunit hindi nakapasok sa semifinals. Ang nagwagi ay si UmaSofia Srivastava ng [[New Jersey]], na kalaunan ay bumitiw sa kaniyang pwesto.<ref name=":3"/> <ref>{{Cite web |date=2023-10-06 |title=UmaSofia Srivastava crowned Miss Teen USA |url=https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250928230352/https://americanbazaaronline.com/2023/10/06/umasofia-srivastava-crowned-miss-teen-usa-455191/ |archive-date=2025-09-28 |access-date=2026-02-03 |website=The American Bazaar |language=en-US}}</ref> === Miss World Philippines 2026 === Noong Abril 6, 2025, nagwagi si Simpson sa lokal na patimpalak sa Lungsod Quezon para sa Miss World Philippines 2026, na nagbigay-daan sa kaniya upang kumatawan sa lokalidad sa pambansang patimpalak.<ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2025-04-06 |title=Miss Teen USA alum is Quezon City’s bet for Miss World Philippines 2025 |url=https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250907142147/https://entertainment.inquirer.net/604343/miss-teen-usa-alum-is-quezon-citys-bet-for-miss-world-philippines-2025 |archive-date=2025-09-07 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Sa edad na 18, siya ang pinakabatang kandidata sa edisyong iyon. <ref name=":4"/> <ref>{{Cite web |last=Adina |first=Armin P. |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson of Quezon City crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://entertainment.inquirer.net/651535/asia-rose-simpson-of-quezon-city-crowned-miss-world-philippines-2026 |access-date=2026-02-03 |website=INQUIRER.net |language=en}}</ref> Bago ang kompetisyon, si Simpson ay naging semi-finalist para sa pito sa sampung fast-track challenges at nagwagi sa dalawa—Beauty with a Purpose at Miss Talent—na nagbigay-daan sa kaniya upang makapasok sa finals. <ref name=":1"/> Sa pinal na kompetisyon, siya ang itinanghal na Best in Swimsuit, kasama si Valerie West ng Ifugao.<ref>{{Cite web |last=Lim |first=Ron |date=2026-02-04 |title=Check out the looks of newly crowned Miss World PH Asia Rose Simpson |url=https://www.gmanetwork.com/lifestyle/fashion-beauty/26142/check-out-the-looks-of-newly-crowned-miss-world-ph-asia-rose-simpson/photo |access-date=2026-02-04 |website=www.gmanetwork.com |language=en}}</ref> Nagpatuloy siya sa huling ''question-and-answer round'' kung saan tinanong siya kung ang social media ay nakatulong o nakapinsala sa lipunan. Sa kanyang sagot, binigyang-diin niya ang kalusugang pangkaisipan at binanggit ang datos mula sa [[Pandaigdigang Organisasyon sa Kalusugan|World Health Organization]] tungkol sa pagtaas ng mga kabataang laging nakaupo upang ipaliwanag ang kahalagahan ng kanyang inisyatibo. Kinilala niya ang mga benepisyo ng social media at tinapos ang kanyang sagot sa pamamagitan ng panawagan para sa responsableng paggamit nito. <ref>{{Cite web |last=Tunac |first=Hermes Joy |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson highlights mental health in winning answer at Miss World Philippines 2026 |url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/healthandwellness/975282/asia-rose-simpson-highlights-mental-health-in-winning-answer-at-miss-world-philippines-2026/story/ |access-date=2026-02-04 |website=GMA News Online |language=en}}</ref> Sa pagtatapos ng kaganapan, inanunsyo siya bilang nagwagi, kinoronahan ng kanyang hinalinhan, [[Krishnah Gravidez|si Krishnah Gravidez]] ng [[Baguio]], at naging pinakabatang may hawak ng titulo sa kasaysayan ng patimpalak. <ref>{{Cite web |last=Iglesias |first=Iza |date=2026-02-04 |title=Asia Rose Simpson crowned Miss World Philippines 2026 |url=https://www.manilatimes.net/2026/02/04/entertainment-lifestyle/show-times/asia-rose-simpson-crowned-miss-world-philippines-2026/2271233 |access-date=2026-02-04 |website=The Manila Times |language=en}}</ref> === Miss World 2026 === {{Pangunahin|Miss World 2026}} Si Simpson ang kakatawan sa Pilipinas sa [[Miss World 2026]] pageant sa Vietnam. <ref name=":0"/> == Mga sanggunian == {{Reflist}} [[Kategorya:Mga Amerikanong liping-Pilipino]] [[Kategorya:Mga Pilipinong liping-Amerikano]] [[Kategorya:Nabubuhay na mga tao]] [[Kategorya:Articles with hCards]] tviu0g0pd1cxzahemqjkpynxbl2d6rx 0 339154 2221854 2220563 2026-08-27T11:00:30Z TentingZones1 122212 /* */ 2221854 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ----------------> | official_name = Ruhengeri | other_name = Musanze | native_name = <!-- for cities whose native name is not in English --> | nickname = | settlement_type = [[Talaan ng mga lungsod sa Rwanda|Lungsod]] | motto = <!-- images and maps -----------> | image_skyline = ruhengeri.jpg | imagesize = | image_caption = | image_flag = | flag_size = | image_seal = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | image_blank_emblem = | blank_emblem_type = | blank_emblem_size = | image_map = | mapsize = | map_caption = | image_map1 = | mapsize1 = | map_caption1 = | image_dot_map = | dot_mapsize = | dot_map_caption = | dot_x = | dot_y = | pushpin_map = Rwanda<!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = bottom | pushpin_map_caption = Lokasyon sa Rwanda <!-- Location ------------------> | subdivision_type = Bansa | subdivision_name = {{flag|Rwanda}} | subdivision_type1 = Administratibong Lalawigan | subdivision_name1 = [[Hilagang Lalawigan, Rwanda|Hilagang Lalawigan]] | subdivision_type2 = Distrito | subdivision_name2 = [[Distrito ng Musanze|Musanze]] | subdivision_type3 = | subdivision_name3 = | subdivision_type4 = | subdivision_name4 = <!-- Politics -----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = Mayor | leader_name = | leader_title1 = <!-- for places with, say, both a mayor and a city manager --> | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = <!-- Settled --> | established_date = | established_title2 = <!-- Incorporated (town) --> | established_date2 = | established_title3 = <!-- Incorporated (city) --> | established_date3 = <!-- Area ---------------------> | area_magnitude = | unit_pref = Imperial <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_total_km2 = <!-- ALL fields dealing with a measurements are subject to automatic unit conversion--> | area_land_km2 = <!--See table @ Template:Infobox Settlement for details on automatic unit conversion--> | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | area_blank1_title = Muhoza sector | area_blank1_km2 = 21.15 | area_blank1_sq_mi = <!-- Population -----------------------> | population_as_of = 2022 census | population_footnotes = <ref name="pop">[http://www.citypopulation.de/en/rwanda/cities/ Citypopulation.de] Population of the major cities in Rwanda</ref><ref>[http://www.citypopulation.de/en/rwanda/sector/admin/muzanse/4308/ Citypopulation.de] Population of Muhoza sector</ref> | population_note = | population_total = 153368<!-- General information ---------------> | timezone = | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|1|30|S|29|38|E|region:RW|display=inline}} | elevation_footnotes = <!--for references: use <ref> tags--> | elevation_m = 1883 | elevation_ft = <!-- Area/postal codes & others --------> | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = | blank_name = [[Köppen climate classification|Klima]] | blank_info = [[Oceanic climate|Cwb]] | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = | name = }} Ang '''Ruhengeri''', na kilala ngayon bilang '''Musanze''' ay ang ikatlong pinakamalaking lungsod sa [[Rwanda]] at ang kabisera ng [[Distrito ng Musanze]] sa [[Hilagang Lalawigan, Rwanda|Hilagang Lalawigan]] ng Rwanda. Ang lungsod ay may populasyon na 153,368 bilang ng 2022 census. ==Pangalan== Tinutukoy ngayon ng ilang sanggunian ang lungsod mismo bilang Musanze, hango sa distrito kung saan ito matatagpuan.<ref>{{cite book |last1=Briggs |first1=Philip |last2=Booth |first2=Janet |title=Rwanda |url=https://books.google.com/books?id=NVTLZ41XyX8C |accessdate=2010-06-14 |year=2010 |publisher=Bradt Travel Guides |isbn=1-84162-306-7 |page=22 }}</ref> Ito ay may kinalaman sa ipinatupad na patakaran ng pagpapalit ng pangalan ng mga lungsod sa Rwanda, na ginawa upang alisin ang mga alaala ng nakaraan at magtalaga ng mga bagong administrasyon sa bansa. [[File:The streets of Ruhengeri (8209006497).jpg|thumb|Larawan ng Ruhengeri noong 2012 na may mga bulkan na nakikita sa likuran]] ==Heograpiya== Ang Ruhengeri ay malapit sa kambal na lawa ng [[Lawa ng Burera]] at [[Lawa ng Ruhondo]] at ito ang pasukan ng lungsod patungo sa [[Volcanoes National Park]] at sa mga sikat na [[mountain gorilla]] sa hilagang-kanlurang bahagi ng bansa. Ang kalapitan ng lungsod sa Volcanoes National Park ay ginawa itong isang sikat na destinasyon ng turista na may ilang mga restawran at hotel na pangunahing nakatuon sa mga bisita sa pambansang parke. ===Klima=== {{Weather box | width = auto | metric first = yes | single line = yes | location = [[Paliparan ng Ruhengeri]] (1991–2020) | Jan record high C = 29.9 | Feb record high C = 30.2 | Mar record high C = 28.2 | Apr record high C = 27.0 | May record high C = 27.5 | Jun record high C = 26.7 | Jul record high C = 27.1 | Aug record high C = 28.0 | Sep record high C = 29.8 | Oct record high C = 30.0 | Nov record high C = 27.1 | Dec record high C = 27.8 | year record high C = 30.2 | Jan high C = 24.5 | Feb high C = 24.6 | Mar high C = 24.1 | Apr high C = 23.5 | May high C = 23.0 | Jun high C = 23.3 | Jul high C = 23.9 | Aug high C = 24.4 | Sep high C = 24.8 | Oct high C = 24.0 | Nov high C = 23.2 | Dec high C = 23.7 | year high C = 23.9 | Jan mean C = 18.1 | Feb mean C = 18.3 | Mar mean C = 18.1 | Apr mean C = 18.1 | May mean C = 17.9 | Jun mean C = 17.6 | Jul mean C = 17.7 | Aug mean C = 18.3 | Sep mean C = 18.5 | Oct mean C = 18.1 | Nov mean C = 17.5 | Dec mean C = 17.4 | year mean C = 18.0 | Jan low C = 11.8 | Feb low C = 12.0 | Mar low C = 12.0 | Apr low C = 12.7 | May low C = 12.9 | Jun low C = 11.9 | Jul low C = 11.6 | Aug low C = 12.2 | Sep low C = 12.2 | Oct low C = 12.1 | Nov low C = 11.7 | Dec low C = 11.1 | year low C = 12.0 | Jan record low C = 6.1 | Feb record low C = 7.3 | Mar record low C = 6.9 | Apr record low C = 8.5 | May record low C = 8.0 | Jun record low C = 7.0 | Jul record low C = 5.5 | Aug record low C = 7.0 | Sep record low C = 6.2 | Oct record low C = 6.6 | Nov record low C = 6.9 | Dec record low C = 6.5 | year record low C = 5.5 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 95.6 | Feb precipitation mm = 99 | Mar precipitation mm = 145.9 | Apr precipitation mm = 202.4 | May precipitation mm = 140.9 | Jun precipitation mm = 56.8 | Jul precipitation mm = 13.3 | Aug precipitation mm = 49.4 | Sep precipitation mm = 123.8 | Oct precipitation mm = 179.7 | Nov precipitation mm = 170.2 | Dec precipitation mm = 102.2 | year precipitation mm = 1379.3 | unit precipitation days = 1.0 mm | Jan precipitation days = 11.2 | Feb precipitation days = 11.9 | Mar precipitation days = 18.4 | Apr precipitation days = 20.8 | May precipitation days = 16.3 | Jun precipitation days = 4.9 | Jul precipitation days = 1.5 | Aug precipitation days = 4.9 | Sep precipitation days = 16.0 | Oct precipitation days = 22.3 | Nov precipitation days = 21.2 | Dec precipitation days = 14.2 | year precipitation days = 163.6 | source 1 = [[National Oceanic and Atmospheric Administration|NOAA]]<ref name="WMONormals">{{cite web |url = https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/4.4/data/0-data/Region-1-WMO-Normals-9120/Rwanda/CSV/RUHENGERI_AERO_64383.csv |title = World Meteorological Organization Climate Normals for 1991-2020 — Ruhengeri Aero |publisher = National Oceanic and Atmospheric Administration |access-date = June 16, 2024}}</ref> }} ==Mga kilalang institusyon== Ang Ruhengeri ay tahanan din ng [[Institute of Applied Sciences Ruhengeri|Institute of Applied Sciences]] (INES-Ruhengeri).<ref>{{Cite web|url=https://ines.ac.rw/|title=INES-Ruhengeri|website=INES-Ruhengeri|language=en-US|access-date=2019-06-02}}</ref> Ang INES-Ruhengeri ay itinatag noong 2003 sa pakikipagtulungan ng Katolikong Diyosesis ng Ruhengeri.<ref>{{Cite web |title=Educational & Research Institutions |url=https://www.statistics.gov.rw/about-us/partnerships/educational-research-institutions |access-date=February 12, 2023 |website=NISR}}</ref> Ang lungsod ay pinaglilingkuran ng [[Paliparan ng Ruhengeri]].<ref>{{Cite web |title=RHG - Ruhengeri [Ruhengeri Airport], 03, RW - Airport - Great Circle Mapper |url=http://www.gcmap.com/airport/HRYU |access-date=2018-08-21 |website=www.gcmap.com}}</ref> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Ruhengeri]] [[Kategorya:Rwanda]] l4obujrnzlhmgos01huj0pj5nkyj80n 0 339188 2221855 2221566 2026-08-27T11:06:57Z TentingZones1 122212 /* Klima */ 2221855 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Panyabungan |settlement_type = Bayan |image_map = (Peta Lokasi) Kecamatan Panyabungan, Mandailing Natal.svg |pushpin_map = Indonesia |map_caption = Mapa ng lokasyon ng Panyabungan. |pushpin_map_caption = Lokasyon sa Indonesia |coordinates = {{coord|0.831328|99.582771|format=dms|display=inline,title}} |area_total_km2 = 229.54 |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|Indonesia}} |subdivision_type1 = [[Mga Lalawigan ng Indonesia|Lalawigan]] |subdivision_name1 = [[Hilagang Sumatra]] |subdivision_type2 = [[Regencies of Indonesia|Rehensiya]] |subdivision_name2 = [[Rehensiya ng Mandailing Natal]] |leader_title = Pinuno ng Subdistrito |leader_name = Miswar Husin |population_as_of = 2024 |population_total = 98210 }} [[File:Bagas Godang Panyabungan Tonga (Batak Mandailing House) (07).jpg|thumb|Ang Bagas Godang Panyabungan Tonga ay isang tradisyonal na bahay ng mga Mandailing, isa sa mga katutubong tribo ng Hilagang Sumatra, at kadalasang itinuturing na isa sa mga pangkat etniko ng Tribong Batak.]] Ang '''Panyabungan''' ay isang bayan at distritong administratibo (''kecamatan'') sa lalawigan ng [[Hilagang Sumatra]] ng [[Indonesia]] at ito ang upuan (kabisera) ng [[Rehensiya ng Mandailing Natal]].<ref>{{Cite web |date=2023-01-17 |title=Kecamatan Panyabungan |url=https://kec-panyabungan.madina.go.id/ |access-date=2023-10-30 |language=en-US |archive-date=2023-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231030082120/https://kec-panyabungan.madina.go.id/ |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |title=Kesatuan Pengelola Hutan Panyabungan, Sumatera Utara |url=https://kmisfip2.menlhk.go.id/ |access-date=2023-10-30 |website=kmisfip2.menlhk.go.id |language=en}}</ref> Ang distrito ay sumasaklaw sa isang lugar na 259.77 km2 at may populasyong 77,449 sa 2010 Census<ref name="Biro Pusat Statistik 2011">Biro Pusat Statistik, Jakarta, 2011.</ref> at 90,049 sa 2020 Census;<ref name="Badan Pusat Statistik 2021">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 2021.</ref> ang opisyal na pagtatantya noong kalagitnaan ng 2024 ay 95,473.<ref name="Badan Pusat Statistik 2025">Badan Pusat Statistik, Jakarta, 28 February 2025, ''Kabupaten Mandailing Natal Dalam Angka 2025'' (Katalog-BPS 1102001.1202)</ref> Ito ay nasa hangganan ng pitong iba pang distrito ng rehensiya - Panyabungan Timur (Silangan), Tambangan, Lembah Sorik Marapi, Panyabungan Selatan (Timog), Panyabungan Barat (Kanluran), Huta Bargot at Panyabungan Utara (Hilaga) - at ng isang distrito ng [[Rehensiya ng Padang Lawas]] (Distrito ng Baruman). ==Mga nayon== Ang distrito ay binubuo ng 9 na nayon ng lungsod (kelurahan) at 30 nayon ng kanayunan (desa) gaya ng sumusunod (kasama ang kanilang mga postal code). {{col-begin}} {{col-3}} * Adian Jior (22912) * Aek Banir (22912) * Aek Mata (22912) * Darussalam (22912) * Gunung Barani (22912) * Gunung Manaon (22912) * Gunung Tua Jae (22918) * Gunung Tua Julu (22918) * Gunung Tua Tonga (22918) * Huta Lombang Lubis (22912) * Kota Siantar (22919) (''kelurahan'') * Ipar Bondar (22918) * Kampung Padang (22912) {{col-3}} * Kayu Jati (22919) (''kelurahan'') * Lumban Pasir (22912) * Manyabar (22912) * Manyabar Jae (22912) * Pagaran Tonga (22912) * Panggorengan (22912) * Panyabungan Jae (22917) * Panyabungan Julu (22916) * Panyabungan Tonga (22916) * Perbangunan (22912) * Pasar Hilir (22916) (''kelurahan'') * Pidoli Dolok (22915) (''kelurahan'') * Pidoli Lombang (22915) {{col-3}} * Salam Bue (22912) * Sarak Matua (22912) * Sigalapang Julu (22912) * Siobon Julu (22912) * Sipapaga (22912) * Sopobatu (22912) * Panyabungan II (22913) (''kelurahan'') * Panyabungan III (22911) (''kelurahan'') * Panyabungan I (22912) (''kelurahan'') * Sipolu-Polu (22912) (''kelurahan'') * Dalan Lidang (22912) (''kelurahan'') * Siobon Jae (22912) * Saba Jambu (22912) {{col-end}} Sa urban kelurahan, ang Panyabungan II ay may 7,777 na naninirahan noong kalagitnaan ng 2023,<ref>Badan Pusat Statistik, 2024.</ref> ang Panyabungan III ay may 4,043 na naninirahan, ang Panyabungan I ay may 806, ang Sipolu-Polu ay may 10,721, Dalan Lidang ay may 5,113, Kota Siantar ay may 6,936, Kayu Jati ay may 4,880, Pasar Hilir ay may 2117 at Pidoli Dolok ay may 3,445. Ang pinakapopulated na desa ay ang Pidoli Lombang, na may 6,919 na naninirahan noong kalagitnaan ng 2023. ==Klima== Ang Panyabungan ay may [[klimang tropikal na rainforest]] (''Af'') na may malakas hanggang napakalakas na pag-ulan sa buong taon. {{Weather box |width = auto | location = Panyabungan | metric first = Yes | single line = Yes | Jan high C = 31.0 | Feb high C = 31.1 | Mar high C = 31.3 | Apr high C = 31.2 | May high C = 31.3 | Jun high C = 31.0 | Jul high C = 30.8 | Aug high C = 30.6 | Sep high C = 30.3 | Oct high C = 30.2 | Nov high C = 30.2 | Dec high C = 30.3 | Jan mean C = 25.6 | Feb mean C = 25.5 | Mar mean C = 25.9 | Apr mean C = 26.1 | May mean C = 26.0 | Jun mean C = 25.6 | Jul mean C = 25.3 | Aug mean C = 25.3 | Sep mean C = 25.2 | Oct mean C = 25.4 | Nov mean C = 25.4 | Dec mean C = 25.3 | year mean C = | Jan low C = 20.2 | Feb low C = 20.0 | Mar low C = 20.6 | Apr low C = 21.0 | May low C = 20.8 | Jun low C = 20.2 | Jul low C = 19.9 | Aug low C = 20.0 | Sep low C = 20.2 | Oct low C = 20.6 | Nov low C = 20.6 | Dec low C = 20.4 |rain colour=green |Jan rain mm=302 |Feb rain mm=248 |Mar rain mm=322 |Apr rain mm=337 |May rain mm=238 |Jun rain mm=170 |Jul rain mm=192 |Aug rain mm=212 |Sep rain mm=287 |Oct rain mm=361 |Nov rain mm=348 |Dec rain mm=365 |source 1 = Climate-Data.org<ref>{{cite web |url = https://en.climate-data.org/location/47202/ |title = Climate: Panyabungan |publisher=Climate-Data.org |accessdate = 8 November 2020}}</ref> }} ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Panyabungan]] [[Kategorya:Rehensiya ng Mandailing Natal]] [[Kategorya:Indonesia]] es3uz18z089v1jzl50vl45ox7bfnzx9 1728 339217 2221766 2221691 2026-08-26T13:31:02Z Buszmail 67296 /* Mga naisulat */ 2221766 wikitext text/x-wiki Ang '''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino''' ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-21 ng Agosto 2026, hanggang 23:59, ika-30 ng Setyembre 2026 (UTC+8), na nakatuon sa pagpapalawig ng mga impormasyon sa Wikipediang Tagalog tungkol sa pinilakang-tabing o industriya ng pelikulang Pilipino. == Mga artikulo == Ang mga sumusunod ay mga artikulong nakaukol sa paksang industriya ng pelikulang Pilipino na maaaring likhain o palawigin. Maaari ring magsumite ng artikulo na hindi nakalista. == Mga naisulat == {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Tagapag-ambag |- |1. |[[Delia Razon]] |[[User:RCJourn|RCJourn]] |- |2. |[[Rosemarie Sonora]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |3. | | |- |4. | | |- |5. | | |- |6. | | |- |} == Mga kalahok == * [[User:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[User talk:PhiliptheNumber1|kausapin]]) * [[Tagagamit:Ralffralff|Ralffralff]] ([[Usapang tagagamit:Ralffralff|kausapin]]) *[[Tagagamit:GerryYabes|GerryYabes]] ([[Usapang tagagamit:GerryYabes|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) *[[Tagagamit:RCJourn|RCJourn]] ([[Usapang tagagamit:RCJourn|kausapin]]) == Mga resulta == [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] g70sw0icr8uszxrodc69ztx9bhqgo4d 2221795 2221766 2026-08-27T02:16:07Z Buszmail 67296 /* Mga naisulat */ 2221795 wikitext text/x-wiki Ang '''Mga Bituin ng Pelikulang Pilipino''' ay isang editathon na gaganapin mula 00:00, ika-21 ng Agosto 2026, hanggang 23:59, ika-30 ng Setyembre 2026 (UTC+8), na nakatuon sa pagpapalawig ng mga impormasyon sa Wikipediang Tagalog tungkol sa pinilakang-tabing o industriya ng pelikulang Pilipino. == Mga artikulo == Ang mga sumusunod ay mga artikulong nakaukol sa paksang industriya ng pelikulang Pilipino na maaaring likhain o palawigin. Maaari ring magsumite ng artikulo na hindi nakalista. == Mga naisulat == {| class="wikitable mw-collapsible" !Blg. !Artikulo !Tagapag-ambag |- |1. |[[Delia Razon]] |[[User:RCJourn|RCJourn]] |- |2. |[[Rosemarie Sonora]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |3. |[[Nestor de Villa]] |[[User:Buszmail|Buszmail]] |- |4. | | |- |5. | | |- |6. | | |- |} == Mga kalahok == * [[User:PhiliptheNumber1|PhiliptheNumber1]] ([[User talk:PhiliptheNumber1|kausapin]]) * [[Tagagamit:Ralffralff|Ralffralff]] ([[Usapang tagagamit:Ralffralff|kausapin]]) *[[Tagagamit:GerryYabes|GerryYabes]] ([[Usapang tagagamit:GerryYabes|kausapin]]) *[[Tagagamit:Buszmail|Buszmail]] ([[Usapang tagagamit:Buszmail|kausapin]]) *[[Tagagamit:RCJourn|RCJourn]] ([[Usapang tagagamit:RCJourn|kausapin]]) == Mga resulta == [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:Pilipinas Panorama|Event]] 0cp9y05otbwdyyl80kc8ll3ziwtbbd5 0 339280 2221790 2221696 2026-08-27T01:08:06Z Buszmail 67296 2221790 wikitext text/x-wiki <!-- Hango mula sa en.wikipedia --> {{Short description|Pilipinang aktres noong 1948–1958 at 1982–2010 }} {{Infobox person | name = Delia Razon | image = Delia Razon c.1963.jpg | birth_name = Lucy May Dulin Grytz | birth_date = 8 Agosto 1930 | birth_place = [[Iloilo City]] | death_date = 15 Marso 2025 (94 taong gulang) | death_place = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas | years_active = 1948–1958; 1982–2010 | spouse = Aurelio Reyes | children = 3 | }} '''Delia Razon''' (ipinanganak na Lucy May Dulin Grytz; Agosto 8, 1930 - Marso 15, 2025) ay isang artistang Pilipino na isang Aleman na ama at inang Pilipina na may lahing Espanyol,<ref>{{cite news |last=Requintina |first=Robert |title=Veteran actress Delia Razon passes away, 93 |url=https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |work=[[Manila Bulletin]] |date=March 16, 2025 |access-date=March 16, 2025 |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323091557/https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |url-status=live }}</ref> na umpisang gumanap noong 1949 sa pelikula ng LVN Pictures na pinamagatang ''Krus na Bituin''. Natuklasan ni Doña Narcisa de Leon, ang prodyuser at may-ari ng LVN, ang kakayahang tumanyag ni Lucy at binansagan siya ng panibagong pangalan na Delia Razon. Sumikat si Delia bilang katambal ng kanyang kasamahang artista na si [[Rogelio dela Rosa]]. Sa kinalaunan, napangasawa ni Delia si Aurelio Reyes, isang matagumpay na negosyante na ang pamilya ay nagmamay-ari ng 21-ektaryang Santa Ana racetrack. Silay's hindi pinagpala ng mga anak ngunit sila ay umampon ng tatlong kabataan. Ang isa sa kanila, si Rea Reyes, ay napangasawa si [[Rey "PJ" Abellana]], na naging tanyag sa larangang pelikula noong dekada '80, na kalaunan ay naging ama ng aktres na si [[Carla Abellana]].<ref>{{Cite web |url=https://pikapika.ph/pikadaily/the-butcher-how-carla-abellanas-wedding-could-have-even-been-happier/the-butcher |title=How Carla Abellana's wedding could have even been happier}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/767075/carla-guided-lola-delia|title=Carla guided by Lola Delia|work=The Philippine Star|date=January 13, 2012|accessdate=September 6, 2013}}</ref> Pumanaw si Delia Razon sa Maynila noong Marso 15, 2025, sa mainam niyang edad na 94.<ref>{{Cite web |url=https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |title=Veteran actress Delia Razon passes away, 93 |access-date=2025-03-16 |archive-date=2025-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250323091557/https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |url-status=live }}</ref> ==Talaan ng mga ginampanan== ===Pelikula=== *''Awit ng Bulag'' (1948) *''Gitano'' (1949) *''Mutya ng Pasig'' (1950) *''Florante at Laura'' (1950) (bilang Flerida) *''Prinsipe Amante'' (1950) (bilang Prinsesa Elena) *''Prinsipe Amante sa Rubitanya'' (1951) (bilang Prinsesa Elena) *''Rodrigo de Villa'' (1952) *''Digmaan ng Damdamin'' (1952) *''Señorito'' (1953) *''Prinsipe Teñoso'' (bilang Prinsesa Florcefida) *''Dambanang Putik'' (1954) *''Lapu-Lapu'' (1955) *''Luksang Tagumpay'' (1956) – Anita *''Gaano Kadalas ang Minsan?'' (1982) *''Haplos'' (1982) *''Sigaw ng Katarungan'' (1984) *''Kailan Sasabihing Mahal Kita'' (1985) *''Tu-Yay and His Magic Payong'' (1986) *''Ibigay Mo sa Akin ang Bukas'' (1987) *''Kapag Puno Na ang Salop'' (1987) *''Ang Supremo'' (1988) *''Pik Pak Boom'' ("Manyika") (1988) *''Joey Boy Munti, 15 Anyos Ka sa Muntinlupa'' (1991) *''Pakasalan Mo Ako'' (1991) *''Ipagpatawad Mo'' (1991) *''Contreras Gang'' (1991) *''Takbo... Talon... Tili!!!'' ("Mahiwagang Banga") (1992) *''Patapon'' (1993) *''Galvez: Hanggang sa Dulo ng Mundo Hahanapin Kita'' (1993) *''Mano-Mano'' (1995) *''Hagedorn'' (1996) *''I Do? I Die! (D'yos Ko Day!)'' (1997) *''Ika-13 Kapitulo'' (2000) *''Buenavista (Ang Kasaysayan ng Lucena)'' (2010) ===Telebisyon=== *''Agila'' (1987) *''Biglang Sibol, Bayang Impasibol'' (2001) *''Magpakailanman'' (2 mga episode, 2003–2004) *''Tayong Dalawa'' (2009) ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|1294464|Delia Razon}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:LVN Pictures|Razon, Delia]] 76tmgzoeghwhzfdad7rkuoye0t0st6n 2221839 2221790 2026-08-27T06:40:22Z RCJourn 148405 2221839 wikitext text/x-wiki <!-- Hango mula sa en.wikipedia --> {{Short description|Pilipinang aktres noong 1948–1958 at 1982–2010 }} {{Infobox person | name = Delia Razon | image = Delia Razon c.1963.jpg | birth_name = Lucy May Dulin Grytz | birth_date = 8 Agosto 1930 | birth_place = [[Iloilo City]] | death_date = 15 Marso 2025 (94 taong gulang) | death_place = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas | years_active = 1948–1958; 1982–2010 | spouse = Aurelio Reyes | children = 3 | }} '''Delia Razon''' (ipinanganak na Lucy May Dulin Grytz; Agosto 8, 1930 - Marso 15, 2025) ay isang artistang Pilipino na isang Aleman na ama at inang Pilipina na may lahing Espanyol,<ref>{{cite news |last=Requintina |first=Robert |title=Veteran actress Delia Razon passes away, 93 |url=https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |work=[[Manila Bulletin]] |date=March 16, 2025 |access-date=March 16, 2025 |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323091557/https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |url-status=live }}</ref> na umpisang gumanap noong 1949 sa pelikula ng LVN Pictures na pinamagatang ''Krus na Bituin''. Natuklasan ni Doña Narcisa de Leon, ang prodyuser at may-ari ng LVN, ang kakayahang tumanyag ni Lucy at binansagan siya ng panibagong pangalan na Delia Razon. Sumikat si Delia bilang katambal ng kanyang kasamahang artista na si [[Rogelio dela Rosa]].<ref>{{Cite web |url=https://tribune.net.ph/2025/03/16/delia-razon-icon-of-philippine-cinema-dies-at-93|title=Delia Razon, icon of Philippine cinema, dies at 93}}</ref> Sa kinalaunan, napangasawa ni Delia si Aurelio Reyes, isang matagumpay na negosyante na ang pamilya ay nagmamay-ari ng 21-ektaryang Santa Ana racetrack. Silay's hindi pinagpala ng mga anak ngunit sila ay umampon ng tatlong kabataan. Ang isa sa kanila, si Rea Reyes, ay napangasawa si [[Rey "PJ" Abellana]], na naging tanyag sa larangang pelikula noong dekada '80, na kalaunan ay naging ama ng aktres na si [[Carla Abellana]].<ref>{{Cite web |url=https://pikapika.ph/pikadaily/the-butcher-how-carla-abellanas-wedding-could-have-even-been-happier/the-butcher |title=How Carla Abellana's wedding could have even been happier}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/767075/carla-guided-lola-delia|title=Carla guided by Lola Delia|work=The Philippine Star|date=January 13, 2012|accessdate=September 6, 2013}}</ref> Pumanaw si Delia Razon sa Maynila noong Marso 15, 2025, sa mainam niyang edad na 94.<ref>{{Cite web |url=https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |title=Veteran actress Delia Razon passes away, 93 |access-date=2025-03-16 |archive-date=2025-03-23 | archive-url=https://web.archive.org/web/20250323091557/https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |url-status=live }}</ref> ==Talaan ng mga ginampanan== ===Pelikula=== *''Awit ng Bulag'' (1948) *''Gitano'' (1949) *''Mutya ng Pasig'' (1950) *''Florante at Laura'' (1950) (bilang Flerida) *''Prinsipe Amante'' (1950) (bilang Prinsesa Elena) *''Prinsipe Amante sa Rubitanya'' (1951) (bilang Prinsesa Elena) *''Rodrigo de Villa'' (1952) *''Digmaan ng Damdamin'' (1952) *''Señorito'' (1953) *''Prinsipe Teñoso'' (bilang Prinsesa Florcefida) *''Dambanang Putik'' (1954) *''Lapu-Lapu'' (1955) *''Luksang Tagumpay'' (1956) – Anita *''Gaano Kadalas ang Minsan?'' (1982) *''Haplos'' (1982) *''Sigaw ng Katarungan'' (1984) *''Kailan Sasabihing Mahal Kita'' (1985) *''Tu-Yay and His Magic Payong'' (1986) *''Ibigay Mo sa Akin ang Bukas'' (1987) *''Kapag Puno Na ang Salop'' (1987) *''Ang Supremo'' (1988) *''Pik Pak Boom'' ("Manyika") (1988) *''Joey Boy Munti, 15 Anyos Ka sa Muntinlupa'' (1991) *''Pakasalan Mo Ako'' (1991) *''Ipagpatawad Mo'' (1991) *''Contreras Gang'' (1991) *''Takbo... Talon... Tili!!!'' ("Mahiwagang Banga") (1992) *''Patapon'' (1993) *''Galvez: Hanggang sa Dulo ng Mundo Hahanapin Kita'' (1993) *''Mano-Mano'' (1995) *''Hagedorn'' (1996) *''I Do? I Die! (D'yos Ko Day!)'' (1997) *''Ika-13 Kapitulo'' (2000) *''Buenavista (Ang Kasaysayan ng Lucena)'' (2010) ===Telebisyon=== *''Agila'' (1987) *''Biglang Sibol, Bayang Impasibol'' (2001) *''Magpakailanman'' (2 mga episode, 2003–2004) *''Tayong Dalawa'' (2009) ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|1294464|Delia Razon}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:LVN Pictures|Razon, Delia]] 8wm6wf5axms7pg7j6lvrymq0yiuy431 2221840 2221839 2026-08-27T07:02:08Z RCJourn 148405 2221840 wikitext text/x-wiki <!-- Hango mula sa en.wikipedia --> {{Short description|Pilipinang aktres noong 1948–1958 at 1982–2010 }} {{Infobox person | name = Delia Razon | image = Delia Razon c.1963.jpg | birth_name = Lucy May Dulin Grytz | birth_date = 8 Agosto 1930 | birth_place = [[Iloilo City]] | death_date = 15 Marso 2025 (94 taong gulang) | death_place = [[Kalakhang Maynila]], Pilipinas | years_active = 1948–1958; 1982–2010 | spouse = Aurelio Reyes | children = 3 | }} '''Delia Razon''' (ipinanganak na Lucy May Dulin Grytz; Agosto 8, 1930 - Marso 15, 2025) ay isang artistang Pilipino na isang Aleman na ama at inang Pilipina na may lahing Espanyol,<ref>{{cite news |last=Requintina |first=Robert |title=Veteran actress Delia Razon passes away|url=https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |work=[[Manila Bulletin]] |date=March 16, 2025 |access-date=March 16, 2025 |archive-date=March 23, 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250323091557/https://mb.com.ph/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-93 |url-status=live}}</ref> na umpisang gumanap noong 1949 sa pelikula ng LVN Pictures na pinamagatang ''Krus na Bituin''. Natuklasan ni Doña Narcisa de Leon, ang prodyuser at may-ari ng LVN, ang kakayahang tumanyag ni Lucy at binansagan siya ng panibagong pangalan na Delia Razon. Sumikat si Delia bilang katambal ng kanyang kasamahang artista na si [[Rogelio dela Rosa]].<ref>{{Cite web |url=https://tribune.net.ph/2025/03/16/delia-razon-icon-of-philippine-cinema-dies-at-93|title=Delia Razon, icon of Philippine cinema}}</ref> Sa kinalaunan, napangasawa ni Delia si Aurelio Reyes, isang matagumpay na negosyante na ang pamilya ay nagmamay-ari ng 21-ektaryang Santa Ana racetrack. Silay's hindi pinagpala ng mga anak ngunit sila ay umampon ng tatlong kabataan. Ang isa sa kanila, si Rea Reyes, ay napangasawa si [[Rey "PJ" Abellana]], na naging tanyag sa larangang pelikula noong dekada '80, na kalaunan ay naging ama ng aktres na si [[Carla Abellana]].<ref>{{Cite web |url=https://pikapika.ph/pikadaily/the-butcher-how-carla-abellanas-wedding-could-have-even-been-happier/the-butcher |title=How Carla Abellana's wedding could have even been happier}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.philstar.com/entertainment/767075/carla-guided-lola-delia|title=Carla guided by Lola Delia|work=The Philippine Star|date=January 13, 2012|accessdate=September 6, 2013}}</ref> Pumanaw si Delia Razon sa Maynila noong Marso 15, 2025, sa mainam niyang edad na 94. Ito ay kinumpirma ng kanyang mga opisyal na rekord at mga anunsyo ng pamilya na siya ay 94 taong gulang sa kanyang pagpanaw liban sa mga naunang salaysay.<ref> {{Cite web |url=https://www.abs-cbn.com/entertainment/showbiz/celebrities/2025/3/16/veteran-actress-delia-razon-passes-away-at-94-1741|title=Veteran actress Delia Razon passes away at 94}}</ref><ref> {{Cite web |url=https://www.rappler.com/entertainment/celebrities/delia-razon-dies/|title=Veteran actress Delia Razon dies at 94}}</ref> ==Talaan ng mga ginampanan== ===Pelikula=== *''Awit ng Bulag'' (1948) *''Gitano'' (1949) *''Mutya ng Pasig'' (1950) *''Florante at Laura'' (1950) (bilang Flerida) *''Prinsipe Amante'' (1950) (bilang Prinsesa Elena) *''Prinsipe Amante sa Rubitanya'' (1951) (bilang Prinsesa Elena) *''Rodrigo de Villa'' (1952) *''Digmaan ng Damdamin'' (1952) *''Señorito'' (1953) *''Prinsipe Teñoso'' (bilang Prinsesa Florcefida) *''Dambanang Putik'' (1954) *''Lapu-Lapu'' (1955) *''Luksang Tagumpay'' (1956) – Anita *''Gaano Kadalas ang Minsan?'' (1982) *''Haplos'' (1982) *''Sigaw ng Katarungan'' (1984) *''Kailan Sasabihing Mahal Kita'' (1985) *''Tu-Yay and His Magic Payong'' (1986) *''Ibigay Mo sa Akin ang Bukas'' (1987) *''Kapag Puno Na ang Salop'' (1987) *''Ang Supremo'' (1988) *''Pik Pak Boom'' ("Manyika") (1988) *''Joey Boy Munti, 15 Anyos Ka sa Muntinlupa'' (1991) *''Pakasalan Mo Ako'' (1991) *''Ipagpatawad Mo'' (1991) *''Contreras Gang'' (1991) *''Takbo... Talon... Tili!!!'' ("Mahiwagang Banga") (1992) *''Patapon'' (1993) *''Galvez: Hanggang sa Dulo ng Mundo Hahanapin Kita'' (1993) *''Mano-Mano'' (1995) *''Hagedorn'' (1996) *''I Do? I Die! (D'yos Ko Day!)'' (1997) *''Ika-13 Kapitulo'' (2000) *''Buenavista (Ang Kasaysayan ng Lucena)'' (2010) ===Telebisyon=== *''Agila'' (1987) *''Biglang Sibol, Bayang Impasibol'' (2001) *''Magpakailanman'' (2 mga episode, 2003–2004) *''Tayong Dalawa'' (2009) ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== * {{IMDb name|1294464|Delia Razon}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] [[Kategorya:LVN Pictures|Razon, Delia]] klubi8kyogyer5mxhzto7r2t76mjqdm 0 339287 2221794 2026-08-27T02:12:20Z Buszmail 67296 Bagong pahina: <!-- Hango sa English Wikipedia --> {{Short description|Tampok na aktor at mananayaw na Pilipino(1928–2004)}} {{Infobox person | name = Nestor de Villa | image = File:Nestor_de_Villa.jpg | birth_name = Gines Francisco Soriano | birth_date = July 6, 1928 | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | death_date = February 21, 2004 (75 taong gulang) | death_place = [[Muntinlupa]], Pilipinas | yea... 2221794 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> {{Short description|Tampok na aktor at mananayaw na Pilipino(1928–2004)}} {{Infobox person | name = Nestor de Villa | image = File:Nestor_de_Villa.jpg | birth_name = Gines Francisco Soriano | birth_date = July 6, 1928 | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | death_date = February 21, 2004 (75 taong gulang) | death_place = [[Muntinlupa]], Pilipinas | years_active = 1951–2004 | spouse = Marilu Cacho | children = 4 | }} Si '''Gines Francisco Soriano''' (Hulyo 6, 1928 – Pebrero 21, 2004), na mas kilala sa kanyang pangalang-pang-entablado na '''Nestor de Villa''', ay isang Pilipinong aktor na madalas gumanap sa mga pelikulang musikal. Isa siyang mahusay na mananayaw na madalas itambal kay [[Nida Blanca]], ang kanyang nakasanayang kapareha kapwa sa pelikula at telebisyon. ==Talambuhay== Si De Villa ay isinilang bilang Gines Francisco Soriano noong Hulyo 6, 1928, sa bayan noon ng Cabanatuan sa lalawigan ng Nueva Ecija. Isa siyang estudyante ng pre-medikal na kurso nang siya ay kunin ng [[LVN Pictures]]. Nadismaya ang kanyang ama sa kanyang desisyong maging aktor, at nagkaroon ng lamat ang kanilang ugnayan. Gayunpaman, nagkaayos sila sa tulong ng pangulo ng LVN na si Doña Sisang de Leon,<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1568157/?ref_=fn_t_1|title=Narcisa de Leon|website=imdb.com}}</ref> na siyang nag-ayos upang palihim na makadalo ang ama ni de Villa sa isa sa mga premiere ng kanyang pelikula.<ref name=dns>{{cite book |last=Mercado |first=Monina |title= Doña Sisang and Filipino Movies|year= 1977|publisher= Vera-Reyes, Inc.|location= Philippines|page= 41}}</ref> Ginawa niya ang kanyang unang pelikula sa LVN, ang "''Amor-Mio''" ''("My Love")'', noong 1951. Sumunod na taon, nakatambal niya ang isa pang contract star ng LVN na si Nida Blanca para sa "''Romansa sa Nayon''".<ref name=balita> {{cite news |title=Remembering Nestor|url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/02/26/240369/remembering-nestor |publisher=Philstar.com |date=February 26, 2004}}</ref> Dahil sa tagumpay ng pelikula, sumikat ang tambalan nina Nestor at Nida, bagaman sa totoong buhay ay kinasal sina de Villa at Marilu Cacho Soriano na mula sa isang mariwasa at kilalang angkan. Nanatili siya sa LVN hanggang noong 1961, nang itigil ng studio ang paggawa ng mga pelikula. Lumipat siya pagkatapos sa Sampaguita Pictures, kung saan noong 1962 ay ginawa niya ang kanyang unang pelikula para sa nasabing studio, ang "''Tugtuging Bukid''", kasama si Gloria Romero.Noong 1960s, tatlong beses siyang hinirang para sa gantimpalang [[FAMAS]] para sa ''Best Actor''; sa ''Mga Yapak ng Walang Bakas'' (1962); ''Naku Yabang'' (1964); at ''Siete Dolores'' (1968). Sina De Villa at Blanca ay nagtambal din sa isang lingguhang palabas sa telebisyon ng [[ABS-CBN]], ang ''The Nida-Nestor Show''.<ref name=balita/> Noong 1967, nagtangkang tumakbo si de Villa bilang bise-alkalde ng Makati bilang katambal ng dating embahador na si Amelito Mutuc, ngunit natalo siya sa nakaupong bise-alkalde na si Teotimo Gealogo.<ref> {{cite news|title= Makati elections | work=[[Manila Bulletin]]|agency=PNS|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|date=November 17, 1967|page=2|location=[[Makati]], [[Rizal (province)|Rizal]]}}</ref> Noong dekada '80, nagbalik-pelikula si de Villa nang muli siyang ipareha kay Blanca sa dalawang pelikula para sa Viva Films: ang "''Forgive and Forget''" — na kinatampukan din nina [[Sharon Cuneta]] at [[William Martinez]]; at ang "''Saan Darating ang Umaga?''", isang tinaguriang drama na kapwa kinatampukan nina [[Maricel Soriano]], [[Nida Blanca]], at [[Jaypee de Guzman]]. ==Pagpanaw== Nanatiling aktibo sa pelikula si De Villa hanggang sa kanyang pagpanaw noong Pebrero 21, 2004, dahil sa mga komplikasyong dulot ng kanser sa atay at apdo (hepatobiliary cancer).<ref name=balita/> Ginawaran siya ng pagkilala sa pamamagitan ng paglalagay ng kanyang pangalan sa ''Eastwood City Walk of Fame''<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/08/31/294253/walk-fame-kuya-germs146-dream-soon-reality|title=Walk of Fame: Kuya Germs' dream soon a reality|first=Ricky|last=Lo|website=Philstar.com|accessdate=November 6, 2021}}</ref> noong Disyembre 2005, pagkalipas ng kanyang pagpanaw. ==Talaan== ===Mga pelikula=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1951 | ''Amor Mio'' |- | rowspan="7" | 1952 | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | ''Dimas'' |- | ''Dalawang Sundalong Kanin'' |- | ''Haring Solomon at Reyna Sheba'' |- | ''Romansa sa Nayon'' |- | ''Rodrigo de Villa'' |- | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | rowspan="5" | 1953 | ''Tumbalik na Daigdig'' |- | ''Hijo de Familia'' |- | ''Squatters'' |- | ''Dalawang Pag-Ibig'' |- | ''Hiyasmin'' |- | rowspan="4" | 1954 | ''Waray-Waray'' |- | ''Tin-edyer'' |- | ''Luneta'' |- | ''Singsing Na Tanso'' |- | rowspan="6" | 1955 | ''Darling Ko'' |- | ''1 2 3'' |- | ''Ang Ibong Adarna'' |- | ''Dalagang Taring'' |- | ''Talusaling'' |- | ''Ikaw Kasi'' |- | rowspan="7" | 1956 | ''Handang Matodas'' |- | ''Easy Ka Lang Padre!'' |- | ''Medalyong Perlas'' |- | ''Big Shot'' |- | ''Ganyan Ka Pala'' |- | ''Bahala Na!'' |- | ''Aling Kutsero'' |- | rowspan="5" | 1957 | ''Sebya, Mahal Kita'' |- | ''Kalyehera'' |- | ''Krisalis'' |- | ''Turista'' |- | ''Tignan Natin'' |- |rowspan="6"| 1958 | ''Villa Milagrosa'' |- | ''Austerity Love'' |- | ''Casa Grande'' |- | ''Wala Kang Paki'' |- | ''Mga Anak ni Waray'' |- | ''Bayanihan'' |- |rowspan="6"| 1959 | ''Ang Langit Ko'y Ikaw'' |- | ''Baguio Fever'' |- | ''Chinita'' |- | ''Surrender - Hell!''<!-- Nobyembre --> |- | ''Limang Punglo''<ref>{{cite news|title=LVN has 4 releases on December sked|work=[[The Manila Times]]|publisher=The Manila Times Publishing Company, Inc.|date=November 11, 1959|page=7-B|quote=It cast Nestor de Villa in an action role after his successes in comedy and drama vehicles.}}</ref> <!-- Dec 1 --> |- | ''Tayo'y Magsaya''<!-- Dec. 31 --> |- |rowspan="10"| 1960 | ''Unos sa Laot'' |- | ''Dahlia'' |- | ''Kung Ako'y Mahal Ko'' |- | ''Pitong Gabi sa Paris'' |- | ''Sandakot na Alabok'' |- | ''Lawiswis Kawayan'' |- | ''My Serenade'' |- | ''Anino ng Kahapon'' |- | ''Bakit Ka Nagtampo'' |- | ''Wala Kang Kapantay'' |- |rowspan="3"| 1961 | ''Nagbabagang Lupa'' |- | ''Walang Sisihan'' |- | ''Mga Yapak na Walang Bakas'' |- |rowspan="5"| 1962 | ''Tugtuging Bukid'' |- | ''Sikat Na, Siga Pa!'' |- | ''Oy... Akin Yata Yan!'' |- | ''Jam Session'' |- | ''Magtiis Ka Darling'' |- |rowspan="5"| 1963 | ''Adonis Abril'' |- | ''Limbo Rock'' |- | ''Asyang Ng La Loma'' |- | ''Ang Bukas ay Akin'' |- | ''Naku, Yabang!'' |- |rowspan="3"| 1964 | ''Ginintuang Ani'' |- | ''Yeba Chiquicha'' |- | ''Si Doray Naman...'' |- |rowspan="2"| 1965 | ''Utos ni Tale Hindi Mababale'' |- | ''Everybody Dance'' |- |rowspan="5"| 1966 | ''Sound of Bwisit'' |- | ''Mabilis Paa't Kamay'' |- | ''Huwag Kang Sumingit'' |- | ''Familia Galawgaw'' |- | ''Espiya Contra Espiya'' |- | 1967 | ''Wow Na Wow!'' |- | 1968 | ''Siete Dolores'' |- | 1975 | ''Siya'y Umalis, Siya'y Dumating'' |- |rowspan="3"| 1982 | ''Mother Dear'' |- | ''Forgive and Forget'' |- | ''Cross My Heart'' |- | 1983 | ''Saan Darating Ang Umaga?'' |- | 1984 | ''Anak ni Waray, Anak ni Biday'' |- |rowspan="2"| 1985 | ''[[Hindi Nahahati ang Langit]]'' |- | ''Like Father, Like Son'' |- | 1986 | ''Paglingon sa Kinabukasan'' |- | 1987 | ''Prinsipeng Gusgusin'' |- | 1993 | ''Ligaw-Ligawan, Kasal-Kasalan, Bahay-Bahayan'' |- | 2002 | ''Forevermore'' (Last film appearance) |} ===Seryeng Talebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1960–1964 | ''The Nida-Nestor Show''<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0435783/|title=The Nida-Nestor Show|website=imdb.com}}</ref> |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0212141|name=Néstor de Villa}} {{Authority control}} gnj8slacoqllbrjdfxl98jxzmi6mzmm 2221796 2221794 2026-08-27T02:17:46Z Buszmail 67296 2221796 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> {{Short description|Tampok na aktor at mananayaw na Pilipino(1928–2004)}} {{Infobox person | name = Nestor de Villa | image = File:Nestor_de_Villa.jpg | birth_name = Gines Francisco Soriano | birth_date = July 6, 1928 | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | death_date = February 21, 2004 (75 taong gulang) | death_place = [[Muntinlupa]], Pilipinas | years_active = 1951–2004 | spouse = Marilu Cacho | children = 4 | }} Si '''Gines Francisco Soriano''' (Hulyo 6, 1928 – Pebrero 21, 2004), na mas kilala sa kanyang pangalang-pang-entablado na '''Nestor de Villa''', ay isang Pilipinong aktor na madalas gumanap sa mga pelikulang musikal. Isa siyang mahusay na mananayaw na madalas itambal kay [[Nida Blanca]], ang kanyang nakasanayang kapareha kapwa sa pelikula at telebisyon. ==Talambuhay== Si De Villa ay isinilang bilang Gines Francisco Soriano noong Hulyo 6, 1928, sa bayan noon ng Cabanatuan sa lalawigan ng Nueva Ecija. Isa siyang estudyante ng pre-medikal na kurso nang siya ay kunin ng [[LVN Pictures]]. Nadismaya ang kanyang ama sa kanyang desisyong maging aktor, at nagkaroon ng lamat ang kanilang ugnayan. Gayunpaman, nagkaayos sila sa tulong ng pangulo ng LVN na si Doña Sisang de Leon,<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1568157/?ref_=fn_t_1|title=Narcisa de Leon|website=imdb.com}}</ref> na siyang nag-ayos upang palihim na makadalo ang ama ni de Villa sa isa sa mga premiere ng kanyang pelikula.<ref name=dns>{{cite book |last=Mercado |first=Monina |title= Doña Sisang and Filipino Movies|year= 1977|publisher= Vera-Reyes, Inc.|location= Philippines|page= 41}}</ref> Ginawa niya ang kanyang unang pelikula sa LVN, ang "''Amor-Mio''" ''("My Love")'', noong 1951. Sumunod na taon, nakatambal niya ang isa pang contract star ng LVN na si Nida Blanca para sa "''Romansa sa Nayon''".<ref name=balita> {{cite news |title=Remembering Nestor|url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/02/26/240369/remembering-nestor |publisher=Philstar.com |date=February 26, 2004}}</ref> Dahil sa tagumpay ng pelikula, sumikat ang tambalan nina Nestor at Nida, bagaman sa totoong buhay ay kinasal sina de Villa at Marilu Cacho Soriano na mula sa isang mariwasa at kilalang angkan. Nanatili siya sa LVN hanggang noong 1961, nang itigil ng studio ang paggawa ng mga pelikula. Lumipat siya pagkatapos sa Sampaguita Pictures, kung saan noong 1962 ay ginawa niya ang kanyang unang pelikula para sa nasabing studio, ang "''Tugtuging Bukid''", kasama si Gloria Romero.Noong 1960s, tatlong beses siyang hinirang para sa gantimpalang [[FAMAS]] para sa ''Best Actor''; sa ''Mga Yapak ng Walang Bakas'' (1962); ''Naku Yabang'' (1964); at ''Siete Dolores'' (1968). Sina De Villa at Blanca ay nagtambal din sa isang lingguhang palabas sa telebisyon ng [[ABS-CBN]], ang ''The Nida-Nestor Show''.<ref name=balita/> Noong 1967, nagtangkang tumakbo si de Villa bilang bise-alkalde ng Makati bilang katambal ng dating embahador na si Amelito Mutuc, ngunit natalo siya sa nakaupong bise-alkalde na si Teotimo Gealogo.<ref> {{cite news|title= Makati elections | work=[[Manila Bulletin]]|agency=PNS|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|date=November 17, 1967|page=2|location=[[Makati]], [[Rizal (province)|Rizal]]}}</ref> Noong dekada '80, nagbalik-pelikula si de Villa nang muli siyang ipareha kay Blanca sa dalawang pelikula para sa Viva Films: ang "''Forgive and Forget''" — na kinatampukan din nina [[Sharon Cuneta]] at [[William Martinez]]; at ang "''Saan Darating ang Umaga?''", isang tinaguriang drama na kapwa kinatampukan nina [[Maricel Soriano]], [[Nida Blanca]], at [[Jaypee de Guzman]]. ==Pagpanaw== Nanatiling aktibo sa pelikula si De Villa hanggang sa kanyang pagpanaw noong Pebrero 21, 2004, dahil sa mga komplikasyong dulot ng kanser sa atay at apdo (hepatobiliary cancer).<ref name=balita/> Ginawaran siya ng pagkilala sa pamamagitan ng paglalagay ng kanyang pangalan sa ''Eastwood City Walk of Fame''<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/08/31/294253/walk-fame-kuya-germs146-dream-soon-reality|title=Walk of Fame: Kuya Germs' dream soon a reality|first=Ricky|last=Lo|website=Philstar.com|accessdate=November 6, 2021}}</ref> noong Disyembre 2005, pagkalipas ng kanyang pagpanaw. ==Talaan== ===Mga pelikula=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1951 | ''Amor Mio'' |- | rowspan="7" | 1952 | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | ''Dimas'' |- | ''Dalawang Sundalong Kanin'' |- | ''Haring Solomon at Reyna Sheba'' |- | ''Romansa sa Nayon'' |- | ''Rodrigo de Villa'' |- | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | rowspan="5" | 1953 | ''Tumbalik na Daigdig'' |- | ''Hijo de Familia'' |- | ''Squatters'' |- | ''Dalawang Pag-Ibig'' |- | ''Hiyasmin'' |- | rowspan="4" | 1954 | ''Waray-Waray'' |- | ''Tin-edyer'' |- | ''Luneta'' |- | ''Singsing Na Tanso'' |- | rowspan="6" | 1955 | ''Darling Ko'' |- | ''1 2 3'' |- | ''Ang Ibong Adarna'' |- | ''Dalagang Taring'' |- | ''Talusaling'' |- | ''Ikaw Kasi'' |- | rowspan="7" | 1956 | ''Handang Matodas'' |- | ''Easy Ka Lang Padre!'' |- | ''Medalyong Perlas'' |- | ''Big Shot'' |- | ''Ganyan Ka Pala'' |- | ''Bahala Na!'' |- | ''Aling Kutsero'' |- | rowspan="5" | 1957 | ''Sebya, Mahal Kita'' |- | ''Kalyehera'' |- | ''Krisalis'' |- | ''Turista'' |- | ''Tignan Natin'' |- |rowspan="6"| 1958 | ''Villa Milagrosa'' |- | ''Austerity Love'' |- | ''Casa Grande'' |- | ''Wala Kang Paki'' |- | ''Mga Anak ni Waray'' |- | ''Bayanihan'' |- |rowspan="6"| 1959 | ''Ang Langit Ko'y Ikaw'' |- | ''Baguio Fever'' |- | ''Chinita'' |- | ''Surrender - Hell!''<!-- Nobyembre --> |- | ''Limang Punglo''<ref>{{cite news|title=LVN has 4 releases on December sked|work=[[The Manila Times]]|publisher=The Manila Times Publishing Company, Inc.|date=November 11, 1959|page=7-B|quote=It cast Nestor de Villa in an action role after his successes in comedy and drama vehicles.}}</ref> <!-- Dec 1 --> |- | ''Tayo'y Magsaya''<!-- Dec. 31 --> |- |rowspan="10"| 1960 | ''Unos sa Laot'' |- | ''Dahlia'' |- | ''Kung Ako'y Mahal Ko'' |- | ''Pitong Gabi sa Paris'' |- | ''Sandakot na Alabok'' |- | ''Lawiswis Kawayan'' |- | ''My Serenade'' |- | ''Anino ng Kahapon'' |- | ''Bakit Ka Nagtampo'' |- | ''Wala Kang Kapantay'' |- |rowspan="3"| 1961 | ''Nagbabagang Lupa'' |- | ''Walang Sisihan'' |- | ''Mga Yapak na Walang Bakas'' |- |rowspan="5"| 1962 | ''Tugtuging Bukid'' |- | ''Sikat Na, Siga Pa!'' |- | ''Oy... Akin Yata Yan!'' |- | ''Jam Session'' |- | ''Magtiis Ka Darling'' |- |rowspan="5"| 1963 | ''Adonis Abril'' |- | ''Limbo Rock'' |- | ''Asyang Ng La Loma'' |- | ''Ang Bukas ay Akin'' |- | ''Naku, Yabang!'' |- |rowspan="3"| 1964 | ''Ginintuang Ani'' |- | ''Yeba Chiquicha'' |- | ''Si Doray Naman...'' |- |rowspan="2"| 1965 | ''Utos ni Tale Hindi Mababale'' |- | ''Everybody Dance'' |- |rowspan="5"| 1966 | ''Sound of Bwisit'' |- | ''Mabilis Paa't Kamay'' |- | ''Huwag Kang Sumingit'' |- | ''Familia Galawgaw'' |- | ''Espiya Contra Espiya'' |- | 1967 | ''Wow Na Wow!'' |- | 1968 | ''Siete Dolores'' |- | 1975 | ''Siya'y Umalis, Siya'y Dumating'' |- |rowspan="3"| 1982 | ''Mother Dear'' |- | ''Forgive and Forget'' |- | ''Cross My Heart'' |- | 1983 | ''Saan Darating Ang Umaga?'' |- | 1984 | ''Anak ni Waray, Anak ni Biday'' |- |rowspan="2"| 1985 | ''[[Hindi Nahahati ang Langit]]'' |- | ''Like Father, Like Son'' |- | 1986 | ''Paglingon sa Kinabukasan'' |- | 1987 | ''Prinsipeng Gusgusin'' |- | 1993 | ''Ligaw-Ligawan, Kasal-Kasalan, Bahay-Bahayan'' |- | 2002 | ''Forevermore'' (Last film appearance) |} ===Seryeng Talebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1960–1964 | ''The Nida-Nestor Show''<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0435783/|title=The Nida-Nestor Show|website=imdb.com}}</ref> |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0212141|name=Néstor de Villa}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas]] fy9rei5a19rt4ziqacnx6xcym0ujq1x 2221797 2221796 2026-08-27T02:18:58Z Buszmail 67296 2221797 wikitext text/x-wiki <!-- Hango sa English Wikipedia --> {{Short description|Tampok na aktor at mananayaw na Pilipino(1928–2004)}} {{Infobox person | name = Nestor de Villa | image = File:Nestor_de_Villa.jpg | birth_name = Gines Francisco Soriano | birth_date = July 6, 1928 | birth_place = [[Cabanatuan]], [[Nueva Ecija]], Pilipinas | death_date = February 21, 2004 (75 taong gulang) | death_place = [[Muntinlupa]], Pilipinas | years_active = 1951–2004 | spouse = Marilu Cacho | children = 4 | }} Si '''Gines Francisco Soriano''' (Hulyo 6, 1928 – Pebrero 21, 2004), na mas kilala sa kanyang pangalang-pang-entablado na '''Nestor de Villa''', ay isang Pilipinong aktor na madalas gumanap sa mga pelikulang musikal. Isa siyang mahusay na mananayaw na madalas itambal kay [[Nida Blanca]], ang kanyang nakasanayang kapareha kapwa sa pelikula at telebisyon. ==Talambuhay== Si De Villa ay isinilang bilang Gines Francisco Soriano noong Hulyo 6, 1928, sa bayan noon ng Cabanatuan sa lalawigan ng Nueva Ecija. Isa siyang estudyante ng pre-medikal na kurso nang siya ay kunin ng [[LVN Pictures]]. Nadismaya ang kanyang ama sa kanyang desisyong maging aktor, at nagkaroon ng lamat ang kanilang ugnayan. Gayunpaman, nagkaayos sila sa tulong ng pangulo ng LVN na si Doña Sisang de Leon,<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/name/nm1568157/?ref_=fn_t_1|title=Narcisa de Leon|website=imdb.com}}</ref> na siyang nag-ayos upang palihim na makadalo ang ama ni de Villa sa isa sa mga premiere ng kanyang pelikula.<ref name=dns>{{cite book |last=Mercado |first=Monina |title= Doña Sisang and Filipino Movies|year= 1977|publisher= Vera-Reyes, Inc.|location= Philippines|page= 41}}</ref> Ginawa niya ang kanyang unang pelikula sa LVN, ang "''Amor-Mio''" ''("My Love")'', noong 1951. Sumunod na taon, nakatambal niya ang isa pang contract star ng LVN na si Nida Blanca para sa "''Romansa sa Nayon''".<ref name=balita> {{cite news |title=Remembering Nestor|url=https://www.philstar.com/entertainment/2004/02/26/240369/remembering-nestor |publisher=Philstar.com |date=February 26, 2004}}</ref> Dahil sa tagumpay ng pelikula, sumikat ang tambalan nina Nestor at Nida, bagaman sa totoong buhay ay kinasal sina de Villa at Marilu Cacho Soriano na mula sa isang mariwasa at kilalang angkan. Nanatili siya sa LVN hanggang noong 1961, nang itigil ng studio ang paggawa ng mga pelikula. Lumipat siya pagkatapos sa Sampaguita Pictures, kung saan noong 1962 ay ginawa niya ang kanyang unang pelikula para sa nasabing studio, ang "''Tugtuging Bukid''", kasama si Gloria Romero.Noong 1960s, tatlong beses siyang hinirang para sa gantimpalang [[FAMAS]] para sa ''Best Actor''; sa ''Mga Yapak ng Walang Bakas'' (1962); ''Naku Yabang'' (1964); at ''Siete Dolores'' (1968). Sina De Villa at Blanca ay nagtambal din sa isang lingguhang palabas sa telebisyon ng [[ABS-CBN]], ang ''The Nida-Nestor Show''.<ref name=balita/> Noong 1967, nagtangkang tumakbo si de Villa bilang bise-alkalde ng Makati bilang katambal ng dating embahador na si Amelito Mutuc, ngunit natalo siya sa nakaupong bise-alkalde na si Teotimo Gealogo.<ref> {{cite news|title= Makati elections | work=[[Manila Bulletin]]|agency=PNS|publisher=Manila Bulletin Publishing Corporation|date=November 17, 1967|page=2|location=[[Makati]], [[Rizal (province)|Rizal]]}}</ref> Noong dekada '80, nagbalik-pelikula si de Villa nang muli siyang ipareha kay Blanca sa dalawang pelikula para sa Viva Films: ang "''Forgive and Forget''" — na kinatampukan din nina [[Sharon Cuneta]] at [[William Martinez]]; at ang "''Saan Darating ang Umaga?''", isang tinaguriang drama na kapwa kinatampukan nina [[Maricel Soriano]], [[Nida Blanca]], at [[Jaypee de Guzman]]. ==Pagpanaw== Nanatiling aktibo sa pelikula si De Villa hanggang sa kanyang pagpanaw noong Pebrero 21, 2004, dahil sa mga komplikasyong dulot ng kanser sa atay at apdo (hepatobiliary cancer).<ref name=balita/> Ginawaran siya ng pagkilala sa pamamagitan ng paglalagay ng kanyang pangalan sa ''Eastwood City Walk of Fame''<ref>{{Cite web|url=https://www.philstar.com/entertainment/2005/08/31/294253/walk-fame-kuya-germs146-dream-soon-reality|title=Walk of Fame: Kuya Germs' dream soon a reality|first=Ricky|last=Lo|website=Philstar.com|accessdate=November 6, 2021}}</ref> noong Disyembre 2005, pagkalipas ng kanyang pagpanaw. ==Talaan== ===Mga pelikula=== {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1951 | ''Amor Mio'' |- | rowspan="7" | 1952 | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | ''Dimas'' |- | ''Dalawang Sundalong Kanin'' |- | ''Haring Solomon at Reyna Sheba'' |- | ''Romansa sa Nayon'' |- | ''Rodrigo de Villa'' |- | ''Tenyente Carlos Blanco'' |- | rowspan="5" | 1953 | ''Tumbalik na Daigdig'' |- | ''Hijo de Familia'' |- | ''Squatters'' |- | ''Dalawang Pag-Ibig'' |- | ''Hiyasmin'' |- | rowspan="4" | 1954 | ''Waray-Waray'' |- | ''Tin-edyer'' |- | ''Luneta'' |- | ''Singsing Na Tanso'' |- | rowspan="6" | 1955 | ''Darling Ko'' |- | ''1 2 3'' |- | ''Ang Ibong Adarna'' |- | ''Dalagang Taring'' |- | ''Talusaling'' |- | ''Ikaw Kasi'' |- | rowspan="7" | 1956 | ''Handang Matodas'' |- | ''Easy Ka Lang Padre!'' |- | ''Medalyong Perlas'' |- | ''Big Shot'' |- | ''Ganyan Ka Pala'' |- | ''Bahala Na!'' |- | ''Aling Kutsero'' |- | rowspan="5" | 1957 | ''Sebya, Mahal Kita'' |- | ''Kalyehera'' |- | ''Krisalis'' |- | ''Turista'' |- | ''Tignan Natin'' |- |rowspan="6"| 1958 | ''Villa Milagrosa'' |- | ''Austerity Love'' |- | ''Casa Grande'' |- | ''Wala Kang Paki'' |- | ''Mga Anak ni Waray'' |- | ''Bayanihan'' |- |rowspan="6"| 1959 | ''Ang Langit Ko'y Ikaw'' |- | ''Baguio Fever'' |- | ''Chinita'' |- | ''Surrender - Hell!''<!-- Nobyembre --> |- | ''Limang Punglo''<ref>{{cite news|title=LVN has 4 releases on December sked|work=[[The Manila Times]]|publisher=The Manila Times Publishing Company, Inc.|date=November 11, 1959|page=7-B|quote=It cast Nestor de Villa in an action role after his successes in comedy and drama vehicles.}}</ref> <!-- Dec 1 --> |- | ''Tayo'y Magsaya''<!-- Dec. 31 --> |- |rowspan="10"| 1960 | ''Unos sa Laot'' |- | ''Dahlia'' |- | ''Kung Ako'y Mahal Ko'' |- | ''Pitong Gabi sa Paris'' |- | ''Sandakot na Alabok'' |- | ''Lawiswis Kawayan'' |- | ''My Serenade'' |- | ''Anino ng Kahapon'' |- | ''Bakit Ka Nagtampo'' |- | ''Wala Kang Kapantay'' |- |rowspan="3"| 1961 | ''Nagbabagang Lupa'' |- | ''Walang Sisihan'' |- | ''Mga Yapak na Walang Bakas'' |- |rowspan="5"| 1962 | ''Tugtuging Bukid'' |- | ''Sikat Na, Siga Pa!'' |- | ''Oy... Akin Yata Yan!'' |- | ''Jam Session'' |- | ''Magtiis Ka Darling'' |- |rowspan="5"| 1963 | ''Adonis Abril'' |- | ''Limbo Rock'' |- | ''Asyang Ng La Loma'' |- | ''Ang Bukas ay Akin'' |- | ''Naku, Yabang!'' |- |rowspan="3"| 1964 | ''Ginintuang Ani'' |- | ''Yeba Chiquicha'' |- | ''Si Doray Naman...'' |- |rowspan="2"| 1965 | ''Utos ni Tale Hindi Mababale'' |- | ''Everybody Dance'' |- |rowspan="5"| 1966 | ''Sound of Bwisit'' |- | ''Mabilis Paa't Kamay'' |- | ''Huwag Kang Sumingit'' |- | ''Familia Galawgaw'' |- | ''Espiya Contra Espiya'' |- | 1967 | ''Wow Na Wow!'' |- | 1968 | ''Siete Dolores'' |- | 1975 | ''Siya'y Umalis, Siya'y Dumating'' |- |rowspan="3"| 1982 | ''Mother Dear'' |- | ''Forgive and Forget'' |- | ''Cross My Heart'' |- | 1983 | ''Saan Darating Ang Umaga?'' |- | 1984 | ''Anak ni Waray, Anak ni Biday'' |- |rowspan="2"| 1985 | ''[[Hindi Nahahati ang Langit]]'' |- | ''Like Father, Like Son'' |- | 1986 | ''Paglingon sa Kinabukasan'' |- | 1987 | ''Prinsipeng Gusgusin'' |- | 1993 | ''Ligaw-Ligawan, Kasal-Kasalan, Bahay-Bahayan'' |- | 2002 | ''Forevermore'' (Last film appearance) |} ===Seryeng Talebisyon=== {| class="wikitable" |- ! Taon ! Pamagat |- | 1960–1964 | ''The Nida-Nestor Show''<ref>{{Cite web|url=https://www.imdb.com/title/tt0435783/|title=The Nida-Nestor Show|website=imdb.com}}</ref> |- |} ==Mga sanggunian== {{reflist}} ==Panlabas na kawing== *{{IMDb name|id=0212141|name=Néstor de Villa}} {{Authority control}} [[Kategorya:Mga artista mula sa Pilipinas|Villa de, Nestor]] nvdl7o4qgzg0b2e92g3d3csl354p3ac 10 339288 2221806 2026-08-27T03:49:09Z GinawaSaHapon 102500 Bagong pahina: {{ navbox | name = Aesthetics | title = [[Estetika]] | listclass = wraplinks | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | group1 = Larangan | list1 = * [[Estetikang Aprikano|Aprikano]] * [[Sinaunang estetika|Sinauna]] * [[Estetikang Indiyano|Indiyano]] * [[Estetikang Hapon|Hapon]] * [[Matematika at sining|Matematika]] * [[Estetikang medyebal|Medyebal]] * [[Estetika ng musika|Musika]] * [[Estetika ng kalikasan|Kalikasan]] * Es... 2221806 wikitext text/x-wiki {{ navbox | name = Aesthetics | title = [[Estetika]] | listclass = wraplinks | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | group1 = Larangan | list1 = * [[Estetikang Aprikano|Aprikano]] * [[Sinaunang estetika|Sinauna]] * [[Estetikang Indiyano|Indiyano]] * [[Estetikang Hapon|Hapon]] * [[Matematika at sining|Matematika]] * [[Estetikang medyebal|Medyebal]] * [[Estetika ng musika|Musika]] * [[Estetika ng kalikasan|Kalikasan]] * [[Estetika ng agham|Agham]] * [[Teolohikong estetika|Teolohiya]] | group2 = Paaralan | list2 = * [[Estetisismo]] * [[Klasisismo]] * [[Estetikang pemenista|Pemenismo]] * [[Pormalismo (sining)|Pormalismo]] * [[Historisismo (sining)|Historisismo]] * [[Estetikang Marxista|Marxismo]] * [[Modernismo]] * [[Posmodernismo]] * [[Teoryang sikoanalitiko]] * [[Realismong estetiko|Realismo]] * [[Romantisismo]] * [[Simbolismo (kilusan)|Simbolismo]] * [[Teosopiya at nakikitang sining|Teosopiya]] * ''[[Talaan ng mga kilusang pangsining|atbp...]]'' | group3 = Pilosopo | list3 = * [[Abhinavagupta]] * [[Theodor W. Adorno|Adorno]] * [[Leon Battista Alberti|Alberti]] * [[Mirza Fatali Akhundov|Akhundov]] * [[Ibn Arabi]] * [[Aristoteles]] * [[Tomas ng Aquino]] * [[Béla Balázs|Balázs]] * [[Hans Urs von Balthasar|Balthasar]] * [[Georges Bataille|Bataille]] * [[Charles Baudelaire|Baudelaire]] * [[Jean Baudrillard|Baudrillard]] * [[Alexander Gottlieb Baumgarten|Baumgarten]] * [[Clive Bell|Bell]] * [[Walter Benjamin|Benjamin]] * [[Edmund Burke|Burke]] * [[Samuel Taylor Coleridge|Coleridge]] * [[R. G. Collingwood|Collingwood]] * [[Ananda Coomaraswamy|Coomaraswamy]] * [[Arthur Danto|Danto]] * [[Gilles Deleuze|Deleuze]] * [[John Dewey|Dewey]] * [[Gustave Flaubert|Flaubert]] * [[Michel Foucault|Foucault]] * [[Roger Fry|Fry]] * [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] * [[Nelson Goodman|Goodman]] * [[Antonio Gramsci|Gramsci]] * [[Clement Greenberg|Greenberg]] * [[Eduard Hanslick|Hanslick]] * [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] * [[Martin Heidegger|Heidegger]] * [[David Hume|Hume]] * [[Francis Hutcheson (pilosopo)|Hutcheson]] * [[Immanuel Kant|Kant]] * [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]] * [[Paul Klee|Klee]] * [[Susanne Langer|Langer]] * [[Theodor Lipps|Lipps]] * [[Liu Xie|Liu]] * [[György Lukács|Lukács]] * [[Jean-François Lyotard|Lyotard]] * [[Paul de Man|de Man]] * [[Herbert Marcuse|Marcuse]] * [[Jacques Maritain|Maritain]] * [[Maurice Merleau-Ponty|Merleau-Ponty]] * [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] * [[José Ortega y Gasset|Ortega y Gasset]] * [[George Orwell|Orwell]] * [[Walter Pater|Pater]] * [[Petrarca]] * [[Platon]] * [[Pitagoras]] * [[Quintiliano]] * [[Jacques Rancière|Rancière]] * [[Ayn Rand|Rand]] * [[I. A. Richards|Richards]] * [[John Ruskin|Ruskin]] * [[Edward Said|Said]] * [[George Santayana|Santayana]] * [[Friedrich Schiller|Schiller]] * [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]] * [[Roger Scruton|Scruton]] * [[Susan Sontag|Sontag]] * [[Rabindranath Tagore|Tagore]] * [[Jun'ichirō Tanizaki|Tanizaki]] * [[J. R. R. Tolkien|Tolkien]] * [[Giorgio Vasari|Vasari]] * [[Oscar Wilde|Wilde]] * [[Johann Joachim Winckelmann|Winckelmann]] * [[Virginia Woolf|Woolf]] * [[Émile Zola|Zola]] * ''[[Talaan ng mga pilosopo ng sining|atbp...]]'' | group4 = Konsepto | list4 = * [[Apolineo at Dionisiyako]] * [[Apropriyasyon]] * [[Sining para sa sining]] * [[Manipesto ng sining]] * [[Merito ng sining]] * [[Katunayan sa sining|Katunayan]] * [[Avant-garde]] * [[Kagandahan]] ** [[Tinatamasang ganda sa babae|Babae]] ** [[Tinatamasang ganda sa lalaki|Lalaki]] * [[Cool (estetika)|''Cool'']] * [[Camp (estilo)|''Camp'']] * [[Komedya]] * [[Pagkamalikhain]] * [[Karikitan|Kakyutan]] * [[Depiksiyon]] * [[Suklam]] * [[Ekstasiya (pilosopiya)|Ekstasiya]] * [[Elegante]] * [[Estetikong damdamin|Damdamin]] * [[Paglilibang]] * [[Erotisismo]] * [[Eksotismo]] * [[Moda]] * [[Tingin (sikolohiya)|Tingin]] * [[Harmoniya]] * [[Ehemoniyang pangkultura|Ehemoniya]] ** [[Imperyalismong pangkultura|Imperyalismo]] * [[Katatawanan]] * [[Ikonograpiya]] ** [[Anikonismo]] * [[Integridad ng sining|Integridad]] * [[Estetikong interpretasyon|Interpretasyon]] * [[Hatol]] * ''[[Kama (konsepto)|Kama]]'' * [[Kitsch]] * [[Paggaya ng buhay sa sining]] * [[Kadakilaan (kasaysayan ng ideya)|Kadakilaan]] * [[Mimesis]] * [[Sining at moralidad|Moralidad]] * [[Paningin]] * [[Pintoresko]] * [[Kalidad (pilosopiya)|Kalidad]] * ''[[Rasa (estetika)|Rasa]]'' * [[Pag-aaliw]] ** [[Pagliliwaliw]] * [[Pagpipitagan]] * [[Kutya]] * [[Estilo (nakikitang sining)|Estilo]] * [[Sublime|''Sublime'']] * [[Panlasa (estetika)|Panlasa]] * [[Trahedya]] * [[Gawang-sining]] | group5 = Gawa | list5style= | list5 = * ''[[Hippias Major]]'' {{smaller|(c. 390 BKP)}} * ''[[Poetika (Aristoteles)|Poetika]]'' {{smaller|(c. 335 BKP)}} * ''[[Ars Poetica (Horacio)|Ars Poetica]]'' {{smaller|(c. 19 BKP)}} * ''[[Wenxin diaolong]]'' {{smaller|(c. 100)}} * ''[[Ukol sa Sublime]]'' {{smaller|(c. 500)}} * ''[[Asrar al-Balagha]]'' {{smaller|(ika-11 siglo)}} * ''[[Mumyōzōshi]]'' {{smaller|(ika-13 siglo)}} * ''[[Ukol sa Sublime at ang Maganda]]'' {{smaller|(1757)}} * ''[[Mga Turo sa Estetika]]'' {{smaller|(1835)}} * "[[Ang Kritiko Bilang Artista]]" {{smaller|(1891)}} * "[[Ang Sariling Silid]]" {{smaller|(1929)}} * ''[[Papuri sa Anino]]'' {{smaller|(1933)}} * ''[[Sining Bilang Karanasan]]'' {{smaller|(1934)}} * "[[Ang Gawang-Sining sa Panahon ng Mekanikal na Reproduksiyon]]" {{smaller|(1935)}} * "[[Avant-Garde at Kitsch]]" {{smaller|(1939)}} * ''[[Mga Kuwaderno sa Kulungan]]'' {{smaller|1947}} * ''[[Mga Kritikal na Sanaysay]]'' {{smaller|(1946)}} * ''[[Kontra Interpretasyon]]'' {{smaller|(1966)}} ** "[[Ukol sa "Camp"|Ukol sa 'Camp']]" {{smaller|(1964)}} * ''[[Ang Estetikong Dimensiyon]]'' {{smaller|(1977)}} * ''[[Orientalismo (aklat)|Orientalismo]]'' {{smaller|(1978)}} * ''[[Bakit Mahalaga ang Kagandahan]]'' {{smaller|(2009)}} | group6 = Kaugnay | list6 = * [[Nalalapat na estetika]] * [[Kritisismo sa mga sining]] ** [[Kritisismo sa sining]] * [[Mga sining at politika]] ** [[Estetika ng politika]] ** [[Kalayaan sa sining]] * [[Aksiolohiya]] * [[Ekonomika ng mga sining at panitikan]] ** [[Pagtangkilik]] ** [[Ekonomikang pangkultura]] * [[Estetikang ebolusyonaryo]] * [[Kagandahang pangmatematika]] * [[Neuroestetika]] * [[Pagkakapares sa kalikasan]] * [[Pilosopiya ng disenyo]] * [[Pilosopiya ng pelikula]] * [[Pilosopiya ng wika]] ** [[Semantika]] * [[Pilosopiya ng musika]] * [[Sikolohiya ng sining]] * [[Sining panrelihiyon]] * [[Teorya ng sining]] | below = * [[:Kategorya:Estetika|Kategorya]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} </noinclude> enx0ik4vj2h2s04dxfopz5lqngms19v 2221818 2221806 2026-08-27T04:19:38Z GinawaSaHapon 102500 2221818 wikitext text/x-wiki {{ navbox | name = Aesthetics | title = [[Estetika]] | listclass = wraplinks | bodyclass = hlist | state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} | group1 = Larangan | list1 = * [[Estetikang Aprikano|Aprikano]] * [[Sinaunang estetika|Sinauna]] * [[Estetikang Indiyano|Indiyano]] * [[Estetikang Hapon|Hapon]] * [[Matematika at sining|Matematika]] * [[Estetikang medyebal|Medyebal]] * [[Estetika ng musika|Musika]] * [[Estetika ng kalikasan|Kalikasan]] * [[Estetika ng agham|Agham]] * [[Teolohikong estetika|Teolohiya]] | group2 = Paaralan | list2 = * [[Estetisismo]] * [[Klasisismo]] * [[Estetikang pemenista|Pemenismo]] * [[Pormalismo (sining)|Pormalismo]] * [[Historisismo (sining)|Historisismo]] * [[Estetikang Marxista|Marxismo]] * [[Modernismo]] * [[Posmodernismo]] * [[Teoryang sikoanalitiko]] * [[Realismong estetiko|Realismo]] * [[Romantisismo]] * [[Simbolismo (kilusan)|Simbolismo]] * [[Teosopiya at nakikitang sining|Teosopiya]] * ''[[Talaan ng mga kilusang pangsining|atbp...]]'' | group3 = Pilosopo | list3 = * [[Abhinavagupta]] * [[Theodor W. Adorno|Adorno]] * [[Leon Battista Alberti|Alberti]] * [[Mirza Fatali Akhundov|Akhundov]] * [[Ibn Arabi]] * [[Aristoteles]] * [[Tomas ng Aquino]] * [[Béla Balázs|Balázs]] * [[Hans Urs von Balthasar|Balthasar]] * [[Georges Bataille|Bataille]] * [[Charles Baudelaire|Baudelaire]] * [[Jean Baudrillard|Baudrillard]] * [[Alexander Gottlieb Baumgarten|Baumgarten]] * [[Clive Bell|Bell]] * [[Walter Benjamin|Benjamin]] * [[Edmund Burke|Burke]] * [[Samuel Taylor Coleridge|Coleridge]] * [[R. G. Collingwood|Collingwood]] * [[Ananda Coomaraswamy|Coomaraswamy]] * [[Arthur Danto|Danto]] * [[Gilles Deleuze|Deleuze]] * [[John Dewey|Dewey]] * [[Gustave Flaubert|Flaubert]] * [[Michel Foucault|Foucault]] * [[Roger Fry|Fry]] * [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]] * [[Nelson Goodman|Goodman]] * [[Antonio Gramsci|Gramsci]] * [[Clement Greenberg|Greenberg]] * [[Eduard Hanslick|Hanslick]] * [[Georg Wilhelm Friedrich Hegel|Hegel]] * [[Martin Heidegger|Heidegger]] * [[David Hume|Hume]] * [[Francis Hutcheson (pilosopo)|Hutcheson]] * [[Immanuel Kant|Kant]] * [[Søren Kierkegaard|Kierkegaard]] * [[Paul Klee|Klee]] * [[Susanne Langer|Langer]] * [[Theodor Lipps|Lipps]] * [[Liu Xie|Liu]] * [[György Lukács|Lukács]] * [[Jean-François Lyotard|Lyotard]] * [[Paul de Man|de Man]] * [[Herbert Marcuse|Marcuse]] * [[Jacques Maritain|Maritain]] * [[Maurice Merleau-Ponty|Merleau-Ponty]] * [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]] * [[José Ortega y Gasset|Ortega y Gasset]] * [[George Orwell|Orwell]] * [[Walter Pater|Pater]] * [[Petrarca]] * [[Platon]] * [[Pitagoras]] * [[Quintiliano]] * [[Jacques Rancière|Rancière]] * [[Ayn Rand|Rand]] * [[I. A. Richards|Richards]] * [[John Ruskin|Ruskin]] * [[Edward Said|Said]] * [[George Santayana|Santayana]] * [[Friedrich Schiller|Schiller]] * [[Arthur Schopenhauer|Schopenhauer]] * [[Roger Scruton|Scruton]] * [[Susan Sontag|Sontag]] * [[Rabindranath Tagore|Tagore]] * [[Jun'ichirō Tanizaki|Tanizaki]] * [[J. R. R. Tolkien|Tolkien]] * [[Giorgio Vasari|Vasari]] * [[Oscar Wilde|Wilde]] * [[Johann Joachim Winckelmann|Winckelmann]] * [[Virginia Woolf|Woolf]] * [[Émile Zola|Zola]] * ''[[Talaan ng mga pilosopo ng sining|atbp...]]'' | group4 = Konsepto | list4 = * [[Apolineo at Dionisiyako]] * [[Apropriyasyon]] * [[Sining para sa sining]] * [[Manipesto ng sining]] * [[Merito ng sining]] * [[Katunayan sa sining|Katunayan]] * [[Avant-garde]] * [[Kagandahan]] ** [[Tinatamasang ganda sa babae|Babae]] ** [[Tinatamasang ganda sa lalaki|Lalaki]] * [[Cool (estetika)|''Cool'']] * [[Camp (estilo)|''Camp'']] * [[Komedya]] * [[Pagkamalikhain]] * [[Karikitan|Kakyutan]] * [[Depiksiyon]] * [[Suklam]] * [[Ekstasiya (pilosopiya)|Ekstasiya]] * [[Elegante]] * [[Estetikong damdamin|Damdamin]] * [[Paglilibang]] * [[Erotisismo]] * [[Eksotismo]] * [[Moda]] * [[Tingin (sikolohiya)|Tingin]] * [[Harmoniya]] * [[Ehemoniyang pangkultura|Ehemoniya]] ** [[Imperyalismong pangkultura|Imperyalismo]] * [[Katatawanan]] * [[Ikonograpiya]] ** [[Anikonismo]] * [[Integridad ng sining|Integridad]] * [[Estetikong interpretasyon|Interpretasyon]] * [[Hatol]] * ''[[Kama (konsepto)|Kama]]'' * [[Kitsch]] * [[Paggaya ng buhay sa sining]] * [[Kadakilaan (kasaysayan ng ideya)|Kadakilaan]] * [[Mimesis]] * [[Sining at moralidad|Moralidad]] * [[Paningin]] * [[Pintoresko]] * [[Kalidad (pilosopiya)|Kalidad]] * ''[[Rasa (estetika)|Rasa]]'' * [[Pag-aaliw]] ** [[Pagliliwaliw]] * [[Pagpipitagan]] * [[Kutya]] * [[Estilo (nakikitang sining)|Estilo]] * [[Sublime|''Sublime'']] * [[Panlasa (estetika)|Panlasa]] * [[Trahedya]] * [[Gawang-sining]] | group5 = Gawa | list5style= | list5 = * ''[[Hippias Major]]'' {{smaller|(c. 390 BKP)}} * ''[[Poetika (Aristoteles)|Poetika]]'' {{smaller|(c. 335 BKP)}} * ''[[Ars Poetica (Horacio)|Ars Poetica]]'' {{smaller|(c. 19 BKP)}} * ''[[Wenxin diaolong]]'' {{smaller|(c. 100)}} * ''[[Ukol sa Sublime]]'' {{smaller|(c. 500)}} * ''[[Asrar al-Balagha]]'' {{smaller|(ika-11 siglo)}} * ''[[Mumyōzōshi]]'' {{smaller|(ika-13 siglo)}} * ''[[Ukol sa Sublime at ang Maganda]]'' {{smaller|(1757)}} * ''[[Mga Turo sa Estetika]]'' {{smaller|(1835)}} * "[[Ang Kritiko Bilang Artista]]" {{smaller|(1891)}} * "[[Ang Sariling Silid]]" {{smaller|(1929)}} * ''[[Papuri sa Anino]]'' {{smaller|(1933)}} * ''[[Sining Bilang Karanasan]]'' {{smaller|(1934)}} * "[[Ang Gawang-Sining sa Panahon ng Mekanikal na Reproduksiyon]]" {{smaller|(1935)}} * "[[Avant-Garde at Kitsch]]" {{smaller|(1939)}} * ''[[Mga Kuwaderno sa Kulungan]]'' {{smaller|(1947)}} * ''[[Mga Kritikal na Sanaysay]]'' {{smaller|(1946)}} * ''[[Kontra Interpretasyon]]'' {{smaller|(1966)}} ** "[[Ukol sa "Camp"|Ukol sa 'Camp']]" {{smaller|(1964)}} * ''[[Ang Estetikong Dimensiyon]]'' {{smaller|(1977)}} * ''[[Orientalismo (aklat)|Orientalismo]]'' {{smaller|(1978)}} * ''[[Bakit Mahalaga ang Kagandahan]]'' {{smaller|(2009)}} | group6 = Kaugnay | list6 = * [[Nalalapat na estetika]] * [[Kritisismo sa mga sining]] ** [[Kritisismo sa sining]] * [[Mga sining at politika]] ** [[Estetika ng politika]] ** [[Kalayaan sa sining]] * [[Aksiolohiya]] * [[Ekonomika ng mga sining at panitikan]] ** [[Pagtangkilik]] ** [[Ekonomikang pangkultura]] * [[Estetikang ebolusyonaryo]] * [[Kagandahang pangmatematika]] * [[Neuroestetika]] * [[Pagkakapares sa kalikasan]] * [[Pilosopiya ng disenyo]] * [[Pilosopiya ng pelikula]] * [[Pilosopiya ng wika]] ** [[Semantika]] * [[Pilosopiya ng musika]] * [[Sikolohiya ng sining]] * [[Sining panrelihiyon]] * [[Teorya ng sining]] | below = * [[:Kategorya:Estetika|Kategorya]] }}<noinclude> {{navbox documentation}} </noinclude> 1e7fg5xybyl5xh8c5hupncxko96m3o2 0 339289 2221819 2026-08-27T05:18:59Z Jojit fb 38 Ikinakarga sa [[Potograpiya]] 2221819 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Potograpiya]] qiho47mwz4n4aln5mbdmt0h2jr5oqw5 0 339290 2221841 2026-08-27T07:36:09Z NetCEOs 165543 Bagong pahina: '''Vandrick Kel''' ay isang Pilipinong aktor, mananayaw, at content creator. Kilala rin siya sa pangalang '''J-cob Mendigorin'''.<ref name="IMDb">[https://www.imdb.com/name/nm18604994/ Vandrick Kel] — IMDb.</ref> == Karera == Inilalarawan si Vandrick Kel sa IMDb bilang isang aktor, mananayaw at content creator.<ref name="IMDb" /> === Pag-arte === Noong 2026, nakalista si Vandrick Kel bilang gumanap na Ken sa maikling pelikulang ''Aninag''.<ref name="Aninag">[https://www... 2221841 wikitext text/x-wiki '''Vandrick Kel''' ay isang Pilipinong aktor, mananayaw, at content creator. Kilala rin siya sa pangalang '''J-cob Mendigorin'''.<ref name="IMDb">[https://www.imdb.com/name/nm18604994/ Vandrick Kel] — IMDb.</ref> == Karera == Inilalarawan si Vandrick Kel sa IMDb bilang isang aktor, mananayaw at content creator.<ref name="IMDb" /> === Pag-arte === Noong 2026, nakalista si Vandrick Kel bilang gumanap na Ken sa maikling pelikulang ''Aninag''.<ref name="Aninag">[https://www.imdb.com/title/tt43560576/ ''Aninag'' (2026)] — IMDb.</ref> == Filmograpiya == {| class="wikitable" ! Taon ! Pamagat ! Papel ! Uri |- | 2026 | ''Aninag'' | Ken | Maikling pelikula |} == Mga sanggunian == <references /> ohvtd9r6po6ynoi6489bpsdexd3nqy2 2221843 2221841 2026-08-27T07:42:17Z NetCEOs 165543 2221843 wikitext text/x-wiki '''Vandrick Kel''' ay isang Pilipinong aktor, mananayaw, at content creator. Kilala rin siya sa pangalang '''J-cob Mendigorin'''.<ref name="IMDb">[https://www.imdb.com/name/nm18604994/ Vandrick Kel] — IMDb.</ref> == Karera == Inilalarawan si Vandrick Kel sa IMDb bilang isang aktor, mananayaw at content creator.<ref name="IMDb" /> === Pag-arte === Noong 2026, nakalista si Vandrick Kel bilang gumanap na Ken sa maikling pelikulang ''Aninag''.<ref name="Aninag">[https://www.imdb.com/title/tt43560576/ ''Aninag'' (2026)] — IMDb.</ref> == Filmograpiya == {| class="wikitable" ! Taon ! Pamagat ! Papel ! Uri |- | 2026 | ''Aninag'' | Ken | Maikling pelikula |} == Mga sanggunian == <references /> {{subst:submit}} rueb3i51wntoynvl1mkmvdce1pzcml9 2221844 2221843 2026-08-27T07:45:59Z NetCEOs 165543 2221844 wikitext text/x-wiki '''Vandrick Kel''' ay isang Pilipinong aktor, mananayaw, at content creator. Kilala rin siya sa pangalang '''J-cob Mendigorin'''.<ref name="IMDb">[https://www.imdb.com/name/nm18604994/ Vandrick Kel] — IMDb.</ref> == Karera == Inilalarawan si Vandrick Kel sa IMDb bilang isang aktor, mananayaw at content creator.<ref name="IMDb" /> === Pag-arte === Noong 2026, nakalista si Vandrick Kel bilang gumanap na Ken sa maikling pelikulang ''Aninag''.<ref name="Aninag">[https://www.imdb.com/title/tt43560576/ ''Aninag'' (2026)] — IMDb.</ref> == Filmograpiya == {| class="wikitable" ! Taon ! Pamagat ! Papel ! Uri |- | 2026 | ''Aninag'' | Ken | Maikling pelikula |} == Mga sanggunian == <references /> ohvtd9r6po6ynoi6489bpsdexd3nqy2 1 339291 2221850 2026-08-27T08:35:55Z Ivan P. Clarin 84769 Bagong pahina: {{Isinalinwikang pahina|en|Klea Pineda}} 2221850 wikitext text/x-wiki {{Isinalinwikang pahina|en|Klea Pineda}} fvlpudtz42vl3xv60ifhvfmg2lg9nup 0 339292 2221856 2026-08-27T11:35:06Z TentingZones1 122212 /* */ 2221856 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |name = Le Cuing |native_name = Eth Cunh ([[Wikang Oksitano|oc]]) |settlement_type = [[Talaan ng mga komyun sa departamento ng Haute-Garonne|Bayan]] |image_skyline = Le Cuing Église Saint-Pierre.jpg |image_caption = Simbahan ni San Pedro |image_shield = |pushpin_map = France#France Occitanie |map_caption = Lokasyon ng Le Cuing |subdivision_type = Bansa |subdivision_name = {{Flag|France}} |subdivision_type1 = [[Mga Rehiyon ng Pransiya|Rehiyon]] |subdivision_name1 = [[Occitanie]] |subdivision_type2 = [[Mga Departamento ng Pransiya|Departamento]] |subdivision_name2 = [[Haute-Garonne]] |subdivision_type3 = Arrondissement |subdivision_name3 = [[Arrondissement of Saint-Gaudens|Saint-Gaudens]] |subdivision_type4 = |subdivision_name4 = |leader_title = Alkade (2026–2032) |leader_name = David Dupuy<ref>[https://www.lecuing.fr/le-cuing/le-conseil-municipal/ Le conseil municipal]</ref> |area_total_km2 = 13.05 |population_as_of = 2023 |population_total = 482 |population_density_km2 = auto |website = |coordinates = {{coord|43.1464|0.6122|format=dms|display=inline,title}} |elevation_m = 510 |elevation_min_m = 412 |elevation_max_m = 517 |population_demonym = Artiguois |shield_link = #Eskudo de armas |postal_code_type = [[INSEE code|INSEE]]/Postal code |postal_code = 31159/31210 }} Ang '''Le Cuing''' ({{IPA|fr|lə kɥɛ̃}}; {{langx|oc|Eth Cunh}}) ay isang [[Mga bayan sa Pransiya|bayan]] ng [[Pransiya]] na matatagpuan sa kanluran ng departamento ng [[Haute-Garonne]], sa rehiyon ng [[Occitanie]]. Sa kasaysayan at kultura, ang komyun ay nasa rehiyon ng [[Comminges]], na katumbas ng dating [[kondado ng Comminges]], isang distrito ng lalawigan ng [[Gaskonya]] na matatagpuan sa kasalukuyang mga departamento ng [[Gers]], [[Haute-Garonne]], [[Hautes-Pyrénées]] at [[Ariège (departamento)|Ariège]]. ==Pangalan== Ang bigkas ay [le'kynyj] sa [[Lespugue]].<ref>contributor Alaric, mai de 2026</ref> Isinasaalang-alang ng rehente ng survey ng [[Julien Sacaze|Sacaze]], sa Pranses at Gascon, ang pangalan ay walang pantukoy. Iyan ang isinulat ni ''Cugn''.<ref>https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b10560282v/f530.item.r=julien%20sacaze%20arrondissement%20de%20saint-gaudens</ref> Binibigyang-kahulugan nina Dauzat, Negre at Astor ang pangalan bilang Gaskon ''cunh'';<ref>Albert Dauzat, Charles Rostaing, ''Dictionnaire étymologique des Noms de Lieux en France'', reedicion Librairie Guénégaud, 1984, p. 233, a ''Cugnaux''</ref><ref>Jacques Astor, ''Dictionnaire des Noms de Familles et Noms de Lieux du Midi de la France'', ed. du Beffroi, 2002, p. 80, a Angle</ref> Ang Negre na nag-aayos ng wedge ay tumutukoy sa isang nayon na hugis tatsulok.<ref>Ernest Nègre, ''Toponymie générale de la France'', volume III, n° 26 414</ref> Bukod sa mga pangalang Celtic at mga nayon sa bundok na nalilimitahan ng relief, ang paliwanag na ito para sa isang anyo ng nayon ay malamang na hindi. Tingnan ang [[Lescuns]]. ==Kasaysayan== Noong Lumang Rehimen, ang Eth Cunh ay kabilang sa [[Nébouzan]], sa [[diyosesis ng Comminges]] at sa senesyal ng [[Tolosa]]. Ang pangalan ng simbahan ay San Pedro. Noon pang 1790, ang Eth Cunh ay mula sa kanton ng Montréjeau. Ang pangalan ay ''Le Cuing et Cauhapé'' sa pagitan ng 1790 at ikaapat na taon.<ref>''Dictionnaire des localités de la Haute-Garonne'', p. 14 e 1 https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html https://docplayer.fr/14783413-Dictionnaire-des-localites.html</ref> ==Mga lugar at monumento== * Simbahan ng Saint-Pierre du Cuing na may mga fresco ni Nicolas Greschny. * Mga guho ng kastilyo malapit sa simbahan. * Estatwa ni Saint Roch. * Bagong estatwa ng Mahal na Birhen ng Lourdes na inilagay noong 2021. * Estatwa ng [[Kabanal-banalang Puso ni Hesus]]. * Eskultura ng marmol sa harap ng munisipyo. * Pananaw na tinatanaw ang bulubundukin ng Pirineos.</br>Lokalidad na kilala bilang La Plagne (pinalitan ng pangalang Le Tremoi ng administrasyon sa ilalim ni Mayor Roger Louis). * Dating kapilya ng Kumbento ng Kalinis-linisang Paglilihi. <gallery> Le Cuing 27.jpg|Estatwa ng Kabanal-banalang Puso ni Hesus Le Cuing Statue de la Vierge Marie.jpg|Bagong estatwa ng Mahal na Birhen ng Lourdes. Le Cuing 24.jpg|Kapilya ng Kumbento ng ''Immaculate Conception'' Le Cuing 29.jpg|Eskultura ng marmol sa harap ng munisipyo Le Cuing 20.jpg|Lokalidad na kilala bilang La Lande. Pinasinayaan ang Oratoryo ng Mahal na Birhen ng La Lande noong Agosto 15, 1989. </gallery> ==Mga sanggunian== {{reflist}} [[Kategorya:Le Cuing]] [[Kategorya:Haute-Garonne]] [[Kategorya:Mga pamayanan sa Pransiya]] [[Kategorya:Mga komuna sa Pransiya]] 2zkwpdykc3b844rvclpme0nzdvd1ghu